Lêi më ®Çu Trong nh÷ng n¨m qua b»ng viÖc chuyÓn ®æi c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ tõ nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung sang nÒn kinh tÕ thÞ trêng ®a thµnh phÇn, cã sù qu¶n lý cña nhµ níc. Nh÷ng thay ®æi vÒ chÝnh s¸ch kinh tÕ x· héi ®· ®em theo nh÷ng biÕn ®æi s©u s¾c cña ®êi sèng kinh tÕ - x· héi. §iÒu nµy ®ång nghÜa víi sù thay ®æi trong tÊt c¶ c¸c ngµnh, lÜnh vùc kinh tÕ cña nÒn kinh tÕ quèc d©n. Cã thÓ nãi bíc tiÕn nh¶y vät nµylµ yÕu tè chñ ®¹o vµ ngµy cµng ®ãng vai trß quan träng trong qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i hãa ®Êt níc.
Ngµnh x©y l¾p lµ mét trong nh÷ng ngµnh quan träng s¶n xuÊt vËt chÊt t¹o ra c¬ së vËt chÊt h¹ tÇng cho nÒn kinh tÕ quèc d©n. §ay lµ ngµnh chiÕm tû träng ®Çu t lín trong tæng vèn ®Çu t cña c¶ níc c¶ vÒ quy m« vµ chÊt lîng. VÊn ®Ò ®Æt ra lµ lµm sao ®Ó qu¶n lý ®ång vèn trong ngµnh x©y l¾p mét c¸ch cã hiÖu qu¶, kh¾c phôc nh÷ng nhîc ®iÓm, khai th¸c thÕ m¹nh ®Ó phôc vô tèt cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña toµn bé nÒn kinh tÕ quèc d©n. XuÊt ph¸t tõ nh÷ng vÊn nªu trªn c«ng t¸c h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm ngµy cµng ®ãng vai trß quan träng trong sù ph¸t triÓn chung cña ngµnh x©y l¾p nãi riªng vµ c¸c ngµnh kinh tÕ kh¸c nãi chung.
NhËn thøc ®îc tÇm quan träng cña vÊn ®Ò. Qua thêi gian thùc tÕ t¹i C«ng ty x©y dùng 492 (Tæng c«ng ty x©y dùng Trêng S¬n, BQP) em xin chän ®Ò tµi thùc tËp tèt nghiÖp ®ã lµ: H¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm x©y l¾p -t¹i C«ng ty x©y dùng 492 Néi dung cña luËn v¨n ®îc chia ra lµm 3 phÇn chÝnh: 1 PhÇn 1: Lý luËn chung vÒ h¹ch to¸n chi phi s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm x©y l¾p. PhÇn 2: C«ng t¸c h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm xÊy l¾p t¹i c«ng ty x©y dùng 492 PhÇn 3: Híng hoµn thiÖn c«ng t¸c tæ chøc h¹ch to¸n chÝ phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n ph©m x©y l¾p ë C«ng ty x©y dùng 492 PhÇn I Lý luËn chung vÒ h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ Thµnh s¶n phÈm x©y l¾p trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng I. Chi phÝ kinh doanh 1.
Kh¸i niÖm vÒ chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh. Chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña toµn bé c¸c hao phÝ vÒ lao ®éng sèng vµ lao ®éng vËt ho¸ mµ doanh nghiÖp ®· bá ra cã liªn quan ®Õn ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh trong mét thêi kú nhÊt ®Þnh (th¸ng, quý, n¨m). ë bÊt kú mét doanh nghiÖp nµo, s¶n xuÊt hµng ho¸ ®îc hiÓu lµ qu¸ tr×nh kÕt hîp cña 3 yÕu tè: T liÖu lao ®éng, ®èi tîng lao ®«ng vµ søc lao ®éng. §ång thêi, qu¸ tr×nh s¶n xuÊt hµng ho¸ còng chÝnh lµ qu¸ tr×nh tiªu hao cña chÝnh b¶n th©n c¸c yÕu tè trªn.
Nh vËy, ®Î tiÕn hµnh s¶n xuÊt hµng ho¸, ngêi s¶n xuÊt ph¶i bá chi phÝ vÒ thï lao, vÒ t liÖu lao ®äng vµ ®èi tîng lao ®éng. V× thÕ, sù h×nh thµnh nªn c¸c chi 2 phÝ s¶n xuÊt ®Ó t¹o ra gi¸ trÞ s¶n phÈm s¶n xuÊt lµ tÊt yÕu kh¸ch quan, kh«ng phô thuéc vµo ý chÝ chñ quan cña ngêi s¶n xuÊt. Tõ nh÷ng lý luËn trªn ta cã thÓ kÕt luËn r¨ng: Chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña toµn bé hao phÝ mµ doanh nghiÖp ph¶i tiªu dïng trong mét kú ®Ó thùc hiÖn qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, tiªu thô s¶n phÈm. Thùc chÊt chi phÝ lµ sù dÞch chuyÓn vèn - chuyÓn dÞch gi¸ trÞ cña c¸c yÕu tè s¶n xuÊt vµo c¸c ®èi tîng tÝnh gi¸ (s¶n phÈm, lao vô, dÞch vô).
Ph©n lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh. Chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh cã rÊt nhiÒu lo¹i, nhiÒu kho¶n, kh¸c nhau c¶ vÒ néi dung, tÝnh chÊt, c«ng dông, vai trß, vÞ trÝ. trong qu¸ tr×nh kinh doanh. §Ó thuËn lîi cho c«ng t¸c qu¶n lý vµ h¹ch to¸n, cÇn thiÕt ph¶i tiÕn hµnh ph©n lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt.
XuÊt ph¸t tõ c¸c môc ®Ých vµ yªu cÇu kh¸c nhau cña qu¶n lý, chi phÝ s¶n xuÊt còng ®îc ph©n lo¹i theo nh÷ng tiªu thøc kh¸c nhau. Ph©n lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt lµ viÖc s¾p xÕp chi phÝ s¶n xuÊt vµo tõng lo¹i, tõng nhãm kh¸c nhau theo nh÷ng ®Æc trng nhÊt ®Þnh. Ph©n lo¹i theo lÜnh vùc ho¹t ®éng kinh doanh: C¨n cø vµo viÖc tham gia cña chi phÝ vµo ho¹t ®éng kinh doanh, toµn bé chi phÝ ®îc chia lµm 3 lo¹i: - Chi phÝ s¶n xuÊt, kinh doanh: Bao gåm nh÷ng chi phÝ liªn quan ®Õn hd s¶n xuÊt, tiªu thô vµ qu¶n lý hµnh chÝnh, qu¶n trÞ kinh doanh. 3 - Chi phÝ ho¹t ®éng tµi chÝnh: Gåm nh÷ng chi phÝ liªn quan ®Õn ho¹t ®éng vÒ vèn vµ ®Çu t tµi chÝnh.
- Chi phÝ bÊt thêng: Gåm nh÷ng chi phÝ ngoµi dù kiÕn cã thÓ do chñ quan hay kh¸ch quan mang l¹i. C¸ch ph©n lo¹i nµy gióp cho viÖc ph©n ®Þnh chi phÝ chÝnh x¸c, phôc vô cho viÖc tÝnh gi¸ thµnh, x¸c ®Þnh chi phÝ vµ kÕt qu¶ cña tõng ho¹t ®éng kinh doanh ®óng ®¾n còng nh lËp b¸o c¸o tµi chÝnh nhanh chãng, kÞp thêi. Ph©n lo¹i chi phÝ theo yÕu tè: - YÕu tè nguyªn liÖu, vËt liÖu: Bao gåm toµn bé gi¸ trÞ nguyªn, vËt liÖu chÝnh, vËt liÖu phô, phô tïng thay thÕ, c«ng cô, dông cô. sö dông vµo s¶n xuÊt - kinh doanh (lo¹i trõ gi¸ trÞ vËt liÖu dïng kh«ng hÕt nhËp l¹i kho vµ phÕ liÖu thu håi).
- YÕu tè nhiªn liÖu, ®éng lùc sö dông vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt - kinh doanh trong kú. - YÕu tè tiÒn l¬ng vµ c¸c kho¶n phô cÊp l¬ng: Ph¶n ¸nh tæng sè tiÒn l¬ng vµ phô cÊp mang tÝnh chÊt l¬ng ph¶i tr¶ cho toµn bé c«ng nh©n viªn. - YÕu tè BHXH, BHYT, KPC§: Ph¶n ¸nh phÇn BHXH, BHYT, KPC§ trÝch theo tû lÖ quy ®Þnh trªn tæng sè tiÒn l¬ng vµ phô cÊp l¬ng ph¶i tr¶ c«ng nh©n viªn. 4 - YÕu tè khÊu hao tµi s¶n cè ®Þnh: Ph¶n ¸nh tæng sè khÊu hao TSC§ ph¶i trÝch trong kú cña tÊt c¶ TSC§ sö dông cho s¶n xuÊt kinh doanh trong kú.
- YÕu tè Chi phÝ dÞch vô mua ngoµi: Ph¶n ¸nh toµn bé chi phÝ dÞch vô mua ngoµi dïng vµo s¶n xuÊt kinh doanh. - YÕu tè chi phÝ kh¸c b»ng tiÒn: Ph¶n ¸nh toµn bé chi phÝ kh¸c b»ng tiÒn cha ph¶n ¸nh vµo c¸c yÕu tè trªn dïng vµo ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh trong kú. Ph©n lo¹i theo kho¶n môc chi phÝ trong gi¸ thµnh s¶n phÈm: C¨n cø vµo ý nghÜa cña chi phÝ trong gi¸ thµnh s¶n phÈm vµ ®Ó thuËn tiÖn cho viÖc tÝnh gi¸ thµnh toµn bé, chi phÝ ®îc chia theo kho¶n môc. C¸ch ph©n lo¹i nµy dùa vµo c«ng dông cña chi phÝ vµ møc ph©n bæ cho tõng ®èi tîng.
Còng nh c¸ch ph©n lo¹i theo yÕu tè, sè l- îng kho¶n môc chi phÝ trong gi¸ thµnh s¶n phÈm tuú thuéc vµo tr×nh ®é nhËn thøc, tr×nh ®é qu¶n lý vµ h¹ch to¸n ë mçi níc, mçi thêi ký kh¸c nhau. Theo quy ®Þnh hiÖn hµnh cña ViÖt Nam gi¸ thµnh s¶n xuÊt bao gåm 3 kho¶n môc. Tuy nhiªn trong ngµnh x©y l¾p do cã nh÷ng ®Æc ®iÓm vµ ®Æc thu riªng cña ngµnh mµ ph©n lo¹i chi phÝ theo kho¶n môc cßn cã thªm kho¶n môc chi phÝ m¸y thi c«ng. - Chi phÝ nguyªn, vËt liÖu trùc tiÕp: Ph¶n ¸nh toµn bé chi phÝ vÒ nguyªn, vËt liÖu chÝnh, phô, nhiªn liÖu.
tham gia trùc tiÕp vµo viÖc s¶n xuÊt, chÕ t¹o s¶n phÈm hay thùc hiÖn lao vô, dÞch vô. 5 - Chi phÝ nh©n c«ng trùc tiÕp: Gåm tiÒn l¬ng, phô cÊp l¬ng vµ c¸c kho¶n trÝch cho c¸c quü BHXH, BHYT, KPC§ theo tû lÖ víi tiÒn l¬ng ph¸t sinh. - Chi phÝ sö dông m¸y thi c«ng: Ph¶n ¸nh toµn bé chi phÝ liªn quan tíi viÖc sö dông m¸y thi c«ng nh»m thùc hiÖn c«ng t¸c x©y dùng l¾p ®Æt b»ng m¸y nh chi phÝ vÒ nguyªn vËt liÖu chÝnh, nguyªn vËt liÖu phô, vËt t, phô tïng cho m¸y thi c«ng, tiÒn l¬ng trùc tiÕp kho¶n trÝch theo l¬ng (19%) cho nh©n viªn sö dông m¸y thi c«ng, khÊu hao m¸y mãc thi c«ng, kho¶n chi kh¸c cho m¸y thi c«ng. - Chi phÝ s¶n xuÊt chung: Lµ chi phÝ ph¸t sinh trong ph¹m vi ph©n xëng s¶n xuÊt (Trõ chi phÝ vËt liÖu vµ nh©n c«ng trùc tiÕp) Bao gåm lu¬ng nh©n viªn qu¶n lý ®éi, kho¶n trÝch theo lu¬ng theo tû lÖ quy ®Þnh (19%) khÊu hao tµi s¶n cè ®Þnh dïng cho qu¶n lý ®éi, chi phÝ nguyªn vËt liÖu chung dïng cho qu¶n lý s¶n xuÊt chung cña ®éi chi phÝ dÞch vô mua ngoµi vµ c¸c chi phÝ b»ng tiÒn kh¸c nh ®iÖn níc, ®iÖn tho¹i, b¸o.
Ph©n lo¹i chi phÝ theo chøc n¨ng trong s¶n xuÊt kinh doanh: Dùa vµo chøc n¨ng ho¹t ®éng trong qu¸ tr×nh kinh doanh vµ chi phÝ liªn quan ®Õn viÖc thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng mµ chia chi phÝ s¶n xuÊt - kinh doanh lµm 3 lo¹i: - Chi phÝ thùc hiÖn chøc n¨ng s¶n xuÊt: Gåm nh÷ng chi phÝ ph¸t sinh liªn quan ®Õn viÖc chÕ t¹o s¶n phÈm hay thùc hiÖn c¸c lao vô, dÞch vô trong ph¹m vi ph©n xëng. 6 - Chi phÝ thùc hiÖn chøc n¨ng tiªu thô: Gåm tÊt c¶ nh÷ng chi phÝ ph¸t sinh liªn quan ®Õn viÖc tiªu thô s¶n phÈm, hµng hãa, lao vô. - Chi phÝ thùc hiÖn chøc n¨ng qu¶n lý: Gèm c¸c chi phÝ qu¶n lý kinh doanh, hµnh chÝnh vµ nh÷ng chi phÝ chung ph¸t sinh liªn quan ®Õn ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp e. Ph©n theo c¸ch kÕt chuyÓn chi phÝ: Toµn bé chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh ®îc chia thµnh chi phÝ s¶n phÈm vµ chi phÝ thêi kú.
Chi phÝ s¶n phÈm lµ nh÷ng chi phÝ g¾n liÒn víi c¸c s¶n phÈm ®îc s¶n xuÊt ra hoÆc ®îc mua. Cßn chi phÝ thêi kú lµ nh÷ng chi phÝ lµm gi¶m lîi tøc trong mét thêi kú nµo ®ã, nã kh«ng ph¶i lµ mét phÇn gi¸ trÞ s¶n phÈm ®îc s¶n xuÊt hoÆc ®îc mua nªn ®îc xem lµ c¸c phÝ tæn cÇn ®îc khÊu trõ ra lîi tøc cña thêi kú mµ chóng ph¸t sinh (Chi phÝ b¸n hµng vµ chi phÝ qu¶n lý doanh nghiÖp) II. Gi¸ thµnh s¶n phÈm: 1. Kh¸i niÖm: Gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña toµn bé c¸c kho¶n hao phÝ vÒ lao ®éng sèng vµ lao ®éng vËt ho¸ cã liªn quan ®Õn khèi l- îng c«ng t¸c, s¶n phÈm, lao vô ®· hoµn thµnh.
Qu¸ tr×nh s¶n xuÊt lµ mét qu¸ tr×nh thèng nhÊt bao gåm hai mÆt: MÆt hao phÝ s¶n xuÊt vµ mÆt kÕt qu¶ s¶n xuÊt.