CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ HOẠT ĐỘNG TIẾP CÔNG DÂN CỦA UỶ BAN NHÂN DÂN PHƯỜNG 1. Khái quát về tiếp công dân của Uỷ ban nhân dân phường 1. Khái niệm hoạt động tiếp công dân Pháp luật về tiếp công dân là tập hợp các quy phạm pháp luật được ban hành theo trình tự, thủ tục nhất định nhằm điều chỉnh việc tổ chức hoạt động tiếp công dân của các cá nhân có thẩm quyền được bảo đảm bằng các biện pháp của Nhà nước. Đây là một bộ phận của pháp luật nước ta gắn liền với tổ chức và hoạt động của các cơ quan Nhà nước.
Không chỉ vậy, nó còn có mối liên hệ mật thiết với pháp luật khiếu nại, tố cáo. Pháp luật về tiếp công dân chính là biểu hiện hình thức dân chủ trực tiếp của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, là sự cụ thể hóa quyền cơ bản của công dân trong Hiến pháp. Pháp luật tiếp công dân là hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật được ban hành theo trình tự, thủ tục nhất định, có mối liên hệ mật thiết với pháp luật khiếu nại – tố cáo. Đồng thời cũng là một bộ phận của pháp luật nước ta gắn liền với tổ chức và hoạt động của các cơ quan hành chính Nhà nước, là biểu hiện của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, thể hiện hình thức dân chủ trực tiếp, là sự cụ thể hóa quyền cơ bản của công dân trong Hiến pháp.
Pháp luật về hoạt động tiếp công dân giúp xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm quyền, nhất là cơ quan hành chính Nhà nước. Pháp luật tiếp công dân hiện nay chủ yếu quy định về trách nhiệm tiếp công dân; quyền và nghĩa vụ của người đến khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh; quy định về tiếp công dân tại các cơ quan thuộc Chính phủ, đơn vị sự nghiệp công lập; nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức của các Ban Tiếp công dân, việc bố trí cơ sở vật chất của Trụ sở tiếp công dân; quy chế 11 phối hợp hoạt động tiếp công dân tại Trụ sở tiếp công dân; việc bố trí cơ sở vật chất của địa điểm tiếp công dân; các điều kiện bảo đảm cho hoạt động tiếp công dân; việc tiếp công dân được tiến hành tại nơi tiếp công dân của cơ quan, tổ chức, đơn vị; việc tiếp công dân phải bảo đảm công khai, dân chủ, kịp thời; thủ tục đơn giản, thuận tiện; giữ bí mật và bảo đảm an toàn cho người tố cáo theo quy định của pháp luật; bảo đảm khách quan, bình đẳng, không phân biệt đối xử trong khi tiếp công dân; tôn trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho công dân thực hiện việc khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, trong thời điểm hiện tại, số lượng người dân đến các trụ sở cơ quan Nhà nước với mục đích khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh diễn ra ngày càng phức tạp và khó giải quyết. Các Trụ sở tiếp công dân trên khắp cả nước thường xuyên diễn ra tình trạng người dân tổ chức thành các đoàn đông người đến khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh trong thời gian dài.
Hơn nữa, khi xảy ra khiếu nại, tố cáo phức tạp, đông người và diễn ra trong thời gian dài, hầu hết các cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc thẩm quyền không thể đưa ra giải pháp cụ thể để giải quyết dứt điểm các vụ việc này. Khoản 1 Điều 2 Luật Tiếp công dân 2013 quy định: “Tiếp công dân là việc cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân quy định tại Điều 4 của Luật này đón tiếp để lắng nghe, tiếp nhận khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân; giải thích, hướng dẫn cho công dân về việc thực hiện khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh theo đúng quy định của pháp luật”. [1] Qua đó, có thể nói hoạt động tiếp công dân tập trung vào các nội dung cốt lõi sau đây: Thứ nhất, lắng nghe, tiếp nhận các thông tin kiến nghị, phản ánh, góp ý những vấn đề liên quan đến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, công tác quản lý của các cơ quan đơn vị. Lắng nghe và tiếp nhận thông tin luôn là một trong những mắt xích quan trọng trong hoạt động tiếp công dân bởi chúng phản ánh được bản chất của Nhà nước ta là Nhà nước 12 hoạt động vì lợi ích chính đánh của nhân dân, người dân có quyền tham gia thảo luận về các vấn đề chung của đất nước.
Vì lẽ đó, Đại hội Đảng lần thứ XIII đã đặc biệt chú trọng “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Thứ hai, hướng dẫn, giải thích cho công dân thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh đúng quy định pháp luật. Nội dung này đòi hỏi các chủ thể là các cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức nhà nước phải hết lòng vì dân để nắm bắt kịp thời những tâm tư và nguyện vọng của Nhân dân. Qua đó, đẩy mạnh công tác phổ biến, tuyên truyền, giáo dục ý thức pháp luật khiếu nại, tố cáo đối với quần chúng nhân dân nhằm hạn chế đáng kể tình trạng người dân khiếu nại vượt cấp, kéo dài.
Thứ ba, trực tiếp tiếp nhận khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh để xem xét, ra quyết định giải quyết theo đúng thẩm quyền và trình tự, thủ tục mà pháp luật hiện hành quy định. Tiếp nhận các khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân thúc đẩy tinh thần trách nhiệm trong mối quan hệ giữa Nhà nước đối với Nhân dân và góp phần khơi dậy tiềm năng, trí tuệ của Nhân dân khi tham gia các nhiệm vụ chính trị chung của Đảng và Nhà nước. [2] Xuất phát từ các điều luật này, việc tiếp công dân là hoạt động cần được diễn ra thường xuyên tại các cơ quan, tổ chức, đơn vị và có vai trò vô cùng quan trọng. Thông qua việc lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của nhân dân, đại biểu các cấp có thêm nhiều cơ hội để tăng cường và củng cố lòng tin của nhân dân, mối liên hệ giữa Nhà nước và nhân dân sẽ ngày càng chặt chẽ.
Nhà nước luôn đảm bảo và không ngừng phát huy quyền làm chủ mọi mặt của nhân dân, nghiêm trị mọi hành vi xâm phạm lợi ích Tổ quốc và nhân dân, xây dựng đất nước giàu mạnh, thực hiện công bằng xã hội, mọi người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện. Bên cạnh đó, thông qua hoạt động tiếp công dân, ý thức pháp luật của người dân sẽ ngày càng nâng cao. Đặc điểm hoạt động tiếp công dân Trên góc độ nghiệp vụ, tiếp công dân là hoạt động giao tiếp vừa mang tính xã hội vừa mang tính quy phạm của cơ quan, cá nhân, tổ chức trong quan hệ giải quyết công việc. Tiếp công dân là sự trao đổi và phản hồi thông tin qua lại giữa Nhà nước và công dân về những vấn đề mà người dân hoặc xã hội quan tâm.
Quá trình tiếp công dân là quá trình tiếp xúc, trao đổi giữa người thực hành công vụ của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền với công dân khi giải quyết các vướng mắc, bức xúc của công dân về các chính sách pháp luật. Một trong những mục tiêu chính của hoạt động này là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, củng cố thêm niềm tin của họ vào Đảng và Nhà nước. Vì vậy, nhiệm vụ của người cán bộ tiếp công dân chính là tiếp nhận các yêu cầu, thông tin phản hồi từ công dân đến với các cơ quan Nhà nước. Đặc điểm này thể hiện bản chất của Nhà nước ta là Nhà nước của dân, do dân và vì dân.
Tiếp công dân là quá trình kết hợp việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân với hoạt động dân vận: Tuyên truyền, vận động, thuyết phục quần chúng thực hiện đúng theo quy định của pháp luật; đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước. Với định hướng xây dựng một Nhà nước pháp quyền dân chủ, mọi hoạt động của bộ máy Nhà nước và xã hội cần phải đi vào nề nếp, quy củ vì vậy mà việc tiếp công dân đã được các văn bản pháp luật quy định chặt chẽ về nội dung, thẩm quyền, thủ tục. Tóm lại, tiếp công dân chính là “giao tiếp đặc biệt”, là quá trình tác động qua lại, là quá trình vận động quần chúng,.Tiếp công dân diễn ra phổ biến ở các cơ quan hành chính Nhà nước và ở nhiều giai đoạn khác nhau trong suốt quá trình, giải quyết công việc theo thẩm quyền đúng với quy định của pháp luật và cần được thực hiện một cách minh bạch và công khai. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động tiếp công dân Hoạt động tiếp công dân chịu tác động của nhiều yếu tố, bao gồm cả năng lực, đạo đức của cán bộ và các chính sách, quy định pháp luật về hoạt động tiếp công công dân.
Ngoài ra, sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong khâu giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh và công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật cũng đóng một vai trò quan trọng. Các quy định pháp luật như Luật Tiếp Công dân cùng với cùng với các Nghị định như Nghị định 64/2014/NĐ-CP quy định rõ ràng về quyền, nghĩa vụ và quy trình tiếp công dân, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho hoạt động này. Các văn bản pháp luật này cũng quy định rõ ràng về năng lực chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của cán bộ tiếp công dân, như tính liêm chính và thái độ tận tình, đóng vai trò quyết định trong việc giải quyết các khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh một cách hiệu quả. Cơ cấu tổ chức bộ máy chính quyền chặt chẽ và cơ sở vật chất đầy đủ, tiện nghi cũng đồng thời nâng cao hiệu quả tiếp công dân.
Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, ban ngành đảm bảo rằng thông tin được truyền đạt nhanh chóng, chính xác, góp phần giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh một cách hiệu quả và kịp thời. Quả thật, việc áp dụng công nghệ thông tin trong quy trình quản lý và tiếp nhận ý kiến từ công dân sẽ giúp giảm thiểu thời gian và chi phí.