MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Dự toán ngân sách là việc cụ thể hóa kế hoạch chiến lƣợc trong từng kỳ hoạt động trong ngắn hạn. Mục đích chủ yếu của dự toán ngân sách là hỗ trợ nhà quản trị trong việc hoạch định và kiểm soát các hoạt động tại đơn vị. Dự toán ngân sách buộc các nhà quản trị phải hoạch định để xử lý trƣớc các vấn đề có thể xảy ra, giúp cho việc kiểm soát các hoạt động của đơn vị bởi vì nó yêu cầu các nhân viên thực hiện những gì đã đề ra.
Dự toán giúp cho các nhà quản trị giải thích những khoản chênh lệch giữa thực tế so với dự toán, khuyến khích các nhà quản trị các cấp và nhân viên trong đơn vị cố gắng để thực hiện các chỉ tiêu dự toán đã đề ra. Dự toán ngân sách là sự tính toán một cách chi tiết về việc huy động và sử dụng các nguồn lực của một tổ chức trong một kỳ hoạt động. Dự toán ngân sách là một bảng tóm tắt trên mọi phƣơng diện của các kế hoạch và mục tiêu cho tƣơng lai của tổ chức, xác định các nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ phận trong đơn vị phải thực hiện. Dự toán ngân sách đóng vai trò quan trọng trong việc giúp cho những nhà quản lý thực hiện các chức năng quản lý của đơn vị; cung cấp thông tin giúp dự tính các rủi ro có thể xảy ra trong tƣơng lai để chuẩn bị cho các giải pháp đối phó kịp thời và điều phối giúp phối hợp và thúc đẩy hoạt động của các bộ phận hƣớng đến việc thực hiện mục tiêu chung của đơn vị đƣợc tốt hơn.
Dự toán ngân sách là khâu đầu tiên trong chu trình quản lý ngân sách, chất lƣợng của dự toán ảnh hƣởng rất lớn tới các khâu tiếp theo là thực hiện dự toán và quyết toán ngân sách. Do đó, để góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thì các cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách nhà nƣớc đều phải chú trọng và chủ động xây dựng dự toán ngân sách kịp thời, đúng quy định, sát với thực tiễn hoạt động của cơ quan, đơn vị mình. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch là đơn vị quản lý nhà nƣớc trực thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Dƣơng đang thực hiện chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính. Hệ thống dự toán ngân sách có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với các đơn vị nói chung và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch nói riêng.
Bởi, 1 dự toán ngân sách giúp cho Sở định hƣớng những hoạt động cơ bản trong năm kế hoạch, chủ động chuẩn bị tốt và phát huy các nguồn lực tài chính để hoàn thành nhiệm vụ đƣợc giao; giúp cho Sở đề ra phƣơng hƣớng sử dụng kinh phí ngân sách nhà nƣớc đúng mục đích, đúng chế độ, tiết kiệm hiệu quả; đồng thời giúp cho Sở đối chiếu, đánh giá đƣợc hiệu quả của việc quản lý ngân sách nhà nƣớc. Tuy nhiên hiện nay công tác dự toán ngân sách của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch vẫn còn tồn tại nhiều khiếm khuyết, số liệu dự toán ngân sách chƣa phản ánh đúng tiềm năng thực tế của Sở nên không phát huy vai trò, công dụng của nó và gây lãng phí cho đơn vị. Trong khi đó, để phát triển và hoàn thành nhiệm vụ đƣợc giao, giúp cho Sở phải không ngừng đổi mới và nâng cao trình độ quản lý, trong đó, những yếu kém, bất cập về công tác dự toán ngân sách cần sớm đƣợc khắc phục. Từ việc nhận thức đƣợc sự cần thiết của công tác dự toán ngân sách tại Sở nên tác giả đã chọn đề tài: “Hoàn thiện công tác dự toán ngân sách tại Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Dƣơng” nhằm hƣớng tới mục tiêu giúp Sở xây dựng hệ thống báo cáo dự toán ngân sách phù hợp với tình hình thực tiễn của đơn vị, phản ánh đúng tiềm năng, đảm bảo cho các dự toán thực sự là kim chỉ nam, là công cụ hữu ích cho việc nâng cao chất lƣợng quản lý điều hành các hoạt động của Sở trong giai đoạn hiện nay.
Tổng quan về các công trình nghiên cứu có liên quan Hiện nay, vấn đề lập dự toán tổng thể đƣợc nhiều ngƣời quan tâm nghiên cứu. Qua quá trình tìm hiểu và nghiên cứu những tài liệu có liên quan đã có nhiều đề tài nghiên cứu dự toán tổng thể ở những khía cạnh và áp dụng cho nhiều loại hình đơn vị khác nhau. Cụ thể: Vũ Thị Minh Quyền (2011) với đề tài luận văn thạc sĩ “Nghiên cứu công tác lập dự toán ngân sách nhà nước tại Đài khí tượng thủy văn khu vực Việt Bắc”, Đại học nông nghiệp Hà Nội. Đề tài đã hệ thống hoá cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn về lập dự toán ngân sách Nhà nƣớc.
Bên cạnh đó tìm hiểu thực tế về công tác lập dự toán ngân sách Nhà nƣớc tại Đài Khí tƣợng Thuỷ văn khu vực 2 Việt Bắc, cụ thể nhƣ: mô hình lập dự toán, quy trình lập dự toán và các biểu mẫu kế toán tại Đài Khí tƣợng Thuỷ văn khu vực Việt Bắc. Chỉ ra ƣu điểm, hạn chế và phân tích những nguyên nhân ảnh hƣởng tới việc lập dự toán ngân sách nhà nƣớc tại Đài Khí tƣợng Thuỷ văn khu vực Việt Bắc. Qua đó đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác lập dự toán ngân sách nhà nƣớc tại Đài Khí tƣợng thuỷ văn khu vực Việt Bắc [13]. Đề tài “Nghiên cứu Pháp luật về Tài chính công Việt Nam” của Đại học Luật Hà Nội do TS.
Phạm Thị Giang Thu (chủ nhiệm), Hà Nội, 2011 đã trình bày về “Giai đoạn lập dự toán ngân sách nhà nƣớc”. Đó là giai đoạn thực hiện việc xây dựng và quyết định dự toán ngân sách nhà nƣớc hàng năm. Giai đoạn này đƣợc tiến hành trong khoảng thời gian không giống nhau ở các quốc gia. Bên cạnh đó, đề tài cũng chỉ ra những ƣu, nhƣợc điểm trong hệ thống các quy phạm pháp luật quy định về lập dự toán ngân sách nhà nƣớc ở Việt Nam hiện nay.
Đề tài cũng đƣa ra các phƣơng hƣớng và các giải pháp hoàn thiện pháp luật lập ngân sách nhà nƣớc: Quản lý ngân sách theo đầu ra cần đáp ứng đƣợc yêu cầu: Đánh giá mọi nguồn lực sẵn có, ƣớc tính chi phí thực tế của việc thực hiện chính sách; Tập trung tất cả nguồn lực nhằm thực hiện các mục tiêu chiến lƣợc; Phân bổ nguồn lực theo các ƣu tiên chiến lƣợc của chính sách một cách minh bạch. Quản lý ngân sách theo đầu ra hƣớng đạt đƣợc mục tiêu: Khắc phục phƣơng pháp soạn lập ngân sách tăng thêm, cắt giảm tuỳ tiện, tách biệt ngân sách thƣờng xuyên và ngân sách đầu tƣ, thiếu minh bạch trong phân bổ nguồn lực. Việc lập kế hoạch ngân sách trung hạn không thể thay thế chu kỳ lập ngân sách hàng năm, nhƣng đem lại nền tảng cho chính sách tài chính trong quy trình ngân sách hàng năm. Thay đổi quy trình soạn lập ngân sách theo khuôn khổ chiến lƣợc trung hạn [23].
Luận văn thạc sĩ kế toán năm 2016, đề tài “Hoàn thiện công tác lập dự toán phục vụ kiểm soát và đánh giá hiệu quả hoạt động tại Công ty Cổ phần Dược phẩm Hà Tây’’ của tác giả Trần Quang Hƣng - Đại học Lao động và xã hội. Tác giả đã phân tích, đánh giá công tác lập dự toán tổng thể, kiểm soát và đánh giá hiệu quả hoạt động thông qua việc lập dự toán tại doanh nghiệp nói 3 chung và tại Công ty Cổ phần Dƣợc phẩm Hà Tây nói riêng. Cụ thể, tác giả nêu khái quát về dự toán, nguyên tắc, phƣơng pháp, quy trình và nội dung lập dự toán trong doanh nghiệp và trong Công ty Cổ phần dƣợc phẩm Hà Tây. Qua đó chỉ ra mặt mạnh, mặt yếu và tìm nguyên nhân trong công tác lập dự toán và đề ra những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác lập dự toán và kiểm soát chi phí tại Công ty Cổ phần Dƣợc phẩm Hà Tây [12].
Nghiên cứu về vấn đề này, tác giả Michael Spackman (2002), Multi-year perspective in Budgeting and public investment planing (quan điểm dài hạn trong lập kế hoạch ngân sách và đầu tư công), OECD, Pari, April 2002 khẳng định, khi có qúa nhiều mục tiêu thì việc lập kế hoạch ngân sách và kế hoạch đầu tƣ công sẽ khó khăn và cũng không thể đem lại hiệu qua cao. Vì thế, trong một thời gian nhất định chỉ nên tâp trung vốn ngân sách nhà nƣớc cho một số mục tiêu quan trọng hơn. Do đó, trƣớc khi tiến hành xây dựng kế hoạch ngân sách và kế họach đầu tƣ công phải xác định đƣợc mục tiêu cơ bản cần ƣu tiên. Các kế hoạch đầu tƣ công phải đƣợc thông qua ở cấp cao nhất và phải đƣợc cấp cao nhất kiểm sóat chặt chẽ và phải đƣợc công khai, minh bạch.[24] Nhìn chung, các công trình nghiên cứu nêu trên đã đề cập đến một vài khía cạnh liên quan đến vấn đề lý luận và thực tiễn của công tác lập dự toán ngân sách nhà nƣớc tại một đơn vị cụ thể.
Tuy nhiên, việc nghiên cứu về công tác dự lập dự toán ngân sách tại Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Dƣơng đến nay chƣa có công trình nào đề cập đến. Do đó tác giả chọn nghiên cứu vấn đề này với mục đích hoàn thiện công tác lập dự toán ngân sách tại Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Dƣơng. Mục tiêu nghiên cứu 3.1 Mục tiêu chung Luận văn thực hiện nhằm mục tiêu hoàn thiện công tác dự toán ngân sách tại Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Dƣơng.2 Mục tiêu cụ thể - Phân tích, đánh giá thực trạng về công tác lập dự toán ngân sách tại Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Dƣơng. 4 - Đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác dự toán ngân sách tại Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Dƣơng.3 Câu hỏi nghiên cứu Để đạt mục tiêu nghiên cứu đề ra, đề tài phải trả lời đƣợc các câu hỏi nghiên cứu sau: - Thực trạng về công tác lập dự toán tại Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhƣ thế nào? - Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác dự toán ngân sách tại Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Dƣơng? 4.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4.1 Đối tƣợng nghiên cứu: Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu công tác lập dự toán ngân sách tại Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Dƣơng.