Luận văn thạc sĩ hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương trên địa bàn tỉnh Ninh Bình

Luận văn thạc sĩ HUBT phân tích và hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương tại tỉnh Ninh Bình, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý.

• Tác giả: Đinh Thị Mai Lan
• Người hướng dẫn: GS. Vũ Văn Hóa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Doanh & Công Nghệ Hà Nội
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Hoàn Thiện Phân Cấp Quản Lý Ngân Sách Địa Phương Trên Địa Bàn Tỉnh Ninh Bình
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NINH BÌNH GIAI ĐOẠN 2011-2015
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NINH BÌNH
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phân cấp quản lý ngân sách địa phương tại Ninh Bình

Phân cấp quản lý ngân sách địa phương là một vấn đề quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công. Tại Ninh Bình, việc hoàn thiện phân cấp này không chỉ giúp tăng cường tính chủ động của các cấp chính quyền mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển kinh tế - xã hội. Nghiên cứu này sẽ phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp nhằm cải thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương.

1.1. Khái niệm và vai trò của phân cấp quản lý ngân sách

Phân cấp quản lý ngân sách địa phương là việc phân chia quyền hạn và trách nhiệm giữa các cấp chính quyền trong việc quản lý ngân sách. Điều này giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong việc sử dụng ngân sách nhà nước.

1.2. Lịch sử phát triển phân cấp ngân sách tại Ninh Bình

Từ khi Luật Ngân sách nhà nước được ban hành, Ninh Bình đã có những bước tiến trong việc phân cấp quản lý ngân sách. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách địa phương.

II. Thực trạng phân cấp quản lý ngân sách địa phương tại Ninh Bình

Thực trạng phân cấp quản lý ngân sách địa phương tại Ninh Bình giai đoạn 2011-2015 cho thấy nhiều kết quả tích cực nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế. Việc phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi ngân sách giữa các cấp chính quyền chưa thực sự hợp lý, dẫn đến tình trạng thiếu hụt ngân sách ở một số địa phương.

2.1. Đánh giá thực trạng phân cấp ngân sách giai đoạn 2011 2015

Trong giai đoạn này, Ninh Bình đã thực hiện nhiều chính sách phân cấp ngân sách, tuy nhiên, việc thực hiện còn gặp nhiều khó khăn do thiếu sự đồng bộ trong các quy định pháp lý.

2.2. Những hạn chế trong phân cấp quản lý ngân sách

Một số hạn chế trong phân cấp quản lý ngân sách bao gồm việc thiếu minh bạch trong quy trình phân cấp, cũng như sự không đồng nhất trong việc áp dụng các chính sách giữa các cấp chính quyền.

III. Giải pháp hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương tại Ninh Bình

Để hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững của tỉnh Ninh Bình.

3.1. Hoàn thiện quy trình phân cấp ngân sách

Cần xây dựng một quy trình phân cấp ngân sách rõ ràng, minh bạch và dễ hiểu để các cấp chính quyền có thể thực hiện một cách hiệu quả.

3.2. Tăng cường trách nhiệm của các cấp chính quyền

Cần quy định rõ trách nhiệm của các cấp chính quyền trong việc quản lý ngân sách, từ đó nâng cao tính chủ động và sáng tạo trong việc sử dụng ngân sách.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về ngân sách địa phương

Nghiên cứu về phân cấp quản lý ngân sách địa phương tại Ninh Bình đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn có thể áp dụng để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách. Các kết quả nghiên cứu này sẽ là cơ sở để đề xuất các chính sách phù hợp hơn trong tương lai.

4.1. Kết quả đạt được từ việc phân cấp ngân sách

Việc phân cấp ngân sách đã giúp các địa phương chủ động hơn trong việc quản lý tài chính, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ việc thực hiện phân cấp ngân sách tại Ninh Bình có thể được áp dụng cho các địa phương khác, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của phân cấp ngân sách tại Ninh Bình

Kết luận về việc hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương tại Ninh Bình cho thấy cần có những bước đi cụ thể để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách. Triển vọng tương lai của phân cấp ngân sách sẽ phụ thuộc vào sự đồng bộ trong các chính sách và quy định pháp lý.

5.1. Tương lai của phân cấp ngân sách địa phương

Triển vọng tương lai của phân cấp ngân sách địa phương tại Ninh Bình sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các thay đổi trong bối cảnh kinh tế và chính trị.

5.2. Đề xuất chính sách cho phân cấp ngân sách

Cần có những chính sách cụ thể nhằm hoàn thiện phân cấp ngân sách, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 2011–2015, thu ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Ninh Bình đạt mức tăng trưởng ấn tượng, chạm mốc 4.333 tỷ đồng vào năm 2015, song hành cùng tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 11,71%/năm. Tuy nhiên, thực tiễn điều hành ngân sách địa phương trong thời kỳ này bộc lộ nhiều bất cập mang tính cấu trúc. Quyền tự chủ và tính chủ động của chính quyền cấp cơ sở bị hạn chế do cơ chế phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi chưa thực sự đồng bộ. Nguồn thu tại chỗ của ngân sách cấp huyện và cấp xã còn manh mún, phụ thuộc lớn vào số bổ sung cân đối từ ngân sách cấp tỉnh, trong khi tình trạng thất thu thuế và dây dưa nợ đọng thuế khu vực ngoài quốc doanh vẫn diễn biến phức tạp.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của đề tài là hệ thống hóa khung lý luận về ngân sách nhà nước, đánh giá toàn diện thực trạng phân cấp quản lý ngân sách địa phương trên địa bàn tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2011–2015 theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước năm 2002; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện cơ chế phân cấp tài khóa đến năm 2020.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 8 đơn vị hành chính cấp huyện (gồm 6 huyện và 2 thành phố) cùng 145 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc tỉnh Ninh Bình. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp căn cứ khoa học giúp địa phương nâng cao tỷ lệ tự cân đối ngân sách cấp huyện tăng 15–20%/năm, tối ưu hóa phân bổ nguồn lực công và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của hai lý thuyết kinh tế công điển hình: Lý thuyết liên bang tài khóa (Fiscal Federalism) của Richard Musgrave & Wallace Oates và Lý thuyết phân cấp tài chính công hiện đại. Khung phân tích tập trung vào các khái niệm nền tảng:

• Ngân sách nhà nước và hệ thống ngân sách đa cấp độ.
• Phân cấp quản lý ngân sách địa phương (phân định thẩm quyền, trách nhiệm thu - chi giữa các cấp chính quyền).
• Tỷ lệ phần trăm phân chia nguồn thu điều tiết và số bổ sung cân đối, bổ sung có mục tiêu từ ngân sách cấp trên.
• Chu trình quản lý ngân sách (lập dự toán, chấp hành, kế toán và quyết toán ngân sách).

Nghiên cứu quán triệt 4 nguyên tắc cốt lõi: phân cấp phù hợp với bộ máy hành chính nhà nước; đảm bảo vai trò chủ đạo của ngân sách cấp trên gắn liền với tính độc lập của ngân sách cấp dưới; tối ưu hóa hiệu quả kinh tế; và đảm bảo tính công bằng tài khóa giữa các vùng kinh tế - sinh thái.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp thu thập trực tiếp từ các báo cáo quyết toán ngân sách chính thức của Sở Tài chính Ninh Bình, Cục Thuế tỉnh, Kho bạc Nhà nước tỉnh Ninh Bình và Niên giám thống kê giai đoạn 2011–2015.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm toàn bộ 8/8 đơn vị cấp huyện (gồm thành phố Ninh Bình, thành phố Tam Điệp và 6 huyện: Gia Viễn, Hoa Lư, Nho Quan, Yên Khánh, Yên Mô, Kim Sơn) cùng số liệu tổng hợp đại diện từ 145 xã, phường, thị trấn. Phương pháp chọn mẫu toàn diện được áp dụng nhằm loại bỏ sai số thống kê, đảm bảo tính đại diện tuyệt đối cho không gian tài chính công toàn tỉnh.

Các phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm:

• Phương pháp thống kê mô tả và phân tích chuỗi thời gian nhằm lượng hóa tốc độ tăng trưởng, biến động cơ cấu thu - chi qua 5 năm.
• Phương pháp phân tích so sánh và đối chiếu đa chiều giữa các địa bàn hành chính nội tỉnh, đồng thời so sánh đối chiếu kinh nghiệm thực tế với thành phố Hải Phòng và tỉnh Nam Định.
• Phương pháp tổng hợp logic và phương pháp chuyên gia để nhận diện điểm nghẽn thể chế.

Toàn bộ quy trình thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu được tiến hành liên tục trong thời gian 12 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô thu ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh có bước bứt phá vượt bậc từ mức khoảng 2.500 tỷ đồng đầu kỳ lên 4.333 tỷ đồng vào năm 2015, vượt dự toán giao. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực với ngành công nghiệp - xây dựng chiếm 48% và khu vực dịch vụ chiếm 40% trong cơ cấu GDP. Tuy nhiên, tính bền vững của nguồn thu chưa cao: số thu từ doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp FDI chủ yếu tập trung vào ngân sách cấp tỉnh, trong khi nguồn thu phân cấp độc lập cho cấp xã chỉ chiếm dưới 25% nhu cầu chi thực tế tại cơ sở.

Thứ hai, phân cấp nhiệm vụ chi đầu tư phát triển đạt nhiều kết quả rõ nét thông qua chương trình xây dựng nông thôn mới. Toàn tỉnh đã tiếp nhận gần 130.000 tấn xi măng, nâng cấp và làm mới gần 1.000 km đường giao thông nông thôn, đưa 40 xã (đạt tỷ lệ 33,61% tổng số xã) về đích nông thôn mới tính đến hết năm 2015. Mặc dù vậy, tỷ trọng chi thường xuyên vẫn chiếm áp đảo trong tổng chi ngân sách địa phương (thường xuyên vượt ngưỡng 55%), tạo áp lực căng thẳng lên cân đối vốn đầu tư hạ tầng.

Thứ ba, cơ chế phân chia tỷ lệ điều tiết nguồn thu bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Các khoản thu từ thuế ngoài quốc doanh phát sinh trên địa bàn huyện chưa được phân cấp triệt để cho cấp huyện quản lý, làm giảm động lực nuôi dưỡng nguồn thu. Khoản thu tiền sử dụng đất chiếm tỷ trọng đột biến trong thu ngân sách cấp huyện (khoảng 35–40% ở các vùng đô thị), tiềm ẩn rủi ro hụt thu nghiêm trọng khi thị trường bất động sản chững lại.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân bổ ngân sách địa phương có thể được minh họa trực quan thông qua Biểu đồ so sánh cơ cấu nguồn thu năm 2011 và năm 2015 kết hợp Bảng tổng hợp chi ngân sách 3 cấp chính quyền (tỉnh, huyện, xã). Dữ liệu phản ánh rõ sự phân hóa sâu sắc: ngân sách cấp tỉnh đảm nhận phần lớn các dự án đầu tư trọng điểm, trong khi ngân sách cấp huyện và xã chịu gánh nặng chi an sinh và quản lý hành chính nhưng lại thiếu hụt nguồn thu ổn định tương ứng.

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này xuất phát từ mô hình tổ chức ngân sách lồng ghép theo Luật Ngân sách Nhà nước 2002, khiến quy trình lập và phân bổ dự toán kéo dài, làm suy giảm quyền tự quyết tài khóa của cấp dưới. So với bài học phân chia 100% nguồn thu doanh nghiệp cho cấp huyện tại tỉnh Nam Định hay phân cấp quản lý trường học tại thành phố Hải Phòng, cơ chế của Ninh Bình còn mang tính bình quân, chưa tạo đột phá để các vùng kinh tế động lực bứt phá tự cân đối thu - chi.

Đề xuất và khuyến nghị

• Hoàn thiện quy trình dự toán và phê duyệt ngân sách: Chuẩn hóa hệ thống định mức phân bổ dự toán dựa trên kết quả đầu ra; rút ngắn thời gian tổng hợp, thẩm tra quyết toán ngân sách giữa các cấp chính quyền từ 45 ngày xuống dưới 30 ngày. Ủy ban nhân dân tỉnh chỉ đạo Sở Tài chính và Phòng Tài chính - Kế hoạch cấp huyện hoàn thành áp dụng trước năm 2018.
• Cải cách cơ chế phân chia nguồn thu và tỷ lệ điều tiết: Tăng tỷ lệ điều tiết các khoản thu phát sinh từ doanh nghiệp ngoài quốc doanh cho ngân sách cấp huyện lên mức 70–80%; phân cấp 100% thuế môn bài và tiền thuê đất cho cấp xã nhằm kích thích nuôi dưỡng nguồn thu cơ sở, phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng thu nội địa cấp huyện tối thiểu 15%/năm trong giai đoạn 2017–2020.
• Tái cấu trúc nhiệm vụ chi và kiểm soát chi thường xuyên: Chuyển giao toàn diện nhiệm vụ chi thường xuyên sự nghiệp giáo dục mầm non, tiểu học và trung học cơ sở về cho Ủy ban nhân dân cấp huyện trực tiếp quản lý dự toán; duy trì tỷ trọng chi đầu tư phát triển đạt tối thiểu 30–35% tổng chi ngân sách địa phương hàng năm.
• Nâng cao hiệu quả phối hợp và thanh tra tài khóa: Thiết lập quy chế chia sẻ dữ liệu liên thông hàng tháng giữa Cục Thuế, Kho bạc Nhà nước tỉnh và chính quyền cấp huyện; triển khai thanh tra, kiểm toán 100% các dự án đầu tư xây dựng cơ bản cấp xã sử dụng vốn ngân sách để chấm dứt nợ đọng xây dựng cơ bản trước năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý tại Sở Tài chính, Cục Thuế, Kho bạc Nhà nước tỉnh Ninh Bình: Nắm bắt căn cứ thực tiễn để tham mưu phương án phân cấp nguồn thu, phân bổ định mức chi và xây dựng tỷ lệ điều tiết ngân sách cho thời kỳ ổn định mới.
• Lãnh đạo Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp: Sử dụng tài liệu như một báo cáo chuyên đề phục vụ quá trình ban hành nghị quyết về phân cấp ngân sách địa phương và giám sát kỷ luật tài khóa.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản lý công: Tiếp cận khung phân tích thực nghiệm chuẩn mực về phân cấp tài chính công, phương pháp thu thập dữ liệu ngân sách 3 cấp và case study cụ thể tại vùng Đồng bằng sông Hồng.
• Chuyên gia tư vấn chính sách và quy hoạch phát triển kinh tế vùng: Vận dụng các bài học thực tiễn để xây dựng mô hình cân đối tài chính công gắn liền với quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa tại các địa phương đang phát triển.

Câu hỏi thường gặp

Hạn chế lớn nhất trong phân cấp ngân sách tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2011–2015 là gì?
Đó là sự thiếu tính tự chủ của ngân sách cấp huyện và cấp xã. Phần lớn các nguồn thu lớn đều tập trung về ngân sách cấp tỉnh, khiến cấp cơ sở luôn trong tình trạng thụ động, phụ thuộc vào số bổ sung từ cấp trên và lệ thuộc quá nhiều vào nguồn thu tiền sử dụng đất thiếu bền vững.

Tốc độ tăng trưởng GDP 11,71%/năm tác động như thế nào đến quy mô ngân sách của tỉnh?
Tăng trưởng kinh tế cao thúc đẩy giá trị sản xuất công nghiệp đạt trên 33,1 nghìn tỷ đồng vào năm 2015, mở rộng trực tiếp cơ sở tính thuế, giúp tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh chạm mốc 4.333 tỷ đồng, tạo tiền đề nâng cao quy mô nguồn lực công.

Tại sao luận văn kiến nghị phân cấp mạnh nguồn thu doanh nghiệp ngoài quốc doanh cho cấp huyện?
Doanh nghiệp ngoài quốc doanh hoạt động trực tiếp trên địa bàn huyện. Việc phân chia 70–80% nguồn thu này cho cấp huyện sẽ tạo động lực kinh tế trực tiếp để chính quyền địa phương cải thiện môi trường kinh doanh, hỗ trợ doanh nghiệp và nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài.

Bài học kinh nghiệm nào từ Nam Định và Hải Phòng có thể áp dụng ngay cho Ninh Bình?
Ninh Bình có thể áp dụng kinh nghiệm phân cấp 100% thuế doanh nghiệp đóng trên địa bàn huyện của Nam Định để tăng tính tự chủ, đồng thời tiếp thu mô hình ủy quyền quản lý chi sự nghiệp giáo dục của Hải Phòng để tinh giản đầu mối quản lý.

Giải pháp nào giúp giải quyết dứt điểm tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản ở cấp xã?
Cần gắn trách nhiệm phê duyệt dự án với khả năng cân đối vốn thực tế, trích tỷ lệ điều tiết tiền sử dụng đất thỏa đáng cho cấp xã và thực hiện kiểm toán bắt buộc 100% các công trình công cộng trước khi cấp phát vốn thanh toán.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và nguyên tắc phân cấp quản lý ngân sách địa phương trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá trung thực, khách quan bức tranh thu - chi ngân sách tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2011–2015 với quy mô thu đạt 4.333 tỷ đồng và mức tăng trưởng 11,71%/năm.
• Chỉ rõ các nút thắt về cơ chế điều tiết nguồn thu, tính lồng ghép của chu trình ngân sách và áp lực chi thường xuyên tại cấp cơ sở.
• Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp hoàn thiện cơ chế phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và quy trình quản lý ngân sách bám sát thực tiễn giai đoạn đến năm 2020.
• Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà hoạch định chính sách, nhà quản lý tài chính công và giới nghiên cứu học thuật đang tìm kiếm giải pháp tối ưu hóa quản trị tài khóa địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 1. Ngân sách Nhà nước 1. Khái niệm Trải qua hàng trăm năm, kể từ khi thuật ngữ NSNN được sử dụng lần đầu tiên ở nước Anh, cho đến nay vẫn còn tranh luận nhiều về những vấn đề xung quanh phạm trù NSNN. Người ta đã đưa ra nhiều định nghĩa về NSNN tùy theo các trường phái và các lĩnh vực nghiên cứu.

Đồng thời, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế thị trường, sự thay đổi chức năng của Nhà nước qua các thời kỳ đã đặt ra vấn đề cần có những nhận thức mới về NSNN, đặc biệt về vai trò của NSNN trong nền kinh tế thị trường của mỗi quốc gia. Xung quanh khái niệm NSNN, hiện nay có rất nhiều quan điểm khác nhau. Có thể nêu lên một số quan niệm về NSNN sau đây: Thứ nhất: “NSNN là chương trình tài chính chủ yếu của Chính phủ, tập trung các dữ liệu thu và chi trong khoảng thời gian tài khoá bao hàm các chương trình hoạt động phải thực hiện và các phương tiện tài trợ cho các hoạt động ấy”. Quan niệm này đã lột tả được nội dung thực chất của hoạt động NSNN là các hoạt động thu, chi tài chính nhằm bảo đảm cho Nhà nước thực hiện được các chức năng của mình.

Song, quan niệm này chưa nêu được mục đích của NSNN, do đó bản chất của NSNN chưa được thể hiện rõ. Thứ hai: “NSNN là dự toán hàng năm về toàn bộ các nguồn tài chính được huy động cho Nhà nước và sử dụng các nguồn tài chính đó nhằm bảo đảm thực hiện chức năng của Nhà nước do Hiến pháp quy định”. Quan niệm này khá toàn diện, vừa bao quát được đặc tính dự toán thu, chi của NSNN, vừa nêu bật được đặc trưng tài chính công của NSNN với hai điểm nhấn: NSNN do luật định và mục đích của NSNN là để thực hiện chức 8 năng của Nhà nước. Tuy nhiên, quan niệm này chưa phản ánh được mối quan hệ giữa NSNN với các loại tài chính khác trong nền kinh tế thị trường.

Do đó vai trò của NSNN chưa được thể hiện rõ. Thứ ba: Theo Luật NSNN năm 2002 và Luật NSNN năm 2015: “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. Quan niệm này tiếp cận NSNN theo giác độ nghiệp vụ hẹp, nêu rõ tính thời hạn, tính dự toán và tính pháp định của NSNN. Tuy nhiên, dưới giác độ nghiên cứu, quan niệm này không phản ánh được bản chất kinh tế - xã hội và vị trí của NSNN trong hệ thống tài chính quốc gia.

Thứ tư: “NSNN là một hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính của xã hội để tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước”. Trong quan niệm này đã phản ánh rõ vị trí của NSNN và vai trò của nó. Tuy nhiên, tính pháp định và tính dự toán cũng như cân đối thu, chi của NSNN chưa được đề cập. Thứ năm: Theo giáo trình Lý thuyết tài chính của Học viện Tài chính: “NSNN phản ánh các quan hệ kinh tế phát sinh gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước khi Nhà nước tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước trên cơ sở luật định”.