CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH ĐÃI NGỘ NHÂN SỰ TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm liên quan 1. Khái niệm nhân sự Dave Ulrich là một trong những chuyên gia hàng đầu về quản lý nhân sự trên thế giới và ông đã đưa ra nhiều đóng góp quan trọng cho lĩnh vực này. Theo Dave Ulrich (1997): “nhân sự không chỉ là một bộ phận hỗ trợ cho các hoạt động kinh doanh, mà còn là một nguồn lực quan trọng để tạo ra giá trị cho doanh nghiệp.” Peter Drucker là một nhà quản lý và tác giả nổi tiếng trong lĩnh vực quản lý.
Ông đã đưa ra nhiều nhận định về khái niệm nhân sự trong các tác phẩm của mình. Theo Peter Drucker (1954): “nhân sự là tài sản quan trọng nhất của một tổ chức”. Ông cho rằng, để thành công, một tổ chức cần phải có những nhân viên tốt và đủ năng lực để đáp ứng các yêu cầu của công việc. Ngoài ra, ông cũng nhấn mạnh rằng, để quản lý nhân sự hiệu quả, các nhà quản lý cần phải đưa ra các chiến lược và chính sách phù hợp để thu hút, giữ chân và phát triển nhân viên.
Gary Hamel là một nhà kinh tế học và tác giả nổi tiếng về quản lý. Theo Gary Hamel (1994): “Nhân sự không chỉ là một phần của công ty, mà còn là tài sản quan trọng nhất của công ty. Nhân sự có thể tạo ra giá trị cho công ty nếu được quản lý và phát triển đúng cách”. Ông cũng cho rằng, để tạo ra giá trị từ nhân sự, công ty cần phải đầu tư vào việc tìm kiếm, thu hút và giữ chân nhân tài tốt nhất.
Ngoài ra, công ty cần phải tạo ra môi trường làm việc tích cực và khuyến khích sự sáng tạo và đóng góp của nhân viên. Trong khóa luận, dưới góc độ chính sách đãi ngộ nhân sự tác giả sử dụng định nghĩa : “ nhân sự là đối tượng của chính sách đãi ngộ nhân sự, bao gồm những người lao động, nhân viên, cán bộ trong tổ chức, doanh nghiệp và được thỏa mãn các nhu cầu vật chất và tinh thần thông qua các chính sách đãi ngộ” 7 1. Đãi ngộ nhân sự Động cơ làm việc của mỗi người là khác nhau nhưng đều tạo ra nhu cầu, mong muốn và chi phối đến tâm lý và hành động của người lao động. Một khi những nhu cầu mong muốn của người lao động được thỏa mãn sẽ khiến họ làm việc tích cực và sáng tạo từ đó làm tăng năng suất và hiệu quả làm việc đồng thời làm cho họ càng thêm gắn bó, trung thành với tổ chức doanh nghiệp.
Nắm bắt được vai trò và tầm quan trọng vô cùng to lớn của việc tạo động lực cho người lao động nên các công ty rất chú trọng và đề cao đến việc đưa ra những chính sách đãi ngộ nhân sự hấp dẫn để có thể tạo động lực làm việc, gia tăng sự trung thành và giữ chân người lao động của mình.Lê Huân (2009) Giáo trình quản trị nguồn nhân lực –Trường Đại học Thương Mại, Hà Nội : “ Đãi ngộ nhân sự là sự thừa nhận và nhìn nhận của tổ chức về các nỗ lực của nhân viên, bên cạnh đó còn là quá trình bù đắp các hao phí lao động của người lao động về cả vật chất và tinh thần”. Hoàng Văn Hải (2008) Giáo trình quản trị nhân lực – NXB Thống Kê: “ Đãi ngộ nhân sự là quá trình chăm lo cho đời sống vật chất và tinh thần cho người lao động để họ có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, qua đó góp phần hoàn thành mục tiêu của tổ chức”. Đãi ngộ nhân sự là một quá trình gắn liền với quá trình nhà quản trị hoạch định chính sách đãi ngộ và tổ chức thực hiện những chính sách đó đồng thời còn gắn liền suốt cả quá trình làm việc của người lao động từ khi còn làm việc đến khi đã thôi việc. Đãi ngộ nhân sự hướng tới việc thỏa mãn các nhu cầu về vật chất và tinh thần cho người lao động.
Theo tháp nhu cầu của Maslow con người cần được đáp ứng các nhu cầu từ các nhu cầu cơ bản như nhu cầu sinh lý cho đến nhu cầu cao nhất là thể hiện bản thân, vì vậy bên cạnh việc chăm lo thoã mãn cho người lao động về chế độ lương thưởng, trợ cấp, phúc lợi còn cần phải chú trọng đến việc tôn trọng người lao động và xây dựng môi trường làm việc phù hợp. 8 Việc thực hiện tốt các chính sách đãi ngộ sẽ khuyến khích người lao động hoàn thành tốt công việc được giao, cống hiến hết mình cho công việc từ đó giúp doanh nghiệp đạt được các mục tiêu của mình. Chính sách đãi ngộ nhân sự Chính sách là một tập hợp các quy định, nguyên tắc và hướng dẫn được thiết lập để hướng dẫn hoạt động của một tổ chức, công động hoặc một quốc gia do một nhóm người, một tổ chức kinh doanh hoặc chính phủ ban hành. Hiện nay chưa có tài liệu nào quy định cụ thể về khái niệm chính sách đãi ngộ nhân sự, tuy nhiên trong quá trình nghiên cứu, chính sách đãi ngộ nhân sự có thể được hiểu là: Chính sách đãi ngộ nhân sự là các thông lệ, nguyên tắc, hướng dẫn và quy định chi tiết về đãi ngộ nhân sự được doanh nghiệp căn cứ xây dựng và thực hiện nhằm chăm lo cho đời sống vật chất và tinh thần cho người lao động.
Chính sách đãi ngộ nhân sự cung cấp thông tin, quy định chi tiết của doanh nghiệp về đãi ngộ tài chính và phi tài chính và là căn cứ để người lao động có thể xác định được quyền lợi của mình. Mỗi công ty cần có những chính sách đãi ngộ riêng tùy thuộc vào điều kiện tài chính và văn hóa doanh nghiệp của công ty để có thể tạo động lực cho người lao động và tạo lợi thế cạnh tranh với các doanh nghiệp khác. Mục đích và vai trò của chính sách đãi ngộ nhân sự 1. Mục đích của chính sách đãi ngộ nhân sự Chính sách đãi ngộ nhân sự luôn là một trong những vấn đề thách thức cho nhà quản trị ở mọi doanh nghiệp.
Khi xây dựng chính sách đãi ngộ nhân sự của mình, các doanh nghiệp thường có những quan điểm, mục đích khác nhau, nhưng nhìn chung các doanh nghiệp đều hướng tới những mục đích cơ bản như: thu hút nhân viên, duy trì những nhân viên giỏi, kích thích động viên nhân viên, tạo ra hiệu quả về mặt chi phí, đáp ứng yêu cầu của pháp luật. Thu hút nhân viên mới 9 Một trong những mục đích quan trọng nhất của chính sách đãi ngộ nhân sự chính là thu hút nhân viên vào làm việc tại doanh nghiệp. Không một doanh nghiệp nào có thể hoạt động tốt mà không có hoặc quá ít nhân viên nên hiện nay hầu hết công ty đều phải cạnh tranh với nhau để có thể thu hút nhân viên vào làm việc tại doanh nghiệp mình, vậy nên chính sách đãi ngộ của mỗi công ty sẽ là công cụ so sánh của nhân viên khi họ đánh giá các công ty. Các doanh nghiệp đưa ra các chính sách đãi ngộ nhân sự càng hấp dẫn thì khả năng thu hút những ứng viên giỏi càng lớn.
Duy trì những nhân viên giỏi, giảm tỷ lệ bỏ việc và chuyển công tác Thu hút được nhân viên là một chuyện, còn giữ được họ làm việc trung thành với công ty hay không lại là một vấn đề phức tạp khác mà doanh nghiệp phải giải quyết. Khi thu hút được nhiều nhân viên nhưng lại không có ai muốn gắn bó lâu dài và trung thành với doanh nghiệp thì doanh nghiệp sẽ đối mặt với vấn đề khủng hoảng nhân sự. Một nhân viên giỏi có thể đóng góp rất lớn đến sự thành công của một doanh nghiệp, bên cạnh đó việc đào tạo ra một nhân viên giỏi cần phải bỏ ra rất nhiều thời gian, tiền của và sức lực của doanh nghiệp, vì vậy việc ra đi của nhân viên giỏi chính là một tổn thất lớn của doanh nghiệp. Chính vì vậy thu hút nhân viên vào làm là chưa đủ, ngoài đãi ngộ tài chính hấp dẫn thì doanh nghiệp còn phải chú trọng vào chính sách đãi ngộ phi tài chính để tạo cho nhân viên một môi trường và điều kiện làm việc tốt nhất, thỏa mãn cả những nhu cầu vật chất và tinh thần để có thể giữ chân và duy trì những nhân viên giỏi cho mình.
Kích thích, động viên nhân viên Vai trò của việc tạo động lực là vô cùng lớn và không ai có thể phủ định được những lợi ích mà tạo động lực làm việc cho nhân viên mang lại như: giúp người lao động tạo hứng thú làm việc từ đó giúp doanh nghiệp tăng năng suất lao động, tối thiểu hóa chi phí. Nhưng động lực chỉ được tạo ra khi những nhu cầu của người lao động được thỏa mãn, mà chính sách nhân sự chính là công cụ để doanh nghiệp thỏa mãn những nhu cầu về vật chất và tinh thần cho nhân viên của mình. Chính vì vậy doanh nghiệp xây dựng một chính sách đãi ngộ nhân sự phù hợp chính là để kích thích và động viên nhân viên làm việc. Đáp ứng yêu cầu của pháp luật 10 Mọi công dân và doanh nghiệp đều phải chấp hành nghiêm chỉnh các yêu cầu của pháp luật và nhà nước, chính vì vậy, dù muốn hay không thì mọi doanh nghiệp bắt buộc đều phải đưa ra các chính sách đãi ngộ nhân sự theo những quy định của pháp luật quy định về: tiền lương tối thiểu, thời gian và điều kiện làm việc, sử dụng lao động trẻ em, các khoản trợ cấp, phụ cấp, phúc lợi,.
Vai trò của chính sách đãi ngộ nhân sự Vai trò đối với NLĐ: Chính sách đãi ngộ nhân sự giúp người lao động thỏa mãn những nhu cầu, mong muốn về vật chất và tinh thần của mình từ đó tạo động lực kích thích họ làm việc Đãi ngộ tác động ảnh hưởng trực tiếp tới lợi ích của người lao động, đặc biệt là với người lao động Việt Nam-một đất nước đang phát triển và bình quân thu nhập của người lao động còn chưa cao vì vậy đãi ngộ sẽ kích thích tinh thần, ý thức làm việc của người lao động giúp họ làm việc với tinh thần, trách nhiệm, hiệu quả làm việc cao.