Chương 1. Cơ sá lý luÁn về ho¿t động tiÁp công dân t¿i Trÿ sá TiÁp công dân huyện. Thực tr¿ng cāa ho¿t động tiÁp công dân t¿i Trÿ sá TiÁp công dân Huyện Thāy Nguyên, Thành phố Hải Phòng. Phương hướng và giải pháp đảm bảo ho¿t động tiÁp công dân t¿i Trÿ sá TiÁp công dân huyện Thāy Nguyên, Thành phố Hải Phòng.
8 PHÀN NÞI DUNG CH¯¡NG 1. C¡ Sä LÝ LUÀN VÀ HO¾T ĐÞNG TI¾P CÔNG DÂN T¾I TRĀ Sä TI¾P CÔNG DÂN HUYÞN 1. Khái nißm, māc đích, ý nghĩa ti¿p công dân. Khái niệm tiếp công dân TiÁp công dân trong lách sử Việt Nam thưßng đưāc hiểu là việc các vá vua, chúa vi hành để lắng nghe ý kiÁn cāa ngưßi dân, tìm hiểu cuộc sống, tình hình và nhu cầu cāa nhân dân.
Trong lách sử Việt Nam, có nhiều vá vua đặc biệt quan tâm đÁn vấn đề này. T¿i Đ¿i Việt Sử Ký Toàn Thư – Bản Kỷ Toàn Thư Q2(a) ghi chép thßi kỳ nhà Lý từ 1009-1054 đã ghi nhÁn, vua Lý Thái Tông là một vá vua rất quan tâm đÁn dân chúng và thưßng tự đi thăm các vùng quê, gặp gÿ và nghe ý kiÁn cāa nhân dân trực tiÁp. Xuất phát từ tấm lòng bao dung nhân từ, thương dân, lấy dân làm gốc, qua thßi gian vi hành, ông đã thấy đưāc thực tr¿ng việc kiện tÿng trong nước phiền nhiễu, quan l¿i giữ luÁt pháp câu nệ luÁt văn, cốt làm cho khắc nghiệt, thÁm chí có ngưßi bá oan uổng quá đáng. Chính từ đó, vua Lý Thái Tông đã ban hành Hình Thư năm 1042( đây đưāc coi là căn nguyên cội nguồn cāa Bộ LuÁt Hình sự sau này)[6].
ĐÁn triều Nguyễn (1778), vá vua Nguyễn Ánh thiÁt lÁp cơ chÁ cho dân chúng đưāc kêu oan thông qua việc đặt hòm thư, giúp dân chúng ai bá bất công, oan ức có thể gửi đơn kiện trực tiÁp đÁn vua, bày tỏ sự bất mãn và yêu cầu công bằng. Việc làm này đảm bảo quyền lāi hāp pháp cho ngưßi dân, đánh trống kêu oan và gửi đơn trực tiÁp để vua xử. Trong thßi Minh M¿ng (1820-1840) triều đình triều Nguyễn đã thiÁt lÁp hệ thống pháp Tam pháp ty gồm Đ¿i lý tự cùng với Bộ Hình và Viện Đô sát. Người dân trong cả nước ai có oan khuất thì đưa đơn đến kêu, về phía chính quyền, đảm bảo giữ bí m⌀t khi tố cáo đảm bảo an toàn cho người dân tố cáo.
Tố cáo bí m⌀t về vi⌀c phản nghịch quan trọng và những vi⌀c có quan h⌀ đến lợi hại lớn thì làm một bản tấu phong kín lại và không được tự ti⌀n phát đi[19]. Những hình thức đánh trống kêu 9 oan, pháp ty, hay việc vi hành cāa nhà vua có thể coi là manh nha cho ho¿t động tiÁp công dân sau này. Theo từ điển tiÁng Việt, <TiÁp= là một động từ, chß hành động <gặp và trò chuyện (với ngưßi đÁn với mình)=[17]. Trong thßi kỳ phong kiÁn, ngưßi dân đÁn các huyện nha, cung vua để <bẩm tấu=, kêu oan hay chung l¿i là cuộc gặp mặt giữa nhân dân và ngưßi đứng đầu chính quyền thì ngưßi dân luôn là <bề tôi=, <phÁn dưới=, <dân đen=.
Thứ nhất là không có sự công bằng giữa hai chā thể trong ho¿t động. Thứ hai là ngưßi dân s¿ phải <diện kiÁn=, <xin đưāc gặp=, <bẩm tâu=, <bẩm ông xưng con= … thay vì đưāc tiÁp đón, đối xử và quan trọng nhất là sự công bằng giữa hai bên chā thể giao tiÁp. ĐÁn thßi kỳ hiện đ¿i, nơi dân chā, công bằng, văn minh, quyền con ngưßi và quyền công dân đưāc trú trọng, khái niệm <TiÁp công dân= mới hình thành và đưāc đánh nghĩa cÿ thể. T¿i Việt Nam, trước khi luÁt TiÁp công dân 2013 ra đßi, chưa có một văn bản pháp luÁt nào cāa nước ta đánh nghĩa về <TiÁp công dân=.
Các văn bản luÁt chß đánh nghĩa một số khái niệm về trÿ sá tiÁp công dân, đáa điểm tiÁp công dân, quy đánh trách nhiệm cāa cán bộ tiÁp công dân. Chính vì vÁy mà LuÁt TiÁp công dân 2013 đã quy đánh khái niệm <tiếp công dân= t¿i Khoản 1 Điều 4 LuÁt này như sau: <Tiếp công dân là vi⌀c cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân quy định tại Điều 4 cāa Lu⌀t này đón tiếp để lắng nghe, tiếp nh⌀n khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh cāa công dân; giải thích, hướng dẫn cho công dân về vi⌀c thực hi⌀n khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh theo đúng quy định cāa pháp lu⌀t=[10] Theo quy đánh này, có thể hiểu khái niệm ti¿p công dân như sau: <Tiếp công dân là vi⌀c cơ quan hành chính Nhà nước, Thā trưởng cơ quan hành chính Nhà nước, cán bộ, công chức (gọi chung lại là người tiếp công dân) đón tiếp để lắng nghe, tiếp nh⌀n, đón tiếp để lắng nghe, tiếp nh⌀n khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh cāa công dân bao gồm: (cá nhân, cơ quan, tổ chức khiếu nại quyết định hành chính, hành vi hành chính; cả nhân tố 10 cáo, kiến nghị, phản ánh); giải thích, hướng dẫn cho công dân về vi⌀c thực hi⌀n quyền khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh theo đúng quy định cāa pháp lu⌀t=. Mục đích tiếp công dân Lấy dân làm gốc là bài học truyền thống trong hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước cāa dân tộc Việt Nam. KÁ thừa, tiÁp thu và phát triển tinh hoa văn hóa dân tộc và nhân lo¿i, Đảng và Nhà nước ta luôn giữ vững quan điểm lấy dân làm gốc trong quá trình lãnh đ¿o.
Tất cả đưßng lối, phương châm, chính sách … cāa Đảng đều chß nhằm nâng cao đßi sống cāa nhân dân nói chung. Trong văn kiện đ¿i hội Đảng XIII một quan điểm mới quan trọng đưāc ghi nhÁn đó là <Dân thÿ hưáng= trong tổng thể phương châm <Dân biÁt, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thÿ hưáng=[2]. Điều này cho thấy, Đảng ta luôn chú trọng đặt quyền lāi cāa ngưßi dân vào trung tâm các quyÁt sách, đưßng lối cāa mình với mÿc đích cuối cùng là ngưßi dân đưāc thÿ hưáng thành quả. Thực hiện chā trương và chính sách cāa Đảng, Nhà nước, các cơ quan nhà nước, đặc biệt là cơ quan hành chính Nhà nước luôn cố gắng hoàn thành và làm tốt trách nhiệm tiÁp công dân và giải quyÁt các công việc cāa công dân.
T¿i Thông tư 04/2021/TT-TTCP cāa Thanh tra Chính Phā về quy trình tiÁp công dân đã nêu rõ mÿc đích cāa việc tiÁp công dân t¿i Điều 3: <Điều 3. Mÿc đích cāa vi⌀c tiếp công dân 1. Hướng dẫn công dân thực hi⌀n quyền khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh đúng quy định pháp lu⌀t, góp phần tuyên truyền, phổ biến pháp lu⌀t. Tiếp nh⌀n khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh thuộc thẩm quyền giải quyết cāa người đứng đầu cơ quan, đơn vị để xem xét, giải quyết theo quy định cāa pháp lu⌀t.=[11] 11 TiÁp công dân là để lắng nghe và giải thích những thắc mắc, khó khăn cāa công dân về chính sách, về thā tÿc hành chính khi ngưßi dân có nhu cầu, yêu cầu.
Từ đó hướng d¿n công dân thực hiện các thā tÿc hành chính nhanh, gọn, tiện lāi, đảm bảo chất lưāng và đ¿t đưāc kÁt quả tốt. Ti¿p công dân nhằm māc đích đà ti¿p cÁn các khi¿u n¿i, tß cáo căa công dân. Trước hÁt nhằm thực hiện tốt quyền khiÁu n¿i, tố cáo cāa công dân đưāc ghi nhÁn trong HiÁn Pháp, sau là để đảm bảo tình hình an ninh trÁt tự, tiÁn độ công việc, đóng góp vào công cuộc đổi mới cāa Đất nước. Hướng tới hiệu quả cao trong công tác tiÁp công dân, giải quyÁt khiÁu n¿i, tố cáo cāa công dân phải thông qua việc tuyên truyền, phổ biÁn, giáo dÿc nâng cao ý thức pháp luÁt nói chung, pháp luÁt khiÁu n¿i, tố cáo nói riêng đối với công dân và nhân dân Việt nam.
VÁy, vißc ti¿p công dân nhằm māc đích h°áng d¿n công dân thăc hißn quyÁn khi¿u n¿i, tß cáo, ki¿n nghß, phÁn ánh, Về tiÁp công dân, ghi nhÁn những phản ánh, góp ý trong những vấn đề liên quan đÁn chā trương, đưßng lối cāa Đảng, chính sách pháp luÁt, công tác quản lý cơ quan, đơn vá, thā tÿc hành chính, hành vi hành chính, quyÁt đánh hành chính nhằm mÿc đích cā thà hóa quyÁn tham gia quÁn lý nhà n°ác và xã hßi căa công dân. Điều này thể hiện đúng bản chất dân chā cāa Nhà nước pháp quyền xã hội chā nghĩa. Thông qua việc tiÁp nhÁn khiÁu n¿i, tố cáo, kiÁn nghá, phản ánh cāa nhân dân, từ đó thă tr°ång c¢ quan, đ¢n vß thăc hißn nghiêm vißc tßt công dân đối tho¿i và xử lý, giải quyÁt những khiÁu n¿i, tố cáo, kiÁn nghá, kiÁn nghá cāa công dân theo quy đánh; phối hāp chặt ch¿ với các cơ quan, đơn vá và đáa phương có liên quan nhằm đảm bảo xử lý có hiệu quả, thống nhất trong việc giải quyÁt đối với vÿ việc có tính chất phức t¿p, liên quan nhiều ngành, lĩnh vực; không để kẻ đách lāi dÿng xuyên t¿c, chống phá Đảng, Nhà nước, đảm bảo an ninh trÁt tự, an toàn xã hội trên đáa bàn tßnh. Ý nghĩa của hoạt động tiếp công dân.
KÁ thừa và phát huy truyền thống yêu dân, an dân cāa cha ông ta, trong thßi chiÁn, chā tách Hồ Chí Minh khẳng đánh <Nước lấy dân làm gốc=. Gốc có vững cây mới bền. Bác Hồ đã d¿y: <Bao nhiêu lợi ích đều vì dân. Bao nhiêu quyền hạn đều cāa dân.
Công vi⌀c đổi mới, xây dựng là trách nhi⌀m cāa dân. Sự nghi⌀p kháng chiến, kiến quốc là công vi⌀c cāa dân. Chính quyền từ xã đến Chính phā Trung ương do dân cử ra. Đoàn thể từ Trung ương đến xã do dân tổ chức nên.
Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân=[7] TiÁp bước lßi d¿y cāa Bác, thông qua việc tiÁp công dân, Đảng và Nhà nước có điều kiện để lắng nghe, tìm hiểu tâm tư nguyện vọng cāa nhân dân, giải quyÁt đưāc những vấn đề ảnh hưáng đÁn quyền lāi chính đáng cāa ngưßi dân. Thực hiện tốt việc tiÁp công dân để trong thßi chiÁn, sự nghiệp kháng chiÁn, kiÁn quốc là công việc cāa dân, trong thßi bình, quyền hành và bao nhiêu lāi ích đều vì dân. Thực hiện tốt, có hiệu quả trong công tác tiÁp công dân, giải quyÁt khiÁu n¿i, tố cáo chính là phát huy quyÁn làm chă, quyÁn giám sát đối với ho¿t động cāa cán bộ, ông chức, cơ quan nhà nước, giúp cho cơ quan nhà nước kiểm tra, đánh giá, phát hiện và xử lý nhanh chóng các hành vi vi ph¿m pháp luÁt, đảm bảo quyền lāi và trÁt tự, an toàn, kß cương xã hội.