CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG DOANH NGHIỆP 1.1, Các khái niệm có liên quan 1.1, Khái niệm rủi ro trong doanh nghiệp Khái niệm và các đặc trưng của rủi ro trong doanh nghiệp Khái niệm về rủi ro: Rủi ro được hiểu theo rất nhiều quan điểm: Theo Giáo sư Nguyễn Lân “rủi ro là sự không may”. Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được (Frank Knight) Rủi ro là bất trắc có thể liên quan đến những biến cố không mong đợi, là giá trị và kết quả mà hiện thời chưa biết đến (Allan Willett) Theo C.Arthur William, Jr.Smith: “rủi ro là sự biến động tiềm ẩn ở những kết quả. Rủi ro có thể xuất hiện trong hầu hết các hoạt động của con người. Khi có rủi ro người ta không thể dự đoán được chính xác kết qủa.
Sự hiện diện của rủi ro gân nên sự bất định. Nguy cơ rủi ro phát sinh bất cứ khi nào một hành động dẫn đến khả năng được hoặc mất không thể đoán trước”. Như vậy ta có thể hiểu “rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con người và có thể đo lường được”. Tóm lại, bài khóa luận này sẽ tiếp cận khái niệm như sau: Rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm, khó khăn hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con người.
Khái niệm rủi ro trong kinh doanh: Trong lĩnh vực kinh doanh tác giả Hồ Diệu định nghĩa “rủi ro là sự tổn thất về tài sản hay giảm sút lợi nhuận thực tế so với lợi nhuận dự kiến - “rủi ro là những bất trắc ngoài ý muốn xảy ra trong quá trình sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, tác động xấu đến sự tồn tại và phát triển doanh nghiệp” Trong bài khóa luận này, rủi ro trong kinh doanh được hiểu là những vận động khách quan bên ngoài chủ thể kinh doanh, gây khó khăn trở ngại cho chủ thể trong quá trình thực hiện mục tiêu, tàn phá các thành quả đang có, bắt buộc chủ thể phải 5 Luan van chi phí nhiều hơn về nhân lực, vật lực thời gian trong qua trình phát triển của mình. Đặc điểm của rủi ro: Rủi ro có tính đối xứng hay không đối xứng tùy thuộc vào quan điểm của mỗi người đối với rủi ro và hậu quả của nó. Tính đối xứng: không phải lúc nào tính bất định cũng đem lại rủi ro. Rủi ro và may mắn luôn đi song hành.
Tính không đối xứng: Con người có thể nắm được sự bất định, biến rủi thành may. Tần suất của rủi ro: Là thông số phản ánh việc rủi ro có thể xảy ra hay không? Xảy ra nhiều hoặc ít trong khoảng thời gian nhất định. Tần số rủi ro phụ thuộc vào nhiều yếu tố: loại rủi ro; môi trường kinh doanh; hành vi, suy nghĩ của người tác động đến rủi ro. Biên độ rủi ro: Là thông số phản ánh mức độ thiệt hại mà rủi ro gây ra của mỗi lần xảy ra rủi ro.
Phân loại rủi ro Hiện nay theo từng quan điểm khác nhau và theo nhiều cách phân loại theo các tiêu chí khác nhau nên sẽ chia thành các loại rủi ro khác nhau. Dưới đây là một số cách phân loại rủi ro như sau: Rủi ro sự cố và rủi ro cơ hội: Rủi ro sự cố: Là những rủi ro gắn liền với sự cố ngẫu nhiên ngoài dự kiến khách quan và khó tránh khỏi. Rủi ro cơ hội: là những rủi ro gắn liền với việc ra quyết định, bao gồm rủi ro ở giai đoạn trước quyết định, trong khi quyết định và sau khi quyết định. Rủi ro thuần túy và rủi ro suy đoán: Rủi ro thuần túy tồn tại khi có 1 nguy cơ tổn thất nhưng không có cơ hội kiếm lời, hay nói cách khác rủi ro trên đó không có khản ăng có lợi cho chủ thể.
Rủi ro suy đoán tồn tại khi có một cơ hội kiếm lời cũng như một nguy cơ tổn thất, hay nói cách khác là rủi ro vừa có khả năng lợi, vừa có khả năng tổn thất. Rủi ro trong các giai đoạn phát triển của doanh nghiệp: Giai đoạn khởi sự: khi công ty mới bắt đầu đi vào hoạt động, những rủi ro về nhân sự, thủ tục …. 6 Luan van Giai đoạn trưởng thành: khi công ty đã đi vào hoạt động và có những bước phát triển ban đầu thì gặp phải rất nhiều rủi ro trong giai đoạn này như rủi ro về hợp đồng, thanh toán, công tác lãnh đạo… Giai đoạn suy vong: là những rủi ro mà công ty có thể gặp phải khi mà hoạt động của công ty đi xuống có thể là phá sản, hoặc không thanh toán được lương cho công nhân viên… Rủi ro có thể phân tán và rủi ro không thể phân tán: Rủi ro có thể phân tán là rủi ro có thể giảm bới tổn thất thông qua những thỏa hiệp đóng góp và chia sẻ rủi ro của công ty với các tổ chức tín dụng hay giữa các thành viên trong liên minh. Rủi ro không thể phân tán là rủi ro mà những thỏa hiệp đóng góp về tiền bạc hay tài sản không có tác dụng gì đến việc giảm bớt tổn thất cho những người tham gia vào quỹ đóng góp chung.
Rủi ro do tác động của các yếu tố môi trường kinh doanh: rủi ro do yếu tố luật pháp, kinh tế, văn hóa – xã hội, điều kiện tự nhiên. Rủi ro theo chiều dọc và rủi ro theo chiều ngang: Rủi ro theo chiều dọc là rủi ro theo chiều chức năng chuyên môn truyền thống của doanh nghiệp. Rủi ro theo chiều ngang là rủi ro xảy ra ở các bộ phận chuyên môn như: Nhân sự, tài chính, nghiên cứu phát triển.2, Khái niệm và vai trò quản trị rủi ro trong doanh nghiệp Quản trị rủi ro là quá trình bao gồm các hoạt động nhận dạng, phân tích, đo lường đánh giá rủi ro và tìm các biện pháp kiểm soát, tài trợ khắc phục các hậu quả của rủi ro đối với hoạt động kinh doanh nhằm sử dụng tối ưu các nguồn lực trong doanh nghiệp. Nhà quản trị trong doanh nghiệp phải thực hiện các hoạt động nhận dạng, phân tích, đo lường đánh giá rủi ro và tìm ra các biện pháp kiểm soát, tài trợ khắc phục rủi ro để có thể lường trước được những gì có thể xảy ra đối với doanh nghiệp và có những biện pháp xử lý thích hợp nhằm giúp cho doanh nghiệp phát triển một cách tốt nhất.
Hoạt động quản trị rủi ro không chỉ là phòng ngừa rủi ro mà còn tìm cách khắc phục rủi ro một cách tốt nhất giúp chủ động đương đầu và xử lý mọi tình 7 Luan van huống rủi ro xảy ra và có thể xảy ra đối với doanh nghiệp Vì vậy ta có thể thấy quản trị rủi ro có vai trò quan trọng trong doanh nghiệp nó gắn liền với các hoạt động quản trị khác trong doanh nghiệp như quản trị chiến lược, quản trị sản xuất và thể hiện cụ thể như: Giúp doanh nghiệp đánh giá chính xác các rủi ro Kết quả của phân tích rủi ro có thể được sử dụng để tạo ra một hồ sơ (có thể thiết lập hệ thống về rủi ro) rủi ro, cho phép đánh giá (nội dung và lĩnh vực gì) rủi ro để có thể phát hiện sớm và kiểm soát rủi ro. Các hoạt động phân tích rủi ro hỗ trợ doanh nghiệp hoạt động hiệu quả đòi hỏi sự quan tâm sự quan tâm của Lãnh đạo doanh nghiệp. Điều này tạo thuận lợi cho kiểm soát rủi ro tiềm năng của doanh nghiệp. Sự biến động của phương pháp quản trị để thích ứng có sẵn rủi ro bao gồm: sự thao túng, xử lý, chuyển giao và chấm dứt rủi ro.
Một doanh nghiệp có thể quyết định kinh doanh chắc chắn và đó cũng là một nhu cầu để cải thiện môi trường kiểm soát. Giúp doanh nghiệp đối phó với rủi ro trong các hoàn cảnh nguy nan Mục tiêu ứng phó rủi ro bao gồm như là yếu tố chính của rủi ro, kiểm soát rủi ro (hoặc giảm nhẹ rủi ro), đòi hỏi phải dự đoán xa hơn. Ví dụ: việc phòng tránh rủi ro, việc chuyển giao rủi ro của công ty bằng cách phân chia rủi ro và lợi ích của công ty cho các đối tác khác và việc cuối cùng là tài trợ tài chính cho hoạt động cho rủi ro. Bất kỳ hệ thống xử lý rủi ro nào cũng cần phải xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả.
Hiệu quả của kiểm soát nội bộ là mức độ rủi ro sẽ được loại bỏ hoặc giảm rủi ro nhờ các biện pháp đề xuất kiểm soát. Hiệu quả chi phí của kiểm soát nội bộ liên quan đến chi phí thực hiện kiểm soát so với những lợi ích giảm thiểu rủi ro đạt được. Giúp doanh nghiệp xây dựng hệ thống thông tin phản hồi Hệ thống thông tin phản hồi để góp phần thực hiện những giám sát và đánh giá hiệu suất và truyền thông và tư vấn trên hệ thống thống tin quản trị rủi ro minh bạch và kịp thời. Công việc giám sát và xem xét nguy cơ rủi ro phải đảm bảo rằng doanh nghiệp giám sát hiệu suất rủi ro và bài học từ kinh nghiệm từ những rủi ro và tổn thất trước đây.
Hệ thống thông tin phản hồi giúp việc phản hồi thông tin liên quan đến rủi ro và kịp thời đưa ra quyết định giúp doanh nghiệp vượt qua rủi ro và hạn chế các nguy cơ trong dài hạn. 8 Luan van Giúp doanh nghiệp xây dựng khuôn khổ quản lý rủi ro Tùy thuộc vào bản chất của doanh nghiệp, chức năng quản lý rủi ro có thể từ một người quản lý rủi ro một phần thời gian, một nhà quản trị rủi ro tốt nhất, một bộ phận quản lý rủi ro quy mô đầy đủ. Vai trò của chức năng kiểm toán nội bộ cũng sẽ khác nhau giữa các doanh nghiệp. Xác định vai trò thích hợp nhất đối với kiểm toán nội bộ, doanh nghiệp cần phải đảm bảo sự độc lập và khách quan của kiểm toán nội bộ không bị chi phối.2, Các nội dung của công tác quản trị rủi ro trong doanh nghiệp 1.1, Nhận dạng rủi ro Nhận dạng rủi ro là quá trình xác định một cách liên tục và có hệ thống các rủi ro có thể xảy ra trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Nhận dạng rủi ro nhằm tìm kiếm các thông tin về: Tên, loại rủi ro, các mối hiểm họa các mối nguy hiểm. Nhận dạng rủi ro dựa trên các cơ sở: Dựa trên các số liệu thống kê để phân tích, tìm kiếm các thông tin có thể gây ra rủi ro cho doanh nghiệp.