MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của nghiên cứu Việt nam đã trở thành thành viên chính thức của Tổ chức Thƣơng mại thế giới (WTO) sau những nỗ lực vƣợt bậc vào ngày 11 tháng 1 năm 2007, chính thức bƣớc vào một thời kỳ mới: Hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển. Tuy nhiên, quá trình này không phải chỉ đơn thuần tạo ra những cơ hội và lợi ích cho quốc gia mà bên cạnh đó chúng ta cũng đang và sẽ gặp không ít khó khăn thách thức khi gia nhập thị trƣờng quốc tế. Thực tiễn của Việt Nam trong thời gian qua cho thấy vấn đề chiếm lĩnh thị trƣờng trở nên quyết liệt ngay tại thị trƣờng nội địa cũng nhƣ thị trƣờng nƣớc ngoài.
Mặt khác, hiện tại cũng có nhiều quy định trong thƣơng mại quốc tế đã gây ra những khó khăn, trở ngại, thiệt hại cho hoạt động xuất khẩu và lợi ích chính đáng của các doanh nghiệp, ngành hàng khi tham gia. Xuất phát từ thực trạng hoạt động thƣơng mại xuất nhập khẩu Việt Nam trong thời gian qua còn nhiều yếu kém, với vai trò quản lý thị trƣờng phân phối nội địa, tham mƣu xây dựng các chính sách cân đối cung cầu hàng hóa, chung tay cùng với các Bộ - Ngành - Hiệp hội theo sự chỉ đạo của Đảng, Chính phủ tại Nghị quyết 08/TW ngày 5/2/2007 của Ban chấp hành Trung ƣơng Đảng khóa X về những chủ trƣơng chính sách và 10 nhóm giải pháp lớn để tận dụng cơ hội sau khi Việt Nam là thành viên của WTO và Nghị quyết 16/2007/CP-NQ của Chính phủ ban hành chƣơng trình hành động thực hiện Nghị quyết Trung ƣơng 08 trong việc giảm thiểu các thiệt hại cho các doanh nghiệp Việt Nam có thể tận dụng mọi cơ hội vƣợt qua các rào cản thƣơng mại trên thị trƣờng kinh tế quốc tế trong vấn đề giải quyết tranh chấp trong quá trình tham gia hội nhập. Trên tinh thần khuyến khích của Lãnh đạo một số đơn vị Vụ, Cục trực thuộc Bộ Công Thƣơng, tôi chọn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 nghiên cứu Đề tài “Cơ chế giải quyết tranh chấp trong WTO, kinh nghiệm giải quyết tranh chấp của một số nước và kiến nghị giải pháp cho Việt Nam” cho Luận văn Thạc sỹ của mình. Luận văn nhằm cung cấp một bức tranh toàn diện về cơ chế giải quyết tranh chấp trong WTO, cũng nhƣ các kinh nghiệm giải quyết của các nƣớc đang phát triển khi áp dụng cơ chế giải quyết tranh chấp trong WTO.
Từ những nội dung đó tác giả muốn tập hợp, đúc kết một số kinh nghiệm cho Việt Nam để có những chiến lƣợc đúng đắn và chủ động giải quyết các tranh chấp quốc tế mà Việt Nam gặp phải trong quá trình hội nhập ngày càng sâu rộng vào quan hệ kinh tế quốc tế. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc * Trong nƣớc: Hiện nay đã có một số công trình nghiên cứu khoa học về và có liên quan đến cơ chế giải quyết tranh chấp WTO, trong đó, có thể kể nhƣ: 1. Cơ chế giải quyết tranh chấp thƣơng mại quốc tế của WTO. Luận án tiến sỹ cấp Nhà nƣớc, chuyên ngành Luật Kinh tế của Bùi Anh Thủy tháng 1 năm 2010; 2.
Các nƣớc đang phát triển và cơ chế giải quyết tranh chấp thƣơng mại của WTO”, Luận văn Thạc sỹ Nguyễn Thị Hƣờng chuyên ngành Luật Quốc tế Cao học khóa X, năm 2009; 3. Cơ chế giải quyết tranh chấp trong WTO”, Luận văn Thạc sỹ của Nguyễn Thị Thu Trang - VCCI tháng 8/2008; 4. Cơ chế giải quyết tranh chấp trong WTO, tiến sỹ Lê Thanh Long; 5. Chiến lƣợc phòng ngừa và giải quyết tranh chấp trong quan hệ kinh tế quốc tế giữa Việt nam và nƣớc ngoài”, Thạc sỹ Trịnh Đức Hải Đề tài nghiên cứu của Bộ Ngoại giao năm 2007,.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Có thể thấy rằng đây là nội dung có rất nhiều đề tài nghiên cứu, nhiều bài viết đề cập đến, từ những năm mà Việt Nam chúng ta chƣa trở thành thành viên WTO. Hiện nay, tác giả chƣa thấy rõ mối liên hệ sâu sắc giữa nội dung của lí luận và thực tế giải quyết tranh chấp tại các Vụ kiện trong WTO với thất bại của Việt Nam trong các vụ kiện tƣơng tự. Theo nội dung của các bản báo cáo Chính phủ sau ba năm gia nhập WTO, chúng ta đƣợc tiếp cận với tổng thể tình hình thực tế của Việt Nam trƣớc các vụ kiện của các nƣớc đối với nền sản xuất chƣa thực sự đứng vững trên sân chơi chung toàn cầu. * Nƣớc ngoài: Các nƣớc phát triển nhƣ Mỹ, Trung Quốc, Canada, Nhật Bản…đều ƣu tiên hàng đầu tìm hiểu về những rào cản thƣơng mại cũng nhƣ các biện pháp để tối đa hóa việc giảm thiểu các tổn thất cho nền kinh tế.
Việc mở các lớp đào tạo chuyên sâu cho các chuyên gia nghiên cứu của các nƣớc này ban đầu đã tạo lập đƣợc một hệ thống tƣ pháp quốc tế rất mạnh cho các tình huống họ bị kiện ra WTO mà Việt Nam đang học tập để nâng cao năng lực quản lý nhà nƣớc cho đội ngũ các chuyên gia chính phủ. Có thể kể ra các tác phẩm nhƣ: 1. Bossche P, 2005, The Law and Policy of the World Trade Organistration: Text, Case and materials cambrige, Cambrige University 2. Yzuhan Liu, Biện pháp chống bán phá giá và Trung Quốc, J Financial Crime (2005); 3.
John Jackson, Wiliam Davey and Aland Sykey, Những vấn đề pháp lý của quan hệ kinh tế quốc tế: Vụ việc, tài liệu, quy định pháp luật (2005); LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Kaye Schole LLP (2005), Bình luận của Bộ thƣơng mại Cộng hòa nhân dân Trung Hoa về phƣơng pháp tính công trong nền kinh tế phi thị trƣờng; 5. Durling and Mathew R. Nicely, Hiểu về Hiệp điinhj chống bán phá giá WTO; Lịch sử đàm phán và giải thích Luật, Cameron May 2002;… Đây là những tài liệu rất thiết thực để Việt Nam có một cái nhìn tổng quan về định hƣớng nghiên cứu và ứng dụng trƣớc những xu hƣớng mà các thành viên đối tác có thể đƣa ra khởi kiện.
Tuy nhiên, tại các tài liệu mà tôi đã tham khảo, tôi chƣa thấy đề cập, nghiên cứu sâu những kinh nghiệm dẫn dắt để giúp các nƣớc chƣa có kinh nghiệm trên thƣơng trƣờng toàn cầu nhƣ Việt Nam áp dụng học tập trong các bối cảnh tƣơng tự…Thực tiễn vận dụng cho thấy, rất cần đƣợc hệ thống hóa và chọn lọc để vận dụng vào điều kiện Việt Nam mà tác giả Luận văn muốn đƣợc chung tay cùng các chuyên gia, các bậc tiền bối nhiều kinh nghiệm sẽ tạo lập đƣợc một cách hệ thống tài liệu tham khảo chuyên sâu những nội dung còn để ngỏ trong thời gian qua, bắt đầu từ việc nghiên cứu về đề tài này của Luận văn. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở tổng quan thiết chế giải quyết tranh chấp trong WTO và phân tích thực tiễn giải quyết tranh chấp theo cơ chế giải quyết tranh chấp trong WTO của các nƣớc để tìm ra cho Việt Nam hƣớng giải quyết các tranh chấp thích hợp trong một số hoàn cảnh tƣơng tự vào thời điểm hiện tại cũng nhƣ thời gian sắp tới, khi ngày càng đối mặt với nhiều vụ kiện thƣơng mại. Từ đó có khuyến nghị hoàn thiện chính sách thƣơng mại trong thời gian tới, chủ động giải quyết tranh chấp thƣơng mại trong WTO. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Đối tƣợng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu là Phụ lục II của Hiệp định thành lập tổ chức thƣơng mại thế giới WTO (DSU - Dispute Settlement Understanding), cũng nhƣ kinh nghiệm vận dụng các giải pháp của một số nƣớc qua một số vụ kiện theo DSU khi phải đối phó với tranh chấp thƣơng mại mà Việt Nam có nhiều điểm tƣơng đồng bị khởi kiện do vi phạm các quy định của WTO với các nƣớc; xem đó là những kinh nghiệm quý báu để Việt Nam học tập, vận dụng trong bối cảnh vừa mới gia nhập WTO. Phƣơng pháp nghiên cứu Để đạt đƣợc mục đích nghiên cứu, luận văn đã kết hợp sử dụng nhiều phƣơng pháp nghiên cứu: hệ thống hóa các khái niệm để phân tích thực tiễn, tìm hiểu cơ chế giải quyết tranh chấp trong WTO, cơ sở lí luận cho việc giải quyết tranh chấp kinh tế quốc tế kết hợp với phƣơng pháp lịch sử và duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác Lê Nin để tập hợp các biện pháp và các cơ chế thƣờng đƣợc sử dụng để giải quyết tranh chấp kinh tế quốc tế. “Cơ chế giải quyết tranh chấp trong WTO, các bài học kinh nghiệm của một số nước và khuyến nghị đối với Việt Nam trong thời gian tới” là một nội dung nghiên cứu mang tính pháp lí nên tác giả đã lựa chọn phƣơng pháp nghiên cứu tình huống (case study) để nghiên cứu những vụ tranh chấp tiêu biểu của các nƣớc phát triển, đang phát triển là thành viên tổ chức thuơng mại WTO. Đồng thời với việc phân tích các vụ việc là sử dụng phƣơng pháp so sánh đối chiếu giữa lập luận pháp lí của các vụ việc và cơ sở lí luận để làm nổi bật những đặc điểm pháp lí mà Việt Nam gặp phải khi giải quyết các tranh chấp kinh tế quốc tế.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 Luận văn sử dụng phƣơng pháp tổng hợp để đề xuất những kiến nghị và giải pháp nhằm giúp Việt Nam chủ động giải quyết các tranh chấp kinh tế một cách có hiệu quả một cách có hiệu quả trong tƣơng lai. Tác giả hi vọng những phƣơng pháp này đƣa lại cho Luận văn một hƣớng nhìn toàn diện và sinh động. Những đóng góp và ý nghĩa của luận văn + Luận văn hệ thống hóa, làm sáng tỏ thêm về mặt lí luận khái niệm bản chất, nội dung và quá trình giải quyết tranh chấp theo cơ chế giải quyết tranh chấp WTO. + Cập nhật các thông tin, kinh nghiệm để giải quyết tranh chấp trong thƣơng mại mà khi chủ thể là quốc gia của các nƣớc đã thành công khi áp dụng cơ chế giải quyết tranh chấp WTO với tƣ cách là thành viên chính thức của tổ chức thƣơng mại lớn nhất thế giới.
+ Góp phần làm luận cứ khoa học cho quá trình hoạch định và thực thi chính sách thƣơng mại để chủ động giải quyết tranh chấp tranh chấp khi có tranh chấp thƣơng mại theo cơ chế giải quyết DSU. Luận văn cũng có thể làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, góp phần tốt hơn cho công tác giảng dạy tại các trƣờng kinh tế cũng nhƣ các trƣờng có bộ môn pháp lí thƣơng mại quốc tế.