CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN NGUYÊN VẬT LIỆU TRONG DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG 1. Khái quát chung về đặc điểm của ngành xây dựng công trình giao thông Xây dựng cơ bản là ngành sản xuất vật chất độc lập có chức năng tái sản xuất tài sản cố định cho nền kinh tế quốc dân, tạo nên cơ sở vật chất cho xã hội qua đó tăng tiềm lực kinh tế quốc phòng cho quốc gia, việc đầu tư xây dựng cơ bản gắn liền với việc ứng dụng các công nghệ hiện đại góp phần thúc đẩy sự phát triển của khoa học kỹ thuật đối với các ngành sản xuất vật chất. Vì vậy có thể nói xây dựng cơ bản là ngành có vị trí hết sức quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, nguồn vốn được trích từ một bộ phận lớn của thu nhập quốc dân nói chung và quỹ tích lũy nói riêng với vốn đầu tư, tài trợ của nước ngoài. Xây dựng các công trình giao thông là một bộ phận của ngành xây dựng cơ bản.
Ngành xây dựng các hạng mục công trình giao thông bao gồm các hạng mục đường sá, cầu đường… phục vụ cho giao thông đi lại. Sản phẩm xây dựng công trình giao thông là những công trình phục vụ cho việc đi lại, di chuyển trên cùng địa bàn hoặc giữa các địa bàn, khu vực với nhau, có quy mô kết cấu phức tạp, thời gian thi công tương đối dài, và có giá trị lớn, khối lượng lớn, được tiến hành sản xuất một cách liên tục từ khâu thăm dò, điều tra khảo sát đến thiết kế thi công và quyết toán công trình khi hoàn thành. Sản phẩm mang tính đơn chiếc. Quá trình khởi công xây dựng cho đến khi công trình hoàn thành bàn giao được đưa vào sử dụng thường là một quãng thời gian dài vì phụ thuộc vào tính phức tạp, quy mô rộng lớn của kỹ thuật công trình.
Một trong những yếu tố cơ bản quan trọng nhất của quá trình sản xuất tạo nên sản phẩm là nguyên vật liệu. Nguyên vật liệu sử dụng trong các doanh nghiệp xây dựng giao thông mang những nét đặc trưng riêng. Khác với xây dựng nhà ở dân dụng, xây dựng công trình giao thông nguyên vật liệu chủ yếu là đá, cát, xi măng, nhựa đường, thép và các vật tư nhập ngoại. Nguyên vật liệu đầu vào để sản xuất rất đa dạng, phong phú về chủng loại, phức tạp về kỹ thuật.
Về mặt hiện vật, vật liệu chỉ tham gia vào một chu kỳ sản xuất vật liệu được tiêu dùng toàn bộ không giữ nguyên hình thái ban đầu. Về mặt kỹ thuật, vật liệu là những tài sản vật chất tồn tại dưới nhiều hình thái khác nhau, phức tạp về đặc tính lý hóa, dễ bị tác động bởi các yếu tố môi trường, khí hậu bên ngoài. Những vấn đề chung về nguyên vật liệu trong doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông 1. Khái niệm của nguyên vật liệu Khái niệm: Nguyên vật liệu là một trong những yếu tố cơ bản tham gia thường xuyên và trực tiếp vào quá trình sản xuất sản phẩm, là cơ sở vật chất cấu thành nên thực thể sản phẩm, ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành và chất lượng sản phẩm.
Nguyên vật liệu trong doanh nghiệp xây dựng chính là đối tượng lao động. Nó có thể là những đối tượng lao động mua ngoài hoặc tự chế biến dùng cho mục đích sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp để tạo ra sản phẩm. Nguyên vật liệu là đối tượng lao động thể hiện dưới dạng vật hóa, được sử dụng cho mục đích sản xuất khối lượng sản phẩm. Nguyên vật liệu nằm trong nhóm hàng tồn kho, thuộc tài sản lưu động.
Giá trị nguyên vật liệu thuộc vốn lưu động dự trữ của doanh nghiệp. Theo quan điểm của Mác, nguyên vật liệu là đối tượng lao động, nhưng đối tượng lao động không phải lúc nào cũng là nguyên vật liệu, đối tượng lao động chỉ trở thành nguyên vật liệu khi có tác động của con người làm thay đổi để trở nên có ích. Đặc điểm nguyên vật liệu của công ty xây dựng công trình giao thông Nguyên vật liệu sử dụng cho một công trình giao thông rất đa dạng và phong phú, chúng thường chiếm một tỷ trọng rất lớn trong chi phí sản xuất. Đặc điểm chung của nguyên vật liệu là thời gian luân chuyển ngắn, thường trong vòng một chu kỳ kinh doanh hoặc trong vòng một năm.
Tuy nhiên, mỗi loại nguyên vật liệu đều có những đặc trưng riêng, tính chất riêng, mục đích sử dụng riêng và vai trò riêng đối với mỗi hạng mục công trình. Đặc biệt, phụ thuộc vào đặc điểm của doanh nghiệp xây lắp các hạng mục công trình giao thông nên vật liệu được sử dụng trong sản xuất có những đặc thù riêng. Để xây dựng những con đường hay những cây cầu dài hàng trăm, hàng nghìn kilomet, Tổng công ty phải sử dụng một khối lượng lớn về nguyên vật liệu, phong phú và đa dạng về chủng loại, quy cách. Có những vật liệu là sản phẩm của ngành công nghiệp như xi măng (có nhiều loại xi măng được mua từ các nơi khác nhau: xi măng rời Hoàng Mai, xi măng bao Hoàng Mai, xi mang bao Nghi Sơn, xi măng rời Hải Phòng …), thép gồm có thép cây, thép cuộn với các kích thước khác nhau phù hợp với tính chất mỗi công trình, 6 nhựa đường gồm nhựa đường 60/70, nhựa PMB III, nhựa đường POMlymer 3 rời.
Có những loại vật liệu sử dụng ngay không qua chế biến như đá gồm có đá dăm, đá dăm cố xi măng, đá mạt với các chủng loại và kích thước khác nhau, cát (cát đen nước mặn, cát vàng, cát đen), sỏi … Tùy vào quy mô công trình mà khối lượng nguyên vật liệu cần sử dụng là khác nhau, tuy nhiên đối với các hạng mục cầu đường giao thông, có những vật liệu luôn sử dụng với khối lượng lớn như xi măng, thép, đá… nhưng cũng có những loại vật liệu sử dụng với giá trị thấp hơn như vôi, ve, đinh … Tuy khối lượng sử dụng và giá trị mỗi nguyên vật liệu là khác nhau nhưng các nguyên vật liệu vẫn chiếm vai trò rất quan trọng trong việc cấu thành nên chất lượng sản phẩm công trình. Nếu thiếu đi một trong những nguyên vật liệu đó thì công trình không thể đảm bảo chất lượng để đưa vào sử dụng. Vì thế, Tổng công ty nói chung và các công ty con trực tiếp thực hiện các công trình nói riêng phải luôn luôn kiểm soát chặt chẽ, thận trọng trong việc sử dụng và quản lý các nguyên vật liệu một cách có hiệu quả nhất để quá trình sản xuất có thể diễn ra liên tục và sử dụng vốn hiệu quả, đảm bảo chất lượng và thời hạn thi công công trình để duy trì, khẳng định thương hiệu và uy tín của doanh nghiệp. Vai trò của nguyên vật liệu - Nguyên vật liệu là yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất của doanh nghiệp, quyết định tính chất, chất lượng sản phẩm (độ bền, độ dẻo dai, độ cứng, tuổi thọ sản phẩm,.
Nếu vật liệu có chất lượng tốt, sử dụng đúng quy định sẽ tạo điều kiện cho sản xuất tiến hành thuận lợi, chất lượng sản phẩm được đảm bảo, tạo khả năng cạnh tranh trên thị trường. - Nguyên vật liệu là một yếu tố quan trọng, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng giá thành sản phẩm. Vì vậy cần có chính sách quản lý trong các khâu sử dụng, thu mua, dự trữ, bảo quản để có thể sử dụng nguyên vật liệu một cách hợp lý, tiết kiệm và hiệu quả nhất. - Việc hạch toán nguyên vật liệu có đảm bảo được tốt thì sẽ giúp cho việc cung cấp vật tư kịp thời và đồng bộ cho nhu cầu sản xuất, kiểm tra giám sát chặt chẽ việc chấp hành các định mức dự trữ và tiêu hao nguyên vật liệu, ngăn chặn hiện tượng sử dụng lãng phí và mất mát nguyên vật liệu nhằm góp phần giảm bớt chi phí, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn lưu động, hạ thấp giá thành sản phẩm, nâng cao lợi nhuận 7 cho doanh nghiệp, mang lại nguồn thu lớn hơn cho ngân sách nhà nước.
Phân loại nguyên vật liệu Nguyên vật liệu được sử dụng trong ngành xây dựng rất đa dạng, phong phú. Tùy thuộc vào đặc tính về ngành nghề hoạt động kinh doanh và yêu cầu quản lý của doanh nghiệp, nguyên vật liệu được chia thành nguyên vật liệu chính và nguyên vật liệu phụ. Đối với mỗi loại hình doanh nghiệp khác nhau cách phân loại cũng khác nhau, cùng một nguyên vật liệu nhưng đối với doanh nghiệp này là nguyên vật liệu chính, đối với doanh nghiệp khác là nguyên vật liệu phụ. Trong doanh nghiệp xây dựng cơ bản, nguyên vật liệu thường được phân loại theo các cách: * Căn cứ vào nội dung kinh tế và yêu cầu của kế toán quản trị: - Nguyên vật liệu chính: là những yếu tố đầu vào cấu tạo nên thực thể sản phẩm mới, bao gồm sắt, thép, xi măng, gạch, đá, vôi, cát, sỏi.
- Nguyên vật liệu phụ: là các loại vật liệu được sử dụng để làm tăng thêm chất lượng sản phẩm, hoàn chỉnh sản phẩm hoặc phục vụ cho việc quản lý sản xuất. - Nhiên liệu: xăng, dầu, khí ga phục vụ cho phương tiện vận tải, máy móc hoạt động trong quá trình sản xuất. - Phụ tùng thay thế: bao gồm các loại phụ tùng chi tiết được sử dụng để thay thế sửa chữa những máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải. - Thiết bị xây dựng cơ bản: bao gồm những thiết bị cần lắp và thiết bị không cần lắp, công cụ, khí cụ, vật kết cấu.
dùng cho công tác xây lắp cơ bản. - Vật liệu tự chế: vật liệu doanh nghiệp tự tạo ra để phục vụ cho nhu cầu sản xuất. - Vật liệu khác: là các loại vật liệu do quá trình sản xuất loại ra, phế liệu thu hồi từ thanh lý tài sản cố định. * Căn cứ vào mục đích sử dụng: - Vật liệu sử dụng trực tiếp cho mục đích sản xuất sản phẩm.
- Vật liệu dùng cho nhu cầu khác: có thể dùng trong quản lý, phục vụ cho nhu cầu xử lý thông tin. 8 * Căn cứ vào nguồn hình thành: - Vật liệu tự sản xuất gia công chế biến của doanh nghiệp. - Vật liệu mua ngoài. - Vật liệu nhận góp vốn liên doanh.
Tổng công ty XDCT giao thông 4 sử dụng cách phân loại căn cứ vào nguồn hình thành. Theo cách phân loại này nguyên vật liệu được chia thành các loại: - Vật liệu mua ngoài: thép, xi măng, nhựa đường, cát, đá. - Vật liệu nhập ngoại: vải địa kỹ thuật dệt, cáp dự ứng lực, khe co giãn, lưới địa kỹ thuật, gối đỡ chịu lực bằng cao su.