CHƯƠNG I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ ĐỐI VỚI CÔNG TÁC THU, CHI NGÂN SÁCH TRONG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU 1. Lý luận chung về hệ thống kiểm soát nội bộ trong một đơn vị: 1. Lịch sử ra đời và phát triển của các lý thuyết kiểm soát nội bộ.
Trong môi trường kinh tế phát triển nhanh chóng như hiện nay, các tổ chức thường xuyên phải đối mặt với rất nhiều rủi ro, vấn đề đặt ra cho các nhà quản lý làm sao để có thể thiết lập một hệ thống kiểm soát giúp cho tổ chức của họ đạt được mục tiêu đã đặt ra đồng thời có thể ngăn chặn tối đa các rủi ro, các hoạt động gây thiệt hại cho lợi ích của tổ chức đó. Ngày nay, công tác kiểm tra và kiểm soát đã và đang trở thành một trong những chức năng quan trọng giúp các đơn vị thực hiện được điều đó. Trong suốt quá trình hoạt động của mình, song song với công tác tổ chức nhân sự, tài chính, kế hoạch….thì các nhà quản lý luôn phải gắn công tác kiểm tra, kiểm soát của mình đi kèm đối với các chức năng này thông qua các thủ tục, các chính sách đảm bảo hướng các mặt hoạt động đó đi đúng mục tiêu đã đặt ra. Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về KSNB, dưới đây là một số quan điểm về KSNB: - KSNB theo quan điểm AICPA: “KSNB là kế hoạch tổ chức và tất cả những phương pháp, biện pháp phối hợp được thừa nhận dùng trong kinh doanh để bảo vệ tài sản của tổ chức, kiểm tra sự chính xác và độ tin cậy của thông tin kế toán, thúc đây hiệu quả hoạt động và khích lệ bám sát chủ trương quản lý đề ra.
- KSNB theo quan điểm của IFAC: “KSNB là hệ thồng gồm các chính sách, các thủ tục được thiết lập tại đơn vị nhằm đảm bảo các mục tiêu: bảo vệ tài sản của đơn vị, đảm bảo độ tin cậy của các thông tin, đảm bảo việc thực hiện các chế độ pháp lý và đảm bảo hiệu quả hoạt của hoạt động”. - KSNB theo quan điểm của COSO: “KSNB là một quy trình chịu ảnh hưởng bởi Hội đồng quản trị, các nhà quản lý và các nhân viên khác của tổ chức, được thiết kế để cung cấp một sự đảm bảo hợp lý trong việc tổ chức thực hiện các mục tiêu sau: Hiệu lực và hiệu quả của các hoạt động, tính chất đáng tin cậy của Báo cáo tài chính, sự tuân thủ các luật lệ về pháp luật hiện hành”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lịch sử ra đời và phát triển của KSNB trong khu vực công Trong lĩnh vực công, KSNB rất được xem trọng, nó là một đối tượng được quan tâm đặc biệt của kiểm toán viên nhà nước Một số quốc gia như Mỹ, Canada đã có những công bố chính thức về KSNB áp dụng cho các cơ quan hành chính sự nghiệp.
Chuẩn mực về kiểm toán của Tổng kế toán nhà nước Hoa Kỳ (GAO) 1999 có đề cập đến vấn đề KSNB đặc thù trong tổ chức hành chính sự nghiệp. GAO đưa ra năm yếu tố về KSNB bao gồm các quy định về môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, các hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, giám sát. Về kiểm toán nhà nướ, hệ thống chuẩn mực kiểm toán nhà nước do Tổ chức quốc tế các cơ quan kiểm toán tối cao (INTOSAI) ban hành bao gồm quy tắc đạo đức nghề nghiệp và chuẩn mực kiểm toán. Năm 1992, bản Hướng dẫn về chuẩn mực KSNB của INTOSAI đã hình thành một tài liệu đề cập đến nâng cấp các chuẩn mực KSNB, hỗ trợ cho việc thực hiện và đánh giá KSNB.
Năm 2001, bản hướng dẫn của INTOSAI 1992 đã cập nhật thêm về các chuẩn mực KSNB để phù hợp với tất cả các đối tượng và phù hợp với sự phát triển gần đây trong KSNB. Điều cần lưu ý là tài liệu này đã tích hợp các lý luận chung về KSNB của báo cáo COSO. Bên cạnh việc cải thiện định nghĩa KSNB và xây dựng một sự hiểu biết thông thường về KSNB, tài liệu của INTOSAI trình bày những vấn đề đặc thù về khu vực công. Định nghĩa về KSNB và các yếu tố của HTKSNB theo INTOSAI 1.
Định nghĩa về KSNB theo INTOSAI Hướng dẫn chuẩn mực của KSNB của INTOSAI 1992 đưa ra định nghĩa về KSNB như sau: KSNB là cơ cấu của một tổ chức, bao gồm nhận thức, phương pháp, quy trình và các biện pháp của người lãnh đạo nhằm bảo đảm sự hợp lý để đạt được các mục tiêu của tổ chức: - Thúc đẩy các hoạt động hữu hiệu, hiệu quả và có kỷ cương cũng như chất lượng của sản phẩm, dịch vụ phù hợp với nhiệm vụ tổ chức. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 - Bảo vệ các nguồn lực không bị thất thoát, lạm dụng, lãng phí, tham ô và vi phạm pháp luật. - Khuyến khích tuân thủ pháp luật, quy định của nhà nước và nội bộ. - Xây dựng và duy trì các dữ liệu tài chính và hoạt động, lập báo cáo đúng đắn và kịp thời.
Tài liệu hướng dẫn của INTOSAI được cập nhật vào năm 2001, trình bày về định nghĩa KSNB như sau: KSNB là một quá trình xử lý toàn bộ được thực hiện bởi nhà quản lý và các cá nhân trong tổ chức, quá trình này được thiết kế để phát hiện các rủi ro và cung cấp một sự đảm bảo hợp lý để đạt được nhiệm vụ của tổ chức. So với định nghĩa của báo cáo COSO và hướng dẫn năm 1992, khía cạnh giá trị đạo đức được thêm vào. Mục tiêu KSNB được nhấn mạnh thêm, đó chính là tầm quan trọng của hành vi đạo đức cũng như sự ngăn chặn và phát hiện sự gian trá và tham nhũng trong khu vực công. Ngân sách nhà nước được phân bố rộng rãi.
Chính vì vậy cần có các kiểm soát nhằm đảm bảo ngân sách được sử dụng đúng mục đích, các tài sản không bị thất thoát hay lãng phí. Vì vậy, việc bảo vệ nguồn lực cần được nhấn mạnh thêm tầm quan trọng trong KSNB đối với khu vực công. Mục tiêu của tài liệu này là thiết lập và duy trì KSNB hữu hiệu trong khu vực công. Vì vậy, các lãnh đạo của Chính phủ rất quan tâm đến tài liệu này.
Các nhà lãnh đạo các tổ chức của nhà nước xem tài liệu này là một nền tảng để thực hiện và giám sát KSNB trong tổ chức. Mục tiêu của hệ thống kiểm soát nội bộ Hệ thống kiểm soát nộ bộ được thiết lập trong một tổ chức với mục tiêu: - Mục tiêu hoạt đông: Đây là mục tiêu liên quan đến tính hữu hiệu và hiệu quả của các hoạt động. Kiểm soát nội bộ giúp đơn vị bảo vệ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, bảo mật thông tin, nâng cao uy tín, mở rộng thị phần, thực hiện các chiến lược kinh doanh của đơn vị. - Mục tiêu báo cáo tài chính: Thông tin kế toán tài chính có vai trò quan trọng đối với nhà quản lý đơn vị và các đối tượng liên quan khác bên ngoài.
KSNB phải đảm bảo về tính trung thực và đáng tin cậy của báo cáo tài chính. Báo cáo tài chính. Báo cáo tài chính lập phải phù hợp với chuẩn mực và chế độ kế toán hiện LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Báo cáo tài chính trung thực, đáng tin cậy là cơ sở để nhà quản lý đơn vị đưa ra các quyết định đúng đắn và là điều kiện để thu hút nhà đầu tư, người cho vay, khách hàng, nhà cung cấp.
- Mục tiêu tuân thủ: Hệ thống KSNB được thiết lập trong đơn vị phải đảm bảo hợp lý việc chấp hành luật pháp và các quy định. Sau khi thiết lập xong hệ thống KSNB phải được phổ biến đến từng nhân viên trong đơn vị và hướng mọi thành viên trong đơn vị vào việc tuân thủ các chính sách, quy định nội bộ của đơn vị nhằm bảo đảm đạt được những mục tiêu của đơn vị. - Bảo vệ an toàn tài sản của đơn vị: trong một đơn vị, có rất nhiều loại tài sản khác nhau, các tài sản này có thể bị sử dụng lãng phí, sử dụng không có hiệu quả, bị hư hỏng, bị mất mát. Hệ thống kiểm soát nội bộ góp phần phát hiện những tiêu cực trên, giúp bảo vệ an toàn và sử dụng một cách hiệu quả tài sản của doanh nghiệp.
- Hoàn thành các mục tiêu đặt ra đối với các hoạt động của đơn vị: hệ thống kiểm soát nội bộ là hệ thống các thủ tục, chính sách được thiết lập bao trùm tất cả chức năng về tài chính, kế toán, hành chính, quản lý nhân sự….vì vậy nó huy động được mọi đối tượng trong đơn vị cùng hướng dẫn nhằm thực hiện mục tiêu đề ra. Hệ thống kiểm soát nội bộ có ý nghĩa quan trọng với tất cả các tổ chức đặc biệt là đối với các tổ chức có quy mô lớn, ở các đơn vị mà việc phân cấp càng lớn, mối quan hệ giữa các cấp hay giữa các bộ phận chức năng với nhân viên, việc thu thập và truyền thông tin giữa các bộ phận gặp khó khăn. Sự cần thiết và lợi ích của hệ thống kiểm soát nội bộ Kiểm soát nội bộ tốt sẽ đem lại cho tổ chức các lợi ích như: - Đảm bảo giảm bớt nguy cơ rủi ro tiềm ẩn trong quản lý - Đảm bảo an toàn tài sản và bảo mật thông tin trong đơn vị - Đảm bảo tính tuân thủ của các hoạt động đối với chính sách chế độ pháp luật của Nhà nước, các quy định, quy chế đề ra trong đơn vị - Đảm bảo tính trung thực và hợp lý, sự phù hợp với thông lệ chuẩn mực và quy định của tài chính, kế toán hiện hành, các thông tin được phản ánh trên báo cáo tài chính. - Đảm bảo cho tổ chức hoạt động có hiệu quả, sử dụng tối ưu các nguồn lực và đạt được mục tiêu đề ra.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các yếu tố cơ bản của hệ thống kiểm soát nội bộ: Tương tự như báo cáo COSO, INTOSAI đưa ra năm yếu tố của KSNB bao gồm: Môi trường kiểm soát, Đánh giá rủi ro, Các hoạt động kiểm soát (Các thủ tục kiểm soát); Thông tin và truyền thông; Giám sát. Môi trường kiểm soát: Môi trường kiểm soát đã tạo nên một sắc thái chung cho một tổ chức, ảnh hưởng đến ý thức kiểm soát của các nhân viên. Môi trường kiểm soát là nền tảng cho tất cả các yếu tố khác trong KSNB, tạo lập nên một nề nếp kỷ cương, đạo đức và cơ cấu tổ chức.