Luận văn hoạt động sinh kế của hộ dân tộc thiểu số xã vi hương huyện bạch thông tỉnh bắc kạn trong bối cảnh biến đổi khí hậu

Luận văn phân tích hoạt động sinh kế hộ dân tộc thiểu số xã Vi Hương, Bạch Thông, Bắc Kạn trong bối cảnh biến đổi khí hậu, đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Hà Diệu Hương
• Người hướng dẫn: Th.S Đặng Thị Bích Huệ
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Hoạt động sinh kế của hộ dân tộc thiểu số xã Vi Hương, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn trong bối cảnh biến đổi khí hậu
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Một số vấn đề cơ bản về biến đổi khí hậu
• 2.1.1. Khái niệm khí hậu, thời tiết, BĐKH
• 2.1.2. Nguyên nhân BĐKH
• 2.1.2.1. Nguyên nhân do tự nhiên
• 2.1.2.2. Nguyên nhân do các hoạt động con người
• 2.1.3. Biểu hiện của BĐKH
• 2.1.4. Tác động của BĐKH
• 2.1.4.1. Sức khỏe
• 2.1.4.2. Đến tài nguyên nước
• 2.1.4.3. Đến môi trường
• 2.1.4.4. Đến nông lâm ngư nghiệp và an ninh lương thực
• 2.2. Một số vấn đề cơ bản về sinh kế
• 2.2.1. Khái niệm sinh kế
• 2.2.2. Các nguồn vốn sinh kế
• 2.2.2.1. Nguồn nhân lực
• 2.2.2.2. Nguồn lực xã hội
• 2.2.2.3. Nguồn lực tự nhiên
• 2.2.2.4. Nguồn lực vật chất
• 2.2.2.5. Nguồn lực tài chính
• 2.2.3. Khung sinh kế bền vững
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.1.3. Địa điểm thực tập và thời gian thực hiện
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp điều tra thu thập số liệu
• 3.3.2. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu
• 3.3.3. Phương pháp thống kê mô tả
• 4. KẾT QUẢ THỰC TẬP
• 4.1. Điều kiện tự nhiên – kinh tế - xã hội của xã Vi Hương
• 4.1.1. Vị trí địa lý
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.1.3. Thống kê diễn biến BĐKH trên địa bàn xã Vi Hương
• 4.1.3.1. Diễn biến nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa trung bình giai đoạn 2007 - 2017
• 4.2. Thiệt hại của hộ do các yếu tố ảnh hưởng
• 4.3. Thực trạng hoạt động sinh kế của hộ dân tộc thiểu số trong bối cảnh BĐKH tại địa bàn nghiên cứu
• 4.3.1. Các nguồn lực sinh kế hộ dân tộc thiểu số
• 4.3.2. Các hoạt động sinh kế của hộ điều tra
• 4.3.3. Thu nhập từ các hoạt động sinh kế của hộ
• 4.3.4. Ảnh hưởng của BĐKH đến hoạt động sinh kế của hộ
• 4.3.5. Những khả năng thay đổi trong hoạt động sinh kế khi phải đối mặt với BĐKH
• 4.4. Một số giải pháp nhằm nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, giúp phần phát triển kinh tế bền vững cho hộ dân tộc thiểu số tại xã Vi Hương
• 4.4.1. Giải pháp về đất đai
• 4.4.2. Giải pháp về nguồn nhân lực
• 4.4.3. Giải pháp về việc làm
• 4.4.4. Giải pháp về vốn
• 4.4.5. Giải pháp về giáo dục, sức khỏe và truyền thông
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với Chính quyền và đoàn thể địa phương
• 5.2. Đối với người dân địa phương
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu và bối cảnh nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào hoạt động sinh kế của các hộ dân tộc thiểu số tại xã Vi Hương, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Biến đổi khí hậu đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến nông nghiệp, lâm nghiệp, và chăn nuôi, đặc biệt là ở các vùng nông thôn miền núi. Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp thích ứng để phát triển bền vững.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung của nghiên cứu là đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến hoạt động kinh tế của các hộ dân tộc thiểu số tại xã Vi Hương. Mục tiêu cụ thể bao gồm hệ thống hóa cơ sở lý luận, thống kê diễn biến biến đổi khí hậu, và đề xuất các giải pháp thích ứng.

1.2. Ý nghĩa nghiên cứu

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để các địa phương xây dựng chính sách hỗ trợ người dân thích ứng với biến đổi khí hậu. Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần nâng cao nhận thức về quản lý rủi ro và phát triển bền vững.

II. Tổng quan về biến đổi khí hậu và sinh kế

Biến đổi khí hậu là sự thay đổi trạng thái khí hậu do các hoạt động của con người và tự nhiên. Nó gây ra các hiện tượng thời tiết cực đoan như lũ lụt, hạn hán, và bão, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nông nghiệp, lâm nghiệp, và thủy sản. Sinh kế được định nghĩa là các hoạt động và nguồn lực mà người dân sử dụng để kiếm sống, bao gồm nông nghiệp, chăn nuôi, và lâm nghiệp.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu làm suy thoái tài nguyên thiên nhiên, ảnh hưởng đến đời sống người dân và hoạt động kinh tế. Các hiện tượng như lũ lụt, hạn hán, và xâm nhập mặn gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi.

2.2. Khung sinh kế bền vững

Khung sinh kế bền vững bao gồm các nguồn lực như nhân lực, tài nguyên thiên nhiên, và tài chính. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý các nguồn lực này để đảm bảo sinh kế bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

III. Thực trạng hoạt động sinh kế tại xã Vi Hương

Nghiên cứu chỉ ra rằng hoạt động sinh kế của các hộ dân tộc thiểu số tại xã Vi Hương chủ yếu dựa vào nông nghiệp, lâm nghiệp, và chăn nuôi. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu đã gây ra nhiều khó khăn như thiếu nước tưới, dịch bệnh, và thiệt hại mùa màng. Các hộ dân cần có các biện pháp thích ứng để duy trì sinh kế.

3.1. Nguồn lực sinh kế

Các nguồn lực chính bao gồm đất đai, nguồn nước, và lao động. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu đã làm suy giảm các nguồn lực này, đặc biệt là đất canh tác và nguồn nước tưới.

3.2. Thu nhập từ hoạt động sinh kế

Thu nhập của các hộ dân chủ yếu từ nông nghiệp và chăn nuôi. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu đã làm giảm năng suất và sản lượng, dẫn đến thu nhập bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

IV. Giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao khả năng thích ứng của các hộ dân tộc thiểu số tại xã Vi Hương với biến đổi khí hậu. Các giải pháp bao gồm cải thiện quản lý tài nguyên thiên nhiên, đa dạng hóa hoạt động kinh tế, và tăng cường chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương.

4.1. Giải pháp về đất đai và nguồn nước

Cần cải thiện quản lý đất đai và nguồn nước để đảm bảo nguồn lực cho sản xuất. Các biện pháp như xây dựng hệ thống tưới tiêu và bảo vệ đất canh tác là cần thiết.

4.2. Giải pháp về đa dạng hóa sinh kế

Đa dạng hóa hoạt động kinh tế bằng cách phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp như thủ công mỹ nghệ và du lịch sinh thái. Điều này giúp giảm phụ thuộc vào nông nghiệp và tăng thu nhập cho người dân.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Biến đổi khí hậu đang diễn ra với quy mô toàn cầu và kéo theo nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan như bão lũ, hạn hán, giá rét kỷ lục và nước biển dâng. Tại Việt Nam, các hiện tượng khí hậu cực đoan ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống xã hội và sản xuất nông nghiệp, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số tại vùng núi cao là nhóm đối tượng chịu tổn thương lớn nhất do tập quán canh tác phụ thuộc nhiều vào tự nhiên và điều kiện kinh tế còn khó khăn. Xã Vi Hương, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn là một xã miền núi vùng cao với phần lớn dân cư là đồng bào dân tộc thiểu số. Trong giai đoạn những năm gần đây, địa phương này thường xuyên chịu tác động của thời tiết bất thường như rét đậm, rét hại, mưa đá và lũ quét, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh kế nông hộ. Xuất phát từ thực tế đó, tác giả Hà Diệu Hương đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Phát triển nông thôn với đề tài: "Hoạt động sinh kế của hộ dân tộc thiểu số xã Vi Hương, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn trong bối cảnh biến đổi khí hậu".

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Đánh giá thực trạng tác động của biến đổi khí hậu đến đời sống và hoạt động sản xuất của các hộ dân tộc thiểu số tại xã Vi Hương, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn; từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm hạn chế tác động tiêu cực và xác định các hoạt động sinh kế phù hợp cho người dân địa phương.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Mục tiêu 1: Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về sinh kế và biến đổi khí hậu.
   • Mục tiêu 2: Tìm hiểu điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Vi Hương, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn.
   • Mục tiêu 3: Thống kê diễn biến biến đổi khí hậu tại địa bàn xã Vi Hương, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn.
   • Mục tiêu 4: Đánh giá thực trạng hoạt động sinh kế của hộ dân tộc thiểu số tại xã Vi Hương trong bối cảnh biến đổi khí hậu.
   • Mục tiêu 5: Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu cho hộ dân tộc thiểu số tại địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các hoạt động sinh kế, các hiện tượng biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến hoạt động sinh kế của các hộ dân tộc thiểu số trên địa bàn xã Vi Hương.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu được triển khai tại xã Vi Hương, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn, tập trung khảo sát tại 3 thôn đặc thù: thôn Nà Sang (vị trí thấp nhất, trung tâm xã), thôn Cốc Thốc (vị trí cao nhất, dân cư sống rải rác) và thôn Đon Bây (thôn xa nhất, cách trung tâm xã 7 km).
• Phạm vi thời gian: Đề tài thu thập số liệu sơ cấp trong thời gian thực tập từ ngày 15/01/2018 đến ngày 30/05/2018; chuỗi số liệu khí tượng thứ cấp được thu thập trong giai đoạn 10 năm từ năm 2007 đến năm 2017; số liệu kinh tế - xã hội tổng hợp trong giai đoạn 2015 - 2017.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận sử dụng các khái niệm và khung lý thuyết tiêu chuẩn trong nghiên cứu sinh kế nông thôn và môi trường:

• Khái niệm khí hậu, thời tiết và biến đổi khí hậu: Dẫn chiếu theo định nghĩa của Công ước khung Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC) và Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC, 2007).
• Khung lý thuyết sinh kế: Dựa trên định nghĩa của Robert Chambers và Gordon Conway (1992) cùng khung sinh kế bền vững của Bộ Phát triển Quốc tế Vương quốc Anh (DFID). Sinh kế được cấu thành từ 5 nguồn vốn (nguồn lực) cơ bản: nguồn nhân lực, nguồn lực xã hội, nguồn lực tự nhiên, nguồn lực vật chất và nguồn lực tài chính.
• Khái niệm dân tộc thiểu số: Căn cứ theo quy định tại Khoản 2 Điều 4 Nghị định số 05/2011/NĐ-CP của Chính phủ về công tác dân tộc.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả triển khai bao gồm:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Tiếp cận và xử lý các báo cáo kinh tế - xã hội định kỳ của Ủy ban nhân dân xã Vi Hương, số liệu thống kê huyện Bạch Thông, tài liệu khí tượng thủy văn, các văn bản của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Tổng cục Thống kê.
• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Sử dụng kỹ thuật quan sát trực tiếp cơ sở hạ tầng, đồng ruộng, nếp sống dân cư; thực hiện phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi cấu trúc gồm hai phần (thông tin nhân khẩu học và nội dung sản xuất, tài sản, tác động của khí hậu).
• Phương pháp chọn mẫu điều tra: Tổng thể toàn xã có 610 hộ gia đình. Tác giả áp dụng công thức Slovin với mức sai số cho phép $e = 0,1$ (độ tin cậy 90%):

$$n = \frac{N}{1 + N \cdot e^2}$$

Từ công thức trên, quy mô mẫu xác định là $n = 85$ hộ gia đình dân tộc thiểu số, được phân bổ đều tại 3 thôn đại diện:

• Thôn Nà Sang: 29 hộ.
• Thôn Cốc Thốc: 28 hộ.
• Thôn Đon Bây: 28 hộ.
• Phương pháp xử lý và phân tích số liệu: Tổng hợp dữ liệu điều tra qua phần mềm Microsoft Excel, sử dụng phương pháp thống kê mô tả để lập các bảng tần số, tính tỷ lệ phần trăm, tính trung bình và xây dựng biểu đồ so sánh.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng tại vùng miền núi phía Bắc. Nội dung xác định rõ 1 mục tiêu chung, 5 mục tiêu cụ thể, đối tượng khảo sát là hộ dân tộc thiểu số và phạm vi thực hiện tại xã Vi Hương trong năm 2018. Khóa luận khẳng định ý nghĩa khoa học trong việc vận dụng kiến thức chuyên ngành phát triển nông thôn và ý nghĩa thực tiễn cung cấp cơ sở dữ liệu cho chính quyền địa phương xây dựng giải pháp ứng phó.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này hệ thống hóa các khái niệm thời tiết, khí hậu, nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo gây ra biến đổi khí hậu; phân tích các tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu đến sức khỏe, tài nguyên nước, môi trường đất, nông - lâm - thủy sản và an ninh lương thực. Về mặt lý luận sinh kế, chương tổng quan phân tích 5 nguồn lực sinh kế theo khung DFID và các đặc trưng văn hóa, kinh tế của cộng đồng dân tộc thiểu số theo Nghị định 05/2011/NĐ-CP. Đồng thời, tác giả tổng hợp tình hình thực tiễn tác động của biến đổi khí hậu trên phạm vi thế giới và tại Việt Nam, đặc biệt nhấn mạnh sự suy giảm nguồn tài nguyên nước và nguy cơ rủi ro đối với ngành trồng trọt.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Tác giả cụ thể hóa địa bàn thực tập tại xã Vi Hương từ ngày 15/01/2018 đến 30/05/2018. Chương này mô tả chi tiết quy trình chọn mẫu ngẫu nhiên 85 hộ dân tộc thiểu số tại 3 thôn đại diện cho 3 điều kiện địa lý khác nhau theo công thức Slovin ($N=610$, $e=10%$). Nội dung nghiên cứu tập trung vào 4 nhóm vấn đề: đặc điểm tự nhiên - xã hội của xã, diễn biến khí hậu giai đoạn 2007 - 2017, thực trạng hoạt động sinh kế hộ gia đình và các giải pháp thích ứng. Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa thu thập số liệu thứ cấp, quan sát hiện trường, điều tra bảng hỏi và xử lý thống kê mô tả trên Excel.

Phần 4: Kết quả thực tập

Đây là phần trọng tâm của khóa luận, phản ánh kết quả phân tích số liệu thứ cấp của địa phương và số liệu khảo sát 85 hộ dân tộc thiểu số:

• Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội xã Vi Hương: Tổng diện tích tự nhiên năm 2017 là 2.087,8 ha; trong đó nhóm đất nông nghiệp chiếm 1.801,62 ha (86,29%), đất phi nông nghiệp chiếm 77,60 ha (3,72%), đất chưa sử dụng chiếm 208,58 ha (9,99%). Toàn xã có 610 hộ với 2.564 nhân khẩu thường trú thuộc 6 dân tộc anh em (Kinh, Tày, Nùng, Dao, Mường, Mông). Lao động toàn xã có 1.542 người, trong đó lao động nông nghiệp chiếm 64,72% (998 người), lao động qua đào tạo chỉ đạt 8,3% (186 người). Sản lượng cây lương thực biến động theo hướng giảm: sản lượng lúa năm 2015 đạt 1.715 tấn (trên 307 ha) giảm xuống 1.430,6 tấn (trên 335 ha) năm 2017; sản lượng ngô năm 2015 đạt 342 tấn giảm xuống 253,6 tấn năm 2017. Về chăn nuôi, đàn lợn giảm từ 5.520 con (năm 2015) xuống 4.200 con (năm 2017); gia cầm duy trì số lượng lớn nhất, đạt 25.000 con năm 2017 (chiếm 83,94% tổng đàn vật nuôi).
• Thống kê diễn biến biến đổi khí hậu (2007 - 2017): Trong 10 năm, nhiệt độ trung bình tại xã Vi Hương tăng 0,5°C; mùa đông nhiệt độ xuống thấp nhất 4°C, mùa hè cao nhất đạt 39,4°C. Độ ẩm trung bình tăng 3,3%. Lượng mưa trung bình đạt 1.289,2 mm/năm nhưng phân bố không đều, tập trung chủ yếu vào các tháng 5, 6, 7, 8; các năm 2010 - 2012 ghi nhận lượng mưa thấp dưới 1.100 mm gây hạn hán. Thiên tai giai đoạn 2015 - 2017 đã làm 1 người chết (năm 2016 do lũ cuốn), 18 ngôi nhà bị tốc mái và ngập lụt, 6 km đường giao thông bị hư hỏng, 2 cầu cống bị cuốn trôi, 52 con gia súc gia cầm bị chết trôi và 6,35 ha lúa hoa màu mất trắng hoặc hư hại.
• Phân tích nguồn lực của 85 hộ khảo sát: Về nhân khẩu, 75 chủ hộ là nam giới (88,24%), 10 chủ hộ là nữ giới (11,76%). Về thành phần dân tộc, hộ người Tày chiếm 55,29% (47 hộ), người Dao chiếm 37,65% (32 hộ), người Nùng chiếm 7,06% (6 hộ). Cơ cấu phân loại gồm 49 hộ thuần nông nghiệp (57,65%), 31 hộ kiêm ngành nghề (36,47%) và 5 hộ phi nông nghiệp (5,88%). Về học vấn chủ hộ, trình độ THPT chiếm 61,18% (52 người), THCS chiếm 21,18% (18 người), tiểu học chiếm 12,94% (11 người) và cao đẳng - đại học chiếm 5,88% (5 người).
• Nguồn lực đất đai và tài sản: Nhóm hộ thuần nông nghiệp quản lý 242.365 m² đất (trong đó đất ruộng chiếm 56,47%, đất màu chiếm 26,04%); nhóm hộ kiêm quản lý 156.535 m² đất (đất ruộng chiếm 54,81%, đất màu chiếm 29,84%); nhóm hộ phi nông nghiệp quản lý 9.600 m² đất (chủ yếu là đất thổ cư 36,25% và đất ruộng 41,88% nhưng cho thuê hoặc sản xuất tự túc). Về nhà ở, 63,53% số hộ có nhà xây và 36,47% ở nhà gỗ truyền thống. Về công cụ sản xuất, 100% hộ nông nghiệp và hộ kiêm đã trang bị máy cày bừa và máy tuốt lúa.
• Cơ cấu hoạt động sinh kế và thu nhập: Trồng lúa là hoạt động hiện diện ở 100% hộ nông nghiệp và hộ kiêm; trồng ngô chiếm 73,47% ở hộ nông nghiệp và 54,84% ở hộ kiêm; chăn nuôi lợn chiếm 68,09% ở hộ nông nghiệp và 74,19% ở hộ kiêm. Tuy nhiên, cơ cấu thu nhập cho thấy sự chuyển dịch mạnh: ở nhóm hộ nông nghiệp, hoạt động trồng trọt và chăn nuôi chỉ đóng góp 18,77% tổng thu nhập (lúa chiếm 5,86%, ngô chiếm 3,85%, nuôi lợn chiếm 9,06%), trong khi các nguồn thu phi nông nghiệp chiếm tới 81,23% (làm công nhân chiếm 57,05%, làm thuê chiếm 24,17%). Thu nhập bình quân đầu người của nhóm hộ thuần nông đạt 31,92 triệu đồng/năm, thấp hơn đáng kể so với nhóm hộ phi nông nghiệp (75,76 triệu đồng/năm) và hộ kiêm (74,71 triệu đồng/năm).
• Tác động của khí hậu và khả năng thích ứng: 100% số hộ cập nhật thông tin thời tiết qua kênh tivi/đài truyền hình, 44,71% tiếp nhận qua hàng xóm/bạn bè và 25,88% qua internet. Các hiện tượng mưa lớn, lũ quét, xói lở đất và rét đậm rét hại ảnh hưởng trực tiếp ở nhiều mức độ khác nhau đến chu kỳ mùa màng và an toàn tài sản.
• Đề xuất giải pháp: Tác giả đề xuất 5 nhóm giải pháp thích ứng bao gồm: giải pháp về đất đai (chuyển đổi cơ cấu cây trồng, chống xói mòn); giải pháp về nguồn nhân lực; giải pháp về việc làm; giải pháp về vốn; giải pháp về giáo dục, sức khỏe và truyền thông.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tác giả tóm tắt toàn bộ kết quả nghiên cứu, đồng thời đưa ra các kiến nghị cụ thể đối với chính quyền và đoàn thể địa phương (tăng cường lớp tập huấn, hỗ trợ vốn, xây dựng công trình phòng chống thiên tai) và đối với người dân (chủ động gia cố chuồng trại, theo dõi dự báo thời tiết, áp dụng giống cây trồng chịu hạn/rét).

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đưa ra các số liệu thực chứng phản ánh chi tiết hiện trạng kinh tế và tác động của biến đổi khí hậu tại xã Vi Hương:

Nhóm chỉ tiêu	Hộ nông nghiệp ($n=49$)	Hộ phi nông nghiệp ($n=5$)	Hộ kiêm ($n=31$)
Tổng diện tích đất quản lý (m²)	242.365	9.600	156.535
- Tỷ lệ đất ruộng (%)	56,47	41,88	54,81
- Tỷ lệ đất hoa màu (%)	26,04	15,63	29,84
Tỷ lệ hộ sở hữu máy cày, tuốt lúa (%)	100,00	0,00	100,00
Thu nhập bình quân hộ (triệu đồng/năm)	126,43	300,00	295,86
Thu nhập bình quân đầu người (triệu đồng/năm)	31,92	75,76	74,71
Tỷ trọng thu nhập từ nông nghiệp (%)	18,77	0,00	6,38
Tỷ trọng thu nhập từ phi nông nghiệp (%)	81,23	100,00	93,62

Các giải pháp và kiến nghị chính của tác giả:

1. Giải pháp quy hoạch đất đai và chuyển dịch mùa vụ: Bố trí lại diện tích đất trồng lúa kém hiệu quả sang các loại cây màu có khả năng chịu khô hạn, xây dựng kè chống xói lở đất tại các vùng ruộng dốc và bờ suối.
2. Nâng cao chất lượng lao động và tạo việc làm: Mở các lớp đào tạo nghề ngắn hạn cho lao động nông thôn (chỉ tiêu lao động qua đào tạo năm 2017 mới đạt 8,3%), thúc đẩy lao động làm việc tại các nhà máy, khu công nghiệp trong thời gian nông nhàn để đa dạng hóa nguồn thu.
3. Hỗ trợ tín dụng và vốn đầu tư: Tạo điều kiện cho các hộ nghèo và cận nghèo (chiếm 30,59% số hộ điều tra) tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để cải tiến máy móc, mở rộng quy mô chăn nuôi có kiểm soát dịch bệnh.
4. Tăng cường truyền thông về biến đổi khí hậu: Đa dạng hóa hình thức cung cấp thông tin thời tiết qua hệ thống loa truyền thanh xã và các lớp tập huấn kỹ thuật thích ứng biến đổi khí hậu, tránh việc người dân tiếp cận thông tin thụ động.

Đóng góp của khóa luận: Tác giả đã phác họa bức tranh thực tế về sự nghịch lý trong sinh kế nông hộ vùng cao: mặc dù đất đai và tư liệu sản xuất tập trung chủ yếu vào nông nghiệp, nhưng thu nhập thực tế của người dân lại đang bị chi phối bởi các hoạt động phi nông nghiệp (chiếm 81,23% ở hộ thuần nông). Công trình cung cấp bộ dữ liệu khảo sát thực địa cấp thôn bản, giúp chính quyền xã Vi Hương có căn cứ thực tế để điều chỉnh các chỉ tiêu phát triển kinh tế và kế hoạch phòng chống thiên tai.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài:

• Quy mô khảo sát bị giới hạn ở 85 hộ dân tộc thiểu số tại 3 thôn của một xã vùng cao (xã Vi Hương), chưa mở rộng so sánh với các xã khác trên địa bàn huyện Bạch Thông.
• Thời gian nghiên cứu thực địa ngắn (từ 15/01/2018 đến 30/05/2018), do đó việc đánh giá chu kỳ mùa vụ trong năm chủ yếu dựa vào số liệu hồi tưởng qua bảng hỏi và báo cáo thống kê thứ cấp.
• Việc đánh giá mức độ ảnh hưởng của biến đổi khí hậu chủ yếu dừng lại ở các chỉ tiêu tần suất và cảm nhận định tính của người dân qua thang đo mức độ, chưa lượng hóa được cụ thể hàm lượng rủi ro kinh tế sinh kế.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi điều tra sang các xã lân cận có điều kiện địa hình tương đồng để so sánh chiến lược thích ứng sinh kế giữa các cộng đồng dân tộc thiểu số khác nhau.
• Áp dụng các chỉ số định lượng chuyên sâu như Chỉ số tổn thương sinh kế (LVI - Livelihood Vulnerability Index) để phân tích chi tiết mức độ tổn thương của từng nhóm hộ trước rủi ro thiên tai.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo phù hợp cho sinh viên, học viên chuyên ngành Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp, Quản lý tài nguyên môi trường và Xã hội học nông thôn. Tài liệu có giá trị đối với các nghiên cứu về đánh giá sinh kế hộ gia đình, chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng dân tộc thiểu số và tác động của thời tiết cực đoan đến sản xuất nông nghiệp vùng núi phía Bắc.

Phần nội dung có giá trị tham khảo cao nhất trong khóa luận là hệ thống bảng số liệu điều tra thực địa (Bảng 4.8, 4.11 và 4.12) về phân bổ nguồn lực đất đai, cơ cấu hoạt động và chi tiết các nguồn thu nhập của 3 nhóm hộ (nông nghiệp, phi nông nghiệp, hộ kiêm). Đây là minh chứng thực nghiệm điển hình cho thấy vai trò sống còn của nguồn thu phi nông nghiệp đối với các hộ gia đình miền núi khi canh tác nông nghiệp truyền thống gặp rủi ro thời tiết.

Câu hỏi thường gặp

1. Tác giả đã lựa chọn những thôn nào tại xã Vi Hương để tiến hành khảo sát và lý do lựa chọn là gì?

Tác giả chọn 3 thôn đại diện gồm: thôn Nà Sang (29 hộ), thôn Cốc Thốc (28 hộ) và thôn Đon Bây (28 hộ). Lý do lựa chọn dựa trên sự khác biệt về vị trí địa lý: thôn Nà Sang nằm ở vị trí thấp nhất và ngay tại trung tâm xã thuận lợi buôn bán; thôn Cốc Thốc nằm ở vị trí địa lý cao nhất xã với dân cư sống thành từng cụm nhỏ rải rác; thôn Đon Bây là thôn xa nhất, cách trung tâm xã 7 km. Cả 3 thôn đều có tỷ lệ hộ dân tộc thiểu số đạt gần 100%.

2. Diễn biến nhiệt độ và độ ẩm trung bình tại xã Vi Hương trong giai đoạn 2007 - 2017 thay đổi như thế nào?

Theo số liệu thống kê giai đoạn 2007 - 2017 được trình bày trong khóa luận, nhiệt độ trung bình tại xã Vi Hương đã tăng 0,5°C qua 10 năm. Mùa đông xuất hiện các đợt rét đậm, rét hại với nhiệt độ giảm mạnh xuống mức 4°C, trong khi mùa hè nhiệt độ cao nhất đạt 39,4°C. Độ ẩm trung bình qua các năm từ 2007 đến 2017 tăng thêm 3,3%.

3. Cơ cấu thu nhập của nhóm hộ thuần nông nghiệp tại địa bàn khảo sát có đặc điểm gì nổi bật?

Mặc dù hoạt động sinh kế chính là nông nghiệp (100% hộ trồng lúa, 73,47% trồng ngô, 68,09% nuôi lợn), nguồn thu từ nông nghiệp chỉ chiếm 18,77% tổng thu nhập của nhóm hộ này (trong đó trồng lúa chiếm 5,86%, ngô chiếm 3,85%, nuôi lợn chiếm 9,06%). Nguồn thu nhập chính của hộ thuần nông lại đến từ các hoạt động phi nông nghiệp trong thời gian nông nhàn, chiếm tới 81,23% (tiền lương làm công nhân chiếm 57,05% và làm thuê chiếm 24,17%).

4. Thiên tai và hiện tượng thời tiết cực đoan đã gây ra những thiệt hại cụ thể nào tại xã Vi Hương trong giai đoạn 2015 - 2017?

Trong giai đoạn 2015 - 2017, thiên tai đã gây thiệt hại nghiêm trọng trên địa bàn xã:

• Năm 2015: Làm 6 nhà dân bị tốc mái, gãy đổ 2 cột điện, hư hỏng 1 km đường giao thông liên thôn và ngập úng 1,8 ha lúa, hoa màu.
• Năm 2016: Gây ra 1 trường hợp tử vong do lũ cuốn khi đi vớt củi; 12 ngôi nhà bị ngập và đất đá xô vào; cuốn trôi 2 cầu cống; làm nứt sụt 5 km đường giao thông; hư hại 3,65 ha lúa và hoa màu; làm chết trôi 52 con gia súc, gia cầm.
• Năm 2017: Mưa lớn gây ngập úng và hư hại 0,9 ha lúa và hoa màu.

5. Phương tiện nghe nhìn và nguồn tiếp cận thông tin thời tiết của các hộ dân tộc thiểu số tại xã Vi Hương gồm những kênh nào?

Về thiết bị sinh hoạt, 100% số hộ điều tra đều có tivi (85 hộ) và trên 95,92% hộ có điện thoại di động. Về nguồn tiếp nhận thông tin thời tiết, 100% số hộ nhận thông tin từ kênh tivi/đài truyền hình (đặc biệt là kênh truyền hình tiếng dân tộc VTV5 và bản tin dự báo thời tiết). Tiếp đó là kênh truyền miệng qua hàng xóm, bạn bè (chiếm 44,71%), qua internet (chiếm 25,88%), qua các thành viên trong gia đình (chiếm 18,82%) và qua sách, báo, tạp chí chỉ chiếm 2,35%.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Hà Diệu Hương phản ánh bức tranh thực tế về hoạt động sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số tại xã Vi Hương, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn dưới tác động của biến đổi khí hậu giai đoạn 2007 - 2017. Nghiên cứu đã làm rõ sự dịch chuyển tất yếu từ nguồn thu nông nghiệp truyền thống sang các hoạt động phi nông nghiệp nhằm bù đắp rủi ro mùa màng do thiên tai gây ra. Các số liệu điều tra thực địa và hệ thống giải pháp được đề xuất trong công trình là căn cứ thực tiễn phục vụ công tác quy hoạch phát triển nông thôn và nâng cao năng lực thích ứng cho cộng đồng dân tộc thiểu số tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài BĐKH là vấn đề được quan tâm hàng đầu hiện nay do những diễn biến hết sức phức tạp, ảnh hưởng đến hầu hết các quốc gia trên thế giới. Sự BĐKH trên toàn cầu đang hàng ngày gây ra sự nóng lên của Trái Đất, kéo theo đó là vô số hệ lụy như băng tan, nước biển dâng cao, mưa bão, lũ lụt, cho đến các thiên tai có khả năng gây tàn phá quy mô lớn như động đất, sóng thần, hạn hán… Tất cả góp phần gây nên hậu quả là tình trạng thiếu lương thực và hàng loạt dịch bệnh ở con người và vật nuôi. Việt Nam là một trong số những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ BĐKH. Với nhiều loại thời tiết cực đoan như: giá rét kỷ lục tại miền Bắc khiến mùa màng thất bát, trâu bò chết hàng loạt.

Lũ lụt ở miền Trung xảy ra với tần suất nhiều và mức độ nghiêm trọng, cuốn trôi nhiều ngôi nhà và làm ngập úng hàng ngàn ha đất sản xuất nông nghiệp. Ở miền Nam, xâm nhập mặn khiến hàng ngàn ha đất trồng lúa ở đồng bằng sông Cửu Long không thể canh tác, triều cường dâng cao làm cho giao thông đi lại khó khăn. Sự xuất hiện của những hiện tượng khí hậu cực đoan đang tác động rất lớn đến cuộc sống của con người và các hoạt động sản xuất mà biểu hiện rõ nhất trong ngành nông nghiệp. Đặc biệt, với nhóm đồng bào dân tộc thiểu số sống ở vùng nông thôn chủ yếu là sản xuất nông nghiệp, đất đai là tư liệu sản xuất chính với những tập quán canh tác còn lạc hậu, phụ thuộc chủ yếu vào tự nhiên sẽ bị ảnh hưởng rất lớn khi phải đối mặt với những hiện tượng thời tiết, khí hậu cực đoan.

Là một tỉnh thuộc miền núi phía Bắc Việt Nam, tỉnh Bắc Kạn đã và đang chịu ảnh hưởng của những hiện tượng thời tiết cực đoan. Các đợt mưa với cường độ lớn gây lũ quét, lũ bùn đất, sạt lở…gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới quá trình sản xuất nông nghiệp và ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động sinh kế của người dân, đặc biệt là các hộ dân tộc thiểu số. h 2 Vi Hương là một xã vùng cao thuộc huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn. Người dân sinh sống trên địa bàn chủ yếu là DTTS.

Trong những năm gần đây, xã Vi Hương cũng chịu tác động từ các hiện tượng thời tiết cực đoan như giá rét, lũ quét, xuất hiện nắng nóng ảnh hưởng đến sinh hoạt và sản xuất của người dân. Đặc biệt là đối với hoạt động sản xuất nông nghiệp của người dân còn phụ thuộc nhiều vào tự nhiên nên sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc thích ứng với những hiện tượng thời tiết cực đoan. Xuất phát từ lý do trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Hoạt động sinh kế của hộ dân tộc thiểu số xã Vi Hương, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn trong bối cảnh biến đổi khí hậu”. Trên cơ sở đó, đề xuất một số giải pháp cải thiện sinh kế cho người dân và nâng cao khả năng thích ứng với BĐKH.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1. Mục tiêu chung Đánh giá được thực trạng về những tác động của BĐKH đến đời sống và các hoạt động sản xuất của các hộ dân tộc thiểu số tại xã Vi Hương, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn. Từ đó, đề xuất một số giải pháp để hạn chế được những tác động tiêu cực của BĐKH và đưa ra những hoạt động sinh kế phù hợp với các hộ dân tộc thiểu số tại địa phương trong bối cảnh BĐKH. Mục tiêu cụ thể - Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về sinh kế và BĐKH.

- Tìm hiểu được điều kiện tự nhiên, KT-XH xã Vi Hương, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn. - Thống kê được diễn biến BĐKH tại xã Vi Hương, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn. - Đánh giá được thực trạng hoạt động sinh kế hộ dân tộc thiểu số tại xã Vi Hương, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn. - Đề xuất được một số giải pháp nhằm nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu cho hộ dân tộc thiểu số tại xã Vi Hương, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn.

Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp mỗi sinh viên có thể vận dụng được các kiến thức đã học vào trong thực tiễn. - Nâng cao kiến thức, kĩ năng và rút ra những kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. Ý nghĩa thực tiễn - Khóa luận là cơ sở cho địa phương có những giải pháp để ứng phó những biến đổi của khí hậu.

h 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Một số vấn đề cơ bản về biến đổi khí hậu 2. Khái niệm khí hậu, thời tiết, BBĐKH Khái niệm khí hậu: Là trạng thái trung bình của thời tiết tại một khu vực nào đó, trong phạm vi một tỉnh, một nước, một châu lục, hoặc trên phạm vi toàn cầu trên cơ sở một chuỗi dữ liệu dài (khoảng 30 năm trở lên).[20] Khái niệm thời tiết: Là trạng thái khí quyển tại một thời điểm nhất định, được xác định bằng tổ hợp các yếu tố như: nhiệt độ, áp suất, độ ẩm, tốc độ, gió, mưa. Các hiện tượng nắng, gió, mưa, mây, nóng, lạnh…thường thay đổi nhanh chóng qua từng ngày, từng tháng, từng năm.

Thời tiết có thể dự báo được hàng ngày, hàng giờ, hay dài hơn đến một tuần.[9] Khái niệm BĐKH: - Theo công ước chung của Liên Hợp Quốc về BĐKH: “ BĐKH là những ảnh hưởng có hại của BĐKH, là những biến đổi trong môi trường vật lý hoặc sinh học gây ra những ảnh hưởng có hại đáng kể thành phần, khả năng phục hồi hoặc sinh sản của các hệ sinh thái tự nhiên và được quản lý hoặc đến hoạt động của các hệ thống kinh tế - xã hội hoặc đến sức khỏe hoặc phúc lợi của con người. [10] - Theo Ủy Ban Liên Chính Phủ về BĐKH: “ BĐKH là những thay đổi của theo thời gian của khí hậu, trong đó bao gồm cả những biến đổi do các hoạt động của con người gây ra. BĐKH xuất phát từ những thay đổi cán cân năng lượng của trái đất do thay đổi nông độ các khí nhà kính, nông độ bụi trong khí quyển, thảm phủ và lượng bức xạ mặt trời” (IPCC,2007).[21] - BĐKH là sự biến đổi của trạng thái khí hậu do các hoạt động trực tiếp hay gián tiếp của con người gây ra sự thay đổi thành phần của khí hậu quyển toàn cầu và nó đươc thêm vào sự BĐKH tự nhiên quan sát được trong các thời kỳ có thể so sánh được. Nguyên nhân BĐKH * Nguyên nhân do tự nhiên - Nguyên nhân gây ra BĐKH do tự nhiên gồm thay đổi cường độ ánh sáng của mặt trời, xuất hiện các điểm đen mặt trời (sunsports), các hoạt động núi lửa, thay đổi đại dương, thay đổi quỹ đạo quay của trái đất.

- Có thể thấy rằng các nguyên nhân gây ra BĐKH do các yếu tố tự nhiên đóng góp một phần nhỏ vào sự BĐKH và có tính chu kỳ kể từ quá khứ đến hiện tại. Theo các kết quả nghiên cứu và công bố từ Uỷ Ban Liên Chính Phủ về BĐKH thì nguyên nhân gây ra BĐKH chủ yếu là do các hoạt động con người.[10] * Nguyên nhân do các hoạt động con người - Đã có các nghiên cứu chuyên sâu chứng minh rằng nhiệt độ trái đất tăng lên nhanh chóng hơn nửa thế kỷ qua chủ yếu do các hoạt động của con người, chẳng hạn như việc đốt các nhiên liệu hóa thạch (than đá, dầu mỏ,vv) phục vụ các hoạt động công nghiệp, giao thông vận tải,…và thay đổi mục đích sử dụng đất (thay đổi albedo bề mặt đất) bao gồm thay đổi trong nông nghiệp và nạn phá rừng. Ngoài ra các hoạt động khác như đốt sinh khối, sản phẩm sau thu hoạch. - Các khám phá liên quan đến nguyên nhân gây ra BĐKH do hoạt động của con người như: sử dụng thái quá nguyên liệu hóa thạch, sử dụng phân bón, các loại hóa chất bảo vệ thực vật và sinh hoạt, thuốc trừ sâu, khai thác sử dụng đất, rừng, chăn nuôi gia súc, khai thác và sử dụng tài nguyên nước.

Biểu hiện của BĐKH BĐKH là một trong những thách thức lớn nhất đối với nhân loại trong thế kỷ 21, đã và đang gây ra những biến đổi mạnh mẽ thông qua các hiện tượng thời tiết cực đoan, dị thường, điển hình như: - Nhiệt độ trung bình tăng: Theo thông báo quốc gia lần thứ 2 của Bộ Tài nguyên và Môi trường: Kể từ năm 1958 đến năm 2007, nhiệt độ trung bình năm ở Việt Nam tăng lên khoảng 0,5-0,7 độ C. Nhiệt độ mùa đông tăng nhanh hơn nhiệt độ mùa hè và nhiệt độ ở các vùng phía Bắc tăng nhanh hơn các vùng phía Nam. Cụ thể như năm 2007, nhiệt độ trung bình cả năm tại Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh và Đà Nẵng h 6 đều cao hơn trung bình của thập kỷ 1931-1940 là 0,8-1,3 độ C; cao hơn thập kỷ 1990- 2000 là 0,4-0,5 độ C. - Lượng mưa thay đổi: Trên từng địa điểm, xu thế biến đổi của lượng mưa trung bình năm trên lãnh thổ nước ta không rõ rệt theo các thời kỳ và các vùng khác nhau.

Lượng mưa năm giảm ở các vùng khí hậu phía Bắc và tăng ở các vùng khí hậu phía Nam. Tính trung bình trong cả nước, lượng mưa trong 50 năm qua đã giảm khoảng 2%. Tuy vậy, biến đổi lượng mưa có xu hướng cực đoan, đó là tăng trong mùa mưa và giảm mạnh trong mùa khô. Bão mạnh, mưa lớn, hạn hán, lũ lụt… - Mực nước biển dâng lên do sự tan băng của hai cực trái đất: Mực nước biển dâng đã và đang gây ngập lụt trên diện rộng, nhiễm mặn nguồn nước, ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp, gây rủi ro đối với công nghiệp và các hệ thống kinh tế-xã hội trong tương lai… - Thiên tai và các hiện tượng thời tiết cực đoan (nắng nóng, giá rét, bão, lũ lụt, hạn hán, xâm nhập mặn…) đều tăng cả về tăng cường độ và tần suất.

Tác động của BĐKH * Sức khỏe: - BĐKH dẫn đến hạ thấp chỉ số phát triển con người - BĐKH chứa đựng nhiều yếu tố tiêu cực đối với sinh lý cơ thể Kéo dài thời gian duy trì thời tiết bất lợi trong đời sống hàng ngày, gây nhiều khó khăn cho quá trình trao đổi nhiệt giữa cơ thể và môi trường sinh hoạt. * Đến tài nguyên nước: - BĐKH làm suy thoái tài nguyên nước trên các lưu vực sông, ảnh hưởng nghiêm trọng tới đời sống và hoạt động sản xuất của người dân. - Có nguy cơ suy giảm do hạn hán ngày một tăng ở một số vùng, mùa.