CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẤU THẦU 1. Tổng quan về đấu thầu 1. Khái niệm đấu thầu và các thuật ngữ trong đấu thầu - Khái niệm đấu thầu: Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. - Các thuật ngữ trong đấu thầu: Gói thầu là một phần hoặc toàn bộ dự án, dự toán mua sắm; gói thầu có thể gồm những nội dung mua sắm giống nhau thuộc nhiều dự án hoặc là khối lượng mua sắm một lần, khối lượng mua sắm cho một thời kỳ đối với mua sắm thường xuyên, mua sắm tập trung Hồ sơ mời thầu là toàn bộ tài liệu sử dụng cho hình thức đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, bao gồm các yêu cầu cho một dự án, gói thầu, làm căn cứ để nhà thầu, nhà đầu tư chuẩn bị hồ sơ dự thầu và để bên mời thầu tổ chức đánh giá hồ sơ dự thầu nhằm lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư.
Bên mời thầu là cơ quan, tổ chức có chuyên môn và năng lực để thực hiện các hoạt động đấu thầu, bao gồm: Chủ đầu tư hoặc tổ chức do chủ đầu tư quyết định thành lập hoặc lựa chọn; Đơn vị dự toán trực tiếp sử dụng nguồn vốn mua sắm thường xuyên; 3 Đơn vị mua sắm tập trung; Cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc tổ chức trực thuộc do cơ quan nhà nước có thẩm quyền lựa chọn. Chủ đầu tư là tổ chức sở hữu vốn hoặc tổ chức được giao thay mặt chủ sở hữu vốn, tổ chức vay vốn trực tiếp quản lý quá trình thực hiện dự án. Hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất là toàn bộ tài liệu do nhà thầu, nhà đầu tư lập và nộp cho bên mời thầu theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu. Bảo đảm dự thầu là việc nhà thầu, nhà đầu tư thực hiện một trong các biện pháp đặt cọc, ký quỹ hoặc nộp thư bảo lãnh của tổ chức tín dụng hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài được thành lập theo pháp luật Việt Nam để bảo đảm trách nhiệm dự thầu của nhà thầu, nhà đầu tư trong thời gian xác định theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu.
Chứng thư số là chứng thư điện tử do tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số cấp để thực hiện đấu thầu qua mạng trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Thời điểm đóng thầu là thời điểm hết hạn nhận hồ sơ quan tâm, hồ sơ dự sơ tuyển, hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất. Thời gian có hiệu lực của hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất là số ngày được quy định trong hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu và được tính kể từ ngày có thời điểm đóng thầu đến ngày cuối cùng có hiệu lực theo quy định trong hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu. Từ thời điểm đóng thầu đến hết 24 giờ của ngày đóng thầu được tính là 01 ngày.
4 Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia là hệ thống công nghệ thông tin do cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu xây dựng và quản lý nhằm mục đích thống nhất quản lý thông tin về đấu thầu và thực hiện đấu thầu qua mạng. Nguyên tắc trong đấu thầu Để lựa chọn được nhà thầu đáp ứng được tốt nhất các yêu cầu, mong muốn và hiệu quả nhất của chủ đầu tư đưa ra cần dựa trên các nguyên tắc cơ bản sau: Nguyên tắc hiệu quả: Việc đấu thầu khi thực hiện cần mang lại và đảm bảo hiệu quả về tài chính cũng như thời gian sao cho chi phí thực hiện ở mức nhỏ nhất đồng thời thời gian thực hiện cũng phải rút ngắn nhất. Nếu không sẽ ảnh hưởng tới tiến độ cũng như hiệu quả của dự án. Nguyên tắc cạnh tranh công bằng: Trong đấu thầu có rất nhiều nhà thầu tham gia mức độ cạnh tranh để trúng thầu là rất lớn.
Chính vì thế các nhà thầu phải được cạnh tranh công bằng, bình đẳng. Điều này được thể hiện qua nội dung của hộ cung cấp cho bên mời thầu là như nhau, học được nhận xét ý kiến trong quá trình làm hồ sơ dự thầu và trong buổi mở thầu phải được tôn trọng và các hồ sơ dự thầu của các nhà thầu phải được đánh giá công bằng theo một quy chuẩn và được đánh giá bởi hội đồng đánh giá có chuyên môn. Nguyên tắc minh bạch: Trong giai đoạn thực hiện đấu thầu, từ giai đoạn chuẩn bị, lập kế hoạch đấu thầu, soạn thảo hồ sơ mời thầu, mở thầu, chấm thầu và công bố kết quả đấu thầu cần phải được quy định rõ ràng trách nhiệm quyền hạn của từng bộ phận thực hiện. Tất cả phải có sự kiểm tra, đánh giá của các cấp có thẩm quyền theo quy định của pháp luật đề ra được nêu rõ trong luật đấu thầu.
5 Nguyên tắc pháp lý: Việc tổ chức đấu thầu phải thực hiện dựa trên các quy định cơ bản của cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội ngành nghề ban hành về nội dung, trình tự đấu thầu, công bố kết quả. Các bên tham gia cần phải nghiêm túc thực hiện các quy định về đấu thầu. Nếu có sai phạm sẽ xử lý theo pháp luật đã ban hành. Mục đích và vai trò của công tác đấu thầu Mục đích của công tác đấu thầu: Đối với chủ đầu tư: Thông qua đấu thầu chủ đầu tư sẽ được: Lựa chọn được nhà thầu đáp ứng tốt nhất các yêu cầu về mặt kỹ thuật, tiến độ đề ra của công trình.
Trên cơ sở đó giúp chủ đầu tư sử dụng hiệu quả, tiết kiệm nguồn vốn đầu tư nhưng cũng đồng thời đảm bảo được tiến độ công trình. Giúp nâng cao năng lực trình độ của các cán bộ công nhân viên, vì phải nâng cao trình độ đội ngũ cán bộ mới thực hiện tốt được công tác đấu thầu. Đối với nhà thầu: Cơ hội tự hoàn thiện mình trong môi trường có tính cạnh tranh cao, đồng thời tham gia đấu thầu là nhiệm vụ sống còn để nhà thầu phải thắng thầu để quyết định sự tồn tại và phát triển lớn mạnh của nhà thầu. Đối với cơ quan quản lý nhà nước: Thông qua công tác đấu thầu, các cơ quan quản lý nhà nước có thể hướng dẫn, quản lý và kiểm soát được việc sử dụng các nguồn vốn, tài nguyên, hạn chế mức thấp nhất các sai sót gây thất thoát, lãng phí.
Vai trò của công tác đấu thầu: Việc lựa chọn được một nhà thầu phù hợp với công việc đáp ứng ở mức độ cao nhất các yêu cầu mà chủ đầu tư đưa ra không 6 chỉ mang lại hiệu quả về kinh tế cho chủ đầu tư hay nhà thầu mà còn giúp phát triển nền kinh tế nước nhà. Đối với chủ đầu tư: Lựa chọn được nhà thầu phù hợp; Kiểm soát được chi phí cần bỏ ra đầu tư; Chủ động trong quản lý, không bị phụ thuộc vào nhà thầu xây dựng, không lo lắng về tình trạng độc quyền giá; Tạo môi trường cạnh tranh công bằng cho các nhà thầu. Đối với nhà thầu: Tìm kiếm được việc làm Cải tạo, nâng cao trình độ bộ máy tổ chức, quản lý; Ổn định và phát triển lành mạnh về tài chính Đối với cơ quan quản lý nhà nước: Đảm bảo hiệu quả trong vấn đề đầu tư công; Xây dựng, điều chỉnh các chính sách hợp lý so với thời điểm hiện tại; Nâng cao năng lực của các doanh nghiệp xây dựng trong nước. Phân loại đấu thầu Tùy theo phạm vi đấu thầu và phương thức đấu thầu mà người ta phân loại đấu thầu như sau: a.
Theo phạm vi: 7 Đấu thầu trong nước: tổ chức đấu thầu và quá trình lựa chọn nhà thầu được thực hiện trên lãnh thổ Việt Nam với sự tham gia của các nhà thầu trong nước; Đấu thầu quốc tế: tổ chức đấu thầu và quá trình lựa chọn nhà thầu được thực hiện trên lãnh thổ Việt Nam với sự tham gia của các nhà thầu nước ngoài và nhà thầu trong nước. Theo đối tượng gói thầu, đấu thầu được chia thành các dạng sau: Đấu thầu mua sắm hàng hóa: máy móc thiết bị, nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, hàng tiêu dùng và các dịch vụ không phải là dịch vụ tư vấn; - Đấu thầu tuyển chọn tư vấn, phi tư vấn: Đối tượng đấu thầu tư vấn là các công việc tư vấn lập, đánh giá báo cáo quy hoạch, kiến trúc, khảo sát, lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, báo cáo đánh giá tác động môi trường, khảo sát, lập thiết kế, dự toán; lập hồ sơ mời quan tâm, hồ sơ mời sơ tuyến, HSMT, hồ sơ yêu cầu; đánh giá hồ sơ quan tâm, hồ sơ dự sơ tuyển, HSDT, hồ sơ đề xuất; thẩm tra, thẩm định giám sát; quản lý dự án; thu xếp tài chính, kiểm toán; các dịch vụ tư vấn khác. Đối tượng đấu thầu phi tư vấn là một hoặc một số hoạt động bao gồm: logistics, bảo hiểm, quảng cáo, lắp đặt không thuộc gói thầu xây lắp: nghiệm thu, chạy thử, tổ chức đào tạo, bảo trì, bồi dưỡng, vẽ bản đồ và hoạt động khác không phải là dịch vụ tư vấn. Đấu thầu xây lắp: đối tượng đấu thầu là những công việc thuộc quá trình xây dựng và lắp đặt công trình, hạng mục công trình; Đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, đối tượng đấu thầu là những dự án đầu tư cơ sở hạ tầng theo hình thức BOT, BT, đầu tư sử dụng khu đất có lợi thế về 8 vị trí địa lý để xây dựng, kinh doanh nhà ở, thương mại, bất động sản.
để lựa chọn nhà đầu tư. Theo phương thức đấu thầu Đấu thầu chia theo giai đoạn và túi hồ sơ. Tùy theo quy mô, tính chất, mức độ yêu cầu cao về kỹ thuật của gói thầu mà quyết định phương thức đấu thầu phù hợp. Cụ thể có các phương thức sau: Phương thức một giai đoạn một túi Phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ được áp dụng cho những gói thầu đơn giản về mặt kỹ thuật, không có nhiều phương án kỹ thuật để thực hiện.