phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn gồm có 3 chương chính : Chƣơng 1: Nghiên cứu tổng quan về rủi ro và quản trị rủi ro. Chƣơng 2 : Thực trạng công tác quản trị rủi ro tại các DN Việt Nam. Chƣơng 3 : Giải pháp hoàn thiện hệ thống quản trị rủi ro tại các DN Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 CHƢƠNG 1 : NGHIÊN CỨU TỔNG QUAN VỀ RỦI RO VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO 1.1 Tổng quan về rủi ro : 1.1 Khái niệm về rủi ro và sự ảnh hƣởng của rủi ro đến hoạt động sản xuất kinh doanh của DN : Trong cuộc sống và công việc hàng ngày rủi ro có thể xuất hiện trên mọi lĩnh vực.
Rủi ro không ngoại trừ một ai, một quốc gia dân tộc nào. Rủi ro có thể xuất hiện mọi lúc, mọi nơi, trong mọi công việc. Rủi ro có thể xuất hiện ở những chỗ, những nơi vào những lúc mà không ai có thể ngờ tới. Cho đến nay chưa có định nghĩa thống nhất về rủi ro, những trường phái khác nhau, tác giả khác nhau đưa ra những định nghĩa rủi ro khác nhau.
Những định nghĩa này rất đa dạng, phong phú, nhưng tựu trung lại có thể chia làm hai trường phái lớn : trường phái truyền thống ( hay còn gọi là trường phái tiêu cực ) và trường phái trung hòa. Theo trường phái truyền thống thì : rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con người. Thực tế cho thấy chúng ta đang sống trong một thế giới mà rủi ro luôn tiềm ẩn và ngày càng tăng theo nhiều hướng khác nhau. Xã hội loài người càng phát triển, hoạt động của con người ngày càng đa dạng, phong phú và phức tạp, thì rủi ro cho con người cũng ngày càng nhiều và đa dạng hơn, mỗi ngày qua lại xuất hiện thêm những loại rủi ro mới, chưa từng có trong quá khứ.
Con người cũng quan tâm nhiều hơn đến việc nghiên cứu rủi ro, nhận dạng rủi ro và tìm các biện pháp quản trị rủi ro, trong quá trình nghiên cứu đó nhận thức về rủi ro của con người cũng thay đổi, trở nên khoan dung, trung hòa hơn. Theo trường phái trung hòa, rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được. Rủi ro có tính hai mặt : vừa có tính tích cực, vừa có tính tiêu cực. Rủi ro có thể gây ra những tổn thất, mất mát, nguy hiểm,…, nhưng cũng chính rủi ro có thể mang đến cho con người những cơ hội.
Ảnh hƣởng của rủi ro đến hoạt động sản xuất kinh doanh của DN : Ở phần trên đã phân tích và chỉ ra sự phát sinh của rủi ro trong hoạt động của DN. Phần tiếp theo sẽ cho biết những rủi ro đó ảnh hưởng như thế nào đến hoạt LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 động sản xuất kinh doanh của DN, trên cơ sở đó, sẽ nêu lên các công cụ phòng ngừa rủi ro. Trước tiên, rủi ro tỷ giá có ảnh hưởng đến hoạt động của DN ở các khía cạnh sau: tác động đến năng lực cạnh tranh của DN và tác động đến khả năng chịu đựng tài chính của DN. - Sức cạnh tranh của DN tập trung ở khả năng quyết định giá cả của DN so với các đối thủ trên thị trường.
Hoạt động trong điều kiện có rủi ro tỷ giá tác động khiến DN luôn phải đối phó với tổn thất ngoại hối bằng cách nâng giá bán để trang trải tổn thất nếu xảy ra. Điều này làm cho giá cả của DN trở nên kém hấp dẫn và khả năng cạnh tranh của DN bị giảm sút. - Rủi ro tỷ giá mang đến sự tổn thất cho DN thông qua tác động đến dòng tiền từ hoạt động kinh doanh, hoạt động đầu tư và hoạt động tài trợ. Sự tổn thất này cuối cùng tác động đến khả năng chịu đựng tài chính của DN.
Khi có rủi ro tỷ giá, DN đối mặt với tổn thất làm cho giá trị phần vốn chủ sở hữu trở nên bất ổn và có nguy cơ sụt giảm khiến cho tỷ số chủ động về tài chính giảm theo. Điều này đặc biệt nghiêm trọng đối với các DN vừa và nhỏ, DN mà quy mô vốn không lớn lắm, đôi khi sự tổn thất ngoại hối nếu quá nghiêm trọng có thể làm điêu đứng DN. Kế đến là sự tác động của rủi ro lãi suất, sự thay đổi của lãi suất ảnh hưởng đến chi phí sử dụng vốn và là chi phí đầu vào của quá trình sản xuất kinh doanh. Do đó, mọi sự biến động về lãi suất trên thị trường đều ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động hay nói cách khác là tác động trực tiếp đến lợi nhuận của DN và qua đó điều chỉnh hoạt động kinh tế của họ.
Nhìn chung, ảnh hưởng của lãi suất đến các DN có thể khái quát lại như sau : - Khi lãi suất cho vay tăng cao, hiệu quả SXKD của hầu hết các DN đều bị giảm sút, nhiều DN bị thua lỗ, khả năng trả nợ bị suy giảm. - Lãi suất vay cao, cùng với nguồn cung tín dụng bị hạn chế sẽ dẫn đến tình trạng các DN buộc phải cơ cấu lại hoạt động SXKD, cắt giảm việc đầu tư, thu hẹp qui mô và phạm vi hoạt động. - Nhiều DN có qui mô nhỏ, vốn ít, không chịu đựng được mức lãi suất cao, không có khả năng huy động vốn để duy trì hoạt động SXKD sẽ phải ngừng hoạt động, giải thể và tuyên bố phá sản… LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 Sau cùng là sự ảnh hưởng của giá cả hàng hoá, khi giá cả hàng hoá, nguyên nhiên vật liệu đầu vào thay đổi sẽ tác động làm ảnh hưởng đến nguồn cung của DN. Trong trường hợp giá cả tăng quá cao cùng với sự khan hiếm nguồn cung sẽ làm tăng chi phí SXKD của DN, kéo theo làm tăng giá cả sản phẩm hay dịch vụ đầu ra gây khó khăn trong việc phân phối, làm xuất hiện những đối thủ cạnh tranh khác trên thị trường gây giảm sút thị phần của DN.
Nói chung, sự hiện diện của mối nguy hiểm và rủi ro là đặc tính của môi trường kinh doanh. Chúng xuất hiện khi có cơ hội làm ra lợi nhuận và làm thay đổi những tổn thất. Chấp nhận mạo hiểm và rủi ro là con đường duy nhất mang lại lợi nhuận trong kinh doanh cho các nhà đầu tư. Dù không mong đợi, nhưng rủi ro vẫn luôn hiện diện trong mọi quyết định đầu tư hay giao dịch kinh doanh của DN và có thể biến những “ giấc mơ ngọt ngào” của các ông chủ DN trở thành “quả đắng”.
Tùy theo mức độ, rủi ro có thể gây ra những thiệt hại về tài chính, nhưng cũng có thể đẩy DN vào tình trạng khánh kiệt, thậm chí phá sản. Vì vậy, trong hoạt động của mình, một điều hết sức quan trọng mà mọi DN cần phải luôn quan tâm, đó là : quản trị rủi ro. Thực hiện tốt điều này sẽ giúp DN triệt tiêu hoặc giảm thiểu những thiệt hại mà rủi ro có thể gây ra.2 Phân loại rủi ro : Như trên đã trình bày có rất nhiều loại rủi ro và ngày càng xuất hiện thêm nhiều loại rủi ro mới, phức tạp hơn trước. Để phân loại rủi ro người ta sử dụng nhiều tiêu chí khác nhau.
Phân loại theo phương pháp quản trị rủi ro truyền thống : Rủi ro từ thảm họa : động đất, núi lửa, lũ lụt, hỏa hoạn, chiến tranh, khủng bố… Rủi ro tài chính : các khoản nợ xấu, tỷ giá hối đoái, lãi suất, biến động giá cả hàng hóa… Rủi ro tác nghiệp : trang thiết bị, hệ thống máy tính hư hỏng, chuỗi cung ứng hay quy trình hoạt động có lỗi, bị gián đoạn, nhân viên bị tai nạn… Rủi ro chiến lược thường nhắm tới một hoặc nhiều yếu tố chủ chốt trong việc thiết kế mô hình kinh doanh của DN. Các loại rủi ro chiến lược đó là : rủi ro dự án, rủi ro từ khách hàng, rủi ro từ chuyển đổi, rủi ro từ đối thủ cạnh tranh duy nhất, rủi ro thương hiệu, rủi ro ngành, rủi ro đình trệ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 15 - Phân loại theo nguồn gốc rủi ro : rủi ro do môi trường thiên nhiên, rủi ro do môi trường văn hóa, rủi ro do môi trường xã hội, rủi ro do môi trường chính trị, rủi ro do môi trường luật pháp, rủi ro do môi trường kinh tế, rủi ro do môi trường hoạt động của tổ chức, rủi ro do nhận thức của con người. - Phân loại rủi ro theo môi trường tác động : rủi ro do môi trường bên trong, rủi ro do môi trường bên ngoài.
- Phân loại theo đối tượng rủi ro : rủi ro về tài sản, rủi ro về nhân lực, rủi ro về trách nhiệm pháp lý. - Phân loại rủi ro theo các ngành, lĩnh vực hoạt động : rủi ro trong công nghiệp, rủi ro trong nông nghiệp, rủi ro trong kinh doanh thương mại, rủi ro trong hoạt động ngoại thương ( XNK ), rủi ro trong kinh doanh ngân hàng, rủi ro trong kinh doanh du lịch, rủi ro trong đầu tư, rủi ro trong ngành xây dựng, rủi ro trong ngành giao thông vận tải, rủi ro trong ngành thông tin liên lạc, rủi ro trong giáo dục, đào tạo… Rủi ro kinh doanh : Rủi ro kinh doanh thực chất là rủi ro gắn với quyết định đầu tư của DN, là yếu tố không thể bỏ qua nếu DN tham gia hoạt động sản xuất kinh doanh. Trên thương trường, các rủi ro kinh doanh thường xuyên xuất hiện và có những tác động bất lợi đến hoạt động của DN. Rủi ro kinh doanh bao gồm nhiều loại nhưng tựu trung lại có thể chia làm hai nhóm, đó là : rủi ro hệ thống và rủi ro phi hệ thống.1 Rủi ro hệ thống : Trong kinh doanh, những rủi ro do các yếu tố nằm ngoài DN, không kiểm soát được và có ảnh hưởng rộng rãi đến cả thị trường được gọi là rủi ro hệ thống hay là rủi ro không phân tán được.
Rủi ro hệ thống là những rủi ro từ bên ngoài DN, chẳng hạn như chiến tranh, lạm phát, sự kiện kinh tế và chính trị…DN có tiến hành đa dạng hoá đầu tư cũng không thể loại bỏ rủi ro này.2 Rủi ro phi hệ thống : Rủi ro phi hệ thống là rủi ro có thể phân tán được, DN có thể loại bỏ được nếu sử dụng công cụ phòng ngừa thích hợp.