Kỹ sư Nguyễn Ttiái Bằng dưa hấu kỸ <^ư MGUVểỉN THÁI BẰMG thuật trần^ tKTA HẨO MHÀ ;^UẤT BẢM PHƯƠhG ĐÔMG Lời nói đầu Bên cạnh việc duy trì các loại cây hoa màu truyền thống như: dưa chuột, mướp đắng, ớt, hành ìá. những năm gần đây, nông dân còn tập trung và mở rộng những cánh đồng trồng các loại rau màu có giá trị kinh tế cao như: dưa hấu, đậu xanh, đậu nành, bí hò ỉô. Trong đó, cây được nông dân quan tâm và tròng nhiều nhất hiện nay vẫn là dưa hấu. Dưa hấu là loại cây có thể tròng được quanh năm, phát triển được trên nhiều loại đất, đem lại hiệu quả kinh tế cao và ổn định.
Hiện nay, dưa hấu được sử dụng với nhiều chức năng khác nhau: thực phẩm, mỹ phẩm và dược phẩm. Trong những năm qua, diện tích trồng dưa hấu luôn tăng cao, nhất là thời điểm vụ dưa hấu phục vụ cho thị trường Tết Nguyên đán. Nhiều vùng, nhiều hộ nông dân đã thoát nghèo và đi lên từ loại cây ăn quả trên. Tuy nhiên, kiến thức và ý thức vê chuyển giao khoa học kỹ thuật canh tác của người dân còn hạn chế, nên hiệu quả mang lại chưa như mong muốn.
Cuốn sách Kỹ thuật tròng dưa hâu đưa đến cho bạn đọc những kiến thức cơ bàn trong việc ưồng và chăm sóc cây dưa hấu để đạt hiệu quả, năng suất cao nhất Bên cạnh đó, cuốn sách còn cung cấp một số giải pháp nâng cao năng suất cũng như chất lượng của quả dưa. Hy vọng cuốn sách này sẽ đồng hành cùng bạn trong quá trình sản xuất! Ban biên soạn (tíươnc I: Tìm hiểu chung về cây dưa hâu /. ỉúìL, sinh lioc Cây dưa hấu có tên khoa học là Citrullus lanatus Thunberg, tên tiếng Anh là Watermelon, thuộc họ dưa bầu bí Cucurbitaceae. Cây có nguồn gốc' ở vùng nhiệt đới Châu Phi.
Ngày nay, dưa hấu đưọc trồng rộng rãi ở nhiều nước trên thế giới như Trung Quốc, Ấn Độ, Hoa Kỳ, Mexico, Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippin, các nước vùng Địa Trung Hải,. ở nước ta, dưa hấu được biết đến từ thòi Hùng VưoTig thứ 18 và dưa hấu là loại quả không thể thiếu trong những ngày Tết cổ truyền. * Thân cây dưa hấu: Dưa hấu thuộc cây hằng niên, thân thảo, mềm, có góc cạnh, dạng bò, dài từ 2 - 6m. Trên thân có nhiều lông tơ màu trắng.
Thân có nhiều mắt, mỗi mắt có 1 lá, 1 chồi nách và vòi bám. Chồi nách có khả năng phát triển thành nhánh như thân chính, chồi gần gốc phát triển mạnh hơn chồi gần ngọn. * Lá dưa hấu; Có hai dạng lá là lá mầm và lá thật. Lá mầm là lá ra đầu tiên, tồn tại trong suốt quá trình sinh trưởng của cây, nuôi cây trong giai đoạn đầu, lá có hình oval hay hình trứng.
Lá mầm là chỉ tiêu quan trọng để " X ỹ tũuâí trong dưa ftấu đánh giá sự sinh trưởng của cây ở giai đoạn đầu. Lá mầm to, dày, phát triển cân đối sẽ hứa hẹn cây sinh trưởng mạnh, lá mầm nhỏ, mỏng, mọc không cân đối, cây sẽ sinh trưởng yếu. Lá thật là lá đon, mọc xen có chia thùy nhiều hay ít, sâu hay nông tùy theo giống, lá đầu tiên có xẻ thùy cạn. * Hoa dưa hấu: Là hoa đon tính cùng cây, màu vàng có 5 cánh dính, 5 lá đài, hoa mọc đon từ nách lá.
Hoa cái có bầu noãn hạ, vòi nhụy ngắn, đầu nhụy có xẻ 3 thùy. Hoa đực có 3 - 5 tiểu nhị, chỉ nhị ngắn. Hoa dưa hấu thụ phấn nhờ côn trùng. Trên cây dưa hấu hoa đực nhiều hon hoa cái, cứ 6 - 7 hoa đực thì có 1 hoa cái, hoa đực thường nở trước hoa cái.
* Quả dưa hấu: Có nhiều hình dạng từ hình cầu, hình trứng đến hình bầu dục, lúc còn nhỏ có nhiều lông tơ, sau lớn lên lông tơ mất dần đến khi quả chín thì hết. Khi quả chín, vỏ quả cứng, trên vỏ quả có đóng phấn trắng, các đường gân trên vỏ nổi rõ, vỏ láng, vỏ quả có nhiều màu từ xanh đậm đến đen sang xanh nhạt, vàng, có sọc hoặc có hoa văn. Ruột có nhiều màu như màu đỏ, hồng, vàng nhạt, vàng nghệ. Quả dưa hấu thông thường có những dạng như sau; - Dạng sugar baby: Dạng quả từ hình tròn đến dạng hình oval dài, oval ngắn.
Trong nhiều năm qua giống Sugar baby được trồng rất phổ biến, nhất là vào dịp Tết. - Dạng CrímsoD sw eet: Dạng quả hình cầu, tròn, oval dài, oval ngắn, khối lượng trung bình từ 2 - 8kg. tíuứd trồng dưa ítm i Vỏ quả nền xanh nhạt, mờ, sọc xanh đậm chạy dọc thân quả đường nét không rõ, ruột đỏ, thòi gian sinh trưởng 55 - 75 ngày. - Dạng chảu Á' Dạng quả hình tròn, oval ngắn, hình cầu, khối lượng trung bình từ 3 - 8kg.
vỏ quả có có nền xanh nhạt, bóng có sọc xanh đậm, đường nét rõ chạy dọc thân quả, ruột đỏ, thòi gian sinh trưởng 55 - 75 ngày. - Dậng Cbarleston graỵ: Dạng quả hình cầu, tròn, oval dài, khối lượng trung bình từ 2 - 9kg. vỏ quả màu xanh nhạt, không có sọc, ruột đỏ, thòi gian sinh trưởng 70 - 85 ngày. -Dua bấu ru ột rà;^;D ạng quả tròn, hình cầu.
vỏ màu xanh đen, có loại vỏ màu xanh nhạt có sọc màu xanh đậm, m ột màu vàng chanh hoặc màu vàng nghệ, khối lượng quả từ 5 - 6kg, thòi gian sinh trưỏng 70 - 75 ngày. - Dưa bấu kbÔDg bạù Vào những năm 50 của thế kỷ XX, người Nhật đã tạo ra giống dưa không hạt. Thòi gian gần đây, loại dưa hấu không hạt có mức tiêu thụ lớn trên ^ thị tm òng Việt Nam. - Dua bấu non (dua bấu tí bon): TCỹiím âi trồng dưa ítấu Ngày nay, người ta lai tạo ra giống dưa hấu trồng để ăn quả non, dùng như một loại rau, cây dưa cho bò lên giàn để dễ thu hoạch.
• Hạt dtia hấu: Có nhiều màu như màu đen, nâu, xám, đỏ nâu. Trên vỏ hạt đôi khi có chấm đen hoặc có vân. Trong quả dưa chứa 200 - 900 hạt. * Rễ dưa hấu: Rễ dưa hấu phát triển rất mạnh, rễ chính có thể ăn sâu từ 50 - 120cm, rễ phụ ăn lan rộng trên lóp đất mặt cách gốc 60 - 80cm.
Nhờ bộ rễ phát triển mạnh nên cây dưa hấu chịu hạn tốt, rễ không có khả năng phục hồi do đó khi chăm sóc tránh làm đứt rễ. C á c ^ ia i Ắ kux áinli irưỏnẹ. củ a câ ụ d ư a lìấ u * Giai đoạn nảy mầm Được tính từ khi hạt dưa hút nước đến khi hạt mọc mầm, thòi gian này mất 72 giờ. Tức là sau khi ngâm hạt giống trong nưcrc từ 3 - 4 giờ, sau đó ủ hạt giống ở nhiệt độ 28 - 30°c cho đến khi hạt nứt naiứi nảy mầm.
ở giai đoạn này gặp nhiệt độ dưới 18 °c hạt sẽ không mọc mầm. ÌCỳ tíiu ât trong dưa ítm i * Giai đoạn cây con Cây sinh trưởng chậm, trong 15 ngày đầu cây ra lá thật chưa chẻ thùy. Nhiệt độ thích họp cho cây con phát triển ở giai đoạn này là 20 - 28°c, ở giai đoạn này nếu tròi lạnh, cây sinh trưởng kém có thể dẫn đến chết. * Giai đoạn sinh trưởng thân lá Sau khi hạt mọc mầm đến tuần thứ 3, cây bắt đầu ngả ngọn bò, nách lá xuất hiện tua cuốn, cây ra lá nhanh, sinh trưởng mạnh, chồi nách củng bắt đầu mọc ra.
ở giai đoạn này cây cần cung cấp đủ nước để phát triển thân lá. Thòi tiết ấm thích họp cho cây dưa phát triển ở giai đoạn này. * Giai đoạn ra hoa Khi dưa có 15 - 16 lá, hoa đực và hoa cái xuất hiện trên dây chính và dây nhánh, ở giai đoạn cây bắt đầu ra hoa, hoa đực ra trước, hoa cái ra sau. Những hoa ban đầu thường nhỏ, hoa đực nhỏ ít phấn, hoa cái có bầu noãn (nụ) nhỏ nên cần loại bỏ đọt hoa này.
Khi cây đạt 16 - 18 lá, cây cho hoa cái to, bầu noãn (nụ) tròn, cuống dài, dễ thụ tinh, nụ có khả năng phát triển thành quả lớn. ở hoa cái thì kích thước của vòi trứng quyết định sự đậu quả, vòi trứng có kích thước lớn thì hạt phấn đi vào bầu nhụy dễ và hoa dễ đậu quả. Ngược lại, kích thước vòi trứng nhỏ, hạt phấn đi vào bầu nhụy khó, hoa khó thụ phấn nên không đậu quả. Sau khi trồng 25 - 30 ngày, cây ra hoa rộ, thòi gian ra hoa kéo dài khoảng 30 ngày nhưng cần tập trung thụ phấn tíìu ât trồng dưa ỉĩẩu bổ sung (úp nụ) trong vòng 5 - 7 ngày.
Giai đoạn cây ra hoa, hoa đực ra trước, sau đó hoa cái ra sau. * Giai đoạn hình thành quả Sau khi hoa cái thụ phấn xong, quả phát triển nhanh trong 15 ngày đầu, lúc này sự phát triển của thân lá giảm dần. ở giai đoạn này, cây cần cung cấp đủ nước, dinh dưỡng. Thòi tiết ôn hòa, ấm áp ở giai đoạn này giúp quả phát triển tốt.
Sau khi hoa cái thụ phấn, 15 ngày đầu, quả phát triển nhanh. * Giai đoạn quả chín Từ khi hoa cái thụ phấn đến khi quả chín mất khoảng thòi gian từ 30 - 35 ngày tùy theo giống, ở giai đoạn này, quả lớn chậm, có sự biến đổi mạnh ở trong quả dưa về sinh hóa như hình thành sắc tố thịt quả, tích lũy đường đến khi quả chúi ngọt. Giai đoạn này cần giảm lượng iímâi trong dưa íiấu nước Uiới để quả tích lũy đường tốt hon, giảm lượng phân đạm, chú ý phân kali giúp quả tích lũy đường và cải thiện phẩm chất quả. tri chnL dưỡn^ vă Linii tế cua.
Cịuả (Ấưa liấu • Giá trị dinh dưỡng Dưa hấu có giá trị dinh dưỡng cao, có lọi cho sức khỏe con ngưòi. Trong quả dưa hấu chứa 90% nước, Protein, Lipit, Carbonhydrat, Caroten, đường, các chất khoáng như Calcium, Phospho, sắt, các vitamin như Thiamin (Bị), RiboAavin (B2), Niaxin (B3), Acide ascorbic (C),. Trong quả dưa chứa vitamin c làm tăng sức đề kháng của cơ thể. Chất Lycopen trong quả dưa là chất chống oxy hóa, giúp chống lại các bệnh về tim mạch, giảm khả năng mắc bệnh nhồi máu cơ tim.
Chất Citrulline trong quả dưa vào cơ thể người chuyển hóa thành Arginine là acide amin có lợi cho tim mạch, tuần hoàn và miễn dịch. Chất Arginine còn làm tăng hoạt tính Nitrit oxit giúp thư giãn mạch máu mà không có tác dụng phụ nào, ngăn ngừa ung thư tuyến tiền liệt ở nam giới. Trong quả dưa hấu còn chứa nhiều kali và enzim super oxide dismutase có khả năng chống oxy hóa, giúp tế bào cơ thể phát triển tốt hơn và con ngưòi ít bị stress hơn. Mói đây, một phát hiện mới của GS.