Chương 1: Một số vấn đề lý luận về thƣơng mại điện tử, tranh chấp thƣơng mại điện tử và pháp luật giải quyết tranh chấp thƣơng mại điện tử. Chương 2: Thực trạng pháp luật giải quyết tranh chấp thƣơng mại điện tử ở Việt Nam. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện pháp luật giải quyết tranh chấp thƣơng mại điện tử ở Việt Nam. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THƢƠNG MẠI ĐIỆN TỬ, TRANH CHẤP THƢƠNG MẠI ĐIỆN TỬ VÀ PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƢƠNG MẠI ĐIỆN TỬ 1.
Thƣơng mại điện tử 1. Khái niệm thương mại điện tử Bắt đầu từ các mục tiêu hỗ trợ công tác học tập, nghiên cứu của các trƣờng đại học, dần dần internet đã đi sâu vào các lĩnh vực hoạt động khác của xã hội, trong đó có các hoạt động kinh tế. Ngày nay, internet đã trở thành một công cụ và cũng là một môi trƣờng kinh doanh mới của các doanh nghiệp. Internet phát triển mạnh mẽ sẽ là động lực để thúc đẩy sự tăng trƣởng buôn bán trên phạm vi toàn cầu.
Các nƣớc trên thế giới đã và đang sẵn sàng nhập cuộc. Trong thời gian tới, thƣơng mại điện tử sẽ đem lại cho các doanh nghiệp một nguồn lợi nhuận khổng lồ. Mạng internet mở ra nhiều cơ hội kinh doanh cho các doanh nghiệp. Nhiều loại hình, mô hình kinh doanh mới ra đời, kéo theo nhiều ngành nghề, việc làm mới xuất hiện.
Để biến những cơ hội đó thành hiện thực, doanh nghiệp phải rất năng động, phải luôn tìm tòi, suy nghĩ và sáng tạo. Cùng với sự thâm nhập của internet vào lĩnh vực kinh tế, thuật ngữ thƣơng mại điện tử xuất hiện để chỉ các hoạt động kinh doanh mới với sự hỗ trợ của các thành tựu công nghệ thông tin nói chung và mạng internet nói riêng. Thƣơng mại điện tử ra đời gắn liền với sự hình thành và phát triển của internet. Kể từ khi internet đƣợc khai thác để phục vụ cho mục đích thƣơng mại, đã hình thành nhiều thuật ngữ để chỉ về hoạt động kinh doanh nhƣ: “thƣơng mại trực tuyến”, “kinh doanh điện tử”, “thƣơng mại điện tử” đƣợc sử dụng nhiều và trở thành quy ƣớc chung, đƣa vào văn bản pháp luật quốc tế.
Cần xem xét thƣơng mại điện tử ở nhiều góc độ: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Theo nghĩa hẹp: Thƣơng mại điện tử chỉ đơn thuần bó hẹp thƣơng mại điện tử trong việc mua bán hàng hóa và dịch vụ thông qua các phƣơng tiện điện tử, nhất là qua internet và các mạng liên thông khác. - Xem xét từ góc độ số hóa: Thƣơng mại điện tử có thể thực hiện dƣới nhiều hình thức phụ thuộc vào mức độ số hóa của các sản phẩm/dịch vụ mua bán, quá trình mua bán, vận chuyển và giao nhận hàng. - Xem xét từ góc độ các lĩnh vực kinh doanh: Thƣơng mại điện tử diễn ra ở hầu khắp các lĩnh vực kinh doanh, thúc đẩy các lĩnh vực đó phát triển, đồng thời tạo nên bản sắc mới cho hoạt động kinh doanh trên phạm vi nền kinh tế thế giới. - Xem xét từ góc độ kinh doanh viễn thông: Thƣơng mại điện tử là việc chuyển giao thông tin, sản phẩm hay dịch vụ hoặc thanh toán thông qua điện thoại, mạng máy tính hoặc bất kỳ phƣơng tiện điện tử nào khác.
- Xem xét từ góc độ kinh doanh: Thƣơng mại điện tử là việc ứng dụng công nghệ để tự động hóa các giao dịch kinh doanh và các dòng chu chuyển sản phẩm. - Xem xét từ góc độ kinh doanh dịch vụ: Thƣơng mại điện tử là phƣơng tiện để các doanh nghiệp, ngƣời tiêu dùng và nhà quản lý cắt giảm chi phí dịch vụ trong khi vẫn nâng cao chất lƣợng hàng hóa, tăng tốc độ chuyển giao dịch vụ. - Từ góc độ trợ giúp trực tuyến: Thƣơng mại điện tử cung cấp khả năng mua và bán sản phẩm. - Theo Tổ chức Thƣơng mại thế giới WTO thì: Thƣơng mại điện tử bao gồm việc sản xuất, quảng cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm đƣợc mua bán và thanh toán trên mạng internet, nhƣng đƣợc giao nhận một cách hữu hình, các sản phẩm giao nhận cũng nhƣ những thông tin số hóa thông qua mạng internet [30, 66].
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Theo Ủy ban thƣơng mại điện tử của Tổ chức hợp tác kinh tế Châu Á - Thái Bình Dƣơng (APEC) thì “Thương mại điện tử là công việc kinh doanh được tiến hành thông qua truyền thông số liệu và công nghệ tin học kỹ thuật số” [30, 67]. Hiểu theo nghĩa rộng thì thƣơng mại điện tử là các giao dịch tài chính và thƣơng mại bằng phƣơng tiện điện tử nhƣ: Trao đổi dữ liệu điện tử, chuyển tiền điện tử và các hoạt động nhƣ gửi/rút tiền bằng thẻ tín dụng. Theo quan điểm này thì Ủy ban Châu Âu cho rằng: Thƣơng mại điện tử đƣợc hiểu là việc thực hiện hoạt động kinh doanh qua các phƣơng tiện điện tử. Nó dựa trên việc xử lý và truyền dữ liệu điện tử dƣới dạng text, âm thanh và hình ảnh.
Thƣơng mại điện tử gồm nhiều hành vi trong đó có hoạt động mua bán hàng hoa và dịch vụ qua phƣơng tiện điện tử, giao nhận các nội dung kỹ thuật số trên mạng, chuyển tiền điện tử, mua bán cổ phiếu điện tử, vận đơn điện tử, đấu giá thƣơng mại, hợp tác thiết kế, tài nguyên mạng, mua sắm công cộng, tiếp thị trực tiếp tới ngƣời tiêu dùng và các dịch vụ sau bán hàng [68]. Còn Luật mẫu về thƣơng mại điện tử của Ủy ban Liên hợp quốc về Luật Thƣơng mại quốc tế (UNCITRAL) quy định tại Điều 1 Chƣơng 1 lại định nghĩa: Thuật ngữ thƣơng mại cần đƣợc diễn giải theo nhiều nghĩa để bao quát các vấn đề phát sinh từ mọi quan hệ mang tính chất thƣơng mại dù có hay không có hợp đồng. Các quan hệ mang tính thƣơng mại nhƣ: Bất cứ giao dịch về thƣơng mại nào về cung cấp hoặc trao đổi hàng hóa hoặc dịch vụ; thỏa thuận phân phối; đại diện hoặc đại lý thƣơng mại, ủy thác hoa hồng; cho thuê dài hạn; xây dựng các công trình; tƣ vấn; kỹ thuật công trình; đầu tƣ; cấp vốn; ngân hàng; bảo hiểm; thỏa thuận khai thác hoặc chuyển nhƣợng; liên doanh; 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các hình thức về hợp tác công nghiệp hoặc kinh doanh; chuyên chở hàng hóa hay hành khách bằng đƣờng biển, đƣờng không, đƣờng sắt hoặc đƣờng bộ. Theo định nghĩa này, có thể thấy phạm vi hoạt động của thƣơng mại điện tử rất rộng, bao quát hầu hết các lĩnh vực hoạt động kinh tế, trong đó hoạt động mua bán hàng hóa và dịch vụ chỉ là một phạm vi rất nhỏ trong thƣơng mại điện tử [54].
Pháp luật Việt Nam không đƣa ra khái niệm cụ thể nào về thƣơng mại điện tử. Luật Giao dịch điện tử năm 2005 chỉ đƣa ra khái niệm về giao dịch điện tử tại khoản 4 Điều 6: “Giao dịch điện tử là giao dịch được thực hiện bằng phương tiện điện tử”, phƣơng tiện điện tử ở đây là phƣơng tiện hoạt động công nghệ điện, điện tử, kỹ thuật số, từ tính, truyền dẫn không dây, quang học, điện từ hoặc công nghệ tƣơng tự [34, Điều 6]. Và bản thân tác giả rất đồng quan điểm với Tiến sỹ Ao Thu Hòa trong quan điểm về thƣơng mại điện tử rất đơn giản rằng: “Thương mại điện tử là việc sử dụng các phương pháp điện tử để làm thương mại”, nói chính xác hơn Thƣơng mại điện tử là việc trao đổi thông tin thƣơng mại thông qua các phƣơng tiện công nghệ điện tử mà nói chung là không cần phải in ra giấy trong bất cứ công đoạn nào của quá trình giao dịch [27, tr. Đặc điểm của thương mại điện tử Thƣơng mại điện tử là một phần của thƣơng mại thông thƣờng, do đó cũng có những đặc điểm chung.
Tuy nhiên, thƣơng mại điện tử lại có những đặc trƣng khác biệt cơ bản sau: Thị trường thương mại điện tử là thị trường không biên giới (thị trường toàn cầu): Nếu nhƣ trong thƣơng mại truyền thống, các bên thƣờng gặp gỡ nhau trực tiếp để đàm phán giao dịch và ký kết, còn các phƣơng tiện điện tử nhƣ điện thoại, fax, v.v chỉ đƣợc sử dụng để chuyển tải thông tin một cách trực tiếp giữa hai đối tác của cùng một giao dịch nhƣ trao đổi thông tin, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com số liệu… còn trong thƣơng mại điện tử lại nhờ các phƣơng tiện điện tử có kết nối mạng viễn thông để tiến hành giao dịch mà không cần gặp gỡ, tiếp xúc trực tiếp với nhau và không đòi hỏi phải biết nhau từ trƣớc, dù các bên ở bất cứ nơi nào trên thế giới. Các giao dịch đều đƣợc thực hiện trong môi trƣờng điện tử, thể hiện bằng các dữ liệu tin học, các băng ghi âm, hay các phƣơng tiện điện tử khác. - Về phạm vi hoạt động: Hoạt động thƣơng ma ̣i điê ̣n tƣ̉ không còn tồn tại khái niệm biên giới điạ lý , văn hóa mà chỉ tồ n ta ̣i duy nhấ t mô ̣t thi ̣trƣờng đó là thi ̣trƣờng toàn cầ u , nơi mà bấ t cƣ́ ai ở bất cứ nơi nào cũng có thể tham gia và tiế n hành các hoa ̣t đô ̣ng thƣơng ma ̣i với mức chi phí giao dịch đƣợc giảm tối đa do thƣơng mại điện tử có mức độ bao phủ rộng lớn. - Về chủ thể tham gia: Trong thƣơng ma ̣i điê ̣n tƣ̉ phải có it́ nhấ t ba chủ thể tham gia vào giao dich ̣.
Ngoài các chủ thể tham gia vào giao dịch , trong thƣơng ma ̣i điê ̣n tƣ̉ phải có thêm mô ̣t chủ thể thƣ́ ba là các nhà cung cấ p dịch vụ mạng và cơ quan chứng thực. Vì để các thông điê ̣p dƣ̃ liê ̣u điê ̣n tƣ̉ có thể truyề n đi giữa các bên tham gia giao dịch , phải có một cơ quan cung cấ p dich ̣ vụ mạng tiến hành kết nối các chủ thể tham gia giao dịch với nhau. Hơn nữa, vấ n đề an ninh bảo mật là yếu tố quan trọng hàng đầu quyết định tới sự thành công của giao dich, ̣ do đó phải có sƣ̣ tham gia của cơ quan chƣ́ng thƣ̣c để xác nhâ ̣n đô ̣ tin câ ̣y của các thông tin giao dịch trong thƣơng ma ̣i điê ̣n tƣ̉. - Về thời gian: Thời gian thực hiện giao dịch thƣơng mại điện tử không giới hạn.