MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngân sách nhà nước là khâu cơ bản, chủ đạo của tài chính nhà nước, tập trung nguồn tài chính quan trọng nhất trong hệ thống tài chính quốc gia, đồng thời cũng là một trong những công cụ quan trọng của Nhà nước trong việc điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Ngân sách nhà nước tác động trực tiếp đến việc tăng quy mô đầu tư, thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng và phát triển. Cùng với quá trình quản lý thu ngân sách nhà nước thì việc quản lý chi ngân sách nhà nước có vị trí rất quan trọng trong quản lý điều hành ngân sách nhà nước, góp phần ổn định phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, nhất là trong điều kiện đất nước hội nhập kinh tế thế giới.
Thông qua việc chi ngân sách để duy trì hoạt động của Nhà nước và thực hiện việc điều chỉnh cơ cấu kinh tế nhằm phát triển bền vững và không ngừng nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội. Điều đó cho thấy việc quản lý chi ngân sách, sử dụng có hiệu quả nguồn vốn ngân sách của quốc gia nói chung và của các địa phương nói riêng có ý nghĩa hết sức quan trọng, giúp Chính phủ và chính quyền các cấp thực hiện tốt các mục tiêu tăng trưởng, phát triển kinh tế - xã hội của mình. Chi NSNN gắn liền với chức năng quản lý của nhà nước và có liên quan đến nhiều lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội. Quản lý có hiệu quả chi NSNN được đặt ra trong bối cảnh nguồn lực tài chính của quốc gia có giới hạn nhất định nhưng phải làm như thế nào để thỏa mãn tốt nhất những nhu cầu cần thiết để đạt được các mục tiêu uản lý kinh tế, chính trị, xã hội của nhà nước.
Quảng Bình là một tỉnh thuộc vùng Bắc Trung Bộ, là vùng đất nhỏ hẹp, nối hai miền Nam Bắc của Tổ quốc. Nguồn thu cân đối của tỉnh còn ít, hàng năm phải có sự hỗ trợ cân đối của Trung ương. Mặc dù thời gian qua Quảng Bình được đánh giá là đã có chuyển biến tích cực, song chưa thể khẳng định được rằng đổi mới quản lý chi NSNN là những cải cách có tính hệ thống và có hiệu quả tối ưu. Luan van 2 Quản lý chi NSNN của Quảng Bình thời gian qua đã bộc lộ một số tồn tại.
Quy trình phân bổ nguồn lực tài chính nhà nước còn thiếu mối liên kết chặt chẽ giữa kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội trung hạn với nguồn lực trong một khuôn khổ kinh tế vĩ mô được dự báo và còn có nhiều khiếm khuyết trong hệ thống thông tin quản lý chi NSNN. Do vậy, để nâng cao hiệu quả quản lý chi NSNN đòi hỏi Quảng Bình cần tập trung phát triển có hệ thống các yếu tố thuộc về quản lý như: tổ chức, xây dựng thể chế, cung cấp thông tin, sử dụng các công cụ để phân bổ nguồn lực tối ưu, tạo ra các đầu ra và kết quả cuối cùng phù hợp với: kỷ luật tài khóa tổng thể; phân bổ nguồn lực phù hợp với mục tiêu chiến lược ưu tiên, đảm bảo hiệu quả và hiệu lực sự cung ứng hàng hóa, dịch vụ công. Trong trào lưu cải cách chung trên thế giới, cũng như công cuộc cải cách sâu rộng trong nước, trong đó, cải cách tài chính công là một vấn đề trọng tâm, trước nhu cầu cấp thiết của Quảng Bình nói riêng về tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý chi NSNN thúc đẩy phát triển kinh tế trên địa bàn, thì việc tập trung nghiên cứu làm rõ luận cứ, nội hàm, phương thức cũng như thực tiễn quản lý chi NSNN ở địa phương là rất thiết thực, cả trên phương diện lý luận và thực tiễn. Đó cũng chính là cơ sở và sự cần thiết để tác giả chọn đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại tỉnh Quảng Bình” làm đối tượng nghiên cứu với mục đích góp tiếng nói vào định hướng phát triển kinh tế - xã hội hợp lý và bền vững, phù hợp với đặc điểm của tỉnh Quảng Bình trong xu thế hội nhập kinh tế thế giới.
Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản về ngân sách nhà nước và các hình thức quản lý chi ngân sách nhà nước; Đồng thời trên cơ sở phân tích thực trạng công tác quản lý chi ngân sách, đánh giá những ưu điểm, hạn chế và kết quả đạt được trong công tác quản lý chi ngân sách nhà nước của tỉnh, từ đó đề xuất một số giải pháp hữu hiệu nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi Luan van 3 ngân sách nhà nước tại tỉnh Quảng Bình. Góp phần đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội của địa phương một cách vững chắc. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu Dựa vào hệ thống lý luận và thực tiễn về công tác quản lý chi ngân sách nhà nước ở Việt Nam và ở tỉnh Quảng Bình trong thời gian qua, trên cơ sở đó tìm ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách tại tỉnh Quảng Bình. Đề tài giới hạn phạm vi nghiên cứu là nghiên cứu một cách hệ thống các khoản chi, định mức, chỉ tiêu cơ bản và chủ yếu của ngân sách nhà nước tỉnh Quảng Bình đoạn 2007-2012.
Từ đó rút ra những mặt mạnh, mặt yếu về công tác thiện quản lý chi ngân sách nhà nước, để có những giải pháp tích cực nhằm hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nước tại tỉnh Quảng Bình giai đoạn 2011-2014, đồng thời phù hợp với đặc thù của nền kinh tế Việt Nam. Phƣơng pháp nghiên cứu Phương pháp nghiên cứu được sử dụng xuyên suốt đề tài là phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Các phương pháp cụ thể được sử dụng: Nghiên cứu lý thuyết và vận dụng các văn bản quy phạm pháp luật; khảo sát tình hình thực tế; thu thập tài liệu; phân tích tổng hợp, phương pháp phân tích thống kê số tương đối, số tuyệt đối, số bình quân; phương pháp so sánh đối chiếu dựa trên lý thuyết quản lý nhà nước về kinh tế, suy luận. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài Với sự nỗ lực của bản thân, kết hợp với những kinh nghiệm, kiến thức đã được học tập, nghiên cứu từ tài liệu của các tác giả khác nhau, nhờ sự hướng dẫn của quý Thầy, Cô và đặc biệt là nhờ sự giúp đỡ của Người hướng dẫn khoa học, đề tài xác định được tầm quan trọng của công tác quản lý chi ngân sách nhà nước thông qua việc phân tích những cơ sở lý luận về Ngân sách, phân bổ ngân sách; nguyên tắc phân bổ, các nhân tố ảnh hưởng, Luan van 4 tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách.
Phân tích, đánh giá những ưu điểm, tồn tại và kết quả đạt được của công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại tỉnh Quảng Bình giai đoạn 2007 – 2012 để rút ra những nguyên nhân và bài học kinh nghiệm. Từ đó, tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách tại tỉnh Quảng Bình, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, đảm bảo tăng trưởng và phát triển kinh tế bền vững của địa phương, thực hiện tốt các mục tiêu kinh tế - xã hội của tỉnh trong thời gian tới. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Chi NSNN có vai trò rất quan trọng trong ổn định, tăng trưởng kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội và nó càng quan trọng hơn khi nguồn lực ngân sách bị thiếu hụt nhưng đòi hỏi các khoản chi từ nguồn ngân sách phải có hiệu quả, các nhà nghiên cứu lĩnh vực quản lý chi NSNN cũng chứng minh rằng nếu quản lý chi ngân sách nhà nước không hiệu quả sẽ dẫn đến nền kinh tế rơi vào tình trạng bất ổn. Vì vậy, vấn đề quản lý chi NSNN trở thành đối tượng nghiên cứu phổ biến trong các đề tài khoa học như sách chuyên khảo, luận án tiến sĩ, thạc sĩ, đề tài nghiên cứu khoa học ở cấp bộ, sở, ban, ngành,…Cụ thể như: Bàn về vấn đền quản lý chi tiêu công, sách chuyên khảo:” Quản lý chi tiêu công ở Việt Nam – Thực trạng và giải pháp” của tác giả GS.TS Dương Thị Thanh Bình, năm 2005.
Tài liệu đã hệ thống được tổng quan về quản lý chi tiêu công như: khái niệm, đặc điểm, nội dung chi tiêu công, quản lý chi tiêu công. Trong phần phân tích thực trạng, tác giả đã khái quát tình hình kinh tế xã hội Việt Nam giai đoạn 1991-2004, phân tích thực trạng quản lý chi tiêu công mà điển hình là chi NSNN Việt Nam giai đoạn 1991-2004, nêu được quá trình kiểm soát chi NSNN qua kho bạc nhà nước và đã đánh giá quản lý chi NSNN ở Việt Nam giai đoạn 1991-2004, từ đó chỉ ra những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế làm cơ sở cho các đề xuất, giải pháp. Tuy nhiên sách Luan van 5 chuyên khảo đã đề cập đến các vấn đề chung của Việt Nam mà chưa gắn với thực trạng của từng địa phương – nhân tố cơ bản để phát triển một quốc gia vững mạnh trong giai đoạn hiện nay; Tài liệu hội thảo về “Cơ chế quản lý NSNN-Thực trạng và giải pháp” (2012) do Khoa Tài chính công – Học viện tài chính tổ chức. Các bài viết trong tài liệu đã khái quát được những những vấn đề lý luận chung về quản lý NSNN, những vấn đề về quản lý chi NSNN, về bội chi NSNN và nợ công, kinh nghiệm quốc tế về quản lý NSNN và một số vấn đề lien quan khác.
Tuy nhiên, ở mức độ nghiên cứu bài viết để tham gia hội thảo nên các tác giả chỉ khái quát một số vấn đề cơ bản nhất về lý luận quản lý nhà nước, những vấn đề nổi cộm và giải pháp khắc phục chung nhằm nâng cao hiệu quả quản lý NSNN; Hay tài liệu hội thảo về “Kiểm soát và nâng cao hiệu lực của chi NSNN (Hà Nội, ngày 2/6/2009), các bài viết tham gia tại hội thảo đã phân tích tình hình kiểm soát và hiệu quả của chi NSNN, đã nhấn mạnh các tồn tại trong kiểm soát và quản lý chi NSNN, đặc biệt theo như các chuyên gia nhấn mạnh: “thực trạng chi NSNN ngày càng khó kiểm soát, tình trạng bội chi, tham nhũng, thất thoát vẫn còn diễn ra trên thực tế”. Hay đề tài cấp Bộ - Bộ Tài chính: “ Tăng cường công tác quản lý tài chính công ở Việt Nam trong điều kiện hiện nay" do PGS.