CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP 1.1 KHÁI QUÁT VỀ KẾ TOÁN VÀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP 1.1 Sơ lược về kế to á n doanh nghiệp 1.1 Khái niệm kế toán doanh nghiệp Theo Khoản 1 Điều 4 của Luật Kế toán số 03/2003/QH11: “Kế toán là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính dưới hình thức giá trị, hiện vật và thời gian lao động”. Cũng theo Luật kế toán, tại Khoản 1 Điều 10 có quy định: Kế toán ở đơn vị kế toán gồm kế toán tài chính và kế toán quản trị: - Kế toán tài chính là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính bằng BCTC cho đối tượng có nhu cầu sử dụng thông tin của đơn vị kế toán. - Kế toán quản trị là việc thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính theo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính trong nội bộ đơn vị kế toán. Như vậy, kế toán là khoa học thu nhận xử lý và cung cấp toàn bộ thông tin về tài sản, nguồn hình thành và sự vận động của tài sản và các hoạt động kinh tế tài chính trong đơn vị đồng thời là công cụ đắc lực trong công tác quản lý tại doanh nghiệp.2 Nhiệm vụ của kế toán doanh nghiệp Với chức năng thu nhận và cung cấp thông tin toàn bộ các hoạt động kinh tế của doanh nghiệp, kế toán có những nhiệm vụ cơ bản như sau: - Thu nhập xử lý thông tin, số liệu kế toán theo đối tượng và nội dung công việc kế toán, theo chuẩn mực và chế độ kế toán.
8 - Ghi chép, tính toán, phản ánh số hiện có, tình hình luân chuyển và sử dụng tài sản, vật tư, tiền vốn; quá trình và kết quả hoạt động SXKD (SXKD) và tình hình sử dụng kinh phí (nếu có) của đơn vị. - Kiểm tra tình hình thực hiện kế hoạch SXKD, kế hoạch thu chi tài chính, kiểm tra, giám sát các khoản thu, chi tài chính, các nghĩa vụ thu, nộp, thanh toán nợ; kiểm tra việc quản lý, sử dụng tài sản và nguồn hình thành tài sản; phát hiện và ngăn ngừa các hành vi vi phạm phát luật về tài chính, kế toán. - Cung cấp các số liệu, tài liệu cho việc điều hành hoạt động SXKD, kiểm tra và phân tích hoạt động kinh tế, tài chính phục vụcông tác lập và theo dõi thực hiện kế hoạch phục vụ công tác thống kê và thông tin kinh tế.3 Nguyên tắc kế toán doanh nghiệp - Giá trị của tài sản được tính theo giá gốc, bao gồm chi phí mua, bốc xếp, vận chuyển, l p ráp, chế biến và các chi phí liên quan đến việc đưa tài sản vào trạng thái sẵn sàng sử dụng. Đơn vị kế toán không được tự điều chỉnh lại giá trị tài sản đã ghi sổ kế toán, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
- Các quy định và phương pháp kế toán đã chọn phải được áp dụng nhất quán trong kỳ kế toán năm; trường hợp có sự thay đổi về các quy định và phương pháp kế toán đã chọn thì đơn vị kế toán phải giải trình trong BCTC. - Đơn vị kế toán phải thu thập, phản ánh khách quan, đầy đủ, đúng thực tế và đúng kỳ kế toán mà nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh. - Thông tin, số liệu trong BCTC năm của đơn vị kế toán phải được công khai ở các nội dung: Tình hình tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu; Kết quả hoạt độngkinh doanh; Trích lập và sử dụng các qu ; Thu nhập của người lao động. - Đơn vị kế toán phải sử dụng phương pháp đánh giá tài sản và phân bổ các khoản thu, chi một cách thận trọng, không được làm sai lệch kết quả hoạt động kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán.4 Yêu cầu của kế toán doanh nghiệp Có thể nói kế toán là nhu cầu tất yếu khách quan của mọi hình thái kinh tế xã hội, là một công cụ quan trọng trong quản lý kinh tế.
Để kế toán thực sự phát huy 9 hết hiệu quả trong công tác quản lý và điều hành thì kế toán tại mỗ i đơn vị kế toán phải đảm bảo các yêu cầu sau: - Các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo trên cơ sở các bằng chứng đầy đủ, khách quan và đúng với thực tế về hiện trạng, bản chất nội dung và giá trị của nghiệp vụ kinh tế phát sinh. - Các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo đúng với thực tế, không bị xuyên tạc, không bị bóp méo. - Mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh liên quan đến kỳ kế toán phải được ghi chép và báo cáo đầy đủ, không bị b sót. - Các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo kịp thời, đúng hoặc trước thời hạn quy định, không được chậm trễ.
- Các thông tin và số liệu kế toán trình bày trong BCTC phải rõ ràng, dễ hiểu đối với người sử dụng. Người sử dụng ở đây được hiểu là người có hiểu biết về kinh doanh, về kinh tế, tài chính, kế toán ở mức trung bình. Thông tin về những vấn đề phức tạp trong BCTC phải được giải trình trong phần thuyết minh. - Các thông tin và số liệu kế toán giữa các kỳ kế toán trong một doanh nghiệp và giữa các doanh nghiệp chỉ có thể so sánh được khi tính toán và trình bày nhất quán.
Trường hợp không nhất quán thì phải giải trình trong phần thuyết minh để người sử dụng BCTC có thể so sánh thông tin giữa các kỳ kế toán, giữa các doanh nghiệp hoặc giữa thông tin thực hiện với thông tin dự toán, kế hoạch.2 Kh ái quá t về tổ chức công tác kế to án doanh nghiệp 1.1 Khái niệm tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp Tổ chức công tác kế toán là tổ chức việc thu nhận, hệ thống hóa và cung cấp thông tin về hoạt động của doanh nghiệp. Nội dung của tổ chức công tác kế toán bao gồm: Tổ chức bộ máy kế toán; Tổ chức vận dụng các phương pháp kế toán để thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin; Tổ chức thực hiện các công việc kế toán; Tổ chức vận hành chính sách, chế độ, thể lệ kinh tế tài chính, kế toán vào công tác kế toán tại đơn vị giúp công tác quản lý, điều hành hoạt động kinh tế, tài chính hiệu quả. 10 Tổ chức công tác kế toán là nội dung quan trọng của công tác quản lý doanh nghiệp. Với chức năng cung cấp thông tin cho công tác quản lý và kiểm tra tình hình kết quả hoạt động của doanh nghiệp, tổ chức công tác kế toán không đơn thuần là tổ chức một bộ phận quản lý trong hệ thống vận hành hoạt động của doanh nghiệp mà bao hàm cả tính nghệ thuật trong việc xác lập các yếu tố, điều kiện cũng như các mối liên hệ qua lại, các tác động trực tiếp gián tiếp đến hoạt động kế toán, đảm bảo cho công tác kế toán phát huy tối đa các chức năng vốn có của mình.2 Vai trò của tổ chức công tác kế toán doanh nghiệp Chất lượng thông tin kế toán là một trong những yếu tố quan trọng đảm bảo cho sự an toàn và thắng lợi của các quyết định kinh doanh.
Xã hội ngày càng phát triển thì thông tin càng đa dạng phong phú, quản lý thông tin tốt sẽ quản lý doanh nghiệp tốt hơn. Để có nguồn thông tin kế toán chất lượng, tổ chức công tác kế toán tại doanh nghiệp cần phát huy những vai trò sau: - Giúp doanh nghiệp quản lý chặt chẽ tài sản nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản. Kiểm tra, giám sát tính hiệu quả trong việc sử dụng vốn và tính chủ động trong kinh doanh. - Đảm bảo cho việc thu nhận, hệ thống hóa thông tin kinh tế đầy đủ, kịp thời, đáng tin cậy nhằm phục vụ cho công tác quản lý kinh tế tài chính.
- Cung cấp dữ liệu cho các nhà quản trị làm cơ sở hoạch định chiến lược SXKD và ra quyết định kinh tế kịp thời, hiệu quả.3 Nhiệm vụ của tổ chức công tác kế toán Với chức năng của kế toán là cung cấp thông tin và kiểm tra, giám sát các hoạt động kinh tế tài chính của doanh nghiệp nên tổ chức công tác kế toán ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và hiệu quả quản lý tại doanh nghiệp. Tổ chức công tác kế toán cần đảm bảo thực thi được các nhiệm vụ sau: - Tổ chức hợp lý bộ máy kế toán trong đơn vị, có sự phân công, phân nhiệm rõ ràng tới từng phần hành, từng bộ phận đảm bảo hoàn thành tốt mọi nội dung công việc kế toán của đơn vị với chi phí tiết kiệm nhất. 11 - Tổ chức thực hiện các nguyên tắc, phương pháp kế toán, hình thức kế toán, trang thiết bị phương tiện, kỹ thuật tính toán ghi chép và thực hiện các chế độ kế toán tài chính liên quan nhằm đảm bảo khối lượng, chất lượng và hiệu quả thông tin kinh tế. - Tổ chức áp dụng thành tựu khoa học kỹ thuật, khoa học quản lý; từng bước trang bị và sử dụng các phương tiện kỹ thuật tính toán hiện đại.
- Tổ chức hướng dẫn nhân lực kế toán quán triệt và tuân thủ các chế độ về quản lý tài chính và chế độ kế toán. Tổ chức bồi dưỡng nâng cao trình độ nghiệp vụ cho cán bộ kế toán. - Tổ chức cung cấp thông tin đúng đối tượng, đúng yêu cầu, có chất lượng nhằm phục vụ kịp thời công tác quản lý kế toán tài chính của doanh nghiệp. - Xác định rõ mối quan hệ giữa bộ máy kế toán với các bộ phận chức năng khác trong doanh nghiệp về công việc liên quan đến công tác kế toán.
- Tổ chức thực hiện chế độ lưu trữ va bảo quản chứng từ, tài liệu kế toán. Tổ chức kiểm tra kế toán nội bộ.4 Yêu cầu của tổ chức công tác kế toán Để phát huy tốt nhất vai trò của mình, tổ chức công tác kế toán ở doanh nghiệp cần đáp ứng các yêu cầu cơ bản sau: - Tổ chức công tác kế toán phải đảm bảo yêu cầu khoa học, hợp lý trên cơ sở chấp hành đúng các nguyên t ắc tổ chức và phù hợp với chính sách, chế độ tài chính kế toán hiện hành.