CHƯƠNG 1 CO SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. CHO VAY TIÊU DÙNG 1. Khái niệm cho vay tiêu dùng cúa ngân hàng thương mại a. Khải niệm cho vay của ngăn hàng thương mại Cho vay là một hình thức cấp tín dụng ngân hàng, thông qua hoạt dộng cho vay, ngân hàng thực hiện điều hòa vốn trong nền kinh tế dưới hình thức phàn phối nguồn vốn tạm thời nhàn rồi huy động dược từ trong xà hội (quỹ cho vay) đề đáp ứng nhu cầu về vốn phục vụ sản xuất kinh doanh và đời sống.
Cho vay ỉà quyền cua NHTM với tư cách người cho vay (chu nợ) yêu cầu khách hàng của mình - người đi vay - muốn vay được vốn phái tuân thu nhừng điều kiện nhất dịnh, nhừng điều kiện này là cơ sờ ràng buộc về pháp lý đàm bâo cho người cho vay có thể thu hồi được vốn (cà gốc và lài) sau một thời gian nhất định. Để thu hồi vốn, các ngàn hàng có quyền yêu cầu người đi vay đáp ứng nhừng điều kiện vay cụ thể dựa trên cơ sờ mức độ tin tường, tín nhiệm lẫn nhau và uy tín khách hàng. Mặt khác, cho vay là sự chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị từ người sớ hừu (NHTM) sang người sư dụng (người vay - khách hàng), sau một thời gian nhắt định, lại quay về với lượng giá trị lớn hơn giá trị ban đầu, hay nói cách khác, cho vay là một quan hệ giao dịch giừa hai chũ thê (NHTM và người vay), trong đó một bên (NHTM) chuyên giao tiền hoặc tài sàn cho bên kia (người vay) sư dụng trong một thời gian nhất định, đồng thời bên nhận tiền hoặc tài sàn cam kết hoàn trà von (gốc và lài) cho bên cho vay vô điều kiện theo thời hạn thoa thuận. Qua khái niệm trên cho thấy, bàn chat cua cho vay là một giao dịch về tiền hoặc tài sán trên cơ sờ có hoàn trà, mà thực chất là sự vay mượn dựa trên cơ sờ tin tường, tín nhiệm lẫn nhau.
Trong đó, sự hoàn trã là đặc trưng thuộc về bán chất cùa 15 cho vay, là nguyên tắc đê phân biệt phạm trù cho vay với cấp phát cùa Ngân sách Nhà nước. ơ Việt Nam, Luật Tô chức tín dụng so 47/2010 ''Cho vay là một hình thức cấp tin dụng, theo đỏ tổ chức tín dạng giao cho khách hàng sử dụng một khoán tiền đê sứ dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên lac cô hoàn trà cà gốc và lài" h. Khái niệm cho vay tiêu dùng Trên thực tế, có rất nhiều cách định nghía khác nhau về cho vay tiêu dùng (CVTD). Sự khác nhau đó xuất phát từ đặc trưng cua c VTD ờ mồi quốc gia có phần khác nhau, ơ nhiều quốc gia, khái niệm CVTD không bao hàm khoan cho vay đê mua nhà cứa mà chi là nhừng khoán cho vay đê mua các động sàn như ô tô, các đo điện dân dụng.
và cho các nhu cầu sinh hoạt khác như sinh đẻ, cưới xin, du lịch. Dịnh nghĩa về CVTD có thê khác nhau nhưng nội dung cơ bàn là giống nhau, cùng đề cập đến mục đích cua loại cho vay này: CVTD là đê phục vụ cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt cùa cá nhân, hộ gia đình, nhừng người có nhu cằu nâng cao mức song nhưng chưa có khá năng chi tra trong hiện tại. Tóm lại, theo quan diêm cá nhân: CVTD là quan hệ tin dụng giừa ngán hàng (người cho vay) và khách hàng (người đi vay) nham tài trợ cho các phương án phục vụ đời song, tiêu dùng các sân phàm hàng hỏa dịch vụ khi người tiêu dùng chưa có khá năng thanh toán trên nguyên tắc người tiêu dùng sẽ hoàn trá cà gốc lãn lài tại một thời điểm xác định trong tương lai. Mục đích vay của các khách hàng là sừ dụng tiền vào các hoạt động không sinh lời như mua nhà, xây sứa nhà, mua xe hơi, các dịch vụ y tế, chi phí cho các dịp hè, chi phí du học.
Đặc diêm cho vay ticu dùng - Đối tượng cùa cho vay tiêu dùng Đối tượng cua cho vay tiêu dùng là nhừng chi phí tiêu dùng của cá nhân, hộ gia đình, hộ kinh doanh cá thê. Nhừng chi phí này được xác định dựa trên cơ sở giá cả hàng hoá, dịch vụ mà khách hàng đang có nhu cầu tiêu dùng trên thị trường và 16 kha năng chi trá cùa họ trong tương lai. - Các khoản cho vay tiêu dùng thường có tính chu kỳ Các khoán CVTD thường chịu ảnh hường lớn từ nhu cầu cua khách hàng, mà nhu cầu cùa khách hàng thường có tính chu kỳ. Thật vậy, CVTD sè tăng lên trong thời kỳ kinh tế phát triên, khi mà người dân có cuộc sống no đù hơn, có mức thu nhập cao và ồn định hơn, tình hình kinh tế xã hội đầy lạc quan và ngược lại, trong thời kỳ kinh tế suy thoái, rất nhiều khách hàng sẽ câm thay không may tin tương vào tương lai, nhất là khi xu hướng thất nghiệp gia tăng, thu nhập cùa họ giám xuống thì việc vay mượn ngân hàng bị hạn chế đặc biệt là các khoản vay dành cho chi tiêu.
- Các khoan cho vay tiêu dùng có chi phí lớn. Thực tế cho thay quy mô cùa hầu het các khoản CVTD là không lớn, nhưng thời gian vay kéo dài và số lượng các món vay lại nhiều. Hơn nừa, các thông tin về khách hàng thường không đầy đù và chính xác hoàn toàn. Diều này khiến cho ngân hàng vất vá ưong quá trình cho vay, từ khâu tiếp nhận hồ sơ, đen khâu giài ngân, thu nợ và rủi ro cùng khá cao, công việc thâm định kha năng trá nợ cua khách hàng cùng khó khãn hơn khách hàng doanh nghiệp.
Nhừng diều trên khiên cho việc thực hiện, quản lý, kiêm tra và phòng ngừa các khoan tin dụng tiêu dùng cua các ngân hàng là khá tốn kém, mất nhiều chi phí cho các khoản tín dụng này. - Nguồn tra nợ có thể biến động CVTD chứa dựng nhiều rũi ro, sờ dĩ như vậy là vì nguồn trà nợ cùa khách hàng là thu nhập cua họ. Mà nhừng khoan thu nhập này biến động, không ôn dịnh. Các khoản thu nhập này phụ thuộc vào sức khỏe, công việc cua khách hàng và tình trạng nền kinh tế, lạm phát, tình hình thất nghiệp.
Do đó, khi kinh tế khung hoang, lạm phát, thất nghiệp gia tâng thì thu nhập cũa khách hàng bị ánh hương mạnh, khi đó khách hàng khó có thê trà nợ được. Vì thế, mà các ngân hàng thường yêu cầu khách hàng phãi có tài san đàm bão (TSĐB) khi vay. - Khách hàng đa dạng về mức thu nhập và trình độ học vấn Đây là một đặc diêm nôi bật cùa CVTD. Mỏi khách hàng có trình độ học vắn 17 và thu nhập khác nhau nhưng họ đều có thể vay được cùa ngân hàng, dù là cán bộ công nhân viên chức hay là nhân viên cùa một công ty tư nhân có nhu cầu mua ô tô cùng chi can có một khoản tiền tiền đối ứng mà ngân hàng yêu cầu và kế hoạch trá nợ đều được ngân hàng cap tín dụng cho khách hàng với mục đích mua ô tô đê tiêu dùng.
Phân loại cho vay ticu dùng Hoạt động CVTD ngày càng được các ngân hàng chú trọng phát triẻn hơn. Các sân phâm, dịch vụ CVTD không nhừng đa dạng và phong phú về so lượng mà chat lượng cũng được nàng cao nham phục vụ tốt nhất nhu cầu cũa khách hàng. Có rất nhiều tiêu chí đê phân loại CVTD như: Căn cứ vào mục đích vay, cân cứ vào hình thức dam bào tiền vay, cân cứ theo thời hạn vay, căn cứ vào mức độ tín nhiệm với khách hàng, căn cứ vào phương thức hoàn trà, hoặc vào nguôn gốc trà nợ. * Căn cừ vào hình thức đám báo tiền vay Theo hình thức dâm bão tiền vay, CVTD có thê chia làm hai loại, dó là cho vay có TSĐB và cho vay không có TSĐB.
Cho vay không cỏ TSDB'. Là hình thức ngân hàng cap tín dụng cho khách hàng vay mà không cằn có TSĐB. Ngân hàng cho khách hàng vay tiền trên cơ sờ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng cùa khách hàng trên cơ sở tín chap. Cho vay tiêu dùng có tài sàn đàm bào: Thông thường, hoạt động CVTD cùa các NHTM là theo hình thức này.
CVTD có TSDB có thế chia làm hai loại: Cho vay có đàm bao bằng tài san hình thành từ tiền vay và cho vay có tài sàn đâm bào khác. + Cho vay có dâm bão bang tài sán hình thành từ tiền vay: Trong trường hợp khách hàng có nhu cầu vay vốn để mua tài sàn nhưng không có TSĐB hoặc nếu có thi TSĐB đó không đáp ứng được điều kiện về TSĐB cua ngân hàng thì khách hàng có thê dùng chính tài sán được hình thành từ khoán tín dụng mà ngân hàng cấp cho khách hàng làm TSĐB. + Cho vay có TSĐB khác: Đoi với hình thức vay này thì TSĐB không phai là tài san được hình thành từ khoán tin dụng ngân hàng cấp cho khách hàng, mà là 18 các tài sản thuộc sờ hừu cùa khách hàng. Có thể phân loại hình thức này làm hai loại đó là cho vay the chấp và cho vay cầm cố.
* Cản cừ theo thời hạn vay Cãn cứ theo thời hạn vay thì CVTD bao gồm CVTD ngắn hạn, CVTD trung hạn và CVTD dài hạn. Cho vay tiêu dùng ngan hạn’. Đây là khoán tín dụng có khoáng thời gian ngan, thường dưới 1 nâm. Khoàn tín dụng này thường đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ngắn hạn cùa khách hàng.
Cho vay tiêu dùng trung hạn: Đây là khoăn tín dụng tiêu dùng có thời hạn dài hơn, thường từ 1 đên 5 nãm. Khoan tín dụng này nhằm đáp ứng cho nhu cầu tiêu dùng trung hạn cùa khách hàng như vay mua xe máy, vay sữa nhà. Cho vay tiêu dùng dài hạn: Là khoan tín dụng dài hạn, thường trên 5 năm. Nhẳm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng dài hạn cua khách hàng như mua xe ô tô, vay mua nhà, xây nhà.
* Căn cứ vào phương thức hoàn trả Theo tiêu thức này thì CVTD dược chia làm ba loại dó là, CVTD trả góp, CVTD trá một lần và CVTD tuần hoàn. Cho vay tiêu dùng trá góp: Là phương thức cho vay, trong đó người di vay tra nợ gốc cho ngân hàng làm nhiều lần trong thời hạn tín dụng đà thòa thuận. Cho vay trã góp thường áp dụng cho các khoản vay trung và dài hạn nhằm tài trợ cho các khoan vay mang tính chất dài hạn. - Cho vay tiêu dùng trà một lần: Theo phương thức này, số tiền vay sè được khách hàng thanh toán cho ngân hàng chi một lần khi đến hạn thanh toán.