CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG THÔNG TIN THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ 1. NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN - Thông tin là một dữ liệu được tổ chức, doanh nghiệp sử dụng một phương thức nhất định sao cho chúng mang lại một giá trị gia tăng so với giá trị vốn có của bản thân dữ liệu. Thông tin chính là dữ liệu đã qua xử lý (phân tích, tổng hợp, thống kê) có ý nghĩa thiết thực, phù hợp với mục đích cụ thể của người sử dụng. Thông tin có thể gồm nhiều giá trị dữ liệu có liên quan nhằm mang lại ý nghĩa trọn vẹn cho một sự vật, hiện tượng cụ thể trong một ngữ cảnh.
- Hệ thống là một tập hợp có tổ chức gồm nhiều phần tử có mối quan hệ tương tác, ràng buộc lẫn nhau, cùng phối hợp hoạt động để đạt được một mục tiêu chung. Các phần tử trong một hệ thống có thể là vật chất hoặc phi vật chất như con người, máy móc, thông tin, dữ liệu, phương pháp xử lý, qui tắc hoạt động, quy trình xử lý,…(Đàm Gia Mạnh, 2017, Giáo trình Hệ thống thông tin quản lý, Nhà xuất bản Thống Kê, trang 27). - Hệ thống thông tin là một tập hợp phần cứng, phần mềm, cơ sở dữ liệu, mạng viễn thông, con người và các quy trình thủ tục khác nhằm thu thập, xử lý, lưu trữ và truyền thông tin trong một tổ chức, doanh nghiệp. - Thương mại điện tử (Electronic commerce – EC or E.Commerce) là một khái niệm được dùng để mô tả quá trình mua và bán hoặc giao dịch sản phẩm, dịch vụ và thông tin thông qua mạng máy tính, kể cả internet.
- Kinh doanh điện tử (Electronic business – e.business) để chỉ một phạm vi rộng hơn của thương mại điện tử. Là chu trình kinh doanh, tốc độ kinh doanh, toàn cầu hóa, nâng cao năng suất, tiếp cận khách hàng mới và chia sẻ kiến thức giữa các tổ chức nhằm đạt được lợi thế cạnh tranh. - Hệ thống thương mại điện tử là sự kết hợp tổng thể của CNTT và các hoạt động kinh doanh trong một tổ chức, trong đó việc thực hiện các hoạt động kinh doanh đóng vai trò then chốt. MỘT SỐ LÝ THUYẾT VỀ HỆ THỐNG THÔNG TIN THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ 1.
Mô hình thương mại điện tử B2B B2B là viết tắt của cụm từ Business to Business, có nghĩa là các giao dịch giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp thông qua môi trường Internet và các phương tiện điện tử khác. Quá trình giao dịch trong TMĐT B2B tập trung vào các doanh nghiệp chứ không phải khách hàng cá nhân, đây chính là đặc điểm lớn nhất để phân biệt B2B và B2C. TMĐT B2B đem lại lợi ích thực tế cho các doanh nghiệp, đặc biệt giúp các doanh nghiệp giảm chi phí về thu thập thông tin tìm hiểu thị trường, quảng cáo, tiếp thị, đàm phán và tăng cường cơ hội kinh doanh. Để triển khai B2B, doanh nghiệp trước hết cần đẩy mạnh ứng dụng CNTT bằng cách tin học hoá các quy trình kinh doanh, quy trình quản lý, quản trị trong nội bộ doanh nghiệp.
Và tiến xa hơn, xây dựng các cơ sở dữ liệu nội bộ, tích hợp các quy trình để hỗ trợ việc ra quyết định kinh doanh, kết nối với các đối tác. Điển hình và cũng là ở mức độ phát triển cao nhất của TMĐT B2B phải kể đến mô hình www. Được thành lập và hoạt động từ năm 1999, Alibaba.com là công ty đầu tiên của Trung Quốc thành lập một sàn giao dịch điện tử và hiện nay là một trong những sàn giao dịch thương mại thế giới lớn nhất và nơi cung cấp các dịch vụ marketing trên mạng hàng đầu cho những nhà xuất khẩu và nhập khẩu. Mô hình thương mại điện tử B2C B2C (Business to Customer) là mô hình TMĐT tập trung vào các giao dịch giữa doanh nghiệp với khách hàng.
Tuy nhiên, khách hàng ở đây cần được hiểu rõ là người tiêu dùng cuối cùng (end-users), bao gồm cả khách hàng cá nhân và khách hàng tổ chức mua sắm sản phẩm/dịch vụ để tiêu dùng (như văn phòng phẩm) chứ không phải hàng hóa để phục vụ cho sản xuất hay thương mại. Các doanh nghiệp bên bán thường xây dựng cho mình một (hoặc một số) website bán hàng (các cửa hàng bán lẻ trực tuyến), là nơi thực hiện các hoạt động chào bán, hỗ trợ đặt hàng trực tuyến, hỗ trợ thanh toán…đối với khách hàng. Khách hàng sẽ tìm kiếm thông tin về sản phẩm/dịch vụ cũng như dễ dàng thực hiện việc so sánh giữa các sản phẩm/dịch vụ này thông qua các website của các bên cung cấp. Các trang web hoạt động thành công với hình thức TMĐT này trên thế giới phải kể đến Amazon.com…Tại Việt Nam cũng có rất nhiều website bán lẻ trực tuyến phát triển như website của các siêu thị điện máy (trananh.
Mô hình thương mại điện tử C2C TMĐT C2C (Customer to Customer) là mô hình được tạo ra để khách hàng tương tác trực tiếp với nhau thông qua hệ thống trang web. Điểm phân biệt của các trang web C2C và các trang web B2C (Business to Customer: Doanh nghiệp đến khách hàng) hoặc B2B2C (Business to Business to Customer: Doanh nghiệp đến doanh nghiệp/khách hàng) là các trang web này chỉ dừng ở việc rao vặt, tức đăng tin bán sản phẩm của người bán và không cung cấp các dịch vụ khác như giao nhận, thanh toán đảm bảo…Về phương thức hoạt động, các tin về sản phẩm sẽ được đăng ở các trang web C2C và chia ra theo chuyên mục như thời trang, đồ điện tử…Theo đó, nguồn thu của các trang web này sẽ đến từ việc thu phí đăng ký thành viên, đăng tin rao vặt và bán banner quảng cáo cho chủ cửa hàng là thành viên của trang web hoặc các doanh nghiệp dù chưa là thành viên nhưng có nhu cầu quảng cáo. Một trong những doanh nghiệp hoạt động theo mô hình C2C rất nổi tiếng trên thế giới chính là eBay, một hình mẫu kinh doanh theo hình thức đấu giá trực tuyến. Ở Việt Nam, TMĐT C2C cũng đang có sự phát triển song chủ yếu vẫn dừng lại ở việc rao vặt, quảng cáo, rao bán, trao đổi…Một số website hoạt động khá thành công có thể kể tới như chotot.
Mô hình thương mại điện tử G2C G2C – Government to Citizens: là loại hình giao dịch giữa cơ quan nhà nước với cá nhân. Đây chủ yếu là các giao dịch mang tính hành chính, nhưng có thể mang những yếu tố của TMĐT. Ví dụ khi người dân đóng tiền thuế qua mạng, trả phí khi đăng ký hồ sơ trực tuyến, bầu cử trực tuyến, hải quan trực tuyến, cung cấp visa trực tuyến…Hiện nay Chính phủ điện tử là hình thức đang rất được chú trọng phát triển nhằm giảm bớt sự phức tạp trong việc giải quyết các thủ tục hành chính cho công dân. Việc sử dụng các dịch vụ công trực tuyến ngày càng trở nên phổ biến.
Đây được xem là bước tiến lớn của yếu tố Nhà nước trong việc thực hiện các giải pháp nhằm thúc đẩy sự phát triển TMĐT mỗi quốc gia, trong đó có Việt Nam. Đặc điểm của thương mại điện tử So với thương mại truyền thống thì TMĐT có những đặc điểm như sau: - Không bị giới hạn về thời gian: Thời gian hoạt động liên tục 24/7 có lẽ là điều mà thương mại truyền thống không thể làm được. Với việc ứng dụng CNTT thì giờ đây các doanh nghiệp có thể dễ dàng xử lý tự động những tương tác với khách hàng thông qua website trong bất kể thời gian nào trong ngày. Thương mại truyền thống trước kia luôn bị hạn chế bởi mặt thời gian khi phụ thuộc rất lớn vào thời gian làm việc của nhân viên nên đa phần các giao dịch chỉ ở mức giới hạn.
Nhưng khi TMĐT xuất hiện, nó cho phép khách hàng có thể tìm và đặt hàng trong mọi khoảng thời gian, không phải giờ hành chính. Các đơn hàng được xử lý tự động mà không cần có sự can thiệp của con người. Cũng vì thế mà số lượng giao dịch có cơ hội tăng lên rất nhiều, mang lại những giá trị trực tiếp cho doanh nghiệp. Việc gỡ bỏ được những hạn chế về mặt thời gian cũng có ý nghĩa rất lớn đối với các giao dịch diễn ra giữa các địa điểm có sự chênh lệch về múi giờ.
- Khoảng cách không gian được xóa bỏ: Trong thương mại truyền thống, các giao dịch diễn ra luôn phần nào phải chịu những ràng buộc của giới hạn địa lý. Trước kia, khách hàng sẽ phải tìm đến các cửa hàng vật lý để mua các sản phẩm, hàng hóa, khoảng cách di chuyển luôn bị giới hạn nên khách hàng thường ít có cơ hội lựa chọn và quyền thương lượng cũng chủ yếu thuộc về phía nhà cung ứng. Nhưng trong môi trường TMĐT, mọi rào cản về không gian đã được xóa bỏ, khách hàng có thể tiến hành các giao dịch phi khoảng cách, phi biên giới một cách dễ dàng, điều mà không thể làm được trước kia. TMĐT giúp các doanh nghiệp nội địa vươn mình ra thế giới nhưng khi khoảng cách về địa lý giữa các khu vực thị trường được rút ngắn thì việc đánh giá các yếu tố của môi trường cạnh tranh cũng trở nên khó khăn hơn và phức tạp hơn rất nhiều.
Môi trường cạnh tranh càng trở nên gay gắt hơn khi nó mở rộng ra phạm vi quốc tế. Chính vì vậy đòi hỏi các doanh nghiệp phải luôn sáng suốt trong quá trình xây dựng các chiến lược kinh doanh của mình. - Sự nhanh chóng và chính xác: Việc xử lý các giao dịch trước kia phụ thuộc nhiều vào con người nên không thể tránh được những yếu tố chủ quan như việc chậm trễ về thời gian hay xảy ra những sai lầm trong quá trình xử lý thông tin…Nhưng khi ứng dụng CNTT thì mọi thông tin được gửi đi và xử lý một cách nhanh chóng và độ chính xác rất cao. Giờ đây, chỉ cần một vài thao tác trên Internet là một khách hàng tại Việt Nam có thể dễ dàng đặt mua một cuốn sách tại Mỹ mà không cần mất quá nhiều thời gian chờ đợi.
Thông tin đặt hàng được truyền đi tới website bán hàng chỉ trong vài giây dù cho khoảng 9 Luan van cách là nửa vòng trái đất. Ngoài ra thì các giao dịch được xử lý tự động nên độ chính xác rất cao, như thế khách hàng của doanh nghiệp sẽ luôn được đáp ứng một cách nhanh nhất và hầu như không xảy ra sai xót trong quá trình phục vụ. - Khả năng tương tác cao: Trong thương mại truyền thống, để đến được với người tiêu dùng cuối cùng, hàng hóa thường phải trải qua nhiều khâu trung gian như các nhà bán buôn, bán lẻ, đại lý, môi giới.