MỞ ĐẦU. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU.
ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU. PHẠM VI NGHIÊN CỨU. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Các nghiên cứu xây dựng HLĐT trên thế giới. Các nghiên cứu về HLĐT trong nước.
Học liệu điện tử. Dạy học phát triển năng lực. Vai trò, ý nghĩa của việc xây dựng HLĐT phần Tiến hóa trong DHSH phát triển năng lực, phẩm của HS ở trường THPT. CƠ SỞ THỰC TIỄN.
Khảo sát thực trạng. Đối tượng khảo sát. Phương pháp khảo sát. Kết quả khảo sát.
XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỌC LIỆU ĐIỆN TỬ PHẦN TIẾN HÓA, SINH HỌC 12, CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018. PHÂN TÍCH CẤU TRÚC PHẦN TIẾN HÓA, SINH HỌC 10, CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018. Mục tiêu, yêu cầu cần đạt. Cấu trúc nội dung.
Những loại học liệu cung cấp cho việc dạy và học phần Tiến hóa, chương trình Sinh học 2018 trong trang web. QUY TRÌNH XÂY DỰNG VÀ CÁC BƯỚC SỬ DỤNG HỆ THỐNG HLĐT PHẦN TIẾN HÓA, SINH HỌC 12, CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018. Quy trình xây dựng. Các bước sử dụng trang web.
GIAO DIỆN CỦA HLĐT. Trang chủ đề học tập. Trang các ho ạt động. BIỆN PHÁP SỬ DỤNG HLĐT TRONG DHSH ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC.
Giới thiệu HLĐT và nêu phương pháp, nhiệm vụ học tập. Hướng dẫn HS tự nghiên cứu HLĐT để lĩnh hội kiến thức và giải quyết các vấn đề học tập. Tổ chức hoạt động tương tác để báo cáo các sản phẩm. Hướng dẫn HS tự kiểm tra đánh giá hoạt động nhận thức dựa vào thông tin từ HLĐT.
THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. MỤC ĐÍCH THỰC NGHIỆM. ĐỐI TƯỢNG THỰC NGHIỆM. NỘI DUNG THỰC NGHIỆM.
KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM. Về mặt định lượng. Về mặt định tính. 50 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.
57 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 58 PHỤ LỤC Phụ lục 1. Phiếu khảo sát GV trước khi sử dụng HLĐT. Phiếu khảo sát ý kiến HS trước khi sử dụng HLĐT.
Phiếu khảo sát ý kiến GV sau khi dùng HLĐT. Phiếu khảo sát ý kiến HS sau khi sử dụng HLĐT. Bài kiểm tra 1 và đáp án. Bài kiểm tra 2 và đáp án.
Kết quả bài kiểm tra lần 1. Kết quả bài kiểm tra và bảng phân phối tần suất của bài kiểm tra 2. 33 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Kí hiệu Chú giải CNTT Công nghệ thông tin DHSH Dạy học Sinh học HLĐT Học liệu điện tử GD-ĐT Giáo dục và Đào tạo GV Giáo viên HS Học sinh NLTH Năng lực tự học PL Phụ lục TP. HCM Thành phố Hồ Chí Minh TN Thực nghiệm ĐC Đối chứng THPT Trung học phổ thông vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.
Kết quả điều tra các loại HLĐT thường xuyên sử dụng của GV. Kết quả điều tra mức độ thường xuyên sử dụng các loại HLĐT trong quá trình dạy học sinh học phần Tiến hóa của GV. Kết quả điều tra đánh giá vai trò của việc sử dụng HLĐT trong DHSH của GV. Kết quả điều tra đánh giá mức độ của việc sử dụng HLĐT trong DHSH của GV.
Kết quả điều tra về khó khăn khi sử dụng HLĐT của GV. Kết quả điều tra mức độ hứng thú của HS đối với phần Tiến hóa môn Sinh học. Kết quả điều tra nguyên nhân HS thích/không thích phần Tiến hóa, Sinh học 12. Kết quả điều tra thái độ chuẩn bị bài nội dung phần Tiến hóa trước khi đến lớp của HS.
Kết quả điều tra mức độ thường xuyên sử dụng các loại HLĐT của HS 27 Bảng 1. Kết quả điều tra mức độ hứng thú với các loại HLĐT của HS. Mức độ tiếp cận của HS đối với web học tập. Kết quả điều tra đánh giá vai trò của việc sử dụng HLĐT trong DHSH của HS.
Kết quả điều tra đánh giá mức độ cần thiết của việc sử dụng HLĐT trong DHSH phần Tiến hóa của HS. Kết quả điều tra về khó khăn khi sử dụng HLĐT của HS. Những loại học liệu cung cấp cho việc dạy và học phần Tiến hóa, chương trình Sinh học 2018 trong trang web. Các lớp thực nghiệm và đối chứng.
Tổng hợp các tham số đặc trưng. Phân phối tần suất tích lũy hội tụ lùi điểm trên kết quả bài kiểm tra 2. Tổng hợp kết quả học tập qua bài kiểm tra 2. Các tham số đặc trưng của kết quả bài kiểm tra 2.
Nhận xét của GV về HLĐT. Nhận xét của HS về HLĐT. 53 ix DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1. Sơ đồ khung NLTH của HS trung học phổ thông (Nguyễn Văn Đại & Đào Thị Việt Anh, 2019).
Giao diện của phần mềm Google sites. Giao diện trang chủ trên Google sites. Giao diện trang con trên Google sites. Các bước sử dụng HLĐT.
Các bước trong quy trình sử dụng HLĐT. Giao diện trang chủ và các chủ đề trong trang web học tập. Giao diện các trang hoạt động. Sản phẩm minh họa ở hoạt động 4.
Nhiệm vụ thiết kế tóm tắt tiểu sử của Darwin. Nội dung tóm tắt kiến thức chủ đề “Tiến hóa nhỏ”. HS nộp bài qua phần mềm Padlet. Bài tập trắc nghiệm phần luyện tập thiết kế trên Google form.
Đồ thị đường tích lũy của các lớp TN và ĐC. Đồ thị tổng hợp kết quả của lớp TN và ĐC. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Trong những năm gần đây, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và truyền thông đã tác động vào hầu hết các lĩnh vực, làm thay đổi đến đời sống kinh tế xã hội, đặc biệt là giáo dục. Nhằm đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của học sinh (HS), mô hình đào tạo trực tuyến (Electronic learning) đang trở nên rất phổ biến.
Mô hình dạy học này đã nhanh chóng phát triển với những ưu thế nhất định trong việc hỗ trợ dạy và học. (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2020) Đặc biệt, kể từ khi dịch COVID-19 bùng phát vào cuối tháng 12 năm 2019 đến nay, đại dịch đã tạo ra một bước ngoặt lớn trong đời sống kinh tế - xã hội ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Một trong những lĩnh vực chịu tác động nặng nề nhất là giáo dục. Theo tổ chức UNESCO: “Kể từ khi đại dịch bùng phát đến tháng 8 năm 2020, ước tính có hơn 1,5 tỷ học sinh ở 165 quốc gia phải nghỉ học, gây tác động đến 91,3% tổng số học sinh, sinh viên trên toàn thế giới, ảnh hưởng đến việc học của hơn 220 triệu học sinh trung học phổ thông trên thế giới” (UNESCO, 2021).
Trong bối cảnh đó, nhằm đảm bảo việc học tập của học sinh duy trì đúng tiến độ, Bộ Giáo Dục khuyến khích các trường áp dụng hình thức dạy học trực tuyến đối với hầu hết các cấp học (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2021). Bên cạnh dạy học trực tuyến, mô hình dạy học kết hợp (Blended learning) – giải pháp kết hợp giữa hình thức hình thức dạy học truyền thống (Face to face) và dạy học trực tuyến cũng đang dần trở nên phổ biến trong giáo dục thế kỉ XXI. Mô hình này cung cấp cho người học môi trường học tập linh hoạt, với sự hỗ trợ tối đa của công nghệ thông tin nhằm mang lại hiệu quả học tập tốt nhất. (Tô Nguyên Cương, 2016) Gắn liền với việc chuyển đổi hình thức dạy học truyền thống sang dạy học trực tuyến hay dạy học kết hợp, vấn đề nguồn học liệu điện tử (HLĐT) cung cấp cho dạy và học được đặt ra cấp thiết hơn bao giờ hết.
Đặc biệt là những nguồn học liệu có nội dung, hình thức trình bày đa dạng, phong phú kích thích sự hứng thú học tập ở học sinh. (Lê Thị Mai Hoa, 2021) Xây dựng và sử dụng HLĐT là một trong những nhiệm vụ nhằm ứng dụng CNTT vào giáo dục nói chung và việc dạy các môn học nói riêng. Cùng với các môn học trong 2 chương trình giáo dục phổ thông, thiết kế và sử dụng HLĐT trong DHSH là cần thiết để phát triển năng lực, phẩm chất, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ. HLĐT trình bày thông tin dưới nhiều kênh khác nhau mang tính đa phương tiện; có khả năng liên kết cao đến bất kì cơ sở dữ liệu nào trên máy tính thông qua các website và không bị giới hạn bởi không gian và thời gian.
Do đó, HLĐT không những có ý nghĩa cụ thể hóa đơn thuần mà còn giúp phát triển tư duy, năng lực của người học. (Ninh Thị Hạnh, 2019) Việc sử dụng HLĐT ở Việt Nam hiện nay đã và đang được sử dụng rộng rãi. Tuy nhiên, do tác động của nhiều yếu tố như điều kiện cơ sở vật chất, cách thức sử dụng của giáo viên (GV). việc sử dụng HLĐT chưa mang lại hiệu quả nổi bật nhằm nâng cao năng lực của người học, tạo động lực cho người học trong học tập môn Sinh học.
Phần Tiến hóa của chương trình môn Sinh học lớp 12 là một trong những phần quan trọng bao gồm mạch nội dung: Các bằng chứng tiến hóa; Quan niệm của Darwin về hình thành loài; Tiến hóa nhỏ; Tiến hóa lớn và phát sinh chủng loại; Sự phát sinh và phát triển của sinh vật trên Trái Đất. Nguồn tư liệu phục vụ nội dung này khá đa dạng, phong phú nhưng còn riêng lẻ, chưa được tổng hợp lại, GV và HS có thể dễ dàng tiếp cận với các tư liệu có giá trị bằng Tiếng Anh. Tuy nhiên, trong thực tế, GV còn gặp khó khăn trong việc điều chỉnh, sắp xếp nội dung các bài học, chủ đề học phù hợp với nhiều hình thức dạy học khác nhau, do đó còn khó khăn khi thiết kế và sử dụng HLĐT một cách hiệu quả trong dạy học. Từ những lý do trên, đề tài: “Xây dựng và sử dụng học liệu điện tử phần Tiến hóa, Sinh học 12, chương trình giáo dục phổ thông 2018” được thực hiện nhằm cung cấp nguồn học liệu điện tử liên quan đến một số nội dung thuộc phần “Tiến hóa” chương trình Sinh học 12, đề tài đặc biệt có ý nghĩa trong giai đoạn nhiều trường phải tổ chức dạy học online do dịch bệnh Covid-19 như hiện nay.