Hoàn thiện công tác quản lý tín dụng cho vay hộ nghèo tại ngân hàng chính sách xã hội huyện minh hóa tỉnh quảng bình

Đói nghèo là vấn đề toàn cầu, cản trở phát triển kinh tế và dân trí. Tại Việt Nam, xóa đói giảm nghèo là ưu tiên hàng đầu. 91 trang · Đại học Huế.

• Tác giả: Đinh Nữ Nguyệt Hà
• Người hướng dẫn: PGS.TS: Nguyễn Đăng Hào
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Hoàn thiện quản lý cho vay hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện Minh Hóa
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018 - 2022
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• THESIS SUMMARY
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TÍN DỤNG CHO VAY HỘ NGHÈO TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
• 1.1. Tổng quan tín dụng hộ nghèo
• 1.1.1. Khái quát về Hộ nghèo
• 1.1.2. Các nguyên nhân của nghèo đói
• 1.1.3. Đặc điểm của hộ nghèo
• 1.1.4. Các tiêu chí xác định hộ nghèo
• 1.1.5. Các tiêu chí đo lường nghèo đa chiều giai đoạn 2022 - 2025
• 1.1.6. Tín dụng và tín dụng của ngân hàng chính sách xã hội
• 1.1.6.1. Tín dụng ngân hàng
• 1.1.6.2. Đặc điểm của tín dụng ngân hàng
• 1.1.6.3. Phân loại tín dụng ngân hàng
• 1.1.6.4. Tín dụng của Ngân hàng Chính sách xã hội
• 1.1.7. Khái niệm Ngân hàng Chính sách Xã hội
• 1.1.8. Đặc điểm của ngân hàng chính sách xã hội
• 1.1.9. Cho vay hộ nghèo của Ngân hàng Chính sách Xã hội
• 1.1.9.1. Đặc điểm cho vay hộ nghèo của NHCSXH
• 1.1.9.2. Vai trò cho vay hộ nghèo của NHCSXH
• 1.1.9.3. So sánh tín dụng cho Hộ nghèo của NHCSXH với tín dụng của các NHTM
• 1.1.9.4. Kinh nghiệm quốc tế về quản lý tín dụng cho hộ nghèo và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.1.9.4.1. Kinh nghiệm quốc tế về quản lý tín dụng cho Hộ nghèo
• 1.1.9.4.2. Một số kinh nghiệm đối với NHCSXH nói chung
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ TÍN DỤNG CHO HỘ NGHÈO TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI HUYỆN MINH HÓA
• 2.1. Giới thiệu về ngân hàng chính sách xã hội huyện Minh Hóa
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội
• 2.1.2. Thực trạng công tác xóa đói giảm nghèo tại huyện Minh Hóa
• 2.1.3. Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Minh Hóa – Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.4. Cơ cấu tổ chức và hoạt động của Ngân hàng chính sách xã hội huyện Minh Hóa
• 2.1.5. Kế hoạch hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Minh Hóa
• 2.2. Cơ chế pháp lý cho vay hộ nghèo
• 2.3. Tổ chức bộ máy quản lý công tác cho vay hộ nghèo
• 2.4. Quy trình cho vay hộ nghèo
• 2.5. Tổ chức nguồn vốn cho vay hộ nghèo
• 2.6. Thực trạng quản lý tín dụng cho Hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Minh Hóa
• 2.6.1. Đánh giá thực trạng quản lý tín dụng cho hộ nghèo tại ngân hàng chính sách xã hội huyện Minh Hóa
• 2.6.2. Những kết quả đạt được về quản lý tín dụng cho Hộ nghèo
• 2.6.3. Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân
• 2.6.3.1. Hiệu quả về kinh tế
• 2.6.3.2. Hiệu quả về mặt xã hội
• 2.6.3.3. Những tồn tại, hạn chế về quản lý tín dụng cho Hộ nghèo
• 2.6.3.3.1. Về chất lượng tín dụng
• 2.6.3.3.2. Về đối tượng vay vốn
• 2.6.3.4. Nguyên nhân của các tồn tại, hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÍN DỤNG CHO HỘ NGHÈO TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI HUYỆN MINH HÓA
• 3.1. Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tín dụng cho hộ nghèo tại ngân hàng chính sách xã hội huyện Minh Hóa
• 3.2. Định hướng công tác cho vay hộ nghèo của Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện Minh Hóa trong thời gian tới
• 3.3. Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý hoạt động cho vay hộ nghèo tại Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Minh Hóa
• 3.3.1. Tăng cường tính tuân thủ cơ chế pháp lý và áp dụng đúng, đầy đủ quy trình cho vay theo quy định
• 3.3.2. Xây dựng đội ngũ cán bộ ngân hàng có trình độ, tâm huyết với nghề nghiệp
• 3.3.3. Hoàn thiện mô hình tổ chức hệ thống kiểm tra, kiểm soát nội bộ
• 3.3.4. Đẩy mạnh và nâng cao chất lượng cho vay ủy thác qua các tổ chức chính trị - xã hội
• 3.3.5. Tăng cường sự hỗ trợ của chính quyền địa phương đối với hộ nghèo
• 3.3.6. Đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức vươn lên làm giàu cho hộ vay vốn
• 3.3.7. Tăng cường nguồn vốn, phối kết hợp các nguồn vốn khác để cho vay đáp ứng nhu cầu đối với hộ nghèo
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 77. Một số kiến nghị
• 77.1. Đối với Chính phủ
• 77.2. Kiến nghị với Hội đồng quản trị và NHCSXH Việt Nam
• 77.3. Kiến nghị với UBND huyện Minh Hóa
• 77.4. Kiến nghị đối với tổ chức Hội nhận ủy thác
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Cho Vay Hộ Nghèo Định Nghĩa Vai Trò

Đói nghèo là vấn đề toàn cầu, cản trở phát triển kinh tế và dân trí. Tại Việt Nam, xóa đói giảm nghèo là ưu tiên hàng đầu. Chính phủ ban hành các chính sách tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo vay vốn sản xuất, kinh doanh và trang trải sinh hoạt. Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH) đóng vai trò then chốt trong việc thực hiện chính sách này, cung cấp nguồn vốn cho vay với lãi suất ưu đãi, góp phần giảm thiểu tình trạng cho vay nặng lãi. Việc quản lý cho vay hộ nghèo hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo nguồn vốn được sử dụng đúng mục đích, giúp nâng cao đời sống người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong quá trình triển khai, đòi hỏi các giải pháp hoàn thiện quản lý đồng bộ và hiệu quả hơn.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của Hộ Nghèo Chuẩn nghèo mới nhất

Nghèo đói được định nghĩa là tình trạng không đáp ứng được các nhu cầu cơ bản về ăn, mặc, ở, y tế, giáo dục, và thiếu cơ hội tham gia vào các hoạt động kinh tế, xã hội. Các tiêu chí xác định hộ nghèo khác nhau tùy theo quốc gia và vùng miền, phản ánh trình độ phát triển và phong tục tập quán. Nghị định mới nhất quy định chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo, và hộ có mức sống trung bình cho giai đoạn 2022-2025. Việc xác định chính xác đối tượng hộ nghèo là tiền đề quan trọng để triển khai các chính sách hỗ trợ hiệu quả.

1.2. Tín dụng và vai trò của Ngân hàng Chính sách Xã hội trong cho vay

Tín dụng là việc chuyển giao quyền sử dụng vốn từ người sở hữu sang người sử dụng trong một thời gian nhất định, với điều kiện hoàn trả cả gốc và lãi. NHCSXH là một tổ chức tài chính đặc biệt, được thành lập để thực hiện các chính sách tín dụng ưu đãi của nhà nước đối với đối tượng hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác. Khác với các NHTM, NHCSXH hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận tối đa, mà tập trung vào việc thực hiện các mục tiêu xã hội.

1.3. Đặc điểm và vai trò của Cho Vay Hộ Nghèo tại NHCSXH

Cho vay hộ nghèo của NHCSXH có nhiều đặc điểm riêng biệt so với các hình thức cho vay thương mại. Lãi suất cho vay ưu đãi, thời hạn cho vay dài, và thủ tục đơn giản là những ưu điểm nổi bật. Cho vay hộ nghèo không chỉ giúp cải thiện đời sống vật chất, mà còn tạo điều kiện để nâng cao nhận thức, hỗ trợ sinh kế, và phát triển kinh tế địa phương.

II. Phân Tích Thực Trạng Quản Lý Cho Vay tại Huyện Minh Hóa

Huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình, là một địa phương còn nhiều khó khăn, với tỷ lệ hộ nghèo còn cao. NHCSXH huyện Minh Hóa đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn vốn cho vay ưu đãi cho người dân. Tuy nhiên, công tác quản lý cho vay vẫn còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn và khả năng thu hồi nợ. Việc phân tích thực trạng quản lý cho vay hộ nghèo tại NHCSXH huyện Minh Hóa là cần thiết để xác định những điểm mạnh, điểm yếu, và đề xuất các giải pháp cải thiện.

2.1. Giới thiệu về điều kiện KT XH và NHCSXH Huyện Minh Hóa

Huyện Minh Hóa có điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội còn nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến đời sống người dân và hoạt động sản xuất kinh doanh. NHCSXH huyện Minh Hóa được thành lập với mục tiêu cung cấp nguồn vốn cho vay ưu đãi cho các đối tượng hộ nghèo và chính sách trên địa bàn. Cơ cấu tổ chức và hoạt động của NHCSXH huyện Minh Hóa được thiết kế phù hợp với đặc điểm địa phương và yêu cầu quản lý.

2.2. Cơ chế pháp lý và quy trình cho vay hộ nghèo tại Minh Hóa

Hoạt động cho vay hộ nghèo của NHCSXH huyện Minh Hóa được điều chỉnh bởi các văn bản pháp lý của nhà nước và quy định nội bộ của ngân hàng. Quy trình cho vay được thực hiện theo các bước chặt chẽ, từ tiếp nhận hồ sơ, thẩm định, giải ngân, đến giám sát sử dụng vốn và thu hồi nợ. Tuy nhiên, việc tuân thủ cơ chế pháp lý và quy trình cho vay đôi khi còn chưa nghiêm túc, dẫn đến rủi ro tín dụng.

2.3. Thực trạng quản lý tín dụng và đánh giá hiệu quả cho vay

Quản lý tín dụng bao gồm các hoạt động thẩm định, giải ngân, kiểm tra, giám sát sử dụng vốn, và thu hồi nợ. Việc đánh giá hiệu quả cho vay được thực hiện dựa trên các chỉ tiêu như tỷ lệ nợ quá hạn, khả năng thu hồi nợ, và tác động đến đời sống của hộ nghèo. Kết quả đánh giá cho thấy, hiệu quả cho vay còn chưa cao, tỷ lệ nợ quá hạn còn ở mức đáng lo ngại.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Quản Lý Cho Vay Hộ Nghèo Hiệu Quả

Để hoàn thiện quản lý cho vay hộ nghèo tại NHCSXH huyện Minh Hóa, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này cần tập trung vào việc nâng cao năng lực cán bộ, hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, tăng cường kiểm tra giám sát, và phối hợp chặt chẽ với các tổ chức chính trị xã hội. Ngoài ra, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và sự tham gia tích cực của cộng đồng.

3.1. Nâng cao năng lực cán bộ và chuyên môn tín dụng

Cán bộ tín dụng cần được đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, đặc biệt là kỹ năng thẩm định, giám sát sử dụng vốn, và thu hồi nợ. Cần xây dựng đội ngũ cán bộ có tâm huyết, trách nhiệm, và am hiểu về đặc điểm kinh tế xã hội của địa phương. Có chính sách đãi ngộ hợp lý để thu hút và giữ chân cán bộ giỏi.

3.2. Tăng cường kiểm tra giám sát sử dụng vốn và thu hồi nợ

Cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát sử dụng vốn vay, đảm bảo vốn được sử dụng đúng mục đích và hiệu quả. Xây dựng hệ thống thông tin tín dụng đầy đủ, chính xác, và kịp thời. Áp dụng các biện pháp thu hồi nợ hiệu quả, kiên quyết xử lý các trường hợp nợ quá hạn, nợ xấu.

3.3. Phát huy vai trò của các tổ chức chính trị xã hội

Các tổ chức chính trị - xã hội như Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên cần phát huy vai trò trong việc tuyên truyền, vận động hộ nghèo vay vốn và sử dụng vốn hiệu quả. Tăng cường phối hợp giữa NHCSXH và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc kiểm tra, giám sát sử dụng vốn và thu hồi nợ. Cần có cơ chế phối hợp rõ ràng và trách nhiệm cụ thể cho từng bên.

IV. Quản Lý Cho Vay Ưu Đãi Tăng Cường Nguồn Vốn Cho Hộ Nghèo

Nguồn vốn là yếu tố quan trọng để đảm bảo hoạt động cho vay hộ nghèo được triển khai hiệu quả. Cần tăng cường huy động các nguồn vốn khác nhau, bao gồm vốn từ ngân sách nhà nước, vốn huy động từ dân cư, và vốn tài trợ từ các tổ chức quốc tế. Cần có chính sách sử dụng vốn hợp lý, đảm bảo nguồn vốn cho vay được sử dụng hiệu quả và bền vững.

4.1. Tăng cường huy động vốn từ các nguồn khác nhau

Vốn từ ngân sách nhà nước vẫn là nguồn vốn chủ yếu cho hoạt động cho vay hộ nghèo. Tuy nhiên, cần tăng cường huy động vốn từ các nguồn khác, như vốn huy động từ dân cư thông qua hình thức tiền gửi tiết kiệm, và vốn tài trợ từ các tổ chức quốc tế. Cần có chính sách khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia đóng góp vào quỹ cho vay hộ nghèo.

4.2. Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và quản lý rủi ro

Cần có chính sách sử dụng vốn hợp lý, đảm bảo nguồn vốn cho vay được sử dụng hiệu quả và bền vững. Thực hiện phân bổ vốn theo nhu cầu và tiềm năng phát triển của từng địa phương. Xây dựng hệ thống phòng ngừa rủi ro tín dụng, đảm bảo an toàn vốn vay. Đẩy mạnh tái cơ cấu nợ, xử lý nợ xấu.

4.3. Phát triển các sản phẩm tín dụng vi mô phù hợp

Nghiên cứu và phát triển các sản phẩm tín dụng vi mô phù hợp với nhu cầu của hộ nghèo, như cho vay hỗ trợ sinh kế, cho vay phát triển sản xuất, và cho vay giải quyết việc làm. Đơn giản hóa thủ tục vay vốn, tạo điều kiện thuận lợi cho hộ nghèo tiếp cận nguồn vốn cho vay.

V. Ứng Dụng Công Nghệ Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý Cho Vay

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, việc ứng dụng công nghệ vào quản lý cho vay hộ nghèo là một xu hướng tất yếu. Ứng dụng công nghệ giúp tăng cường tính minh bạch, giảm thiểu chi phí, và nâng cao hiệu quả hoạt động. Cần có kế hoạch ứng dụng công nghệ đồng bộ và hiệu quả, đảm bảo phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

5.1. Phát triển phần mềm quản lý cho vay và hệ thống thông tin

Xây dựng và triển khai phần mềm quản lý cho vay hiện đại, cho phép quản lý thông tin về khách hàng, khoản vay, và tình hình thu hồi nợ một cách hiệu quả. Xây dựng hệ thống thông tin tín dụng đầy đủ, chính xác, và kịp thời. Kết nối hệ thống thông tin của NHCSXH với các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức liên quan.

5.2. Sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu để đánh giá rủi ro

Sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu để đánh giá rủi ro tín dụng, dự báo khả năng thu hồi nợ, và phát hiện các dấu hiệu bất thường. Áp dụng các mô hình đánh giá tín nhiệm khách hàng dựa trên dữ liệu lịch sử tín dụng và các thông tin liên quan. Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm rủi ro tín dụng.

5.3. Ứng dụng các kênh truyền thông trực tuyến để tuyên truyền chính sách

Sử dụng các kênh truyền thông trực tuyến như website, mạng xã hội để tuyên truyền về chính sách cho vay hộ nghèo, cung cấp thông tin về thủ tục vay vốn, và giải đáp thắc mắc của người dân. Xây dựng các chương trình đào tạo trực tuyến về kiến thức tài chính và kỹ năng sản xuất kinh doanh cho hộ nghèo.

VI. Kết luận Hoàn thiện quản lý cho vay và Phát triển bền vững

Hoàn thiện quản lý cho vay hộ nghèo là một quá trình liên tục và cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan. Cần có tầm nhìn dài hạn và cam kết mạnh mẽ từ các cấp lãnh đạo. Với những giải pháp đồng bộ và hiệu quả, chúng ta có thể nâng cao đời sống của hộ nghèo, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương, và góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững.

6.1. Tổng kết các giải pháp và kiến nghị chính

Các giải pháp chính bao gồm nâng cao năng lực cán bộ, hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, tăng cường kiểm tra giám sát, phối hợp chặt chẽ với các tổ chức chính trị xã hội, tăng cường nguồn vốn, và ứng dụng công nghệ. Kiến nghị chính bao gồm đề nghị chính phủ tăng cường nguồn vốn, đề nghị NHCSXH hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, và đề nghị chính quyền địa phương hỗ trợ hộ nghèo.

6.2. Hướng phát triển trong tương lai

Hướng phát triển trong tương lai là tiếp tục hoàn thiện quản lý cho vay, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, và góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững. Cần có sự đổi mới sáng tạo trong cách tiếp cận, và sự tham gia tích cực của cộng đồng. Cần chú trọng đến các yếu tố như biến đổi khí hậu, bình đẳng giới, và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Quản trị kinh doanh của tác giả Đinh Nữ Nguyệt Hà (Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế, niên khóa 2018–2022) tập trung nghiên cứu công tác quản trị hoạt động cấp tín dụng cho người nghèo tại địa bàn vùng cao miền Trung.

Bối cảnh thực tiễn được ghi nhận tại huyện Minh Hóa, một huyện miền núi nằm ở phía Tây Bắc tỉnh Quảng Bình và thuộc diện 62 huyện nghèo của cả nước theo Nghị quyết 30a. Địa bàn huyện gồm 15 xã và 01 thị trấn, có các tuyến giao thông trọng điểm chạy qua như đường Hồ Chí Minh (đi qua 5 xã: Hóa Thanh, Hóa Tiến, Hóa Hợp, Trung Hóa, Thượng Hóa) và Quốc lộ 12A kết nối Cửa khẩu Quốc tế Cha Lo về cảng Gianh, cảng Hòn La. Mặc dù có vị trí địa lý thuận lợi cho giao thương, Minh Hóa chịu ảnh hưởng nặng nề bởi địa hình đồi núi chia cắt, khí hậu khắc nghiệt và thiên tai lũ lụt thường niên. Đến ngày 31/12/2021, toàn huyện có 13.597 nhân khẩu, trong đó số hộ nghèo là 3.334 hộ (chiếm 24,73% tổng số hộ) và hộ cận nghèo là 5.473 hộ (chiếm 40,59% tổng số hộ). Tăng trưởng kinh tế năm 2021 đạt 8% nhưng thu nhập bình quân đầu người ở mức thấp, đạt 17,3 triệu đồng/người/năm do nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng chi phối.

Tình trạng thiếu vốn sản xuất được tác giả xác định là lực cản chính kìm hãm sự phát triển của các hộ gia đình, đẩy người dân vào vòng luẩn quẩn của đói nghèo hoặc phụ thuộc vào tín dụng đen. Hoạt động cho vay ưu đãi thông qua Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội (PGD NHCSXH) huyện Minh Hóa đóng vai trò công cụ kinh tế để thực hiện an sinh xã hội, tuy nhiên thực tiễn triển khai giai đoạn 2018–2021 vẫn bộc lộ những tồn tại về chất lượng tín dụng và quy trình quản lý đối tượng vay vốn.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài gồm:

1. Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về đói nghèo, tín dụng ngân hàng và quản lý tín dụng đối với hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý tín dụng cho vay hộ nghèo tại PGD NHCSXH huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình trong giai đoạn 2018–2021.
3. Đề xuất các nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý hoạt động cho vay hộ nghèo tại PGD NHCSXH huyện Minh Hóa trong giai đoạn tiếp theo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Công tác quản lý hoạt động cho vay hộ nghèo của NHCSXH.
• Phạm vi không gian: Địa bàn huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình.
• Phạm vi thời gian: Phân tích số liệu thực trạng giai đoạn 2018–2021 và đề xuất giải pháp định hướng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các định nghĩa nghèo đói của Ủy ban Kinh tế Xã hội châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP, 1993), Liên hiệp quốc (nghèo tuyệt đối, nghèo tương đối), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) và các chuẩn nghèo tại Việt Nam. Văn bản áp dụng chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2016–2020 theo Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg và các tiêu chí đo lường nghèo đa chiều giai đoạn 2022–2025 (tiêu chí thu nhập nông thôn 1,5 triệu đồng/người/tháng, thành thị 2 triệu đồng/người/tháng; 6 dịch vụ xã hội cơ bản và 12 chỉ số thiếu hụt).

Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động tín dụng chính sách được tác giả trích dẫn gồm:

• Nghị định số 78/2002/NĐ-CP ngày 04/10/2002 của Chính phủ về tín dụng đối với người nghèo và các đối tượng chính sách khác.
• Quyết định số 349/QĐ-HĐQT ngày 10/5/2003 của Hội đồng quản trị (HĐQT) NHCSXH về quy chế tổ chức và hoạt động.
• Văn bản số 316/NHCS-KH ngày 02/5/2003 của Tổng Giám đốc NHCSXH hướng dẫn nghiệp vụ cho vay hộ nghèo.
• Quyết định số 15/QĐ-HĐQT ngày 05/3/2013 của HĐQT ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của Tổ tiết kiệm và vay vốn (TK&VV).

Tác giả so sánh đặc tính phân định giữa tín dụng chính sách và tín dụng ngân hàng thương mại (NHTM):

Nội dung	Ngân hàng Chính sách xã hội	Ngân hàng thương mại
Mục đích hoạt động	Hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận	Hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận
Cơ quan quản lý	Chính phủ trực tiếp quản lý	Ngân hàng Nhà nước trực tiếp quản lý
Can thiệp của Nhà nước	Được Chính phủ bảo đảm khả năng thanh toán	Được Nhà nước giám sát thông qua Luật Các TCTD
Lãi suất cho vay	Do Nhà nước quy định, thường thấp	Lãi suất theo cơ chế thị trường
Đối tượng cho vay	Hộ nghèo và các đối tượng chính sách theo quyết định của Chính phủ	Đối tượng rộng, khách hàng có nhu cầu vốn sản xuất kinh doanh
Tài sản bảo đảm	Vay tín chấp, không cần tài sản thế chấp	Bắt buộc có tài sản bảo đảm theo quy định
Thời hạn và mức cho vay	Thời hạn tối đa 36 tháng (đến 60 tháng tùy mục đích), hạn mức theo quy định chương trình	Thời gian và mức vay thỏa thuận theo dự án và năng lực tài chính
Thủ tục vay vốn	Đơn giản, hộ có tên trong danh sách hộ nghèo cấp xã, qua Tổ TK&VV bình xét	Thủ tục phức tạp, thẩm định hồ sơ tài chính khắt khe
Phương thức giải ngân và trả nợ	Giải ngân và thu nợ trực tiếp tại Điểm giao dịch xã định kỳ	Đa dạng phương thức thanh toán theo yêu cầu khách hàng

Về kinh nghiệm quốc tế, tác giả phân tích mô hình Ngân hàng Grameen (Bangladesh) với quy chế nhóm vay vốn tương trợ và cơ chế trả nợ luân phiên; mô hình Tổ tự lực của Ngân hàng Nông nghiệp Ấn Độ; và mô hình Ngân hàng Nông nghiệp Malaysia (BPM) hoạt động thông qua điều tiết dự trữ bắt buộc từ hệ thống NHTM. Qua đó, 6 bài học được rút ra cho NHCSXH gồm: duy trì nguồn vốn dài hạn liên tục từ ngân sách; xây dựng Tổ TK&VV từ 5 đến 60 thành viên có quy chế chặt chẽ; giải ngân trực tiếp dựa trên bình xét công khai; cấp hạn mức theo nhu cầu thực tế; không thế chấp kết hợp giám sát chặt chẽ; và bảo đảm tính minh bạch tại Điểm giao dịch xã cố định hàng tháng.

Phương pháp nghiên cứu thực hiện trong khóa luận:

• Thu thập dữ liệu thứ cấp: Dữ liệu giai đoạn 2018–2021 thu thập từ Phòng Tài chính – Kế hoạch huyện, Phòng Lao động – Thương binh và Xã hội huyện, và PGD NHCSXH huyện Minh Hóa.
• Thu thập dữ liệu sơ cấp: Khảo sát hộ nghèo vay vốn trên địa bàn huyện trong các năm 2020 và 2021.
• Phương pháp xử lý và phân tích: Thống kê mô tả, phương pháp so sánh chuỗi thời gian, phân tích diễn giải và tổng hợp số liệu; phương pháp chuyên khảo tham vấn ý kiến cán bộ tín dụng và chính quyền cơ sở.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý tín dụng cho vay hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội

Chương 1 hệ thống hóa khái niệm, đặc điểm của hộ nghèo nông thôn (thu nhập bấp bênh, phụ thuộc vào đất đai canh tác cằn cỗi, học vấn thấp, dễ tổn thương trước thiên tai dịch bệnh). Tác giả phân tích các quy định hiện hành về cho vay hộ nghèo của NHCSXH:

• Đối tượng vay: Hộ gia đình có tên trong danh sách hộ nghèo được UBND cấp xã công nhận, cư trú hợp pháp, gia nhập Tổ TK&VV và được tổ bình xét công khai.
• Mức vay và mục đích sử dụng: Hạn mức vay tối đa 50 triệu đồng/hộ, sử dụng cho sản xuất kinh doanh nông - lâm - ngư nghiệp, tiểu thủ công nghiệp hoặc giải quyết nhu cầu thiết yếu gồm: sửa chữa nhà ở (tối đa 3 triệu đồng/hộ), điện thắp sáng (tối đa 1,5 triệu đồng/hộ), nước sạch (tối đa 6 triệu đồng/công trình/hộ) và chi phí học tập của con em theo học phổ thông.
• Thời hạn và lãi suất: Cho vay ngắn hạn (đến 12 tháng), trung hạn (trên 12 đến 60 tháng) và dài hạn (trên 60 tháng đối với chi phí học tập). Lãi suất cho vay quy định là 0,55%/tháng; lãi suất nợ quá hạn tính bằng 130% lãi suất cho vay thông thường.
• Cơ cấu dư nợ và quy trình tín dụng: Phân định các trạng thái nợ trong hạn, nợ quá hạn, gia hạn nợ, khoanh nợ và xóa nợ. Quy trình cho vay vận hành qua 8 bước liên kết giữa Hộ vay - Tổ TK&VV - Tổ chức chính trị - xã hội cấp xã - Ban giảm nghèo xã - UBND xã và Ngân hàng.
• Hệ thống chỉ tiêu đánh giá: Chỉ tiêu kinh tế (quy mô dư nợ, dư nợ bình quân, tỷ lệ nợ quá hạn, nợ khoanh, nợ chiếm dụng xâm tiêu, thu lãi tồn, chi phí ủy thác); chỉ tiêu xã hội (số hộ thoát nghèo, số lao động được tạo việc làm, mức độ giảm nghèo bền vững).

Chương 2: Thực trạng quản lý tín dụng cho hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Minh Hóa

Chương 2 mô tả chi tiết điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Minh Hóa và thực trạng nghèo đói tại địa phương. Báo cáo thống kê của Phòng Lao động – Thương binh và Xã hội huyện năm 2021 chỉ rõ cơ cấu nguyên nhân dẫn đến nghèo đói:

STT	Các nguyên nhân dẫn đến nghèo	Số hộ (hộ)	Tỷ lệ (%)
1	Thiếu vốn và tư liệu sản xuất	1.061	57,9
2	Thiếu kinh nghiệm và kiến thức làm ăn	345	18,8
3	Thiếu đất sản xuất	87	4,7
4	Thiếu lao động	93	5,0
5	Ốm đau, bệnh tật	36	2,0
6	Tai nạn, rủi ro	30	1,9
7	Lười lao động	79	4,3
8	Mắc các tệ nạn xã hội	54	2,9
9	Nguyên nhân khác	77	2,8
	Tổng cộng	1.832	100,0

Về tổ chức bộ máy, PGD NHCSXH huyện Minh Hóa thành lập từ ngày 02/6/2003 theo Quyết định số 349/QĐ-HĐQT. Bộ phận quản trị gồm Ban đại diện HĐQT huyện với 27 thành viên (Phó Chủ tịch UBND huyện làm Trưởng ban, 10 lãnh đạo phòng ban - đoàn thể, Giám đốc PGD làm Thư ký và 16 Chủ tịch UBND xã, thị trấn). Bộ máy điều hành tác nghiệp đến cuối năm 2018 có 13 nhân sự, chia thành 2 phòng chuyên môn: Phòng Kế toán – Ngân quỹ (gồm Kế toán trưởng, 3 kế toán viên, 1 thủ quỹ) và Phòng Kế hoạch – Nghiệp vụ (gồm 1 Tổ trưởng tín dụng và 5 cán bộ tín dụng), dưới sự chỉ đạo của Giám đốc và 01 Phó Giám đốc.

Tác giả phân tích dữ liệu hoạt động quản lý tín dụng qua hệ thống bảng thống kê giai đoạn 2018–2021: cơ cấu nhân lực (Bảng 2.2), cơ cấu nguồn vốn cho vay (Bảng 2.3), cơ cấu dư nợ chương trình cho vay hộ nghèo (Bảng 2.4), cơ cấu dư nợ theo thời hạn ngắn hạn và trung - dài hạn (Bảng 2.5), cơ cấu theo tính chất nợ (Bảng 2.6), nguyên nhân phát sinh nợ quá hạn (Bảng 2.7), theo dõi thu lãi tồn (Bảng 2.8) và dữ liệu khảo sát hiệu quả đầu tư vốn vay các năm 2020 và 2021 (Bảng 2.9, Bảng 2.10).

Đánh giá thực trạng chỉ ra các kết quả đạt được về việc mở rộng quy mô tín dụng chính sách, hỗ trợ chuyển dịch sản xuất nông nghiệp, tăng thu nhập cho hộ nghèo và giảm tình trạng cho vay nặng lãi. Tuy nhiên, đơn vị vẫn tồn tại nhiều hạn chế: nợ quá hạn và nợ khoanh còn phát sinh; lãi tồn đọng chưa thu hồi dứt điểm; một bộ phận hộ vay sử dụng vốn sai mục đích (chi tiêu sinh hoạt thay vì sản xuất kinh doanh); việc bình xét ở một số Tổ TK&VV chưa phản ánh sát thực tế. Nguyên nhân xuất phát từ nhận thức hạn chế của hộ nghèo, tư tưởng ỷ lại vào chính sách hỗ trợ của Nhà nước, rủi ro thiên tai dịch bệnh gia súc gia cầm, và công tác kiểm tra, giám sát sau cho vay của các tổ chức hội nhận ủy thác đôi lúc chưa sâu sát.

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tín dụng cho hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Minh Hóa

Trên cơ sở phân tích thực trạng, Chương 3 đề xuất định hướng hoạt động và 7 nhóm giải pháp quản trị tín dụng tại PGD NHCSXH huyện Minh Hóa:

1. Tăng cường tính tuân thủ cơ chế pháp lý và áp dụng đúng, đầy đủ quy trình cho vay 8 bước; kiểm soát chặt chẽ khâu lập hồ sơ từ cấp cơ sở.
2. Xây dựng đội ngũ cán bộ ngân hàng có trình độ nghiệp vụ, đạo đức nghề nghiệp và am hiểu phong tục tập quán đồng bào dân tộc thiểu số.
3. Hoàn thiện mô hình tổ chức hệ thống kiểm tra, kiểm soát nội bộ, tăng cường kiểm tra đột xuất việc sử dụng vốn tại các hộ vay sau giải ngân.
4. Nâng cao chất lượng ủy thác qua 4 tổ chức chính trị - xã hội (Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên), nâng cao trách nhiệm của Ban quản lý Tổ TK&VV trong việc đôn đốc trả nợ và thu lãi.
5. Tăng cường sự phối hợp của chính quyền địa phương và các phòng ban chuyên môn trong việc lồng ghép vốn tín dụng với các chương trình khuyến nông, khuyến lâm, hướng dẫn kỹ thuật canh tác, chăn nuôi.
6. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền chủ trương, chính sách tín dụng; nâng cao ý thức tự lực vươn lên thoát nghèo, xóa bỏ tư tưởng xem vốn chính sách là tiền trợ cấp cho không.
7. Đa dạng hóa và tăng cường huy động các nguồn vốn nhàn rỗi trong dân cư, kết hợp hiệu quả nguồn vốn ngân sách Trung ương, nguồn vốn chuyển giao từ ngân sách địa phương và các chương trình mục tiêu quốc gia.

Chương này cũng đưa ra hệ thống kiến nghị đồng bộ gửi đến: Chính phủ (tiếp tục bổ sung nguồn vốn ưu đãi, điều chỉnh mức vay tối đa phù hợp trượt giá), HĐQT và NHCSXH Việt Nam (hoàn thiện cơ chế xử lý rủi ro do thiên tai), UBND huyện Minh Hóa (chỉ đạo Ban giảm nghèo cấp xã rà soát đúng danh sách hộ nghèo) và các tổ chức hội nhận ủy thác cấp cơ sở.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận ghi nhận các kết quả nghiên cứu cụ thể gắn với dữ liệu thực tế tại địa bàn:

• Phản ánh trung thực bức tranh nghèo đói tại huyện Minh Hóa năm 2021 với 3.334 hộ nghèo (24,73%) và 5.473 hộ cận nghèo (40,59%); xác định nguyên nhân thiếu vốn sản xuất chiếm tỷ trọng cao nhất (57,9%), tiếp đến là thiếu kinh nghiệm làm ăn (18,8%).
• Khái quát quy mô vận hành của PGD NHCSXH huyện Minh Hóa với bộ máy 13 nhân sự chuyên trách, phối hợp cùng Ban đại diện HĐQT 27 thành viên quản lý mạng lưới tín dụng ủy thác tại 16 xã, thị trấn.
• Xác lập cơ chế tín dụng ưu đãi với mức vay tối đa 50 triệu đồng/hộ, lãi suất 0,55%/tháng, quy trình 8 bước có sự tham gia của Tổ TK&VV và các hội đoàn thể nhận ủy thác.
• Hệ thống hóa các chỉ số tài chính và hoạt động giai đoạn 2018–2021 qua các bảng số liệu về cơ cấu nhân lực, nguồn vốn, phân loại nợ theo thời hạn, nợ quá hạn, lãi tồn và kết quả khảo sát hiệu quả đầu tư giai đoạn 2020–2021.

Về đóng góp học thuật và thực tiễn, đề tài làm rõ đặc thù quản lý tín dụng chính sách vi mô tại một huyện nghèo miền núi miền Trung, cung cấp hệ thống 7 nhóm giải pháp và kiến nghị 4 cấp bám sát các rào cản địa phương như thiên tai, tập quán canh tác lạc hậu và năng lực quản lý của mạng lưới cơ sở.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Phạm vi nghiên cứu giới hạn tại một đơn vị hành chính cấp huyện (huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình) trong khung thời gian 2018–2021, chưa mở rộng so sánh tương quan với các địa bàn huyện nghèo lân cận.
• Phương pháp xử lý dữ liệu chủ yếu dựa trên thống kê mô tả, phân tích cơ cấu và so sánh tỷ lệ, chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng định lượng hồi quy để lượng hóa chính xác mức độ tác động của vốn vay đến sự gia tăng thu nhập của hộ nghèo.
• Quy mô mẫu khảo sát sơ cấp đánh giá hiệu quả đầu tư chỉ thực hiện trong hai năm 2020 và 2021.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Ứng dụng mô hình phân tích hồi quy đa biến nhằm đánh giá các yếu tố quyết định đến xác suất hoàn trả nợ đúng hạn và khả năng thoát nghèo bền vững của khách hàng vay vốn.
• Khảo sát mở rộng tác động liên kết giữa chương trình tín dụng cho vay hộ nghèo với các chương trình tín dụng chính sách khác (hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo, học sinh sinh viên, nhà ở xã hội) trên địa bàn tỉnh Quảng Bình.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên các ngành Quản trị kinh doanh, Tài chính – Ngân hàng và Kinh tế phát triển khi thực hiện các đề tài liên quan đến tín dụng chính sách, tài chính vi mô và chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững.

Các nội dung có giá trị tham khảo chuyên môn cao gồm:

• Bảng tổng hợp so sánh các tiêu chí hoạt động giữa Ngân hàng Chính sách xã hội và Ngân hàng thương mại.
• Sơ đồ hóa và diễn giải chi tiết quy trình cho vay ủy thác từng phần 8 bước thông qua Tổ TK&VV và tổ chức chính trị - xã hội cấp xã.
• Hệ thống dữ liệu thực tế về nguyên nhân nghèo đói và cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý tín dụng chính sách cấp huyện.
• Nội dung phân tích bài học kinh nghiệm từ các mô hình ngân hàng vi mô quốc tế (Ngân hàng Grameen, mô hình Ấn Độ, Malaysia) trong việc tổ chức nhóm vay vốn và lập quỹ dự phòng rủi ro.

Câu hỏi thường gặp

1. Mức cho vay tối đa và lãi suất áp dụng đối với hộ nghèo tại PGD NHCSXH huyện Minh Hóa được quy định như thế nào trong khóa luận? Theo văn bản, mức cho vay tối đa đối với một hộ nghèo là 50 triệu đồng/hộ, áp dụng cho cả mục đích sản xuất kinh doanh và 4 nhu cầu thiết yếu (sửa chữa nhà ở tối đa 3 triệu đồng, điện thắp sáng tối đa 1,5 triệu đồng, nước sạch tối đa 6 triệu đồng/công trình và hỗ trợ học phí/chi phí học tập phổ thông). Lãi suất cho vay được áp dụng là 0,55%/tháng; lãi suất nợ quá hạn bằng 130% lãi suất cho vay.

2. Nguyên nhân chủ yếu nào dẫn đến tình trạng nghèo đói của các hộ gia đình tại huyện Minh Hóa năm 2021 theo số liệu điều tra trong đề tài? Theo số liệu điều tra năm 2021 của Phòng Lao động – Thương binh và Xã hội huyện Minh Hóa được nêu trong Bảng 2.1, nguyên nhân lớn nhất là thiếu vốn và tư liệu sản xuất với 1.061 hộ (chiếm 57,9%). Nguyên nhân thứ hai là thiếu kinh nghiệm và kiến thức làm ăn với 345 hộ (chiếm 18,8%). Các nguyên nhân tiếp theo gồm thiếu lao động (5,0%), thiếu đất sản xuất (4,7%), lười lao động (4,3%), mắc tệ nạn xã hội (2,9%), ốm đau bệnh tật (2,0%) và tai nạn rủi ro (1,9%).

3. Cơ cấu bộ máy quản lý và tác nghiệp của NHCSXH huyện Minh Hóa được tổ chức như thế nào? Bộ phận quản trị gồm Ban đại diện HĐQT huyện với 27 thành viên: Phó Chủ tịch UBND huyện làm Trưởng ban, 10 lãnh đạo các phòng ban và tổ chức hội đoàn thể cấp huyện, Giám đốc PGD làm Thư ký, cùng 16 Chủ tịch UBND xã, thị trấn. Bộ phận điều hành tác nghiệp đến cuối năm 2018 gồm 13 người: Giám đốc, Phó Giám đốc, Kế toán trưởng, 3 kế toán viên, 1 thủ quỹ, 1 Tổ trưởng tín dụng và 5 cán bộ tín dụng, phân bổ làm việc tại Phòng Kế toán – Ngân quỹ và Phòng Kế hoạch – Nghiệp vụ.

4. Quy trình cho vay hộ nghèo tại PGD NHCSXH huyện Minh Hóa gồm những bước nào? Quy trình cho vay gồm 8 bước cụ thể:

• Bước 1: Người vay viết Giấy đề nghị vay vốn (Mẫu 01/TD) gửi Tổ TK&VV.
• Bước 2: Tổ TK&VV cùng tổ chức Hội đoàn thể họp bình xét công khai, lập danh sách hộ đề nghị vay vốn (Mẫu 03/TD) trình UBND xã xác nhận cư trú và thuộc diện hộ nghèo.
• Bước 3: Tổ TK&VV gửi hồ sơ đề nghị vay vốn đến PGD NHCSXH huyện.
• Bước 4: Ngân hàng phê duyệt cho vay và thông báo kết quả phê duyệt đến UBND xã (Mẫu 04/TD).
• Bước 5: UBND xã thông báo cho tổ chức Hội, đoàn thể cấp xã nhận ủy thác.
• Bước 6: Tổ chức Hội, đoàn thể cấp xã thông báo cho Tổ TK&VV.
• Bước 7: Tổ TK&VV thông báo cho hộ gia đình vay vốn về thời gian và địa điểm giải ngân.
• Bước 8: Ngân hàng giải ngân trực tiếp bằng tiền mặt cho người vay tại Điểm giao dịch xã.

5. Tác giả đã rút ra những bài học kinh nghiệm gì từ mô hình Ngân hàng Grameen (Bangladesh) để áp dụng vào quản lý tín dụng hộ nghèo tại Việt Nam? Tác giả rút ra bài học về cơ chế quản lý thông qua Tổ tín dụng: các thành viên phải sinh hoạt định kỳ, có tính kỷ luật và tương trợ lẫn nhau; áp dụng hình thức cho vay luân phiên (2 thành viên vay trước, trả xong mới đến 2 thành viên tiếp theo, tổ trưởng vay cuối cùng); các thành viên cùng giám sát việc sử dụng vốn và trả nợ; thành lập quỹ phòng ngừa rủi ro từ sự đóng góp tự nguyện của tổ viên để xử lý khi có thành viên gặp khó khăn khách quan; và giải ngân trực tiếp không yêu cầu tài sản thế chấp.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đinh Nữ Nguyệt Hà đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý thuyết về đói nghèo và các nguyên tắc quản lý tín dụng chính sách tại Việt Nam. Thông qua dữ liệu thực tế giai đoạn 2018–2021 tại PGD NHCSXH huyện Minh Hóa, công trình đã làm rõ vai trò của nguồn vốn ưu đãi trong việc giải quyết việc làm, giảm nghèo và hạn chế tín dụng đen tại một địa bàn miền núi khó khăn của tỉnh Quảng Bình. Đề tài cũng chỉ ra những hạn chế cố hữu về nợ quá hạn, nợ chiếm dụng xâm tiêu và việc bình xét đối tượng vay vốn, từ đó đề xuất hệ thống 7 nhóm giải pháp và các kiến nghị chính sách khả thi nhằm nâng cao hiệu quả quản trị tín dụng xã hội tại cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý tín dụng cho Hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội. Chương 2: Thực trạng quản lý tín dụng cho Hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Minh Hóa. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tín dụng cho Hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Minh Hóa. 3 PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU C ƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TÍN DỤNG CHO VAY HỘ NGHÈO TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI 1.

Tổng quan tín dụng hộ nghèo 1.1 Khái quát về Hộ nghèo Quan niệm về nghèo đói hay nhận dạng về nghèo đói của từng quốc gia hay từng vùng, từng nhóm dân cư, nhìn chung không có sự khác biệt đáng kể, tiêu chí chung nhất để xác định nghèo đói vẫn là mức thu nhập hay chỉ tiêu để thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người về: ăn, ở, mặc, y tế, giáo dục, văn hóa, đi lại và giao tiếp xã hội. Sự khác nhau chung nhất là thỏa mãn ở xã hội cũng như phong tục tập quán của từng vùng, từng quốc gia. Hội nghị bàn về xóa đói giảm nghèo trong khu vực Châu Á-Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức ở Băng Cốc tháng 9/1993 đã đưa ra khái niệm, nghèo đói là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển KT-XH, phong tục tập quán của từng vùng và những phong tục ấy đã được xã hội thừa nhận. Liên hiệp quốc đưa ra 02 khái niệm chính thức về nghèo đói: - Nghèo đói tuyệt đối là tình trạng một bộ phận dân cư không được thỏa mãn các nhu cầu tối thiểu cơ bản của cuộc sống là những đảm bảo mức tối thiểu về ăn, ở, mặc, sinh hoạt, vệ sinh, y tế, giáo dục: quyền được tham gia vào các quyết định của cộng đồng này.

- Nghèo đói tương đối là tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức trung bình của cộng đồng xét trên mọi phương diện. Ngân hàng phát triển Châu Á lại đưa ra khái niệm nghèo đói tuyệt đối và tương đối như sau: - Nghèo đói tuyệt đối là không ai có khả năng mua một lượng sản phẩm tối thiểu để sống. - Nghèo đói tương đối: Được xét trong tương quan xã hội, phụ thuộc vào địa điểm dân cư sinh sống và phương thức tiêu thụ phổ biến ở nơi đó. Nghèo đối tượng đối được hiểu là những người sống dưới mức tiêu chuẩn có thể chấp nhận được trong 4 những địa điểm và thời gian xác định.

Hiện nay ở Việt Nam đang tồn tại nhiều khái niệm về nghèo đói. Hầu hết các khái niệm cũng giống các khái niệm nêu trên. Ở Việt Nam, cũng đã một số quan điểm xoay quanh vấn đề nghèo đói, tựu trung lại dưới cách nhìn nhận nghèo đói là tình trạng một bộ phận dân cư nghèo có mức sống dưới mức sống tối thiểu và thu nhập không đủ đảm bảo nhu cầu về vật chất để duy trì cuộc sống. Đó là những hộ dân hàng năm thiếu ăn, đứt bữa từ 1-2 tháng, thường vay mượn của cộng đồng và thiếu khả năng chi trả cho cộng đồng.

Tùy thuộc vào khả năng đảm bảo nhu cầu lương thực, thực phẩm để duy trì cuộc sống trong năm mà phân loại hộ đói thành hộ thiếu đói hoặc hộ đói thường xuyên. Các quan niệm về nghèo đói nêu trên phản ánh 03 khía cạnh chủ yếu của người nghèo: - Không được thụ hưởng những nhu cầu cơ bản ở mức tối thiểu dành cho con người. - Có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng dân cư - Thiếu cơ hội lựa chọn tham gia vào quá trình phát triển của cộng đồng. Các nguyên nhân của nghèo đói Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng nghèo đói nhưng chủ yếu là những nguyên nhân sau: Thứ nhất, do bản thân người nghèo: - Do thiếu vốn sản xuất: Người dân thiếu vốn sản xuất thường rơi vào vòng luẩn quẩn, sản xuất kém, làm không đủ ăn, phải đi thuê, đi vay để đảm bảo cuộc sống tối thiểu hàng ngày.

Có thể nói thiếu vốn sản xuất là một lực cản rất lớn cho sự phát triển của sản xuất và nâng cao đời sống cho các hộ gia đình nghèo - Thiếu kinh nghiệm và kiến thức làm ăn: Phương pháp canh tác cổ truyền đã ăn sâu vào tiềm thức, sản xuất tự cung tự cấp là chính, thường sống ở nhưng nơi hẻo lánh, giao thông khó khăn, thiếu phương tiện, con cái thất học… những khó khăn đó làm cho hộ nghèo không thể nâng cao trình độ dân trí, không có điều kiện áp dụng khoa học kỹ thuật vào canh tác, thiếu kinh nghiệm và trình độ sản xuất kinh doanh làm cho năng suất thấp, không hiệu quả. - Bệnh tật và sức khỏe yếu kém cũng là yếu tố đẩy con người vào tình trạng nghèo đói trầm trọng. 5 - Đất đai canh tác ít, tình trạng không có đất canh tác ngày càng tăng lên. - Thiếu việc làm, lười lao động, thiếu lao động trẻ khỏe… Thứ hai, do điều kiện tự nhiên xã hội: Điều kiện khắc nghiệt của tự nhiên, xã hội tác động mạnh đến sản xuất nông nghiệp của các hộ gia đình nghèo.

Thiên tai, lũ lụt, hạn hán, dịch bệnh, đất đai cằn cỗi, giao thông đi lại khó khăn, cơ sở hạ tầng yếu kém. Đặc điểm của hộ nghèo Người nghèo sống ở khắp nơi trong xã hội nhưng họ tập trung chủ yếu ở các vùng ven thành thị và nông thôn. Ở nông thôn, họ phân bố nhiều ở các vùng biển và vùng núi, người dân ở các vùng dân tộc ít người do sự cách biệt về địa lý xã hội, chịu nhiều sức ép và khai thác tài nguyên cạn kiệt nên mức sống không cao, không có đủ điều kiện để sản xuất kinh doanh. Các dịch vụ dành cho người nghèo thường khó đến được với họ do thiếu phương tiện cũng như thiếu năng lực để sử dụng chúng một cách có hiệu quả.

Đặc điểm nghèo đói ở nông thôn khác với thành thị, hộ nghèo nông thôn sống chủ yếu dựa vào đất đai và sức lao động, thu nhập chính chủ yếu dựa vào năng suất, sản lượng của ngành nông nghiệp mà chủ yếu là trồng trọt và chăn nuôi. Còn ở thành thị, hộ nghèo phải đi làm thuê, bán sức lao động để nuôi bản thân họ, nếu không được thuê mướn họ sẽ bị thiếu ăn, thiếu mặc. Ở nông thôn, người nghèo thường sống ở những nơi hẻo lánh, phải canh tác trên những vùng đất bạc màu, cằn cỗi nên năng suất sản xuất thấp là điều không thể tránh khỏi, bên cạnh đó cơ hội để có những nguồn thu nhập phi nông nghiệp là rất thấp. Tại các vùng đồng bằng, người nghèo may mắn có tài nguyên khá hơn, nhưng lại thiếu các dịch vụ xã hội, cơ sở hạ tầng và hướng dẫn kỹ thuật.

Nhìn chung hộ nghèo có những đặc điểm sau: - Hộ nghèo thường có nguồn thu nhập thấp, không ổn định, không có việc làm thường xuyên. - Hộ nghèo thường có ít lao động chính, nhưng lại có nhiều người ăn theo trong gia đình. - Hộ nghèo thường thiếu tài sản lẫn thu nhập phụ. - Hộ nghèo thường có trình độ học vấn thấp hơn đại bộ phận dân cư.

6 - Hộ nghèo đói thường thiếu khả năng để phát triển kinh tế. - Cuộc sống của những hộ nghèo đói thường phụ thuộc vào người khác, thường phải vay vốn với lãi suất cao chỉ để thoả mãn những nhu cầu tối thiểu. - Hộ nghèo rất dễ bị tổn thương bởi những khó khăn mang tính thời vụ và những biến động bất thường xảy ra đối với gia đình hay cộng đồng, các hộ nghèo có thể bị cách biệt về địa lý và xã hội. - Hộ nghèo dễ bị ảnh hưởng bởi thiên tai, bệnh tật… 1.

Các tiêu chí xác định hộ nghèo Theo đó, với chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều năm 2021, từ ngày 1/1/2021 tiếp tục thực hiện chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2016 - 2020 theo Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg ngày 19/11/2015 của Thủ tướng Chính phủ. Chuẩn nghèo quy định nêu trên là căn cứ để đo lường và giám sát mức độ thiếu hụt về thu nhập và tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản của người dân; là cơ sở xác định đối tượng để thực hiện các chính sách giảm nghèo, an sinh xã hội và hoạch định các chính sách kinh tế - xã hội khác. Các tiêu chí đo lường nghèo đa chiều giai đoạn 2022 - 2025: - Tiêu chí thu nhập: Khu vực nông thôn 1,5 triệu đồng/người/tháng, khu vực thành thị 2 triệu đồng/người/tháng. - Tiêu chí mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản: + Các dịch vụ xã hội cơ bản (6 dịch vụ), gồm: việc làm; y tế; giáo dục; nhà ở; nước sinh hoạt và vệ sinh; thông tin.

+ Các chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản (12 chỉ số), gồm: việc làm; người phụ thuộc trong hộ gia đình; dinh dưỡng; bảo hiểm y tế; trình độ giáo dục của người lớn; tình trạng đi học của trẻ em; chất lượng nhà ở; diện tích nhà ở bình quân đầu người; nguồn nước sinh hoạt; nhà tiêu hợp vệ sinh; sử dụng dịch vụ viễn thông; phương tiện phục vụ tiếp cận thông tin. + Dịch vụ xã hội cơ bản, chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản và ngưỡng thiếu hụt. Nghị định cũng quy định chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ có mức sống trung bình giai đoạn 2022 - 2025. - Chuẩn hộ nghèo: + Khu vực nông thôn: Là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 1,5 triệu đồng trở xuống và thiếu hụt từ 3 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản trở lên.

+ Khu vực thành thị: Là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 2 triệu đồng trở xuống và thiếu hụt từ 3 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản trở lên. - Chuẩn hộ cận nghèo + Khu vực nông thôn: Là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 1,5 triệu đồng trở xuống và thiếu hụt dưới 3 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản. + Khu vực thành thị: Là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 2 triệu đồng trở xuống và thiếu hụt dưới 3 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản. - Chuẩn hộ có mức số trung bình - Khu vực nông thôn: Là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 1,5 triệu đồng đến 2,25 triệu đồng.