Chương 1: Lý luận cơ bản về phân tích tài chính CTCP. Chương 2: Thực trạng nội dung phân tích tài chính trong các CTCP thuộc Tổng công ty Công nghiệp xi măng Việt Nam. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện nội dung phân tích tài chính trong các CTCP thuộc Tổng công ty Công nghiệp xi măng Việt Nam. 5 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Phân tích tài chính trong các DN nói chung, phân tích tài chính trong các CTCP nói riêng đã được nhiều nhà khoa học, nhiều người quan tâm nghiên cứu.
Mỗi công trình đều có những quan điểm cụ thể về những vấn đề tổng quan của phân tích tài chính và nội dung phân tích tài chính. Bên cạnh những công trình nghiên cứu về phân tích tài chính thì vấn đề quản lý về tài chính, kế toán đối với các DN ngành công nghiệp xi măng cũng đã thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học. Mỗi nhà khoa học tiếp cận nghiên cứu về các DN ngành công nghiệp xi măng ở những góc độ khác nhau nhưng đều hướng đến mục tiêu chung là nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác quản lý về tài chính, kế toán của các DN. Việc nghiên cứu tổng quan các công trình có liên quan đến đề tài có ý nghĩa rất quan trọng, giúp cho tác giả hệ thống hóa được những vấn đề có tính lý luận chung về phân tích tài chính CTCP.
Bên cạnh đó, làm rõ được những vấn đề đã được nghiên cứu, những vấn đề còn đang bỏ ngỏ làm định hướng cho những nghiên cứu của mình. Trong quá trình tiếp cận nghiên cứu các công trình, tác giả tiến hành khái quát hóa các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài theo 3 nhóm: - Những công trình nghiên cứu về phân tích TCDN: là những công trình nghiên cứu chuyên sâu về phân tích TCDN hoặc có một phần nội dung chuyên sâu về phân tích TCDN; - Những công trình nghiên cứu về phân tích tài chính CTCP là những công trình nghiên cứu chuyên sâu về phân tích tài chính CTCP hoặc có một phần nội dung chuyên sâu về phân tích tài chính CTCP; - Những công trình nghiên cứu liên quan đến DN ngành công nghiệp xi măng: là những công trình nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực tài chính, kế toán của các DN xi măng hoặc các DN thuộc TCT CNXM Việt Nam. Thứ nhất: Tổng quan nghiên cứu những công trình nghiên cứu về phân tích TCDN. Tiêu biểu cho các nghiên cứu về phân tích TCDN đã được công bố là sách 6 xuất bản và luận án tiến sĩ.
Các cuốn sách đã xuất bản tiêu biểu mà tác giả được biết, gồm: Giáo trình phân tích báo cáo tài chính của trường Đại học kinh tế Quốc dân [38], giáo trình phân tích tài chính doanh nghiệp của Học viện Ngân hàng [53], giáo trình phân tích tài chính doanh nghiệp của Học viện Tài chính [26], phân tích báo cáo tài chính của Nguyễn Ngọc Quang [40], đọc và phân tích báo cáo tài chính của Học viện tài chính [29], Phân tích tài chính doanh nghiệp của Josette Peyrard (người dịch: Đỗ Văn Thận) [25], Phân tích và sử dụng báo cáo tài chính của Học viện Ngân hàng (dịch từ nguyên bản tiếng anh)[54],… Nghiên cứu các công trình này, tác giả nhận thấy: Về cơ bản, các công trình đều tập trung vào 2 vấn đề chính là tổng quan về phân tích TCDN và nội dung phân tích TCDN. * Tổng quan về phân tích TCDN - Các công trình đều đưa ra khái niệm về phân tích tài chính. Theo quan điểm của Nguyễn Trọng Cơ, Nghiêm Thị Thà và các tác giả “Giáo trình phân tích TCDN” của Học viện Tài chính: “Phân tích tài chính là tổng thể các phương pháp cho phép đánh giá tình hình tài chính đã qua và hiện nay, dự đoán tình hình tài chính trong tương lai của doanh nghiệp, giúp cho nhà quản lý đưa ra các quyết định quản lý hợp lý, phù hợp với mục tiêu mà họ quan tâm”.14] Theo quan điểm của Josette Peyrard: “Phân tích tài chính có thể được định nghĩa như một tổng thể các phương pháp cho phép đánh giá tình hình tài chính quá khứ và hiện tại, giúp cho việc ra quyết định quản trị và đánh giá DN một cách chính xác” [25, tr.12] Theo quan điểm của Nguyễn Năng Phúc và các tác giả “Giáo trình phân tích báo cáo tài chính” của trường Đại học Kinh tế quốc dân: “Phân tích Báo cáo tài chính là phân tích các chỉ tiêu trên hệ thống báo cáo hoặc các chỉ tiêu tài chính mà nguồn thông tin từ hệ thống báo cáo nhằm đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp cung cấp thông tin cho mọi đối tượng có nhu cầu theo những mục tiêu khác nhau” [38, tr.17] 7 Tác giả nhận thấy, các quan điểm trên mặc dù có những điểm khác biệt trong cách diễn giải nhưng đều thống nhất ở cùng một chỗ: Phân tích tài chính là tổng thể các phương pháp đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp nhằm cung cấp thông tin về tài chính cho các đối tượng có quan tâm sử dụng. Do vậy, tác giả cho rằng các khái niệm về phân tích TCDN về cơ bản là giống nhau.
- Các công trình đều thống nhất cho rằng mục tiêu phân tích là cung cấp thông tin cho các chủ thể quản lý (các đối tượng) có quan tâm đến TCDN. Những chủ thể quản lý đó là: các nhà quản trị doanh nghiệp, các nhà đầu tư, những người cho vay, cơ quan quản lý nhà nước, nhà cung cấp, khách hàng, người lao động, nhà phân tích,… Tác giả cho rằng, tất cả các chủ thể quản lý có lợi ích trực tiếp hay gián tiếp liên quan đến DN đều quan tâm đến tình hình tài chính của DN. Do vậy, tác giả đồng tình với các quan điểm trên. - Các công trình thống nhất cho rằng những dữ liệu cần thiết cho phân tích tài chính là: các thông tin chung, các thông tin theo ngành và thông tin liên quan đến DN.
Tác giả cho rằng, đó là những dữ liệu cần được thu thập đầy đủ trước khi thực hiện phân tích và các dữ liệu phải được thu thập thường xuyên. - Các công trình quan điểm thống nhất về quy trình tổ chức phân tích, gồm 3 giai đoạn: lập kế hoạch phân tích, tiến hành phân tích, kết thúc phân tích. Tác giả cho rằng, quy trình tổ chức phân tích như trên là đảm bảo khoa học và hợp lý. - Các công trình đưa ra các quan điểm về phương pháp phân tích: Tác giả Josette Peyrard [25], phương pháp phân tích tài chính gồm: phương pháp so sánh, phương pháp tỷ số.
Tác giả cho rằng, với 2 phương pháp nêu trên chưa đủ để tiến hành phân tích tài chính một cách sâu sắc, cụ thể, làm sáng tỏ các vấn đề tài chính DN. Theo quan điểm của Nguyễn Trọng Cơ, Nghiêm Thị Thà và các tác giả “Giáo trình phân tích TCDN của Học viện Tài chính” [27;28], phương pháp phân tích TCDN gồm 3 nhóm: Nhóm phương pháp đánh giá (phương pháp so sánh, 8 phương pháp phân chia, phương pháp liên hệ đối chiếu, phương pháp đồ thị); nhóm phương pháp phân tích ảnh hưởng nhân tố (phương pháp thay thế liên hoàn, phương pháp số chênh lệch, phương pháp cân đối, phương pháp phân tích tính chất ảnh hưởng các nhân tố); nhóm phương pháp dự báo (phương pháp toán sác xuất, phương pháp hồi quy,. Theo quan điểm của Nguyễn Năng Phúc và các tác giả “Giáo trình phân tích báo cáo tài chính” của trường Đại học Kinh tế quốc dân [38], phương pháp phân tích bao gồm: phương pháp chi tiết hóa chỉ tiêu phân tích, phương pháp so sánh, phương pháp liên hệ, phương pháp loại trừ, phương pháp số chênh lệch, phương pháp đồ thị, phương pháp mô hình tài chính Dupont. Theo tác giả, về cơ bản nhóm tác giả “Giáo trình phân tích tài chính doanh nghiệp” của Học viện Tài chính và nhóm tác giả “Giáo trình phân tích báo cáo tài chính” của Trường Đại học Kinh tế quốc dân có các phương pháp phân tích giống nhau.
Do vây, các phương pháp sẽ được hệ thống hóa trong lý luận về phân tích tài chính CTCP. Tuy nhiên, nhóm tác giả của Học viện Tài chính có phương pháp phân tích tính chất ảnh hưởng của các nhân tố. Tác giả cho rằng, đó là phương pháp có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn, làm sáng tỏ được tác động và ảnh hưởng của các nhân tố đến đối tượng nghiên cứu. Nhóm tác giả của Trường Đại học kinh tế quốc dân có phương pháp mô hình tài chính Dupont.
Tác giả nhận thấy, đây là phương pháp có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn cao. Sử dụng phương pháp mô hình tài chính Dupont trong phân tích sẽ chỉ rõ các mối quan hệ tài chính đến khả năng sinh lời của vốn. * Về nội dung phân tích: - Tập thể tác giả “Giáo trình phân tích tài chính doanh nghiệp” của Học viện Tài chính [28] đã tập trung vào những nội dung phân tích sau: Phân tích khái quát tình hình tài chính thông qua các chỉ tiêu quy mô tài chính, cấu trúc tài chính và khả năng sinh lời; Phân tích tình hình nguồn vốn, tài sản thông qua các chỉ tiêu quy mô phản ánh nguồn vốn, tài sản (B01-DN) và tỷ trọng từng chỉ tiêu tài sản, nguồn vốn; phân tích hoạt động tài trợ; phân tích tình hình đầu tư; phân tích chính sách tín 9 dụng; phân tích chính sách chi trả cổ tức; phân tích tình hình và kết quả kinh doanh; phân tích tình hình lưu chuyển tiền; phân tích khả năng thanh toán; phân tích tốc độ luân chuyển vốn; phân tích khả năng sinh lời (có một số chỉ tiêu sinh lời riêng cho các CTCP); phân tích tăng trưởng. Bên cạnh đó, trong Giáo trình Phân tích TCDN thì tập thể tác giả còn tập trung vào nội dung phân tích rủi ro và dự báo báo cáo tài chính.
- Tập thể tác giả “Giáo trình phân tích báo cáo tài chính” của Trường Đại học Kinh tế quốc dân [38] đã tập trung vào những nội dung phân tích chủ yếu sau: Phân tích khái quát tình hình tài chính thông qua các chỉ tiêu quy mô tài sản, nguồn vốn và các hệ số tự tài trợ; phân tích cấu trúc tài chính và tình hình đảm bảo vốn; phân tích tình hình và khả năng thanh toán; phân tích hiệu quả kinh doanh (bao gồm phân tích hiệu quả kinh doanh dành cho nhà đầu tư); định giá DN, phân tích dấu hiệu khủng hoảng và rủi ro tài chính; dự báo các chỉ tiêu trên các báo cáo tài chính.