Luận Văn Thạc Sĩ: Giải Pháp Hoàn Thiện Kiểm Toán Nội Bộ Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Bảo Việt

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại ngân hàng thương mại cổ phần bảo việt, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh

• Tác giả: Giang Lương Kiên
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thị Thanh Thủy
• Trường học: Trường Đại học Lao động – Xã hội
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ SƠ ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Những đóng góp mới của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Những vấn đề chung về kiểm toán nội bộ
• 2.1.1. Các quan niệm về kiểm toán nội bộ
• 2.1.2. Vai trò kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng thương mại
• 2.1.3. Quy tắc đạo đức và ứng xử của kiểm toán nội bộ
• 2.1.4. Chuẩn mực kiểm toán nội bộ
• 2.2. Kiểm toán nội bộ tại ngân hàng thương mại
• 2.2.1. Cơ cấu tổ chức
• 2.2.2. Nội dung kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng thương mại
• 2.2.3. Phương pháp tiếp cận của kiểm toán nội bộ
• 2.2.4. Quy trình kiểm toán nội bộ
• 2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến kiểm toán nội bộ ngân hàng thương mại
• 2.3.1. Nhân tố khách quan
• 2.3.2. Nhân tố chủ quan thuộc ngân hàng
• 2.4. Kinh nghiệm về kiểm toán nội bộ tại các tổ chức tín dụng và bài học rút ra
• 2.4.1. Kinh nghiệm về kiểm toán nội bộ tại các tổ chức tín dụng
• 2.4.2. Bài học kinh nghiệm rút ra
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG TMCP BẢO VIỆT
• 3.1. Khái quát về ngân hàng TMCP Bảo Việt
• 3.1.1. Quá trình hình thành, phát triển của Ngân hàng TMCP Bảo Việt
• 3.1.2. Mô hình tổ chức và mạng lưới hoạt động của Ngân hàng TMCP Bảo Việt
• 3.1.3. Các kết quả hoạt động chính của Ngân hàng TMCP Bảo Việt
• 3.2. Thực trạng kiểm toán nội bộ tại ngân hàng TMCP Bảo Việt
• 3.2.1. Thực trạng về cơ sở pháp lý của hoạt động kiểm toán nội bộ
• 3.2.2. Thực trạng về cơ cấu tổ chức bộ máy kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt
• 3.2.3. Thực trạng về nội dung kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt
• 3.2.4. Thực trạng về phương pháp tiếp cận trong kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt
• 3.2.5. Thực trạng về quy trình kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt
• 3.3. Các nhân tố ảnh hưởng tới thực trạng kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt
• 3.4. Đánh giá thực trạng kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt
• 3.4.1. Kết quả đạt được
• 3.4.2. Tồn tại, hạn chế và nguyên nhân
• 3.4.2.1. Nguyên nhân của các hạn chế
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG BẢO VIỆT
• 4.1. Sự cần thiết hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại ngân hàng thương mại
• 4.2. Định hướng hoạt động của Ngân hàng TMCP Bảo Việt trong thời gian tới
• 4.2.1. Định hướng và mục tiêu của các hoạt động chung
• 4.2.2. Định hướng hoàn thiện công tác kiểm toán, kiểm soát nội bộ
• 4.3. Nguyên tắc hoàn thiện tổ chức, hoạt động kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt
• 4.4. Yêu cầu đối với công tác kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt
• 4.5. Giải pháp nhằm hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt
• 4.5.1. Hoàn thiện nội dung kiểm toán
• 4.5.2. Hoàn thiện phương pháp tiếp cận kiểm toán
• 4.5.3. Hoàn thiện quy trình kiểm toán nội bộ
• 4.5.4. Nâng cao trách nhiệm, sự ủng hộ của Hội đồng quản trị, Ban điều hành trong việc thiết lập và vận hành một hệ thống KSNB hiệu lực, hiệu quả
• 4.5.5. Tăng cường sự phối hợp của các đơn vị được kiểm toán
• 4.5.6. Kiện toàn về nhân sự
• 4.5.7. Hoàn thiện cơ cấu tổ chức bộ máy
• 4.6. Kiến nghị nhằm hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt
• 4.6.1. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước
• 4.6.2. Kiến nghị với Chính phủ và với cơ quan quản lý nhà nước
• 4.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về đề tài nghiên cứu

Luận văn tập trung vào việc hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng Bảo Việt, một trong những ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam. Đề tài được lựa chọn do sự cần thiết của việc nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro và chất lượng kiểm toán trong bối cảnh kinh tế biến động. Kiểm toán nội bộ đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Luận văn nhằm mục đích phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp để hoàn thiện kiểm toán tại Ngân hàng Bảo Việt.

1.1. Lý do chọn đề tài

Kiểm toán nội bộ là công cụ quan trọng trong quản lý rủi ro và đảm bảo tính hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ. Tại Ngân hàng Bảo Việt, việc hoàn thiện kiểm toán nội bộ là cần thiết để đáp ứng các yêu cầu của Basel II và nâng cao chất lượng hoạt động. Luận văn nhằm giải quyết các vấn đề thực tiễn và đóng góp vào lý luận về kiểm toán nội bộ trong ngân hàng.

1.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn tập trung vào việc phân tích lý luận và thực tiễn về kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng Bảo Việt. Mục tiêu là đánh giá thực trạng, xác định các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp hoàn thiện kiểm toán. Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tài liệu và khảo sát thực tế để đưa ra các kết luận khoa học.

II. Cơ sở lý luận về kiểm toán nội bộ

Chương này trình bày các khái niệm và vai trò của kiểm toán nội bộ trong ngân hàng thương mại. Kiểm toán nội bộ được định nghĩa là hoạt động độc lập, khách quan nhằm đánh giá và cải thiện hiệu quả của hệ thống quản lý rủi ro và kiểm soát nội bộ. Luận văn cũng đề cập đến các chuẩn mực quốc tế và quy định của Việt Nam liên quan đến kiểm toán nội bộ.

2.1. Khái niệm và vai trò của kiểm toán nội bộ

Kiểm toán nội bộ là hoạt động đảm bảo và tư vấn, giúp tổ chức đạt được mục tiêu thông qua việc đánh giá và cải thiện hiệu quả của hệ thống quản lý rủi ro. Tại Ngân hàng Bảo Việt, kiểm toán nội bộ đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả hoạt động.

2.2. Chuẩn mực và quy định về kiểm toán nội bộ

Luận văn đề cập đến các chuẩn mực quốc tế như Basel II và các quy định của Việt Nam về kiểm toán nội bộ. Các quy định này là cơ sở để hoàn thiện kiểm toán tại Ngân hàng Bảo Việt, đảm bảo tính hiệu quả và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế.

III. Thực trạng kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng Bảo Việt

Chương này phân tích thực trạng kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng Bảo Việt, bao gồm cơ cấu tổ chức, quy trình và chất lượng kiểm toán. Luận văn chỉ ra các kết quả đạt được và những hạn chế trong hoạt động kiểm toán nội bộ, đồng thời phân tích nguyên nhân của các hạn chế này.

3.1. Cơ cấu tổ chức và quy trình kiểm toán

Ngân hàng Bảo Việt đã thiết lập bộ phận kiểm toán nội bộ với cơ cấu tổ chức và quy trình kiểm toán cụ thể. Tuy nhiên, quy trình kiểm toán còn một số bất cập, chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của chuẩn mực quốc tế.

3.2. Đánh giá chất lượng kiểm toán

Chất lượng kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng Bảo Việt còn hạn chế, đặc biệt trong việc đánh giá rủi ro và lập báo cáo kiểm toán. Nguyên nhân chính là do thiếu nguồn nhân lực có chuyên môn cao và sự hỗ trợ từ lãnh đạo ngân hàng.

IV. Giải pháp hoàn thiện kiểm toán nội bộ

Chương này đề xuất các giải pháp để hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng Bảo Việt. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện quy trình kiểm toán, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng cường sự hỗ trợ từ lãnh đạo ngân hàng. Luận văn cũng đưa ra các kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan quản lý để hỗ trợ việc thực hiện các giải pháp này.

4.1. Hoàn thiện quy trình kiểm toán

Để hoàn thiện kiểm toán nội bộ, Ngân hàng Bảo Việt cần cải tiến quy trình kiểm toán, bao gồm các bước từ lập kế hoạch đến theo dõi sau kiểm toán. Quy trình cần tuân thủ các chuẩn mực quốc tế và đảm bảo tính minh bạch.

4.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Việc đào tạo và nâng cao trình độ của kiểm toán viên nội bộ là yếu tố quan trọng để hoàn thiện kiểm toán. Ngân hàng Bảo Việt cần đầu tư vào các chương trình đào tạo và khuyến khích nhân viên tham gia các khóa học chuyên sâu về kiểm toán nội bộ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đẩy mạnh tái cơ cấu giai đoạn 2015-2018, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bảo Việt (BaoViet Bank) - được cấp phép thành lập theo Giấy phép số 328/GP-NHNN ngày 11/12/2008 - đã có những bước tăng trưởng vượt bậc với vốn điều lệ tăng từ 1.000 tỷ đồng năm 2009 lên hơn 3.150 tỷ đồng năm 2018. Ngân hàng phát triển mạng lưới bao gồm hội sở chính và gần 60 điểm giao dịch trên toàn quốc, phục vụ quy mô cơ sở khách hàng đạt gần 200.000 CIF cùng tệp 20.000 khách hàng bảo hiểm tiềm năng. Được thành lập bởi các cổ đông sáng lập chiến lược gồm Tập đoàn Bảo Việt nắm giữ 52% vốn, Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) sở hữu 8% và Công ty Cổ phần Tập đoàn Công nghệ CMC sở hữu 9,9%, BaoViet Bank giữ vị trí mắt xích tài chính quan trọng trong hệ sinh thái Bảo hiểm - Ngân hàng - Chứng khoán.

Tuy nhiên, với đặc thù là một ngân hàng thương mại có quy mô trẻ trong hệ thống, BaoViet Bank phải đối mặt với nhiều áp lực kiểm soát khi các sai phạm và rủi ro hoạt động vẫn tiềm ẩn. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kế toán của tác giả Giang Lương Kiên, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Vũ Thị Thanh Thủy tại Trường Đại học Lao động – Xã hội (bảo vệ năm 2019), tập trung giải quyết yêu cầu cấp thiết về hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại BaoViet Bank trong giai đoạn 4 năm từ 2015 đến 2018. Nghiên cứu xác lập mục tiêu đánh giá toàn diện thực trạng, xác định 8 nhân tố ảnh hưởng then chốt và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực kiểm toán nội bộ. Luận văn hướng đến mục tiêu giảm thiểu tỷ lệ rủi ro kiểm soát xuống dưới mức 5%, chuẩn hóa 100% quy trình theo thông lệ Basel II và đáp ứng đầy đủ quy định tại Thông tư 13/2018/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng kết hợp giữa Khung kiểm soát nội bộ COSO, Hiệp ước vốn Basel II và hệ thống Chuẩn mực Kiểm toán Nội bộ Quốc tế do Viện Kiểm toán Nội bộ Hoa Kỳ (IIA) ban hành năm 2013 gồm 41 chuẩn mực thuộc 6 nhóm nghiệp vụ chính.

Trọng tâm lý thuyết của đề tài xoay quanh các khái niệm và mô hình cốt lõi:

1. Mô hình Ba tuyến bảo vệ (Three Lines of Defense): Tuyến 1 là các đơn vị kinh doanh trực tiếp nhận diện và kiểm soát rủi ro; Tuyến 2 gồm các khối quản lý rủi ro và tuân thủ; Tuyến 3 là bộ phận kiểm toán nội bộ độc lập trực thuộc Ban Kiểm soát.
2. Kiểm toán nội bộ (theo định nghĩa của IIA năm 1999): Là hoạt động đảm bảo và tư vấn độc lập, khách quan, được thiết lập nhằm gia tăng giá trị và cải thiện hoạt động của tổ chức.
3. Kiểm toán định hướng rủi ro (Risk-based Audit): Phương pháp tiếp cận hiện đại lấy việc nhận diện và đo lường rủi ro làm trung tâm, ưu tiên phân bổ nguồn lực vào các khu vực trọng yếu theo công thức đo lường rủi ro tiềm tàng: R = Mức độ tác động x Khả năng xảy ra (áp dụng thang điểm từ 1 đến 5).
4. Khẩu vị rủi ro (Risk Appetite): Khái niệm theo Hiệp hội Kế toán viên Công chứng Anh (ACCA) xác định mức độ rủi ro tối đa mà ngân hàng sẵn sàng chấp nhận để đạt được mục tiêu kinh doanh.
5. Tính độc lập và khách quan (Chuẩn mực IIA 1100 và 1120): Đòi hỏi kiểm toán viên nội bộ không trực tiếp tham gia điều hành và báo cáo trực tiếp lên cấp quản trị cao nhất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thông qua phương pháp định tính và định lượng. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ báo cáo tài chính kiểm toán, báo cáo thường niên, tài liệu đào tạo nội bộ và hồ sơ kiểm toán của BaoViet Bank trong giai đoạn 2015-2018, đồng thời đối chiếu với các văn bản quy phạm pháp luật như Nghị định 05/2019/NĐ-CP, Thông tư 44/2011/TT-NHNN và Thông tư 13/2018/TT-NHNN.

Về dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu tiến hành điều tra thực tế với cỡ mẫu gồm 08 cán bộ chủ chốt, bao gồm các kiểm toán viên nội bộ, lãnh đạo Phòng Kiểm toán nội bộ và các thành viên Ban Kiểm soát tại BaoViet Bank. Phương pháp chọn mẫu được áp dụng là chọn mẫu phi xác suất có chủ đích (purposive sampling). Lý do lựa chọn phương pháp này là vì nhóm đối tượng được khảo sát là những chuyên gia trực tiếp vận hành, am hiểu 100% thực trạng tổ chức bộ máy, quy trình kỹ thuật và các rào cản nghiệp vụ của ngân hàng. Thiết kế khảo sát gồm 08 nhóm câu hỏi chuyên sâu, sử dụng phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp phân tích ma trận rủi ro để lượng hóa chính xác các hạn chế trong từng giai đoạn kiểm toán.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực tế tại BaoViet Bank giai đoạn 2015-2018 chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, về phương pháp tiếp cận, hoạt động kiểm toán tại ngân hàng vẫn nặng về kiểm toán tuân thủ truyền thống nhằm phát hiện sai phạm đã xảy ra, chiếm trên 85% tổng khối lượng công việc kiểm toán hàng năm. Tỷ lệ thực hiện kiểm toán hoạt động và kiểm toán định hướng rủi ro chỉ chiếm dưới 15%, chưa đánh giá được toàn diện hiệu lực của khung chính sách quản lý rủi ro theo khuyến nghị của Basel II.

Thứ hai, kỹ thuật chọn mẫu kiểm toán còn mang tính chủ quan cao. Kết quả khảo sát cho thấy 100% các cuộc kiểm toán tại BaoViet Bank trong giai đoạn nghiên cứu đều sử dụng phương pháp chọn mẫu phi thống kê dựa hoàn toàn trên kinh nghiệm cá nhân của kiểm toán viên, chưa áp dụng các thuật toán xác suất thống kê để xác định kích thước mẫu đại diện cho hơn 200.000 hồ sơ khách hàng.

Thứ ba, cơ cấu nhân sự kiểm toán nội bộ còn mỏng và thiếu tính đa dạng chuyên môn. Dù quản lý mạng lưới gần 60 điểm giao dịch với hệ thống công nghệ thông tin lõi phát triển, bộ phận kiểm toán nội bộ vẫn chưa bố trí được kiểm toán viên chuyên trách về kiểm toán công nghệ thông tin (IT Audit), vi phạm yêu cầu bắt buộc tại Điều 71 Thông tư 13/2018/TT-NHNN và Thông tư 44/2011/TT-NHNN.

Thứ tư, công tác lập kế hoạch và đo lường rủi ro còn sơ sài. Tần suất kiểm toán tại các chi nhánh được duy trì cố định 1 năm/lần mà chưa phân loại linh hoạt theo mức độ rủi ro tóm tắt. Hồ sơ rủi ro chủ yếu sử dụng dữ liệu tổn thất trong quá khứ để phán đoán, thiếu vắng các mô hình định lượng dự báo rủi ro tương lai.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên bắt nguồn từ nhận thức chưa đầy đủ của Ban lãnh đạo và các đơn vị kinh doanh về vai trò "cố vấn tin cậy" tạo lập giá trị của kiểm toán nội bộ, thay vì chỉ xem đây là bộ phận kiểm tra xử lý vi phạm. Sự phối hợp từ các chi nhánh được kiểm toán còn chậm trễ, với hơn 40% cuộc kiểm toán bị kéo dài thời gian do đơn vị chậm cung cấp hồ sơ.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu trước đây tại hệ thống ngân hàng Việt Nam, tiêu biểu như nghiên cứu của Võ Đỗ Dũng (2012) tại Ngân hàng Tiên Phong và Nguyễn Minh Phương (2016) tại Agribank, khẳng định rằng kiểm toán nội bộ tại các ngân hàng thương mại trong nước vẫn đang ở cấp độ phát triển cơ bản.

Để minh họa rõ nét các phát hiện, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột thể hiện tốc độ tăng trưởng tổng tài sản và dư nợ của BaoViet Bank giai đoạn 2015-2017 song hành cùng bảng ma trận nhiệt rủi ro 5x5 (thể hiện 25 cấp độ rủi ro tiềm tàng). Bảng tổng hợp kết quả khảo sát 8 nhân tố ảnh hưởng giúp phân định rõ trọng số tác động từ môi trường pháp lý đến chất lượng kiểm toán viên.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược và hành động cụ thể:

Thứ nhất, tái cấu trúc phương pháp tiếp cận sang kiểm toán định hướng rủi ro. Hội đồng Quản trị và Ban Kiểm soát cần chỉ đạo chuyển đổi 100% kế hoạch kiểm toán hàng năm sang phương pháp định hướng rủi ro từ quý I/2020. Áp dụng ma trận đo lường rủi ro 5x5 kết hợp bảng hỏi tự đánh giá rủi ro từ các chi nhánh nhằm phân loại chính xác các vùng rủi ro Cao, Trung bình và Thấp, mục tiêu giảm thiểu tổn thất rủi ro hoạt động ít nhất 25% mỗi năm.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình 5 bước và ứng dụng công nghệ thông tin trong chọn mẫu. Phòng Kiểm toán nội bộ cần áp dụng quy trình kiểm toán khép kín gồm: Lập kế hoạch, Thực hiện kiểm toán, Lập báo cáo, Lưu hồ sơ kiểm toán và Giám sát sau kiểm toán. Đồng thời, triển khai phần mềm kiểm toán tự động tích hợp phương pháp chọn mẫu thống kê trong vòng 12 tháng (hoàn thành trong năm 2020), nâng độ tin cậy mẫu kiểm tra lên mức 95%.

Thứ ba, kiện toàn nhân sự và đào tạo chuyên sâu. Ủy ban Nhân sự và Ban Điều hành cần tuyển dụng bổ sung tối thiểu 02 kiểm toán viên nội bộ chuyên trách về kiểm toán công nghệ thông tin có chứng chỉ quốc tế như CISA hoặc CIA trước quý III/2020. Xây dựng chương trình đào tạo định kỳ tối thiểu 40 giờ/năm cho mỗi kiểm toán viên về chuẩn mực IIA và Basel II.

Thứ tư, nâng cao hiệu lực giám sát sau kiểm toán. Ban Lãnh đạo ngân hàng cần ban hành quy chế ràng buộc trách nhiệm người đứng đầu đơn vị, thiết lập chế tài xử phạt nghiêm minh đối với các đơn vị không thực hiện kiến nghị kiểm toán. Đặt mục tiêu 90% các kiến nghị chỉnh sửa quy trình và xử lý rủi ro phải được đơn vị hoàn tất khắc phục trong vòng 30 ngày kể từ khi phát hành báo cáo chính thức.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban Kiểm soát và Hội đồng Quản trị các ngân hàng thương mại: Nhận diện rõ mô hình tổ chức bộ máy kiểm toán nội bộ trực thuộc Ban Kiểm soát theo thế "kiềng ba chân", ứng dụng trực tiếp vào việc tái cơ cấu hệ thống quản trị rủi ro và đáp ứng các tiêu chuẩn thanh tra của Ngân hàng Nhà nước.
2. Kiểm toán viên nội bộ và cán bộ quản lý rủi ro ngân hàng: Nắm vững kỹ thuật lập kế hoạch kiểm toán định hướng rủi ro, phương pháp đo lường rủi ro tiềm tàng qua ma trận 25 ô và cách thức kết hợp giữa thử nghiệm kiểm toán hệ thống với thử nghiệm cơ bản.
3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán - Ngân hàng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo học thuật giá trị, cung cấp dữ liệu nghiên cứu thực chứng và bài học kinh nghiệm điển hình về việc chuyển dịch từ Thông tư 44 sang Thông tư 13/2018/TT-NHNN và Basel II tại Việt Nam.
4. Cơ quan quản lý nhà nước và Hiệp hội Ngân hàng: Tham khảo các phân tích thực tế từ 60 điểm giao dịch của BaoViet Bank để hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và hướng dẫn chi tiết việc thực thi Nghị định 05/2019/NĐ-CP về kiểm toán nội bộ trong lĩnh vực tài chính.

Câu hỏi thường gặp

1. Thông tư 13/2018/TT-NHNN tạo ra thay đổi căn bản nào đối với kiểm toán nội bộ tại BaoViet Bank? Thông tư 13 quy định kiểm toán nội bộ là tuyến bảo vệ thứ ba độc lập, mở rộng nội dung kiểm toán từ việc kiểm tra tuân thủ đơn thuần sang đánh giá độc lập tính thích hợp của toàn bộ hệ thống kiểm soát nội bộ, khung quản lý rủi ro và đánh giá mức độ đủ vốn của ngân hàng theo chuẩn mực Basel II.

2. Công thức đo lường rủi ro tiềm tàng trong lập kế hoạch kiểm toán được tính toán ra sao? Rủi ro tiềm tàng được tính bằng công thức R = Mức độ tác động x Khả năng xảy ra. Cả hai yếu tố đều được chấm theo thang điểm từ 1 đến 5, tạo thành ma trận rủi ro với 25 mức điểm phân chia thành ba nhóm: Cao (vùng đỏ), Trung bình (vùng vàng) và Thấp (vùng xanh) để ưu tiên nguồn lực kiểm toán.

3. Vì sao việc chọn mẫu phi thống kê lại là hạn chế lớn tại BaoViet Bank trong giai đoạn 2015-2018? Việc áp dụng 100% phương pháp chọn mẫu phi thống kê dựa vào xét đoán chủ quan khiến mẫu kiểm toán không đại diện cho tổng thể dữ liệu gần 200.000 khách hàng CIF, làm gia tăng rủi ro kiểm toán và dễ bỏ sót các sai phạm trọng yếu tại các chi nhánh phân tán trên toàn quốc.

4. Kiểm toán viên nội bộ cần tuân thủ các quy tắc đạo đức nghề nghiệp cốt lõi nào theo chuẩn mực IIA? Kiểm toán viên nội bộ phải tuân thủ nghiêm ngặt 4 nguyên tắc đạo đức của IIA gồm: Tính chính trực (làm việc trung thực, có trách nhiệm), Tính khách quan (đánh giá công minh, không vụ lợi), Tính bảo mật (bảo vệ tuyệt đối thông tin khách hàng) và Năng lực chuyên môn (liên tục cập nhật kiến thức).

5. Luận văn đã bổ sung khoảng trống nghiên cứu nào so với các đề tài nghiên cứu trước đây? Luận văn đã bổ sung và hoàn thiện giai đoạn lưu trữ hồ sơ kiểm toán cùng cơ chế phúc tra, giám sát sau kiểm toán có chế tài xử lý rõ ràng – hai bước nghiệp vụ quan trọng vốn bị bỏ ngỏ trong các công trình nghiên cứu trước đó tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kiểm toán nội bộ trong ngân hàng thương mại theo Khung COSO, Chuẩn mực IIA 2013 và các nguyên tắc cốt lõi của Hiệp ước Basel II.
• Công trình phân tích thực chứng sâu sắc thực trạng kiểm toán nội bộ tại BaoViet Bank giai đoạn 2015-2018, chỉ rõ các điểm nghẽn về phương pháp chọn mẫu, nhân sự IT Audit và việc quá chú trọng kiểm toán tuân thủ.
• Luận văn chuẩn hóa quy trình kiểm toán 5 bước khép kín, tích hợp ma trận đo lường rủi ro 5x5 định lượng giúp tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực kiểm toán hàng năm.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá với lộ trình triển khai chi tiết từ năm 2020 nhằm đáp ứng 100% các tiêu chuẩn khắt khe của Thông tư 13/2018/TT-NHNN.
• Cung cấp mô hình tham chiếu thực tiễn hữu ích cho các ngân hàng thương mại cổ phần quy mô vừa và nhỏ tại Việt Nam trong tiến trình nâng cao năng lực quản trị rủi ro.

Đóng góp chính của luận văn là cầu nối vững chắc giữa lý luận chuẩn mực quốc tế và thực tiễn vận hành ngân hàng tại Việt Nam. Để hiện thực hóa các giải pháp, Ban Lãnh đạo ngân hàng cần khẩn trương phê duyệt đề án chuyển đổi kiểm toán định hướng rủi ro ngay trong quý I/2020 và hoàn tất trang bị phần mềm kiểm toán chuyên dụng trước cuối năm 2020. Các nhà quản trị ngân hàng, kiểm toán viên và nhà nghiên cứu quan tâm có thể trực tiếp tham khảo toàn văn công trình luận văn thạc sĩ của tác giả Giang Lương Kiên tại thư viện Trường Đại học Lao động – Xã hội để ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn quản trị đơn vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ ĐÊ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Lý do chọn đề tài Kiểm toán nội bộ tại các doanh nghiệp nói chung và các ngân hàng thương mại nói riêng có vai trò hết sức quan trọng trong quản trị kinh doanh và quản trị rủi ro, đóng vai trò là tuyến phòng thủ thứ ba theo thông lệ quốc tế nhằm kiểm tra, đánh giá, giám sát tính hữu hiệu, phù hợp, đầy đủ của hệ thống Kiểm soát nội bộ. Kiểm toán nội bộ đã được áp dụng tại nhiều NHTM ở các nước phát triển và đang phát triển trên thế giới. Trở thành nội dung cốt lõi của Basel II.

Sự ra đời và phát triển của kiểm toán nội bộ chính là do nhu cầu tất yếu khách quan để tăng cường quản trị, giám sát trong bối cảnh kinh tế, xã hội… biến động mạnh mẽ và khó lường. Ở Việt Nam, hệ thống NHTM sau thời kỳ phát triển nhanh về quy mô và số lượng đã bộc lộ nhiều vấn đề về tăng trưởng nóng, mức độ rủi ro cao trong khi tính minh bạch về hoạt động kinh doanh và các vấn đề sở hữu đã và đang gây ra những tác động tiêu cực không nhỏ đến sự ổn định và tăng trưởng của nền kinh tế đất nước. Một trong những nguyên nhân cơ bản là do công tác kiểm toán nội bộ tại các NHTM chưa được tổ chức một cách hiệu quả, chưa đảm bảo những nguyên tắc và yêu cầu chung trong quá trình vận hành. Là một NHTM có quy mô nhỏ và ra đời muộn nhất trong hệ thống NHTM, Ngân hàng TMCP Bảo Việt còn nhiều yếu kém trong công tác quản lý và vận hành.

Còn xảy ra nhiều vi phạm và cũng được chấn chỉnh và đã nhiều lần tái cơ cấu, thay đổi mô hình. Tuy nhiên các sai phạm, tổn thất mới vẫn tiếp tục diễn ra trong thời gian qua khiến người ta phải đặt câu hỏi về trách nhiệm của Phòng kiểm toán nội bộ với vai trò là tuyến phòng thủ cuối cùng ngăn chặn, phát hiện rủi ro. Tư vấn để cơ cấu tổ chức bộ máy kiểm toán, đến nội dung, phương pháp, quy trình kiểm toán, chất lượng nguồn nhân lực 2 vẫn bộ lộ nhiều bất cập và chưa đáp ứng được các thông lệ quốc tế khiến kiểm toán nội bộ ít đóng góp được cho sự phát triển an toàn, lành mạnh của đơn vị, thậm chí vai trò của kiểm toán nội bộ chưa được các cán bộ cho đến lãnh đạo Ngân hàng nhận thức đầy đủ, sâu trong thực tiễn hoạt động kinh doanh của mình. Với những lý do trên đây, việc nghiên cứu đề tài: “Hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt” là việc làm cần thiết, không những có ý nghĩa về mặt lý luận, mà còn góp phần giải quyết những yêu cầu đạt ra trong thực tế để hoàn thiện hơn nữa hoạt động kiểm toán nội bộ trong các NHTM nói chung và Ngân hàng TMCP Bảo Việt nói riêng.

Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Nghiên cứu về kiểm toán nội bộ nói chung Cho đến nay, KTNB đã có những bước phát triển mạnh mẽ và trở thành hoạt động mang tính chuyên nghiệp trên thế giới. Hoạt động của bộ phận này đã trợ giúp đắc lực cho lãnh đạo cấp cao, không những đảm bảo độ tin cậy của thông tin mà còn đánh giá tính kinh tế, tính hiệu quả trong các hoạt động khác nhau. Từ những ngày đầu manh nha của KTNB, cũng có một số khái niệm về KTNB, tuy nhiên tới năm 1999, Viện kiểm toán nội bộ Hoa Kỳ IIA đã chính thức đưa ra một khái niệm về KTNB trên toàn thế giới, bắt đầu một kỷ nguyên mới của nghề Kiểm toán nội bộ, vốn được coi là nghề bảo vệ giá trị doanh nghiệp.

Khái niệm đó sau nhiều lần sửa đổi, với lần gần đây nhất là tháng 10/2010, chính thức áp dụng từ 01/01/2011 có nội dung như sau: “ KTNB là hoạt động xác nhận và tư vấn mang tính độc lập, khách quan được thiết lập nhằm tạo ra giá trị gia tăng, nâng cao hiệu quả hoạt động của một tổ chức. KTNB giúp cho tổ chức đạt được các mục tiêu của mình thông qua việc tạo ra một cách tiếp cận có hệ thống, có tính kỷ luật để 3 đánh giá, nâng cao hiệu lực của quy trình quản trị doanh nghiệp, quy trình kiểm soát và quản lý rủi ro”. Trên thế giới, KTNB đã được hình thành và phát triển với những hành lang pháp lý rõ ràng. Tuy nhiên, ở Việt Nam hiện nay hoạt động KTNB cũng chưa được quan tâm, gần đây Chính phủ đã ban hành nghị định số 05/2019/NĐ-CP ngày 22/01/2019 về kiểm toán nội bộ.

Nghị định này quy định về công tác kiểm toán nội bộ trong các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập và các doanh nghiệp. Đây được xem là văn bản chính thống của nhà nước về hoạt động KTNB, và đây cũng được xem là cơ sở để các tổ chức đơn vị thực hiện triển khai hoạt động KTNB tại đơn vị mình. Nghiên cứu về quy trình kiểm toán (Võ Đỗ Dũng, 2012) trong luận văn thạc sĩ với đề tài: “Cải tiến quy trình kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Tiên Phong” cũng đã đưa ra quy trình kiểm toán nội bộ gồm các bước sau: (1) Chuẩn bị cho đợt kiểm toán, (2) Thực hiện kiểm toán, (3) Lập báo cáo kiểm toán nội bộ và đưa ra các kiến nghị, (4) Theo dõi sau kiểm toán. Tuy nhiên, trong nghiên cứu của mình, tác giả chưa đề cập đến bước lưu hồ sơ kiểm toán, đây là khoảng trống mà học viên sẽ đề cập trong luận văn thạc sĩ.

Nghiên cứu tổng quan về kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng Nông nghiệp (Nguyễn Minh Phương, 2016) trong luận văn tiến sĩ với đề tài “ Hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam” đã phần nào phản ánh được tất cả các tồn tại của kiểm toán nội bộ trong ngân hàng thương mại nói chung và thực trạng kiểm toán nội bộ tại ngân hàng nông nghiệp nói riêng. Từ đó đã đưa ra được những giải pháp để hoàn thiện kiểm toán nội bộ. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 1. Về khía cạnh lý luận Luận văn nghiên cứu lý luận về Kiểm toán nội bộ nói chung, Kiểm toán nội bộ NHTM nói riêng, các nhân tố bên trong và bên ngoài NHTM tác động tới kiểm toán nội bộ… từ đó có một hệ thống cơ sở lý thuyết vững chắc có tác dụng khảo cứu cho sinh viên, đồng nghiệp, những người quan tâm.

Đề tài cũng tập trung bám sát các nguyên tắc của Basel II, các chuẩn mực, thông lệ quốc tế và kiểm toán nội bộ để thấy được sự phát triển mạnh mẽ không ngừng cũng như những đòi hỏi ngày càng khắt khe hơn với kiểm toán nội bộ nói chung và tại NHTM nói riêng. Về khía cạnh thực tiễn Học viên lựa chọn phương pháp nghiên cứu thực tiễn về kiểm toán nội bộ bằng bảng câu hỏi và phỏng vấn sâu. Mục đích chủ yếu của học viên là đi trả lời các câu hỏi: - Thực trạng Kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt hiện nay như thế nào? - Những nhân tố nào ảnh hưởng tới kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt? - Giải pháp nào để hoàn thiện Kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt? 1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng thương mại nói chung và thực tiễn kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt.

Phạm vi nghiên cứu được tập trung vào kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt và thực trạng của kiểm toán nội bộ tại đây. Thời gian nghiên cứu là hoạt động KTNB tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt 4 năm 2015; 2016; 2017;2018 5 1. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp nghiên cứu tài liệu bao gồm các giai đoạn như phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá và khái quát hoá những lý thuyết cũng như những công trình nghiên cứu thực tiễn của các tác giả ở trong nước về những vấn đề liên quan đến Kiểm toán nội bộ tại NHTM. - Học viên sử dụng Bảng câu hỏi tiến hành nghiên cứu đánh giá thực trạng kiểm toán nội bộ tại một số ngân hàng TMCP tại Việt Nam.

- Đặc biệt, để làm tăng tính thuyết phục cho các nhận định, học viên đã sử dụng phương pháp Bảng hỏi để tiến hành nghiên cứu thực trạng kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt, trong đó: + Mẫu nghiên cứu (Đối tượng khảo sát) là các kiểm toán viên nội bộ, lãnh đạo bộ phận kiểm toán, một số thành viên Ban kiểm soát. Đây là những đối tượng trực tiếp liên quan đến công tác kiểm toán và vì vậy họ hiểu rõ về thực trạng, chất lượng của kiểm toán nội bộ, các nhân tố ảnh hưởng đến công tác kiểm toán nội bộ. Học viên tiến hành lấy phiếu trực tiếp 08 người thuộc phòng kiểm toán nội bộ và ban kiểm soát tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt. + Thiết kế câu hỏi khảo sát gồm 08 câu hỏi liên quan đến: nội dung, phương pháp, quy trình kiểm toán nội bộ, các nhân tố ảnh hưởng đến kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt.

Những đóng góp mới của luận văn Về mặt lý luận, Luận văn làm rõ cơ sở lý luận về kiểm toán nội bộ trong ngân hàng thương mại; Về mặt thực tiễn, qua mô tả và phân tích thực trạng, nêu ra những kết quả đạt được và hạn chế, nguyên nhân dẫn đến các hạn chế của kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt, để từ đó đề xuất những giải pháp hoàn thiện kiểm toán nội bộ của Ngân hàng TMCP Bảo Việt. 6 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2. Những vấn đề chung về kiểm toán nội bộ 2. Các quan niệm về kiểm toán nội bộ Cho đến nay có khá nhiều quan niệm khác nhau về kiểm toán nội bộ, chẳng hạn như: Theo Ủy ban Chuẩn mực kiểm toán và dịch vụ đảm bảo Quốc tế IAASB, “Kiểm toán nội bộ là một chức năng của tổ chức thực hiện các hoạt động đảm bảo và tư vấn để đánh giá và cải thiện tính hiệu quả của quy trình quản trị, quản lý rủi ro và kiểm soát nội bộ của đơn vị”.

Theo Hiệp hội kế toán viên công chứng Anh (ACCA), “ Kiểm toán nội bộ là hoạt động đánh giá một cách độc lập, khách quan đối với hệ thống kiểm soát nội bộ để quản trị rủi ro một cách hiệu quả theo khẩu vị rủi ro của đơn vị”.