CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ TÀI SẢN CÔNG CỦA CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC 1. Lý luận về tài sản công trong cơ quan hành chính nhà nước 1. Một số khái niệm * Tài sản công Tài sản công là một bộ phận quan trọng của quốc gia, trong đó Nhà nước là chủ sở hữu tài sản quốc gia. Tuy nhiên, Nhà nước không trực tiếp sử dụng tài sản mà giao cho các cơ quan hành chính Nhà nước trực tiếp quản lý để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị [19].
Bao gồm: Đất đai, nhà cửa, công trình, vật kiến trúc: Là tài sản của Cơ quan hành chính Nhà nước được Nhà nước giao và hình thành sau quá trình đầu tư xây dựng như: nhà, đất thuộc trụ sở làm việc, vật kiến trúc. Phương tiện vận tải, truyền dẫn bao gồm: Ô tô, tàu, xuồng, xe máy công, phương tiện vận tải đường sắt, đường thuỷ…… Máy móc, thiết bị là toàn bộ các loại máy móc, thiết bị trang bị cho cán bộ công chức, máy móc thiết bị Văn phòng như: Máy vi tính, máy photocopy, máy chiếu, máy hủy tài liệu, máy đụn nước, máy điều hòa nhiệt độ…. Và các máy móc thiết bị chuyên dùng cho công tác chuyên môn. Thiết bị, dụng cụ quản lý là những thiết bị, dụng cụ dùng trong công tác, quản lý hoạt động của đơn vị như: Bàn, ghế, tủ, ….
Vườn cây lâu năm, súc vật nuôi như: Vườn cà phê, vườn chè, vườn cao su, vườn cây ăn quả và đàn gia súc các loại. Các loại tài sản công khác như: Hiện vật bảo tàng, cổ vật, sách, di tích lịch sử, tác phẩm nghệ thuật. Nghiên cứu tài sản công trong các cơ quan nhà nước cho thấy rất phong phú và đa dạng; là cở sở vật chất cần thiết và quan trọng để thực hiện các hoạt động của cơ quan Nhà nước. Vì thế, yêu cầu việc sử dụng tài sản phải đúng mục đích, đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do Nhà nước qui định.
7 * Cơ quan hành chính Nhà nước Cơ quan hành chính nhà nước là cơ quan trong bộ máy nhà nước được thành lập theo hiến pháp và pháp luật, để thực hiện quyền lực nhà nước, có chức năng quản lý hành chính nhà nước trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Cơ quan hành chính nhà nước nói chung là cơ quan chấp hành, điều hành của cơ quan quyền lực nhà nước: Thẩm quyền của các cơ quan hành chính nhà nước chỉ giới hạn trong phạm vi hoạt động chấp hành, điều hành. Ðiều đó có nghĩa là cơ quan hành chính nhà nước chỉ tiến hành các hoạt động để chấp hành Hiến pháp, luật, pháp lệnh, nghị quyết của cơ quan quyền lực nhà nước trong phạm vi hoạt động chấp hành, điều hành của nhà nước. Các cơ quan hành chính nhà nước đều chịu sự lãnh đạo, giám sát, kiểm tra của các cơ quan quyền lực nhà nước cấp tương ứng và chịu trách nhiệm báo cáo trước cơ quan đó.
Các cơ quan hành chính nhà nước có quyền thành lập ra các cơ quan chuyên môn để giúp cho cơ quan hành chính nhà nước hoàn thành nhiệm vụ. Cơ quan hành chính nhà nước là hệ thống cơ quan có mối liên hệ chặt và có đối tượng quản lý rộng lớn: Ðó là hệ thống các đơn vị cơ sở như công ty, tổng công ty, nhà máy, xí nghiệp thuộc lĩnh vực kinh tế; trong lĩnh vực giáo dục có trường học; trong lĩnh vực y tế có bệnh viện. Hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước mang tính thường xuyên, liên tục và tương đối ổn định, là cầu nối đưa đường lối, chính sách pháp luật vào cuộc sống. Tất cả các cơ quan hành chính nhà nước có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, đó là mối quan hệ trực thuộc cấp trên - cấp dưới; trực thuộc ngang-dọc, quan hệ chéo.tạo thành một hệ thống thống nhất mà trung tâm chỉ đạo là Chính phủ.
Cơ quan Hành chính nhà nước có chức năng quản lý nhà nước dưới hai hình thức là ban hành các văn bản quy phạm và văn bản cá biệt trên cơ sở hiến pháp, luật, pháp lệnh và các văn bản của các cơ quan Hành chính nhà nước cấp trên nhằm chấp hành, thực hiện các văn bản đó. Mặt khác trực tiếp chỉ đạo, điều hành, kiểm 8 tra.hoạt động của các cơ quan Hành chính nhà nước dưới quyền và các đơn vị cơ sở trực thuộc của mình. Cơ quan hành chính nhà nước là chủ thể cơ bản, quan trọng nhất của Luật hành chính. Tóm lại, cơ quan hành chính nhà nước là bộ phận cấu thành của bộ máy nhà nước, trực thuộc cơ quan quyền lực nhà nước một cách trực tiếp hoặc gián tiếp, trong phạm vi thẩm quyền của mình thực hiện hoạt động chấp hành - điều hành và tham gia chính yếu vào hoạt động quản lý nhà nước.
- Kho bạc nhà nước Kho bạc Nhà nước là cơ quan trực thuộc Bộ Tài chính, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Tài chính quản lý nhà nước về quỹ ngân sách nhà nước, các quỹ tài chính nhà nước và các quỹ khác của Nhà nước được giao quản lý; quản lý ngân quỹ; tổng kế toán nhà nước; thực hiện việc huy động vốn cho ngân sách nhà nước và cho đầu tư phát triển thông qua hình thức phát hành trái phiếu Chính phủ theo quy định của pháp luật.[16] KBNN là cơ quan nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tài chính – ngân sách; có tư cách pháp nhân, con dấu có hình Quốc huy và có trụ sở làm việc; hoạt động của KBNN theo hệ thống dọc từ Trung ương đến địa phương bao gồm: KBNN TW, KBNN tỉnh (thành phố), KBNN huyện (quận, thị xã) và các điểm giao dịch trực thuộc KBNN trên địa bàn đó. [16] Như vậy, cơ quan KBNN cũng như các cơ quan hành chính nhà nước, được Nhà nước trang cấp các loại tài sản để phục vụ cho hoạt động của ngành. Các loại tài sản của cơ quan KBNN thuộc sở hữu của Nhà nước và được Nhà nước giao cho ngành quản lý theo đúng mục đích, đúng đối tượng, chế độ, tiêu chuẩn, định mức do Nhà nước ban hành. - Tài sản công của cơ quan KBNN Tài sản trong các cơ quan nhà nước nói chung và trong cơ quan KBNN nói riêng là những của cải vật chất được Nhà nước trao quyền cho cơ quan KBNN hoặc các đơn vị sự nghiệp trực tiếp quản lý, sử dùng vào mục đích “tiêu dùng”; tài sản do 9 cán bộ của cơ quan KBNN đó trực tiếp hoặc gián tiếp “tiêu dùng” (hay sử dụng tài sản) để phục vụ cho các hoạt động chuyên môn chung của đơn vị, tài sản đó gọi là “tài sản công”.
[20] Tài sản được nhà nước trang bị để phục vụ cho hoạt động của cơ quan KBNN bao gồm: Đất đai, trụ sở làm việc, các công trình phụ trợ, vật kiến trúc, các phương tiện phục vụ cho giao thông vận tải như ôtô, xe máy, tàu, thuyền…, các máy móc, thiết bị, phương tiện làm việc và các tài sản khác. Trong các loại tài sản này, thì đất đai là loại tài sản được Nhà nước xác lập quyền sở hữu cho cơ quan KBNN; các loại tài sản khác, Nhà nước cấp vốn NSNN cho cơ quan KBNN thực hiện dưới dạng đầu tư xây dựng hoặc mua sắm theo quy định. Đặc điểm về tài sản công của cơ quan Kho bạc nhà nước 1. Tài sản công trong các cơ quan KBNN được đầu tư, mua sắm bằng nguồn vốn NSNN hoặc có nguồn gốc từ NSNN Cơ quan KBNN thực hiện đầu tư, mua sắm tài sản nhằm duy trì hoạt động thường xuyên bằng vốn nhà nước gồm: Trụ sở làm việc, nhà phụ trợ, vật kiến trúc, các trang thiết bị; phương tiện làm việc của cơ quan và cán bộ, công chức, viên chức; vật tư, công cụ, dụng cụ; máy móc, trang thiết bị phục vụ cho công tác chuyên môn, phục vụ an toàn lao động, phòng cháy, chữa cháy; các sản phẩm công nghệ thông tin gồm máy móc, thiết bị, phụ kiện, phần mềm; bản quyền sở hữu trí tuệ; phương tiện vận chuyển như ô tô, xe máy, tàu, thuyền, xuồng…và các loại tài sản khác.
Tất cả các tài sản nêu trên được đầu tư mua sắm bằng kinh phí ngân sách nhà nước cấp được cơ quan có thẩm quyền giao trong dự toán chi ngân sách hàng năm của cơ quan, nguồn viện trợ, tài trợ của các cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước do Nhà nước quản lý; nguồn thu từ các khoản phí được sử dụng theo quy định của pháp luật; nguồn kinh phí từ quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp, quỹ phúc lợi của đơn vị và nguồn thu hợp pháp khác. Vốn hình thành tài sản công trong cơ quan KBNN mang tính tích luỹ và không có khả năng thu hồi trong quá trình sử dụng Vốn đầu tư xây dựng trụ sở làm việc, hay đầu tư thiết bị hạ tầng truyền thông (hệ thống mạng)…và vốn mua sắm tài sản hình thành lên tài sản công trong hệ thống KBNN tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cho ngành KBNN và đó là tài sản cố định của Quốc gia. Do đó, vốn hình thành lên tài sản của KBNN mang tính tích luỹ. Các tài sản cố định đóng vai trò quan trọng trong hoạt động của cơ quan KBNN từ Trung ương đến các KBNN cấp huyện.
Vì thế, việc đầu tư vốn NSNN để hình thành lên tài sản của hệ thống KBNN là cần thiết và hết sức quan trọng. Quyền sử dụng tài sản công tách rời quyền sở hữu Tài sản và quyền sở hữu tài sản là một trong những yếu tố rất quan trọng trong việc hình thành và phát triển của KBNN. Do đó, các quan hệ về tài sản, quyền sở hữu tài sản trong các KBNN được chi phối bởi nhiều đạo luật qui định. Thực tiễn từ khi thành lập ngành KBNN cho đến nay chế định về sở hữu đối với TSNN trong hệ thống KBNN cơ bản đã đáp ứng được yêu cầu phát triển của ngành trong nền kinh tế.
Phân loại tài sản công trong cơ quan Kho bạc nhà nước 1. Theo đặc điểm, công dụng của tài sản Theo đặc tính cấu tạo của vật chất, ta có tài sản hữu hình và tài sản vô hình. - Tài sản hữu hình: Tài sản hữu hình là những cái có thể dùng giác quan nhận biết được hoặc dùng đơn vị cân đo đong đếm được; tài sản hữu hình có một số đặc tính về vật lý, đã và đang tồn tại hoặc tồn tại trong tương lai, thuộc sở hữu của một chủ thể nhất định và có thể trao đổi được.