Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh ngày càng gay gắt, văn hóa doanh nghiệp (VHDN) được xác định là một trong những yếu tố quyết định hiệu quả và sự bền vững của tổ chức. Tác giả dẫn chiếu nghiên cứu của John Kotter và James Heskett công bố trong bài báo "Corporate Culture and Performance" năm 1992 — thực hiện trên 207 công ty thuộc 22 ngành trong giai đoạn 1977–1988 — để khẳng định VHDN có ảnh hưởng đáng kể đến thành công doanh nghiệp. Giáo sư James L. Heskett nhận định văn hóa doanh nghiệp có thể chiếm 20–30% hiệu quả hoạt động của tổ chức. Từ nhận thức đó, tác giả lựa chọn nghiên cứu trường hợp Công ty Cổ phần Đầu tư Giáo dục và Phát triển Công nghệ Quốc tế Langmaster — một trung tâm tiếng Anh giao tiếp thuộc tập đoàn HBR Holdings, hoạt động từ năm 2011 với hơn 500.000 học viên được đào tạo tính đến năm 2022.

Mục đích nghiên cứu: Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện VHDN tại Công ty Cổ phần Đầu tư Giáo dục và Phát triển Công nghệ Quốc tế Langmaster.

Nhiệm vụ nghiên cứu (theo thứ tự tác giả trình bày):

  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về văn hóa doanh nghiệp.
  2. Đánh giá thực trạng VHDN tại Công ty Langmaster.
  3. Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện VHDN tại công ty.

Đối tượng nghiên cứu: Văn hóa doanh nghiệp tại Công ty Cổ phần Đầu tư Giáo dục và Phát triển Công nghệ Quốc tế Langmaster.

Phạm vi nghiên cứu:

  • Thời gian: Số liệu thực trạng VHDN trong giai đoạn 2021–2023.
  • Không gian: Tại các cơ sở của Langmaster (văn phòng tổng tại 30 Ngõ 76/2 Duy Tân; cơ sở 169 Xuân Thủy, Cầu Giấy; cơ sở 179 Trường Chinh, Thanh Xuân — đều tại Hà Nội).
  • Nội dung: Cơ sở lý luận về VHDN, thực trạng ba cấp độ VHDN theo mô hình Edgar Schein, và các giải pháp hoàn thiện tương ứng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết

Khóa luận vận dụng mô hình ba cấp độ văn hóa doanh nghiệp của Edgar H. Schein (2010) làm khung phân tích chủ đạo, bao gồm:

  • Cấp độ 1 – Cấu trúc hữu hình (Observable artefacts): kiến trúc và cách bài trí, văn bản quy định pháp chế, phong trào/nghi lễ/nghi thức, logo và khẩu hiệu, trang phục, quy tắc ứng xử, hình thức sản phẩm, ấn phẩm nhận diện thương hiệu.
  • Cấp độ 2 – Những giá trị được tuyên bố (Espoused values): tầm nhìn, sứ mệnh, mục tiêu, cam kết, định hướng chiến lược, giá trị cốt lõi.
  • Cấp độ 3 – Những quan niệm chung (Assumptions): giá trị cốt lõi được nội tâm hóa, quan niệm chung được thể hiện qua hành vi không lời và thói quen hàng ngày.

Bộ công cụ OCAI (Organizational Culture Assessment Instrument) của Kim Cameron và Robert Quinn (Đại học Michigan) được tham chiếu để phân loại loại hình VHDN: gia đình, thị trường, sáng tạo và thứ bậc. Ngoài ra, khóa luận tham khảo các tài liệu trong nước như Quản Trị Bằng Văn Hóa (Giản Tư Trung), Văn hóa doanh nghiệp (Dương Thị Liễu), Văn Hóa Tổ Chức Và Lãnh Đạo (Phan Đình Quyền & Nguyễn Hữu Nhuận — biên dịch từ Edgar Schein), Giáo trình Văn hóa doanh nghiệp (Đỗ Thị Phi Hoài), và tài liệu nước ngoài như The Culture Map (Erin Meyer), Riding the Waves of Culture (Fons Trompenaars & Charles Hampden-Turner), Peak (Chip Conley).

Định nghĩa VHDN được khóa luận áp dụng xuyên suốt là của Nguyễn Mạnh Quân (2011): "Văn hóa doanh nghiệp là một hệ thống các ý nghĩa, giá trị, niềm tin chủ đạo, nhận thức và phương pháp tư duy được mọi thành viên của tổ chức cùng đồng thuận và có ảnh hưởng ở phạm vi rộng đến cách thức hành động của các thành viên."

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp Mục tiêu Thực hiện
Phương pháp luận (phân tích-tổng hợp) Phân tích lý thuyết VHDN và thực trạng tại Langmaster Sử dụng lý luận và logic để phân tích, giải thích vấn đề
Khảo sát điều tra Tổng hợp thông tin VHDN từ nhân viên Bảng hỏi trắc nghiệm và thang đo Likert; phát 70 phiếu, thu về 65 phiếu hợp lệ; lấy mẫu ngẫu nhiên thuận tiện
Quan sát trực tiếp Thu thập thông tin VHDN trong môi trường làm việc thực tế Quan sát kiến trúc, không gian, nghi lễ, logo, hành vi nhân viên tại các cơ sở
Nghiên cứu tài liệu Tìm kiếm thông tin từ nguồn có sẵn Phân tích tài liệu nội bộ công ty và tài liệu tham khảo
Phân tích số liệu kinh doanh Đánh giá hiệu quả hoạt động trong tương quan VHDN Số liệu từ Phòng Kế toán Langmaster giai đoạn 2021–2023

Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp từ khảo sát nhân viên (65 phiếu hợp lệ) và quan sát thực địa; dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính nội bộ, văn bản quy định pháp chế, website công ty và tài liệu học thuật.

Nội dung chính theo từng phần

Phần 1: Cơ sở lý luận về văn hóa doanh nghiệp

Phần này hệ thống hóa tổng quan nghiên cứu VHDN trong nước và quốc tế, từ đó xây dựng khung lý thuyết cho toàn bộ khóa luận. Tác giả lần lượt trình bày: khái niệm văn hóa theo các nhà nghiên cứu từ Edward B. Tylor, James Frazer, Emile Durkheim, Bronislaw Malinowski đến UNESCO và Clifford Geertz; khái niệm VHDN theo Edgar Schein, Nguyễn Mạnh Quân, ILO, Dương Thị Liễu, Đỗ Minh Cương; vai trò của VHDN (nhận diện thương hiệu, định hướng hành vi, thu hút và giữ chân nhân tài, nâng cao hiệu suất); cấu trúc ba cấp độ theo Schein; và bốn loại hình VHDN theo OCAI.

Đặc biệt, tác giả trình bày chi tiết bốn loại nghi lễ trong tổ chức theo Nguyễn Mạnh Quân (2012): chuyển giao (tạo thuận lợi thâm nhập vai trò mới), củng cố (tôn thêm vị thế thành viên), nhắc nhở (duy trì cơ cấu xã hội, tăng năng lực tác nghiệp), liên kết (gắn bó thành viên với nhau và với tổ chức). Phần bài học kinh nghiệm tập trung vào hai mô hình giáo dục: Tập đoàn Pearson (Anh Quốc) với ba bài học về lấy khách hàng làm trung tâm, khuyến khích sáng tạo và gắn kết cộng đồng; và Hệ thống HOCMAI (Việt Nam) với ba bài học về tầm nhìn rõ ràng, môi trường làm việc chuyên nghiệp, và đánh giá thành tích nhân viên theo phương pháp 360 độ.

Phần 2: Thực trạng văn hóa doanh nghiệp tại Công ty Langmaster

Phần này được xây dựng qua hai trục phân tích: (1) tổng quan tổ chức và kết quả kinh doanh; (2) thực trạng ba cấp độ VHDN.

Về kết quả kinh doanh (2021–2023): Tổng doanh thu năm 2022 tăng khoảng 7,79% so với năm 2021, phản ánh sự chuyển đổi thành công sang mô hình học trực tuyến trong giai đoạn dịch COVID-19. Sang năm 2023, doanh thu giảm khoảng 7,96% do thị trường bão hòa và cạnh tranh gia tăng. Lợi nhuận trước thuế (LNTT) năm 2022 tăng khoảng 10,88% so với 2021; năm 2023 LNTT tiếp tục tăng nhẹ khoảng 0,41% nhờ kiểm soát chi phí (tổng chi phí giảm khoảng 9,93%). Lợi nhuận sau thuế (LNST) giai đoạn 2021–2022 tăng khoảng 12,00%; sang 2023 giảm khoảng 0,28% do tác động của chi phí thuế.

Về thực trạng Cấp độ 1 (Cấu trúc hữu hình): Khóa luận phân tích từng yếu tố cụ thể tại hai cơ sở của Langmaster (169 Xuân Thủy và 179 Trường Chinh): kiến trúc và không gian làm việc tại phòng kinh doanh, khu vực lễ tân, lớp học; hệ thống văn bản quy định pháp chế (biên bản xử phạt vi phạm nội quy lao động tháng 12/2023 được dẫn chứng cụ thể); các chương trình nghi lễ như lễ tôn vinh trao thưởng, Sinh nhật tại Thung Nham (Ninh Bình), Team Building Amazing Race, Gala Dinner, Kick Off năm 2023, quà Happy Friday; logo (phiên bản cũ và mới), đồng phục nhân viên; và các ấn phẩm quảng cáo cho khóa học trực tiếp, trực tuyến 1 kèm 1, trực tuyến theo nhóm.

Về thực trạng Cấp độ 2 (Những giá trị được tuyên bố): Công ty công bố hệ thống sáu giá trị cốt lõi. Tác giả đánh giá mức độ nhận thức và thực hành các giá trị này trong nhân viên thông qua kết quả 65 phiếu khảo sát.

Về thực trạng Cấp độ 3 (Những quan niệm chung): Phân tích các quan niệm và thói quen không thành văn đang hiện diện trong tổ chức, bao gồm cả những biểu hiện qua lãnh đạo (phong cách của Tổng Giám đốc Tony Dzung) và nhân viên. Phần này cũng chỉ ra các yếu tố bên trong (giá trị cốt lõi, lịch sử truyền thống từ 2010 đến nay, phong cách lãnh đạo) và bên ngoài (văn hóa dân tộc, thị trường giáo dục, pháp luật Nhà nước) tác động đến VHDN của Langmaster.

Phần cuối của Phần 2 tổng hợp ưu điểm và hạn chế của từng cấp độ VHDN hiện tại, làm cơ sở trực tiếp cho các giải pháp ở Phần 3.

Phần 3: Một số giải pháp hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp tại Langmaster

Phần này được cấu trúc theo hai nhóm: định hướng phát triển và giải pháp cụ thể.

Định hướng phát triển gồm định hướng chung của công ty trong thời gian tới và định hướng phát triển VHDN theo từng cấp độ.

Giải pháp hoàn thiện theo từng cấp độ:

  • Cấp độ 1: Cải thiện không gian làm việc (tác giả đề xuất phương án cụ thể kèm hình ảnh minh họa), cập nhật biểu tượng thương hiệu (tác giả đề xuất mẫu biểu tượng mới), thiết kế lại danh thiếp (đề xuất mẫu mặt trước và mặt sau).
  • Cấp độ 2: Các giải pháp liên quan đến hệ thống hóa và truyền thông nội bộ về tầm nhìn, sứ mệnh, giá trị cốt lõi.
  • Cấp độ 3: Các giải pháp củng cố quan niệm chung và hành vi mặc định trong tổ chức.
  • Giải pháp khác: Các đề xuất bổ sung không giới hạn trong ba cấp độ trên.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính có trong văn bản:

Từ 65 phiếu khảo sát hợp lệ, tác giả thu được dữ liệu phản ánh nhận thức và đánh giá của nhân viên về ba cấp độ VHDN tại Langmaster. Kết quả phân tích kinh doanh cho thấy LNTT duy trì tăng trưởng qua cả ba năm 2021–2023 (10,88% và 0,41% tương ứng), trong khi doanh thu năm 2023 giảm 7,96% phản ánh áp lực cạnh tranh trên thị trường giáo dục trực tuyến. Quan sát thực địa ghi nhận cơ sở hạ tầng tại hai địa điểm và toàn bộ hệ thống nghi lễ, phong trào hiện có của công ty.

Giải pháp và kiến nghị tác giả đề xuất:

  • Điều chỉnh không gian làm việc theo phương án tác giả thiết kế.
  • Cập nhật biểu tượng (brand symbol) và danh thiếp nhận diện thương hiệu theo mẫu đề xuất.
  • Hoàn thiện hệ thống truyền thông nội bộ về giá trị cốt lõi.
  • Củng cố các hoạt động nghi lễ, phong trào hiện có và bổ sung các cơ chế mới nhằm tăng cường cấp độ 3 (quan niệm chung).

Đóng góp so với nghiên cứu trước: Khóa luận là nghiên cứu chuyên sâu đầu tiên về VHDN tại Langmaster, áp dụng đồng thời mô hình ba cấp độ của Edgar Schein và bộ công cụ phân loại OCAI vào bối cảnh doanh nghiệp giáo dục tiếng Anh Việt Nam. Đây cũng là tài liệu cung cấp hình ảnh tổng thể và có hệ thống về thực trạng VHDN của Langmaster trong giai đoạn công ty vừa trải qua biến động lớn do COVID-19 và bão hòa thị trường.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế được tác giả đề cập:

  • Nghiên cứu bị giới hạn về mặt thời gian thực hiện, ảnh hưởng đến mức độ hoàn thiện của bài.
  • Kiến thức của tác giả còn hạn chế, dẫn đến khả năng có sai sót trong phân tích và nhận định.

Hạn chế dựa trên phạm vi nghiên cứu:

  • Mẫu khảo sát 65 phiếu được lấy theo phương pháp ngẫu nhiên thuận tiện, chưa đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ nhân sự công ty.
  • Phạm vi không gian chỉ tập trung tại hai cơ sở tại Hà Nội, chưa bao quát các đối tượng học viên hoặc đối tác bên ngoài.
  • Dữ liệu tài chính dừng ở năm 2023, chưa phản ánh diễn biến sau khi các giải pháp được triển khai.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

Các nghiên cứu tiếp có thể mở rộng mẫu khảo sát, bổ sung phương pháp định lượng chuyên sâu (hồi quy để đo tác động của từng yếu tố VHDN đến hiệu suất nhân viên), hoặc theo dõi theo chiều dọc (longitudinal) để đánh giá hiệu quả của các giải pháp đã đề xuất.

Giá trị tham khảo

Khóa luận phù hợp cho các nhóm đối tượng sau:

  • Sinh viên ngành Quản trị kinh doanh đang tìm hiểu về VHDN, đặc biệt là cách vận dụng mô hình ba cấp độ của Edgar Schein vào phân tích thực tiễn. Phần 1 cung cấp tóm tắt có hệ thống về các khái niệm, loại hình, vai trò và yếu tố ảnh hưởng của VHDN — hữu ích như tài liệu ôn tập.
  • Sinh viên làm đề tài tốt nghiệp về VHDN tại các doanh nghiệp giáo dục hoặc doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể tham khảo cấu trúc ba phần, phương pháp thu thập dữ liệu hỗn hợp (khảo sát Likert + quan sát + phân tích tài liệu), và cách trình bày bảng ưu điểm–hạn chế theo từng cấp độ.
  • Nhà quản lý và bộ phận nhân sự tại các trung tâm giáo dục ngoài công lập có thể tham khảo phần bài học kinh nghiệm từ Pearson và HOCMAI, cũng như phần giải pháp hoàn thiện cụ thể ở Phần 3.
  • Người nghiên cứu về thị trường giáo dục tiếng Anh Việt Nam có thể khai thác số liệu kinh doanh và thông tin tổ chức của Langmaster giai đoạn 2021–2023 như một trường hợp điển hình.

Câu hỏi thường gặp

1. Langmaster áp dụng loại hình văn hóa doanh nghiệp nào theo phân loại OCAI? Khóa luận không khẳng định Langmaster theo hẳn một loại hình duy nhất, mà phân tích thực trạng theo từng cấp độ của Schein. Tuy nhiên, các yếu tố được mô tả — như chương trình tôn vinh cá nhân xuất sắc, Kick Off năm, Happy Friday, phong cách lãnh đạo của Tổng Giám đốc — cho thấy sự pha trộn giữa loại hình gia đình (gắn kết, chăm lo nhân viên) và loại hình thị trường (hướng kết quả, mục tiêu doanh số).

2. Kết quả khảo sát 65 phiếu phản ánh điều gì về nhận thức VHDN của nhân viên Langmaster? Bảng khảo sát được thiết kế theo thang đo Likert và trắc nghiệm, tập trung vào nhận thức và đánh giá các yếu tố cụ thể như kiến trúc, cách bài trí, giá trị được tuyên bố. Kết quả được tổng hợp trong bảng đánh giá ưu điểm và hạn chế của từng cấp độ, làm căn cứ trực tiếp cho các giải pháp đề xuất ở Phần 3.

3. Tại sao doanh thu năm 2023 của Langmaster giảm trong khi lợi nhuận trước thuế vẫn tăng nhẹ? Theo phân tích của tác giả, doanh thu năm 2023 giảm khoảng 7,96% do thị trường giáo dục trực tuyến bão hòa và cạnh tranh gia tăng sau COVID-19. Tuy nhiên, Langmaster đồng thời cắt giảm tổng chi phí khoảng 9,93% thông qua tối ưu hóa vận hành, khiến LNTT vẫn tăng nhẹ 0,41% so với năm 2022.

4. Tác giả đề xuất cụ thể những thay đổi gì ở cấp độ cấu trúc hữu hình (Cấp độ 1)? Tác giả đề xuất ba thay đổi có hình ảnh minh họa cụ thể: (1) không gian làm việc được bố trí lại theo phương án tác giả thiết kế; (2) biểu tượng (brand symbol) của Langmaster được cập nhật theo mẫu đề xuất; (3) danh thiếp nhân viên được thiết kế lại với mẫu mặt trước và mặt sau cụ thể.

5. Langmaster đã trải qua những dấu mốc phát triển nào tính từ khi thành lập đến thời điểm nghiên cứu? Từ lớp học nhỏ dưới 30m² năm 2010, Langmaster mở rộng lên 9 phòng học cuối 2010, chính thức đăng ký doanh nghiệp và có cơ sở đầu tiên tại Hoàng Quốc Việt cuối 2011, tổ chức sự kiện tiếng Anh lớn nhất năm "Find Your Voice" năm 2013, đạt 11 cơ sở tại Hà Nội năm 2015, nhận chứng nhận Hàng Việt Tốt Dịch Vụ Hoàn Hảo năm 2016, giành giải Top 10 Thương hiệu Vàng 2021, và cán mốc đào tạo 500.000 học viên năm 2022.

Kết luận

Khóa luận "Hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp tại Công ty Cổ phần Đầu tư Giáo dục và Phát triển Công nghệ Quốc tế Langmaster" của sinh viên Nguyễn Thị Huyền (Trường Đại học Thăng Long, 2024) là nghiên cứu định tính–kết hợp khảo sát về thực trạng VHDN tại một doanh nghiệp giáo dục tiếng Anh đang ở giai đoạn tái định hướng chiến lược sau đại dịch. Áp dụng khung ba cấp độ của Edgar Schein làm cấu trúc phân tích xuyên suốt, nghiên cứu ghi nhận cả những điểm mạnh lẫn khoảng trống trong VHDN của Langmaster và đề xuất giải pháp hoàn thiện theo từng cấp độ tương ứng. Giá trị tham khảo chủ yếu nằm ở tính cụ thể của dữ liệu thực địa (quan sát, khảo sát, số liệu tài chính nội bộ 2021–2023) và ở cách vận dụng lý thuyết học thuật vào trường hợp doanh nghiệp giáo dục tư nhân quy mô vừa tại Việt Nam.