CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Sự cần thiết của kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp. Khái quát chung về doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh Theo chuẩn mực kế toán số 14 “Doanh thu và thu nhập khác” thuật ngữ doanh thu được hiểu như sau: Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01 (VAS01 – Chuẩn mực chung): Chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu.
Kết quả kinh doanh (theo quan điểm của kế toán tài chính) là kết quả cuối cùng về các hoạt động của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định, là biểu hiện bằng tiền phần chênh lệch giữa tổng doanh thu và tổng chi phí của các hoạt động kinh tế đã được thực hiện. Nếu doanh thu lớn hơn chi phí thì doanh nghiệp lãi, ngược lại doanh thu nhỏ hơn chi phí thì doanh nghiệp lỗ. Khi một quá trình kinh doanh hoàn thành, doanh nghiệp xác định kết quả kinh doanh dựa trên cơ sở so sánh tổng doanh thu thu được và tổng chi phí phát sinh trong quá trình kinh doanh. Kết quả kinh doanh có thể lãi hoặc lỗ: nếu lỗ sẽ được bù đắp theo chế độ và quy định của cấp có thẩm quyền, nếu lãi được phân phối sử dụng theo đúng mục đích phù hợp với cơ chế tài chính quy định cho từng loại doanh nghiệp.
SVTH: Đỗ Thị Kim Oanh 4 Lớp: K20 KTB Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng 1. Yêu cầu quản lý doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh. Doanh thu và chi phí và kết quả kinh doanh có vai trò quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp. Vì thế yêu cầu quản lý ghi nhận doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh cũng đặc biệt được chú trọng đó là : + Quản lý chặt chẽ quá trình bán hàng với từng khách hàng theo từng phương thức bán hàng, hình thức thanh toán, đôn đốc khách hàng thanh toán tiền hàng nhằm thu hồi đầy đủ và nhanh chóng tiền hàng.
+ Tìm hiểu khai thác mở rộng thị trường phù hợp và có chính sách sau hợp đồng cung cấp dịch vụ làm không ngừng tăng doanh thu giảm chi phí. + Quản lí chặt chẽ các khoản chi phí bán hàng, chi phí quản lí doanh nghiệp và các khoản chi phí khác nhằm tối đa hóa lợi nhuận. + Tính toán xác định đúng kết quả kinh doanh của từng hoạt động thực hiện tốt nghĩa vụ đối với nhà nước. Vai trò của kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh Doanh thu có vai trò hết sức quan trọng không chỉ đối với sự tồn tại và phát triển của bản thân doanh nghiệp mà còn đối với sự phát triển chung của toàn nền kinh tế, đặc biệt là nền kinh tế thị trường.
Để đạt được doanh lợi ngày càng cao, các doanh nghiệp phải xây dựng cho mình kế hoạch kinh doanh, trong đó phải tính toán đầy đủ, chính xác các khoản chi phí và kết quả đạt được. Tổ chức kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh là công cụ quan trọng trong quản lý và điều hành có hiệu quả các hoạt động của doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh. Thông tin kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh cung cấp giúp các nhà quản trị doanh nghiệp nắm được tình hình thực hiện kế doanh thu của doanh nghiệp về loại hình, số lượng, chất lượng, giá cả, thời hạn thanh toán; kiểm tra tình hình thực hiện các dự toán chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí hoạt động tài chính và chi phí khác và xác định kết quả kinh doanh của đơn vị. Trên cơ sở đó đưa ra những biện pháp định hướng cho hoạt động kinh doanh trong kỳ tiếp theo, hoàn thiện hoạt động kinh doanh, hoạt động quản lý, tiết kiệm chi phí, tăng doanh thu.
SVTH: Đỗ Thị Kim Oanh 5 Lớp: K20 KTB Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng Thông tin kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh cung cấp giúp các cơ quan của Nhà nước (Cơ quan thuế, các cơ quan chức năng, cơ quan thống kê,…) kiểm tra, giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước, từ đó đưa ra các chính sách thích hợp nhằm phát triển toàn diện nền kinh tế quốc dân. Thông tin kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh cung cấp là mối quan tâm của những người có lợi ích trực tiếp liên quan đến tình hình kinh doanh của doanh nghiệp như các nhà đầu tư, các nhà cung cấp, các chủ nợ,… Đó là cơ sở để các đối tượng này nắm bắt được tình hình kinh doanh của doanh nghiệp, kịp thời đưa ra các quyết định kinh doanh có lợi nhất cho mình. Những phân tích trên cho thấy kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh có vai trò hết sức quan trọng trong việc thu thập, xử lý và cung cấp thông tin cho các đối tượng có nhu cầu sử dụng thông tin, giúp các đối tượng này đưa ra các quyết định kinh doanh một cách phù hợp và kịp thời. Do đó, việc tổ chức công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh một cách khoa học và hợp lý là vô cùng cần thiết và có ý nghĩa lớn trong việc thực hiện cung cấp thông tin kinh tế kịp thời, chính xác, góp phần phát huy đầy đủ vai trò của hạch toán kế toán nói chung trong quản lý kinh tế tài chính ở doanh nghiệp.
Nhiệm vụ của kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp xây lắp. Đối với các doanh nghiệp nói chung cũng như các doanh nghiệp xây lắp nói riêng, việc ghi nhận doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh là vấn đề quan trọng mang ý nghĩa sống còn đối với doanh nghiệp. Qua việc hạch toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh, doanh nghiệp có thể theo dõi một cách chính xác, đầy đủ, hiệu quả của quá trình hoạt động để từ đó đưa ra các quyết định kinh tế kịp thời nhằm đảm bảo sự tồn tại, phát triển ổn định cho doanh nghiệp. Đối với nền kinh tế, việc xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp là căn cứ để tạo ra nguồn thu cho ngân sách Nhà nước.
Mặt khác, trong giai đoạn hiện nay, việc thu hút vốn đầu tư qua thị trường chứng khoán là phổ biến thì việc xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp lại càng trở nên quan trọng bởi vì kết quả kinh doanh quyết định một phần lớn mức độ thu hút vốn đầu tư từ các chủ thể trong nền kinh tế. SVTH: Đỗ Thị Kim Oanh 6 Lớp: K20 KTB Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng Vì những lý do trên kế toán doanh nghiệp cần xác định vai trò và nhiệm vụ trong kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh như sau: Trước hết cần nhận thức đúng đắn, vai trò của kế toán xác định kết quả kinh doanh trong toàn bộ doanh nghiệp, mối liên hệ với các bộ phận kế toán khác. Căn cứ vào đặc điểm sản xuất kinh doanh, yêu cầu quản lí để xác định đúng đắn đối tượng kế toán doanh thu lựa chọn phương pháp và điều kiện ghi nhận doanh thu sao cho phù hợp với doanh nghiệp. Tổ chức chứng từ, hệ thống tài khoản sổ sách kế toán phù hợp với nguyên tắc chuẩn mực, chế độ kế toán đảm bảo đáp ứng được yêu cầu thu nhận - xử lý - hệ thống hóa thông tin về doanh thu, xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Tổ chức bộ máy kế toán một cách khoa học, hợp lý trên cơ sở phân công rõ ràng trách nhiệm của từng nhân viên, từng bộ phận kế toán có liên quan đặc biệt bộ phận kế toán doanh thu, xác định kết quả kinh doanh. Tổ chức lập và phân tích các báo cáo kế toán doanh thu, xác định kết quả kinh doanh, cung cấp những thông tin cần thiết giúp các nhà quản trị doanh nghiệp đưa ra được các quyết định một cách nhanh chóng, phù hợp với quá trình kinh doanh của doanh nghiệp. Nội dung cơ bản của kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp xây lắp 1. Kế toán doanh thu trong doanh nghiệp xây lắp.
Doanh thu và điều kiện ghi nhận doanh thu trong doanh nghiệp xây lắp. Khái niệm Theo chuẩn mực kế toán số 15-Hợp đồng xây dựng (Ban hành và công bố theo quyết định số 165/2002/QĐ/BTC ngày 31/12/2002 của Bộ trưởng Bộ Tài chính): Doanh thu của hợp đồng xây dựng được xác định bằng giá trị hợp lý của các khoản đã thu hoặc sẽ thu được. Việc xác định doanh thu của hợp đồng chịu tác động của nhiều yếu tố không chắc chắn vì chúng tuỳ thuộc vào các sự kiện sẽ xảy ra trong tương lai. Việc ước tính thường phải được sửa đổi khi các sự kiện đó phát sinh và SVTH: Đỗ Thị Kim Oanh 7 Lớp: K20 KTB Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng những yếu tố không chắc chắn được giải quyết.
Vì vậy, doanh thu của hợp đồng có thể tăng hay giảm ở từng thời kỳ. Ví dụ: + Nhà thầu và khách hàng có thể đồng ý với nhau về các thay đổi và các yêu cầu làm tăng hoặc giảm doanh thu của hợp đồng trong kỳ tiếp theo so với hợp đồng được chấp thuận ban đầu; + Doanh thu đã được thỏa thuận trong hợp đồng với giá cố định có thể tăng vì lý do giá cả tăng lên; + Doanh thu theo hợp đồng có thể bị giảm do nhà thầu không thực hiện đúng tiến độ hoặc không đảm bảo chất lượng xây dựng theo thỏa thuận trong hợp đồng; + Khi hợp đồng với giá cố định quy định mức giá cố định cho một đơn vị sản phẩm hoàn thành thì doanh thu theo hợp đồng sẽ tăng hoặc giảm khi khối lượng sản phẩm tăng hoặc giảm.