CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO CỦA DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm có liên quan 1. Rủi ro trong doanh nghiệp 1. Khái niệm và đặc điểm của rủi ro Khái niệm: Rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm, khó khăn hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con người.
Khái niệm rủi ro trong kinh doanh: Rủi ro trong kinh doanh là những vận động khách quan bên ngoài chủ thể kinh doanh, gây khó khăn trở ngại cho chủ thể trong quá trình thực hiện mục tiêu, tàn phá các thành quả đang có, bắt buộc chủ thể phải chi phí nhiều hơn về nhân lực, vật lực thời gian trong qua trình phát triển của mình. Đặc điểm của rủi ro: Rủi ro có tính đối xứng hay không đối xứng tùy thuộc vào quan điểm của mỗi người đối với rủi ro và hậu quả của nó. - Tính đối xứng: không phải lúc nào tính bất định cũng đem lại rủi ro. Rủi ro và may mắn luôn đi song hành.
- Tính không đối xứng: Con người có thể nắm được sự bất định, biến rủi thành may. Tần suất của rủi ro (Tần số xuất hiện rủi ro): Là thông số phản ánh việc rủi ro có thể xảy ra hay không? Xảy ra nhiều hoặc ít trong khoảng thời gian nhất định. Tần số rủi ro phụ thuộc vào nhiều yếu tố: loại rủi ro; môi trường kinh doanh; hành vi, suy nghĩ của người tác động đến rủi ro. Biên độ rủi ro: Là thông số phản ánh mức độ thiệt hại mà rủi ro gây ra của mỗi lần xảy ra rủi ro.
Phân loại rủi ro Rủi ro được phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau, có thể phân loại rủi ro theo các tiêu thức như: theo tính chất, phạm vi ảnh hưởng, khả năng phân tán,. Dưới đây là một số cách phân loại rủi ro như sau: Rủi ro sự cố và rủi ro cơ hội: - Rủi ro sự cố: Là những rủi ro gắn liền với sự cố ngẫu nhiên ngoài dự kiến khách quan và khó tránh khỏi. Luan van 7 - Rủi ro cơ hội: là những rủi ro gắn liền với việc ra quyết định, bao gồm rủi ro ở giai đoạn trước quyết định, trong khi quyết định và sau khi quyết định. Rủi ro thuần túy và rủi ro suy đoán: - Rủi ro thuần túy tồn tại khi có 1 nguy cơ tổn thất nhưng không có cơ hội kiếm lời, hay nói cách khác rủi ro trên đó không có khả năng có lợi cho chủ thể.
- Rủi ro suy đoán tồn tại khi có một cơ hội kiếm lời cũng như một nguy cơ tổn thất, hay nói cách khác là rủi ro vừa có khả năng lợi, vừa có khả năng tổn thất. Rủi ro trong các giai đoạn phát triển của doanh nghiệp: - Giai đoạn khởi sự: khi công ty mới bắt đầu đi vào hoạt động, những rủi ro về nhân sự, thủ tục …. - Giai đoạn trưởng thành: khi công ty đã đi vào hoạt động và có những bước phát triển ban đầu thì gặp phải rất nhiều rủi ro trong giai đoạn này như rủi ro về hợp đồng, thanh toán, công tác lãnh đạo… - Giai đoạn suy vong: là những rủi ro mà công ty có thể gặp phải khi mà hoạt động của công ty đi xuống có thể là phá sản, hoặc không thanh toán được lương cho công nhân viên… Rủi ro có thể phân tán và rủi ro không thể phân tán: - Rủi ro có thể phân tán: là rủi ro có thể giảm bớt tổn thất thông qua những thỏa hiệp đóng góp (như tài sản, tiền bạc…) và chia sẻ rủi ro - Rủi ro không thể phân tán: là rủi ro mà những thỏa hiệp đóng góp về tiền bạc hay tài sản không có tác dụng gì đến việc giảm bớt tổn thất cho những người tham gia vào quỹ đóng góp chung Rủi ro do tác động của các yếu tố môi trường kinh doanh: yếu tố luật pháp, kinh tế, văn hóa – xã hội, điều kiện tự nhiên. Rủi ro theo chiều dọc và rủi ro theo chiều ngang: - Rủi ro theo chiều dọc là rủi ro theo chiều chức năng chuyên môn truyền thống của doanh nghiệp.
- Rủi ro theo chiều ngang là rủi ro xảy ra ở các bộ phận chuyên môn như: Nhân sự, tài chính, nghiên cứu phát triển. Khái niệm và vai trò của quản trị rủi ro trong doanh nghiệp 1. Khái niệm công tác quản trị rủi ro Quản trị rủi ro là quá trình bao gồm các hoạt động nhận dạng, phân tích, đo Luan van 8 lường đánh giá rủi ro và tìm các biện pháp kiểm soát, tài trợ khắc phục các hậu quả của rủi ro đối với hoạt động kinh doanh nhằm sử dụng tối ưu các nguồn lực trong doanh nghiệp. Vai trò của công tác quản trị rủi ro trong doanh nghiệp Quản trị rủi ro có vai trò quan trọng trong doanh nghiệp.
Nó gắn liền với các hoạt động quản trị khác trong doanh nghiệp như quản trị chiến lược, quản trị sản xuất,. giúp doanh nghiệp đạt được các mục tiêu của mình. - Xây dựng khuôn khổ nhằm giúp doanh nghiệp thực hiện kế hoạch tương lai có tính nhất quán và có thể kiểm soát. - Tăng cường năng lực trong việc ra quyết định, lập kế hoạch và sắp xếp thứ tự ưu tiên trong công việc trên cơ sở hiểu biết thấu đáo và chặt chẽ về hoạt động kinh doanh, môi trường kinh doanh, cơ hội và thách thức của doanh nghiệp; - Góp phần phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực trong doanh nghiệp; giảm thiểu mọi sai xót trong mọi khía cạnh hoạt động của doanh nghiệp; - Bảo vệ và tăng cường tài sản cũng như hình ảnh của doanh nghiệp; - Phát triển và hỗ trợ nguồn nhân lực và nền tảng tri thức của doanh nghiệp; - Tối ưu hóa hoạt động hiệu quả của doanh nghiệp.
Nội dung công tác quản trị rủi ro của doanh nghiệp 1. Nhận dạng rủi ro Khái niệm: Nhận dạng rủi ro là quá trình xác định một cách liên tục và có hệ thống các rủi ro có thể xảy ra trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Mục đích là tìm kiếm các thông tin về: Tên, loại rủi ro, các mối hiểm họa, các mối nguy hiểm. Cơ sở nhận dạng rủi ro: dựa trên nguồn rủi ro và nhóm đối tượng rủi ro - Nguồn rủi ro thường được tiếp cận là ở yếu tố của môi trường hoạt động của doanh nghiệp bao gồm môi trường chung là môi trường chính trị, pháp luật, môi trường kinh tế, tự nhiên và môi trường đặc thù gồm khách hàng, nhà cung cấp, đối thủ cạnh tranh, các cơ quan hữu quan và môi trường bên trong gồm nhận thức của con người nói chung, của nhà quản trị nói riêng.
- Nhóm đối tượng rủi ro gồm nguy cơ rủi ro về tài sản, nguy cơ rủi ro về trách nhiệm pháp lý, nguy cơ về rủi ro nguồn lực. Các phương pháp nhận dạng rủi ro: Luan van 9 Phương pháp chung: Xây dựng bảng liệt kê Xây dựng bảng liệt kê là việc đi tìm câu trả lời cho các câu hỏi đặt ra trong các tình huống nhất định, để từ đó nhà quản trị có những thông tin nhận dạng và xử lý các đối tượng rủi ro. Thực chất của phương pháp sử dụng bảng liệt kê là phương pháp phân tích SWOT Phương pháp phân tích báo cáo tài chính Bằng cách phân tích bản báo cáo hoạt động kinh doanh, bản dự báo về tài chính và dự báo ngân sách, kết hợp với các tài liệu bổ trợ khác, có thể xác định được các nguy cơ rủi ro về tài sản, về trách nhiệm pháp lý, về nguồn nhân lực… Phương pháp lưu đồ Trên cơ sở xây dựng một hay một dãy các lưu đồ diễn tả các hoạt động trong những điều kiện và hoàn cảnh cụ thể, phân tích những nguyên nhân, liệt kê các tổn thất tiềm năng về tài sản, về trách nhiệm pháp lý và về nguồn nhân lực… Phương pháp thanh tra hiện trường Bằng cách quan sát trực tiếp các hoạt động diễn ra ở mỗi đơn vị, mỗi bộ phận, mỗi cá nhân trong doanh nghiệp, nhà quản trị tìm hiểu được các mối hiểm họa, nguyên nhân và các đối tượng rủi ro Phương pháp làm việc với các bộ phận khác của doanh nghiệp Có thể nhận dạng các rủi ro thông qua việc giao tiếp trao đổi với các cá nhân và các bộ phận khác trong doanh nghiệp, hoặc thông qua hệ thống tổ chức không chính thức. Với phương pháp này, thông tin có thể được thu thập bằng văn bản hoặc bằng miệng Phương pháp làm việc với bộ phận khác bên ngoài Thông qua sự tiếp xúc, trao đổi, bàn luận với các cá nhân và các tổ chức bên ngoài doanh nghiệp, có mối quan hệ với doanh nghiệp, bổ sung các rủi ro mà bản thân nhà quản trị có thể bỏ sót, đồng thời có thể phát hiện ra các nguy cơ rủi ro từ chính các đối tượng này Phương pháp phân tích hợp đồng Nghiên cứu từng điều khoản trong các hợp đồng để phát hiện những sai sót, những nguy cơ rủi ro trong quá trình thực hiện hợp đồng, đồng thời cũng có thể biết được các rủi ro tăng lên hay giảm đi thông qua việc thực hiện các hợp đồng này Phương pháp nghiên cứu số lượng tổn thất trong quá khứ Luan van 10 Bằng cách tham khảo hồ sơ được lưu trữ về các tổn thất trong quá khứ, có thể dự báo được các xu hướng tổn thất có thể xảy ra trong tương lai (tức là các tổn thất có thể lặp lại) 1.
Phân tích rủi ro Khái niệm: Phân tích rủi ro là việc tìm hiểu nguyên nhân, điều kiện xảy ra các rủi ro cũng như nghiên cứu một cách toàn diện các rủi ro thông qua đo lường và đánh giá mức độ nghiêm trọng của chúng để có những biện pháp thích hợp nhằm kiểm soát được các rủi ro đó.