CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài: Ngày 1/4/1990”hệ thống Kho Bạc Nhà Nước trực thuộc Bộ Tài Chính chính thức được thành lập và đi vào hoạt động trên phạm vi cả nước”. Suốt chặng đường 27 năm xây dựng và phát triển, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà Nước, sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan Ban ngành Trung ương, địa phương, Kho Bạc Nhà Nước đã phát triển nhanh, toàn diện và bền vững. Cùng với sự phát triển đó, vai trò và phạm vi hoạt động của Kho Bạc Nhà Nước cũng không ngừng được nâng cao và mở rộng.”Trong chiến lược phát triển Kho bạc Nhà Nước đến năm 2030,”mục tiêu xây dựng Kho bạc Nhà Nước hiện đại, hoạt động an toàn, hiệu quả, phát triển ổn định vững chắc,”hiện đại hóa công nghệ và phát triển nguồn lực”. Với chức năng tổng kế toán nhà nước của Kho bạc Nhà Nước, công tác kế toán ngân sách Nhà Nước tại Kho Bạc Nhà Nước có vai trò hết sức quan trọng trong việc quản lý và điều hành nền kinh tế xã hội của đất nước.
Như ta đã biết, Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.Trong đó,”chi NSNN là công cụ chủ yếu của Đảng, nhà nước và cấp uỷ, chính quyền cơ sở thực hiện nhiệm vụ chính trị, phát triển kinh tế- xã hội, đảm bảo an ninh, quốc phòng góp phần thúc đẩy sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước”. Vì vậy, ổn định chi NSNN là một vấn đề hết sức quan trọng đối với mọi quốc gia trên thế giới. Để góp phần nâng cao hiệu quả chi NSNN, đảm bảo chi một cách tiết kiệm, chống lãng phí cần áp dụng đồng bộ nhiều biện pháp. Một trong những biện pháp quan trọng là, hoàn thiện”công tác kế toán chi NSNN tại KBNN nói chung và KBNN Hà Nội nói riêng”.
Với”việc xây dựng một hệ thống kế toán” khoa học, hợp lý từ trung ương đến địa phương hoạt động hiệu quả, công tác kế 2 toán chi NSNN sẽ góp phần to lớn vào việc thực hiện”chức năng, nhiệm vụ của ngành Kho Bạc”. “Thấy được tầm quan trọng của công tác kế toán chi NSNN tại KBNN và những”tồn tại, vướng mắc liên quan đến công tác kế toán”chi NSNN nói chung và công tác kế toán chi NSNN tại”KBHN nói riêng nên tôi đã chọn đề tài: “Hoàn thiện công tác kế toán chi NSNN tại KBNN Hà Nội”. Với kiến thức thực tế trong thời gian làm việc tại Kho bạc và các tài liệu nghiên cứu được, tôi hy vọng những ý kiến của mình sẽ góp phần hoàn thiện phần nào công tác kế toán chi NSNN tại KBNN Hà Nội nhằm đáp ứng những yêu cầu đặt ra cho KBNN hiện nay”.2 Tổng quan về các nghiên cứu có liên quan đến đề tài “Trong nền kinh tế thị trường vai trò của Ngân sách Nhà nước được thay đổi và trở nên hết sức quan trọng. Trong quản lý vĩ mô nền kinh tế quốc gia, Ngân sách nhà nước có vai trò như: huy động các nguồn tài chính để đảm bảo nhu cầu chi tiêu của nhà nước, là công cụ điều tiết thị trường, bình ổn giá cả và chống lạm phát, định hướng phát triển sản xuất, điều chỉnh thu nhập giữa các tầng lớp dân cư.
Chính vì những vai trò quan trọng như vậy nên việc quản lý ngân sách nhà nước nói chung và quản lý chi ngân sách nói riêng luôn được đặt lên hàng đầu. Vấn đề hoàn thiện công tác kế toán chi ngân sách nhà nước cũng đóng vai trò vô cùng quan trọng”. Do vậy, đã có rất nhiều các học giả đã lựa chọn vấn đề này làm đề tài nghiên cứu tại một số kho bạc nhà nước như đề tài: Đề tài 1: “Hoàn thiện công tác kế toán ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước Đà Nẵng trong điều kiện Tabmis” của tác giả Đỗ Thị Hồng Hạnh, đại học Đà nẵng năm 2014. Đề tài 2: “Hoàn thiện công tác kế toán ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước Hoà Vang trong điều kiện TABMIS” của tác giả Đinh Thị Thuý Minh, đại học Đà Nẵng năm 2013.
Đề tài 3:”“Thực trạng công tác kế toán thu, chi ngân sách tại kho bạc nhà nước huyện Bố Trạch” của tác giả Lê Thị Liễu, đại học Nha Trang năm 2014”. 3 “Các đề tài này về cơ bản đã đạt được những kết quả thành công nhất định, đã phân tích và làm rõ được những lý luận cơ bản về ngân sách nhà nước, tổ chức công tác kế toán ngân sách Nhà nước”tại một số Kho bạc, chỉ ra được những ưu điểm, tồn tại, nguyên nhân và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả và đưa ra”các giải pháp để hoàn thiện công tác kế toán tại” đơn vị chọn nghiên cứu. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu về công tác kế toán ngân sách nhà nước nói chung (chưa có công trình nghiên cứu về công tác kế toán chi ngân sách nhà nước nói riêng) đều tập trung nghiên cứu, đánh giá thực trạng”đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác kế toán ngân sách nhà nước”theo định hướng chế độ kế toán hiện hành, mới dừng lại ở mức độ tiếp cận nhiều hơn là áp dụng vào thực tế. “Tác giả chưa thấy có công trình nào nghiên cứu về hoàn thiện công tác kế toán chi ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước Hà Nội trong những năm gần đây”.
“Vì vậy, tác giả cho rằng việc nghiên cứu đề tài “ Hoàn thiện công tác kế toán chi ngân sách nhà nước tại Kho bạc Nhà nước Hà Nội” là cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả công tác kế toán chi ngân sách Nhà nước cũng như để tác giả hoàn thiện thêm kiến thức”.3 Mục tiêu nghiên cứu - Hệ thống hóa và làm sáng tỏ những nội dung cơ bản về lý luận”công tác kế toán chi NSNN tại KBNN”. - Phân tích thực trạng, từ đó đánh giá và”đưa ra những giải pháp hoàn thiện công tác kế toán chi NSNN tại KBNN”Hà Nội.4 Câu hỏi nghiên cứu - “Kế toán chi NSNN tại KBNN”dựa trên cơ sở lý luận gì? - Thực trạng”công tác kế toán chi NSNN tại KBNN”Hà Nội hiện nay như thế nào? - Cần có những”giải pháp gì để hoàn thiện công tác kế toán chi NSNN tại KBNN”Hà Nội? 1.5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng: Đề tài tập trung nghiên cứu về công tác kế toán chi NSNN tại KBNN Hà Nội 4 - Phạm vi: Nghiên cứu tổng quát về”công tác kế toán chi NSNN tại KBNN”Hà Nội trong khoảng thời gian năm 2014-2016 5 1. Phương pháp nghiên cứu Luận văn đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: + Phương pháp quan sát: Quan sát thực tế quá trình hoạt động của bộ máy kế toán, các quy trình nghiệp vụ để nắm bắt, hiểu rõ được công tác kế toán chi NSNN tại KBNN Hà Nội. + Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: thu thập số liệu về chi”ngân sách nhà nước, các văn bản, chế độ liên quan đến công tác kế toán”.
Ngoài ra còn sử dụng các”phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh đối chiếu…giúp cho quá trình trình bày luận văn”được rõ ràng và thuận lợi. + Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Phỏng vấn cán bộ kế toán chi ngân sách thuộc 3 bộ phận:”chi thường xuyên, chi đầu tư và chi khác”. + Phương pháp xử lý dữ liệu: dữ liệu sau khi thu thập được mã hoá, nhập liệu, hiệu chỉnh và phân tích giúp cho việc thu thập số liệu được rõ ràng và chính xác hơn.7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của nghiên cứu - Luận văn làm sáng tỏ những vấn đề chung về kế toán chi NSNN tại KBNN - Luận văn đưa ra các giải pháp hoàn thiện công tác kế toán chi NSNN tại KBNN Hà Nội. 6 CHƯƠNG 2 LÝ LUẬN VỀ”CÔNG TÁC KẾ TOÁN CHI NSNN TẠI KHO BẠC NHÀ NƯỚC” 2.1 Đặc điểm hoạt động của Kho bạc Nhà nước và nhiệm vụ kế toán NSNN 2.1 Khái niệm cơ bản về Kho bạc Nhà nước, Ngân sách Nhà nước và Chi ngân sách Nhà nước a) Kho bạc Nhà nước: Theo”quyết định 108/2009 QĐ-TTg ngày 26/8/2009 của Thủ tướng Chính phủ”: “Kho bạc Nhà nước là cơ quan trực thuộc Bộ Tài Chính, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Tài chính quản lý nhà nước về quỹ ngân sách, các quỹ tài chính nhà nước và các quỹ khác của nhà nước được giao quản lý; quản lý ngân quỹ; tổng kế toán nhà nước; thực hiện việc huy động vốn cho ngân sách nhà nước và cho đầu tư phát triển thông qua hình thức phát hành trái phiếu Chính phủ theo quy định của pháp luật”.
“Kho bạc Nhà nước các cấp có trách nhiệm tổ chức thực hiện hạch toán kế toán thu, chi ngân sách Nhà nước, định kỳ báo cáo tình hình thực hiện thu, chi ngân sách theo dự toán đã giao và theo mục lục ngân sách Nhà nước cho cơ quan Tài chính đồng cấp, Kho bạc Nhà nước cấp trên và các đơn vị có liên quan” b) Ngân sách Nhà Nước (NSNN) Tại Khoản 14 Điều 4 Luật Ngân sách nhà nước 2015:” Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. Ngân sách Nhà nước gồm”ngân sách trung ương và ngân sách địa phương, ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân.”Ngân sách”trung ương đóng vai trò chủ đạo đảm bảo thực hiện các nhiệm vụ quan trọng của quốc gia và hỗ trợ cho địa phương chưa cân đối được ngân sách.Ngân sách Nhà nước được quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai, minh bạch, có phân công, phân cấp quản lý, gắn quyền hạn với trách nhiệm”. 7 “Quỹ ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản tiền của Nhà nước, kể cả tiền vay, có trên tài khoản của ngân sách Nhà nước các cấp. Quỹ ngân sách Nhà nước được quản lý tại Kho bạc Nhà nước.
Ngân sách Nhà nước được cân đối theo nguyên tắc tổng số thu từ thuế, phí, lệ phí phải lớn hơn tổng số chi thường xuyên và góp phần tích luỹ ngày càng cao vào chi đầu tư phát triển, trường hợp còn bội chi thì số bội chi phải nhỏ hơn số chi đầu tư phát triển, tiến tới cân bằng thu, chi ngân sách”.