Chương 1: Cơ sở lý luận về giải quyết hồ sơ theo cơ chế “một cửa liên thông”. Chương 2: Thực trạng giải quyết hồ sơ theo cơ chế “một cửa liên thông” tại UBND quận Tân Bình. Chương 3: Phương hướng và giải pháp nâng cao chất lượng giải quyết hồ sơ theo cơ chế một cửa liên thông tại Ủy ban nhân dân quận Tân Bình, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn hiện nay. 9 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT HỒ SƠ THEO CƠ CHẾ MỘT CỬA LIÊN THÔNG 1.
Thủ tục hành chính và cải cách thủ tục hành chính. Thủ tục hành chính và vai trò của thủ tục hành chính. Khái niệm thủ tục hành chính “Đa số các nước trên thế giới quan niệm TTHC là những quy tắc phải chấp hành đúng như quy trình ra một quyết định hay giải quyết một công việc thuộc thẩm quyền cơ quan quản lý nhà nước liên quan đến việc ban hành và tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật và phục vụ nhu cầu hoạt động hàng ngày cho xã hội, cho công dân của các cơ quan và công chức, viên chức nhà nước” [33. Thủ tục hành chính theo GS.TSKH Nguyễn Văn Thâm là trình tự về thời gian và không gian, các giai đoạn cần phải có để thực hiện mọi hình thức hoạt động của các cơ quan quản lý hành chính Nhà nước, bao gồm trình tự thành lập các công sở, trình tự bổ nhiệm, điều động viên chức, trình tự lập quy, áp dụng các quy phạm để bảo đảm các quyền chủ thể và xử lý vi phạm, trình tự tổ chức tác nghiệp hành chính”.
[52] Thủ tục hành chính theo GS. Nguyễn Hữu Khiển cho rằng TTHC là một thao tác quan trọng trong quản lý nhà nước. Thậm chí không thể nói đến hành chính nhà nước, quản lý nhà nước nếu không đề cập tới hoặc loại TTHC ra khỏi công vụ. Thực chất của TTHC là sự thiết lập các thao tác quản lý nhà nước theo những trình tự, quy trình nhất định của cơ quan hành chính nhà nước đáp ứng những dịch vụ hành chính khác nhau mà người dân cần tời sự cung cấp một các tốt nhất” [34, Tr 114].
Quản lý Nhà nước bằng pháp luật về nguyên tắc, đòi hỏi phải tuân theo những quy tắc pháp lý, quy định về trình tự, cách thức khi sử dụng thẩm quyền của từng cơ quan để xử lý công việc. Những quy tắc pháp lý này là những quy phạm thủ tục. Các quy phạm thủ tục bao gồm: thủ tục lập pháp, thủ tục tố tụng tư pháp và TTHC. Những thủ tục hữu hiệu là vô cùng cần thiết vì nó đảm bảo cho tiến trình hành 10 chính được đảm bảo, không bị cản trở, có ý nghĩa to lớn trong việc thực hiện các lợi ích khác nhau và đảm bảo cho các cơ quan Nhà nước và công chức Nhà nước khi ban hành và tổ chức thực hiện các quyết định quản lý phải tuân theo một quy trình đã được quy phạm TTHC quy định.
TTHC rất đa dạng nhưng có thể phân thành 2 loại cơ bản: 1) Những thủ tục tiến hành những công việc thuộc quan hệ nội bộ các cơ quan nhà nước, 2) Những thủ tục tiến hành những công việc thuộc quan hệ của cơ quan nhà nước đối với công dân và các tổ chức xã hội. TTHC trong quan hệ với công dân gồm có 2 loại quan trọng là: TTHC trong việc các cơ quan nhà nước xét, giải quyết những quyền chủ quan hợp pháp của công dân, trong việc công dân kiện một cơ quan nhà nước và TTHC trong việc các cơ quan có thẩm quyền xét đến vấn đề trách nhiệm hành chính và xử phạt vi phạm của công dân. Còn gọi là thủ tục xử lý vi phạm hành chính, hoặc tố tụng hành chính [40, Tr 274-275]. Có thể nhận ra một thực tế khá phổ biến là trong quản lý nhà nước nói chung và trong từng công việc cụ thể nói riêng, khi giải quyết bất cứ một công việc gì cũng cần phải tuân theo những thủ tục phù hợp.
Thủ tục với nghĩa chung nhất là phương thức, cách thức giải quyết công việc theo một trình tự nhất định, một thể lệ thống nhất, gồm một loạt nhiệm vụ liên quan chặt chẽ với nhau nhằm đạt được kết quả mong muốn. Trong mối quan hệ với thể chế hành chính, TTHC là một loại quy phạm pháp luật mang tính thủ tục, là bộ phận của thể chế hành chính, là công cụ, phương tiện cho các cơ quan nhà nước có điều kiện thực hiện chức năng của mình. Trong nội bộ của bộ máy hành chính, TTHC là cách thức giải quyết công việc, là trình tự thực hiện thẩm quyền của các cơ quan trong bộ máy hành chính nhà nước để giải quyết các công việc cụ thể của cơ quan mình. Trong mối quan hệ với đối tượng quản lý, TTHC được hiểu là giữa các cơ quan nhà nước với công dân trong quá trình giải quyết công việc của dân theo yêu cầu bảo vệ quyền lợi của công dân và của nhà nước cũng như thực hiện đúng nghĩa vụ của các bên.
11 Từ các quan niệm và phân tích trên, đối chiếu với Điều 3 – Giải thích từ ngữ của Nghị định 63/2010/NĐ-CP ngày 08 tháng 6 năm 2010 của Chính phủ về kiểm soát thủ tục hành chính thì: “Thủ tục hành chính là trình tự, cách thức thực hiện, các hồ sơ và yêu cầu, điều kiện do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân phải tuân theo khi giải quyết một công việc cụ thể liên quan đến cá nhân, tổ chức”. Nhìn chung lại, các nhà Luật học Việt Nam và thế giới đều quan niệm rằng: Các quy tắc pháp lý quy định về trình tự, trật tự, thẩm quyền của các cơ quan nhà nước trong việc giải quyết nhiệm vụ nhà nước và công việc liên quan đến công dân tạo thành hệ thống quy phạm thủ tục có tính bắt buộc các cơ quan nhà nước cũng như các công chức nhà nước phải tuân theo trong quá trình giải quyết công việc thuộc chức năng và thẩm quyền của mình, nhằm đảm bảo cho công việc đạt được mục đích đã định, phù hợp với thẩm quyền, chức năng do luật định cho các cơ quan trong hoạt động quản lý nhà nước gọi là TTHC. Tại Luận văn này, khái niệm TTHC được hiểu theo Nghị định số 63/2010/NĐ-CP của Chính phủ. Vai trò của thủ tục hành chính.
Thủ tục hành chính có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống nhân dân, hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp. Thông qua các TTHC, các cá nhân, tổ chức thực hiện được quyền lợi, nghĩa vụ của mình và đồng thời các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện được chức năng quản lý nhà nước. TTHC do các cơ quan Nhà nước ban hành để thực thi Hiến pháp và pháp luật nhằm thực hiện chức năng quản lý của nền HCNN và hoàn thành nhiệm vụ của mình, đồng thời các cơ quan HCNN có trách nhiệm thực thi các thủ tục đó. Nhìn một cách tổng quát, TTHC có ý nghĩa như một chiếc cầu nối quan trọng giữa cơ quan Nhà nước với dân, với các tổ chức khác.
Chiếc cầu nối này có khả năng làm bền chặt các mối quan hệ, làm cho Nhà nước ta thực sự là Nhà nước của dân, do dân và vì dân. Nhưng nếu xây dựng thiếu tính khoa học, áp dụng tùy tiện 12 vào đời sống thì chính TTHC sẽ làm xa cách dân với Nhà nước và hậu quả của nó là làm niềm tin của người dân với chính quyền bị giảm sút. TTHC trên một phương diện nhất định là sự biểu hiện trình độ văn hóa của tổ chức. Đây là văn hóa giao tiếp trong bộ máy Nhà nước, văn hóa điều hành.
Nó cho thấy mức độ văn minh của một nền hành chính phát triển. Chính vì lẽ đó, cải cách TTHC sẽ không chỉ đơn thuần liên quan đến pháp luật, pháp chế xã hội chủ nghĩa của chúng ta mà còn liên quan đến sự phát triển chung của đất nước về các mặt chính trị, văn hóa, giáo dục và sự mở rộng giao lưu giữa nước ta với các nước khác trong khu vực và trên thế giới. Tuy nhiên thực tế hiện nay TTHC của nước ta đã bộc lộ những yếu kém như TTHC mang tính quan liêu, rườm rà, gây phiền hà cho doanh nghiệp và nhân dân. Hệ thống TTHC còn nhiều phức tạp và chưa thống nhất.
TTHC chính được quy định trong nhiều loại văn bản khác nhau, từ văn bản quy phạm pháp luật, văn bản cá biệt đến công văn hành chính, do nhiều cấp có thẩm quyền ban hành. TTHC còn nặng cơ chế xin – cho, không còn phù hợp với điều kiện đổi mới hiện nay. Việc kiểm soát thủ tục hành chính còn chưa được thực hiện tốt và còn mang nặng tính chủ quan ảnh hưởng đến lợi ích của người dân và gây tổn thất cho ngân sách nhà nước. Trước tình hình đó, việc thực hiện Cải cách nền hành chính mà trong đó cải cách TTHC là một trong những nội dung đặc biệt được quan tâm chú trọng.
Cải cách thủ tục hành chính. Hiện nay cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật trên thế giới đang phát triển hết sức mạnh mẽ, thị trường ngày càng cạnh tranh gay gắt, tính thời cơ nảy sinh qua cạnh tranh là rất mạnh. Có những quyết sách kịp thời và đúng đắn, có hiệu quả hành chính cao thì mới chớp được những thời cơ tốt và chiến thắng trong cạnh tranh. Trước sự phát triển của nhu cầu và sự gia tăng của khối lượng công vụ, nền hành chính ở nước ta bắt buộc phải được cải cách mạnh mẽ và liên tục hơn.
Có nhiều quan điểm khác nhau về cải cách TTHC. Cải cách TTHC là cải cách lề lối làm việc và nó phải được bắt đầu từ công tác cán bộ. Ông Nguyễn Xuân Phúc, 13 Bộ trưởng, Chủ nhiệm văn phòng Chính phủ cho rằng cải cách TTHC cái mấu chốt, quan trọng nhất là công tác cán bộ: “Tôi cho rằng vấn đề cán bộ có năng lực, có phẩm chất, có trình độ và trách nhiệm, đặc biệt là trách nhiệm trong lĩnh vực chống lãng phí, tiêu cực, tham nhũng trong việc giải quyết TTHC cho dân, cho doanh nghiệp là vô cùng quan trọng. Bởi TTHC chỉ là một công cụ quản lý Nhà nước trên tinh thần có lợi cho người dân, doanh nghiệp, giảm chi phí xã hội, tăng cường quản lý Nhà nước.
Nếu thủ tục dù tốt bao nhiêu đi chăng nữa nhưng con người không tốt thì chẳng giải quyết được vấn đề gì [32]. Cải cách thủ tục hành chính quan trọng là khâu triển khai thực hiện các thủ tục hành chính trong thực tế.