CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUY TRÌNH CUNG ỨNG DỊCH VỤ VẬN TẢI NỘI ĐỊA TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản và các vấn đề liên quan 1. Một số khái niệm cơ bản về dịch vụ vận tải nội địa Có thể nói vận chuyển hàng hóa là một trong những mắt xích vô cùng quan trọng trong dây chuyền hệ thống logistics quốc gia nói chung cũng như hệ thống logistics của DN. Trước tiên nói về tầm vĩ mô, hoạt động vận chuyển giúp cho việc lưu thông hàng hóa được nhanh chóng hoàn tất, dễ dàng thuận tiện đến tay khách hàng.
Không chỉ vậy nó đã và đang trở thành một trong những ngành đóng vai trò thiết yếu trong sự phát triển kinh tế xã hội của VN cũng như trên thế giới. Mặc khác, đối với tầm vi mô, vận chuyển chiếm tỷ lệ khoảng 30% đến 60% tổng chi phí logistics của DN và có thể chiếm từ 10% đến 20% trong giá bán sản phẩm, đây là một tỷ lệ chi phí khá cao và nó đặt ra bài toán cho các nhà quản trị phải tính ra được chi phí và phương án tối ưu nhất đáp ứng được nhu cầu của khách hàng Khái niệm về dịch vụ logistics: Tại Việt nam, khái niệm dịch vụ logistics được chính thức hóa trong Luật thương mại năm 2005 (Điều 233) và nghị định 140/2007 ND-CP, quy định như sau “Dịch vụ logistics là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công đoạn bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan tới hàng hóa theo thỏa thuận với khách hàng để hưởng thù lao”. Với nhiều khái niệm được đưa ra hiện nay, dịch vụ logistics có thể được hiểu theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp như sau: Theo nghĩa hẹp, dịch vụ logistics gắn liền cả quá trình nhập nguyên, nhiên vật liệu làm đầu vào cho quá trình sản xuất, sản xuất ra hàng hóa và đưa vào các kênh lưu thông, phân phối để đến tay người tiêu dùng cuối cùng. Theo nghĩa rộng, bản chất của dịch vụ logistics là việc tập hợp các yếu tố hỗ trợ cho quá trình vận chuyển sản phẩm từ nơi sản xuất tới nơi tiêu thụ.
Như vậy, khái niệm về dịch vụ logistics ở Việt Nam được hiểu theo nghĩa hẹp, coi đây chỉ tương tự như một hoạt động giao nhận hàng hóa Khái niệm về quản trị vận chuyển: Quản trị vận chuyển có thể được tiếp cận ở nhiều quan điểm góc độ khác nhau, cụ thể được hiểu “Quản trị vận chuyển là một phần của quản trị logistics bao gồm việc hoạch định, thực hiện, kiểm soát việc vận chuyển hiệu quả hàng hóa, dịch vụ cũng như những thông tin liên quan từ nơi cung ứng đầu vào đến nơi sản xuất và cuối cùng là nơi tiêu thụ sản phẩm để đáp ứng yêu cầu của khách hàng” (An Thị Thanh Nhàn cùng các cộng sự, 2010). Là một bộ phận quan trọng của logistics, quản trị vận chuyển hàng hoá phải góp phần hoàn thành hai mục tiêu quản trị logistics trong doanh nghiệp là nâng cao chất lượng dịch vụ logistics và giảm tổng chi phí của toàn bộ hệ thống. Quản trị vận chuyển là một trong ba nội dung trọng tâm của hệ thống logistics trong doanh nghiệp, có tác động trực 7 tiếp và dài hạn đến chi phí và mức phục vụ khách hàng, đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Khái niệm về dịch vụ vận tải nội địa Như vậy hiểu một cách cơ bản, dịch vụ vận tải nội địa là hoạt động mang kính kinh tế nhằm vận chuyển hàng hóa từ nơi này đến nơi khác trong phạm vi lãnh thổ một quốc gia theo yêu cầu của khách hàng một cách nhanh chóng và an toàn bằng các phương thức như đường bộ, đường sắt, đường biển và hàng không.
Đối với vận tải nội địa bằng đường bộ khá phổ biến, sử dụng chủ yếu bằng container hoặc các loại xe chuyên chở khác như xe tải, xe thùng và xe bồn. Hàng hóa vận chuyển linh hoạt từ khối lượng nhỏ đến lớn hay hàng ở dạng rắn, lỏng. Đặc điểm của vận tải nội địa Nhu cầu vận chuyển hàng hóa trong nước ngày càng lớn cùng với đó là ưu thế Việt Nam có địa hình khá đa đạng nên hình thành rất nhiều loại hình vận tải nội địa. Các phương thức vận tải nội địa có thể kể đến như sau: Vận tải đường bộ nội địa; Vận tải đường sắt nội địa; Vận tải đường thủy nội địa; Vận tải đường hàng không nội địa.
Vận tải đường bộ nội địa Với vận tải đường bộ nội địa, có đặc điểm là thời gian vận chuyển nhanh, chỉ mất khoảng 3-4 ngày. Vận tải đường bộ nội địa thường khá linh hoạt và thuận tiện cho DN và khách hàng bởi đây là hình thức khá phổ biến nên số lượng xe chuyên chở thường lớn và đáp ứng được nhiều nhu cầu vận chuyển của khách hàng trong nước Đặc điểm hàng hóa đối với vận tải nội địa đường bộ thường được đa dạng trong việc vận chuyển khối lượng hàng. Hàng hóa chuyên chở có thể là hàng có trọng lượng kích thước nhỏ, lớn, cồng kềnh hay hàng siêu trường, siêu trọng. Vận tải đường sắt nội địa Đây là hình thức vận chuyển chuyên tuyến tức là hàng hóa của khách hàng sẽ được đưa đến những nhà ga nhất định.
Với hình thức này thì thời gian vận chuyển khá chính xác bởi nó dựa trên căn cứ vào lịch tàu hỏa đã có sẵn. Với vận chuyển bằng đường sắt nội địa có sức chở lớn, mỗi toa có thể chở đến 20-50 tấn hàng. Khả năng vận chuyển thường liên tục bởi hình thức này ít bị ảnh hưởng từ điều kiện thời tiết nên vận hành tương đối an toàn. Ngoài ra với phương tiện này thì giá thành tương đối thấp, tuy nhiên đặc điểm hàng hóa khá bị hạn chế thường chỉ là những mặt hàng đồ khô, quặng hay khoáng sản.
Mặt khác với vận tải đường sắt nội địa cũng khá tốn kém về chi phí đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng khá cao. Vận tải thủy nội địa Một đặc điểm phải kể đến vận tải thủy nội địa là có năng lực chuyên chở lớn hơn các phương thức vận chuyển khác. Đây là hình thức không bị hạn chế về khối lượng dù hàng siêu trường, siêu trọng. Tuy nhiên với vận tải thủy nội địa ở nước ta không phổ biến bằng 2 8 hình thức vận chuyển trên và chỉ mang tính chuyên tuyến Bắc – Nam.
Đặc biệt với vận tải theo hình thức này thì thường có thời gian vận chuyển lâu nhất trong trong hình thức bởi phải chờ tàu và cập cảng tốn nhiều thời gian. Ngoài ra cũng bị phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên. Vận tải nội địa đường hàng không: Với phương thức này thường phù hợp với những khách hàng cần vận chuyển hàng hóa gấp trong thời gian ngắn hay ưu tiên những hàng hóa có đặc tính quan trọng về thời gian như: đồ hải sản; hoa tươi,… Tuy nhiên với phương thức này lại có nhược điểm là cước phí rất cao nên nó sẽ không thích hợp với những hàng hóa cồng kềnh. Tuyến đường bay hoàn toàn là tự nhiên nhưng lịch trình bay lại phụ thuộc vào điều kiện khí hậu.
So với các phương thức vận tải trên thì vận tải hàng không nội địa vẫn ít tổn nhất nhất bởi thời gian vận chuyển trong nước rất ngắn,… Mỗi phương thức vận tải đều có những ưu và nhược điểm riêng của nó. Tuy nhiên vận tải nội địa nó sẽ có nhưng đặc điểm chung nhất định. Khác với vận tải quốc tế là sẽ áp dụng vận chuyển cho các hành trình giao nhận hàng hóa giữa các quốc gia với nhau, hàng hóa có thể được chuyển gửi từ vị trí của quốc gia này sang quốc gia khác. Còn đối với vận tải nội địa thì áp dụng cho các hành trình giao nhận ở trong một quốc gia.
Ví dụ hàng hoá được vận chuyển trong nội lãnh thổ Việt Nam. Yếu tố thời gian chính là yếu tố đầu tiên được nhắc đến đối với vận tải nội địa. Hiện nay hầu hết các DN giao nhận vận tải đều có thể cung cấp dịch trong nước trong vòng 2 đến 3 ngày. Có 1 số trường hợp nhanh, giao nhận tại một số địa điểm cũng có thể chỉ giao trong ngày đến tay khách hàng.
Vận chuyển nội địa có thể được các DN thực hiện mà có thể không có bất kỳ sự trì hoãn hay chậm trễ nào. Khác với vận chuyển quốc tế thì vận chuyển nội địa không cần làm các thủ tục thông quan, hải quan phức tạp. Vận tải nội địa có sự đơn giản về mặt xác thực hàng hóa. Với vận tải nội địa này các hàng hóa được DN gửi tới khách chỉ cần có đầy đủ nhãn mác thông tin hàng hóa, thông tin người gửi vận chuyển và địa điểm cần được gửi ở vị trí nào mà không cần tốn nhiều thời gian về mặt giấy tờ chứng nhận xuất xứ hay vận đơn như vận chuyển quốc tế.
Một ưu điểm nữa là với phương thức vận tải nội địa này thì DN giao vận vận tải và khách hàng còn có thể theo dõi và kiểm soát quá trình vận chuyển hàng hóa củ mình một cách dễ dàng hơn so với vận chuyển quốc tế. Vai trò của dịch vụ vận tải nội địa trong DN Có thể nói, đi cùng với sự phát triển vượt bậc của nền kinh tế ngày nay thì nhu cầu lưu thông và vận chuyển hàng hóa giữa các quốc gia nói chung và đặc biệt giữa các vùng miền, các khu vực trong lãnh thổ quốc gia nói riêng ngày càng được tăng cao và phát triển. Vận tải nội địa được xem như là một yếu tố then chốt trong dây chuyền phân phối, lưu thông hàng hóa trong nước đến tay khách hàng cuối cùng. Dịch vụ vận tải nội địa của các DN sẽ giúp kết nối sản xuất và tiêu dùng nội địa.
9 Vận tải nội địa góp phần làm gia tăng giá trị về không gian và thời gian cho các sản phẩm của DN. Vận tải nội địa đáp ứng được nhu cầu của khách hàng về vị trí của sản phẩm đến tay người tiêu dùng cuối cùng. Với mục tiêu: “Cần là có ngay” của dịch vụ logistics thì dịch vụ vận tải hàng hóa nội địa đóng một vai trò thiết yếu trong quá trình vận chuyển hàng hóa nằm rải rác ở khắp các tỉnh thành trên đất nước. Thứ hai, về mặt thời gian thì vận tải nội địa cũng đáp ứng được yêu cầu này.