Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý Nguồn Thu Tài Chính Từ Đất Đai Tại Thị Xã An Nhơn, Tỉnh Bình Định

Quản lý tài chính từ đất đai là một trong những vấn đề quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội tại thị xã An… 113 trang · Trường Đại Học Quy Nhơn · 2022.

• Người hướng dẫn: TS. Lê Trần Hạnh Phương
• Trường học: Trường Đại Học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý Tài Chính Từ Đất Đai Tại Thị Xã An Nhơn, Bình Định
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Bình Định

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU, SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Tổng quan nghiên cứu đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• Phương pháp luận
• Phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• Ý nghĩa khoa học
• Ý nghĩa thực tiễn
• Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGUỒN THU TÀI CHÍNH TỪ ĐẤT ĐAI
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGUỒN THU TÀI CHÍNH TỪ ĐẤT ĐAI
• 1.1.1. Một số khái niệm
• 1.1.1.1. Khái niệm đất đai
• 1.1.1.2. Khái niệm tài chính
• 1.1.1.3. Khái niệm nguồn thu tài chính từ đất đai
• 1.1.2. Những khoản thu tài chính từ đất đai
• 1.1.3. Bản chất và đặc điểm của nguồn thu tài chính từ đất đai
• 1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGUỒN THU TÀI CHÍNH TỪ ĐẤT ĐAI
• 1.2.1. Khái niệm và mục tiêu quản lý nguồn thu tài chính từ đất đai
• 1.2.1.1. Khái niệm quản lý nguồn thu tài chính từ đất đai
• 1.2.1.2. Mục tiêu quản lý nguồn thu tài chính từ đất đai
• 1.2.2. Nội dung quản lý nguồn thu tài chính từ đất đai
• 1.2.2.1. Lập dự toán nguồn thu tài chính từ đất đai
• 1.2.2.2. Chấp hành dự toán nguồn thu tài chính từ đất đai
• 1.2.2.3. Quyết toán nguồn thu tài chính từ đất đai
• 1.2.2.4. Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm nguồn thu tài chính từ đất đai
• 1.2.2.5. Xây dựng và ban hành quy chế phối hợp trong công tác phối hợp quản lý nguồn thu tài chính từ đất đai
• 1.2.2.6. Trách nhiệm của ủy ban nhân dân huyện trong công tác phối hợp các cơ quan quản lý nguồn thu tài chính từ đất đai
• 1.2.3. Các tiêu chí đánh giá quản lý nguồn thu tài chính từ đất đai
• 1.2.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý nguồn thu tài chính từ đất đai
• 1.2.4.1. Nhân tố khách quan
• 1.2.4.2. Nhân tố chủ quan
• 1.3. KINH NGHIỆM QUẢN LÝ NGUỒN THU TÀI CHÍNH TỪ ĐẤT ĐAI CỦA MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO THỊ XÃ AN NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 1.3.1. Kinh nghiệm quản lý nguồn thu tài chính từ đất đai của một số địa phương
• 1.3.2. Bài học kinh nghiệm cho thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định về quản lý nguồn thu tài chính từ đất đai
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NGUỒN THU TÀI CHÍNH TỪ ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ AN NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 2.1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ AN NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ THU TÀI CHÍNH TỪ ĐẤT ĐAI
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên trên địa bàn thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định ảnh hưởng đến quản lý thu tài chính từ đất đai
• 2.1.1.1. Điều kiện tự nhiên thị xã An Nhơn
• 2.1.1.2. Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên trên địa bàn thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định đến quản lý thu tài chính từ đất đai
• 2.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội trên địa bàn thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định ảnh hưởng đến quản lý thu tài chính từ đất đai
• 2.1.2.1. Điều kiện kinh tế - xã hội thị xã An Nhơn
• 2.1.2.2. Ảnh hưởng của điều kiện kinh tế - xã hội thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định đến quản lý thu tài chính từ đất đai
• 2.2. KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ AN NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 2.3. BỘ MÁY QUẢN LÝ NGUỒN THU TÀI CHÍNH TỪ ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ AN NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 2.4. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NGUỒN THU TÀI CHÍNH TỪ ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ AN NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 2.4.1. Lập dự toán nguồn thu tài chính từ đất đai
• 2.4.2. Chấp hành dự toán nguồn thu tài chính từ đất đai
• 2.4.2.1. Triển khai việc chấp hành dự toán nguồn thu tài chính từ đất đai
• 2.4.2.2. Kết quả triển khai thực hiện dự toán thu giai đoạn 2016 - 2020
• 2.4.2.3. Kết quả triển khai thực hiện dự toán thu theo các khoản thu tài chính từ đất đai
• 2.4.3. Quyết toán nguồn thu tài chính từ đất đai
• 2.4.4. Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm nguồn thu tài chính từ đất đai
• 2.4.5. Xây dựng và ban hành quy chế phối hợp trong công tác phối hợp quản lý nguồn thu tài chính từ đất đai
• 2.5. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NTTC TỪ ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ AN NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 2.5.1. Những kết quả đạt được
• 2.5.2. Tồn tại, hạn chế, nguyên nhân
• 2.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NGUỒN THU TÀI CHÍNH TỪ ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ AN NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 3.1. PHƯƠNG HƯỚNG NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NGUỒN THU TÀI CHÍNH TỪ ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ AN NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 3.1.1. Những căn cứ pháp lý để nâng cao hiệu quả quản lý nguồn thu tài chính từ đất đai trên địa bàn thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định
• 3.1.2. Phương hướng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nguồn thu tài chính từ đất đai trên địa bàn thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định
• 3.2. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nguồn thu tài chính từ đất đai trên địa bàn thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định
• 3.2.1. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả lập dự toán nguồn thu tài chính từ đất đai
• 3.2.2. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả chấp hành dự toán nguồn thu tài chính từ đất đai
• 3.2.3. Nhóm giải pháp nâng cao chất lượng quyết toán nguồn thu tài chính từ đất đai
• 3.2.4. Nhóm giải pháp hoàn thiện kiểm tra, giám sát thực hiện quản lý các nguồn thu từ đất đai
• 3.2.5. Nhóm giải pháp đẩy mạnh công tác phối hợp trong quản lý nguồn thu tài chính từ đất đai
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Tài Chính Từ Đất Đai Tại An Nhơn

Quản lý tài chính từ đất đai là một trong những vấn đề quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội tại thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định. Đất đai không chỉ là tài nguyên quý giá mà còn là nguồn thu ngân sách chính cho địa phương. Việc nâng cao hiệu quả quản lý tài chính từ đất đai sẽ góp phần tăng cường nguồn lực cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng và các dịch vụ công cộng. Theo thống kê, nguồn thu từ đất đai chiếm tỷ lệ lớn trong tổng thu ngân sách của thị xã, cho thấy tầm quan trọng của việc quản lý hiệu quả nguồn tài chính này.

1.1. Khái Niệm Về Quản Lý Tài Chính Từ Đất Đai

Quản lý tài chính từ đất đai bao gồm các hoạt động lập dự toán, chấp hành và quyết toán các khoản thu từ đất. Điều này không chỉ giúp đảm bảo nguồn thu cho ngân sách mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững của thị xã An Nhơn.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Đất Đai Đối Với Kinh Tế Địa Phương

Đất đai là tài sản có giá trị lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển kinh tế địa phương. Việc khai thác hiệu quả nguồn thu từ đất đai sẽ giúp An Nhơn phát triển hạ tầng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

II. Những Thách Thức Trong Quản Lý Tài Chính Từ Đất Đai Tại An Nhơn

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc quản lý tài chính từ đất đai tại An Nhơn vẫn gặp phải nhiều thách thức. Tình trạng nợ đọng thuế, trốn thuế và thiếu minh bạch trong quản lý là những vấn đề cần được giải quyết. Ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài chính từ đất đai còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả công tác quản lý.

2.1. Tình Trạng Nợ Đọng Và Trốn Thuế

Nợ đọng thuế và tiền sử dụng đất là vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách. Cần có các biện pháp mạnh mẽ để xử lý tình trạng này, đảm bảo công bằng trong nghĩa vụ tài chính của người sử dụng đất.

2.2. Thiếu Minh Bạch Trong Quản Lý

Thiếu minh bạch trong quy trình quản lý tài chính từ đất đai dẫn đến sự nghi ngờ và không tin tưởng từ phía người dân. Cần thiết phải cải cách quy trình và công khai thông tin để nâng cao tính minh bạch.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý Tài Chính Từ Đất Đai

Để nâng cao hiệu quả quản lý tài chính từ đất đai, cần áp dụng các phương pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc cải cách quy trình lập dự toán, chấp hành và quyết toán là rất cần thiết. Đồng thời, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm để đảm bảo tính nghiêm minh trong quản lý.

3.1. Cải Cách Quy Trình Lập Dự Toán

Cải cách quy trình lập dự toán nguồn thu từ đất đai sẽ giúp xác định chính xác các khoản thu, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý tài chính. Cần có sự tham gia của các bên liên quan trong quá trình này.

3.2. Tăng Cường Công Tác Thanh Tra Kiểm Tra

Công tác thanh tra, kiểm tra cần được thực hiện thường xuyên để phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm trong quản lý tài chính từ đất đai. Điều này sẽ góp phần nâng cao tính hiệu quả và minh bạch trong quản lý.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại An Nhơn

Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc quản lý tài chính từ đất đai tại An Nhơn đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần khắc phục. Việc áp dụng các giải pháp đã đề xuất sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý tài chính từ đất đai, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Quản Lý Tài Chính Từ Đất Đai

Trong giai đoạn 2016 - 2020, tổng nguồn thu tài chính từ đất đai tại An Nhơn chiếm đến 74,05% tổng thu ngân sách. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc quản lý hiệu quả nguồn thu này.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các Địa Phương Khác

Nghiên cứu kinh nghiệm quản lý tài chính từ đất đai của các địa phương khác sẽ giúp An Nhơn rút ra bài học quý giá trong việc cải thiện hiệu quả quản lý tài chính từ đất đai.

V. Kết Luận Và Định Hướng Tương Lai Về Quản Lý Tài Chính Từ Đất Đai

Kết luận, việc nâng cao hiệu quả quản lý tài chính từ đất đai tại An Nhơn là một nhiệm vụ cấp thiết. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và sự tham gia của cộng đồng để đạt được mục tiêu này. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc cải cách quy trình quản lý và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài chính từ đất đai.

5.1. Định Hướng Cải Cách Quản Lý Tài Chính Từ Đất Đai

Cần có các chính sách cải cách mạnh mẽ để nâng cao hiệu quả quản lý tài chính từ đất đai, bao gồm việc hoàn thiện các quy định pháp luật và quy trình quản lý.

5.2. Tương Lai Của Quản Lý Tài Chính Từ Đất Đai Tại An Nhơn

Tương lai của quản lý tài chính từ đất đai tại An Nhơn sẽ phụ thuộc vào khả năng áp dụng các giải pháp đã đề xuất và sự cam kết của các bên liên quan trong việc thực hiện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong cơ cấu thu ngân sách nhà nước tại Việt Nam, các khoản thu từ đất đai luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, đóng góp trung bình khoảng 13,8% tổng thu nội địa toàn quốc theo các báo cáo tài chính gần đây. Tại thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định, nguồn lực tài chính từ đất đai là đòn bẩy trực tiếp thúc đẩy kinh tế xã hội và xây dựng hạ tầng kỹ thuật đô thị. Số liệu thống kê giai đoạn 2016 - 2020 cho thấy, tổng nguồn thu tài chính từ đất đai chiếm tỷ trọng trung bình lên tới 74,05% tổng thu ngân sách địa phương, khẳng định vị thế huyết mạch đối với nguồn lực đầu tư phát triển công.

Tuy nhiên, công tác quản lý tài chính đất đai tại thị xã An Nhơn đang đối mặt với nhiều rào cản lớn. Tình trạng lập dự toán thu hàng năm còn thấp hơn nhiều so với khả năng thực hiện thực tế, cơ cấu nguồn thu thiếu tính ổn định dài hạn do phụ thuộc quá lớn vào việc bán đấu giá đất, nợ đọng tiền sử dụng đất kéo dài và thất thu thuế trong hoạt động chuyển nhượng quyền sử dụng đất vẫn chưa được giải quyết triệt để. Bên cạnh đó, việc liên thông dữ liệu số giữa các cơ quan quản lý chuyên môn còn nhiều bất cập, làm chậm tiến độ xử lý nghĩa vụ tài chính của tổ chức và cá nhân.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá toàn diện thực trạng quản lý các nguồn thu tài chính từ đất đai trên địa bàn thị xã An Nhơn giai đoạn 2016 - 2020, nhận diện các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả thu ngân sách, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý của cơ quan hành chính và cơ quan thuế. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trên toàn bộ không gian địa lý của thị xã An Nhơn với quy mô 24.274 ha gồm 15 đơn vị hành chính cấp xã, phường. Các phát hiện của luận văn đóng vai trò nền tảng giúp địa phương tối ưu hóa dòng thu ngân sách hàng trăm tỷ đồng mỗi năm, nâng cao mức độ chuẩn xác của dự toán thu thêm 15% đến 20%, tạo động lực vững chắc để An Nhơn hoàn thiện các tiêu chí đô thị loại III và tiến tới thành lập thành phố trước năm 2025.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của hai nền tảng lý thuyết kinh tế và quản trị công cốt lõi:

Thứ nhất, Lý thuyết địa tô của kinh tế chính trị học cổ điển: Dựa trên nền tảng lý luận của David Ricardo và Karl Marx, đất đai mang lại địa tô chênh lệch do sự khác biệt về độ màu mỡ, vị trí địa lý thuận lợi và mức độ đầu tư thâm canh. Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Nhà nước với tư cách đại diện chủ sở hữu toàn dân thực hiện điều tiết phần giá trị địa tô chênh lệch này vào ngân sách thông qua các công cụ tài chính như tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và thuế sử dụng đất.

Thứ hai, Lý thuyết chu trình quản lý tài chính công: Quá trình quản lý nguồn thu từ đất đai được vận hành theo chu trình khép kín gồm bốn giai đoạn liên hoàn: lập dự toán thu, tổ chức chấp hành dự toán, quyết toán ngân sách và thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật tài chính đất đai.

Nghiên cứu tập trung làm rõ năm khái niệm then chốt: Đất đai là tài sản quốc gia có giới hạn về không gian; Nguồn thu tài chính từ đất đai là khối lượng giá trị tiền tệ huy động từ quá trình phân phối giá trị quyền sử dụng đất; Tiền sử dụng đất là khoản tiền người sử dụng đất nộp khi được Nhà nước giao đất hoặc cho phép chuyển mục đích sử dụng đất; Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp là nghĩa vụ tài chính định kỳ của tổ chức, cá nhân; Quản lý nguồn thu tài chính từ đất đai là hoạt động điều hành, giám sát có ý thức của cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm bảo đảm thu đúng, thu đủ và kịp thời.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập đồng bộ:

Dữ liệu thứ cấp: Thu thập toàn bộ báo cáo thu ngân sách, quyết toán tài chính, hồ sơ quản lý địa chính định kỳ 6 tháng và hàng năm trong giai đoạn 2016 - 2020 từ Ủy ban nhân dân thị xã An Nhơn, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Thuế thị xã và Phòng Tài chính - Kế hoạch.

Dữ liệu sơ cấp, cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Tác giả tiến hành điều tra thực địa trong năm 2021 thông qua hai nhóm khảo sát:

• Nhóm phỏng vấn sâu: Phỏng vấn trực tiếp 10 cán bộ quản lý chuyên trách, bao gồm 02 cán bộ Chi cục Thuế, 01 cán bộ Văn phòng đăng ký đất đai và 07 cán bộ địa chính xã, phường trọng điểm (Bình Định, Đập Đá, Nhơn Phong, Nhơn Mỹ, Nhơn Tân, Nhơn Lộc, Nhơn Hạnh) nhằm làm rõ quy trình tác nghiệp và điểm nghẽn hành chính.
• Nhóm khảo sát người dân: Áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên với cỡ mẫu 50 người dân và hộ gia đình trực tiếp đến nhận kết quả thủ tục hành chính và thực hiện nghĩa vụ tài chính tại bộ phận một cửa của thị xã An Nhơn.

Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Nghiên cứu ứng dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh chuỗi thời gian và tổng hợp định lượng trên phần mềm Excel 2013. Việc kết hợp phân tích số liệu tài chính lịch sử với khảo sát định lượng mức độ hài lòng của 50 người nộp thuế giúp lượng hóa chính xác tỷ lệ hoàn thành dự toán, cơ cấu các nguồn thu và thời gian giải quyết thủ tục, bảo đảm kết quả nghiên cứu mang tính khách quan và có cơ sở thực nghiệm vững chắc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng quản lý nguồn thu tài chính từ đất đai tại thị xã An Nhơn giai đoạn 2016 - 2020 đã chỉ ra bốn phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, nguồn thu từ đất chiếm tỷ trọng áp đảo nhưng cơ cấu thiếu bền vững: Nguồn thu từ đất đai chiếm tới 74,05% tổng thu ngân sách thị xã trong 5 năm. Tuy nhiên, hơn 85% nguồn thu này đến từ tiền sử dụng đất thông qua giao đất và bán đấu giá quyền sử dụng đất tại các dự án khu dân cư mới. Trong khi đó, các khoản thu mang tính ổn định, lâu dài như thuế sử dụng đất phi nông nghiệp chỉ đóng góp từ 2% đến 3%, và tiền thuê đất hàng năm chiếm dưới 6% tổng nguồn thu tài chính từ đất.

Thứ hai, công tác lập dự toán chưa sát với thực tế biến động thị trường: Hàng năm, số thu thực tế từ đất đai luôn vượt mức dự toán được giao rất cao, dao động từ 130% đến trên 200% kế hoạch. Điều này cho thấy công tác lập dự toán thu đầu năm còn mang tính hình thức, an toàn và chưa phản ánh đúng tiềm năng tăng giá trị đất đai tại địa phương.

Thứ ba, tình trạng nợ đọng nghĩa vụ tài chính và khai man giá chuyển nhượng: Tình trạng chậm nộp tiền sử dụng đất của các dự án bất động sản và cá nhân trúng đấu giá vẫn phát sinh. Kết quả khảo sát 50 người dân cho thấy có 32% ý kiến phản ánh thời gian hoàn thành các thủ tục xác định nghĩa vụ tài chính kéo dài trên 15 ngày làm việc, đồng thời hiện tượng kê khai giá chuyển nhượng trên hợp đồng công chứng thấp hơn giá giao dịch thực tế để trốn thuế thu nhập cá nhân vẫn diễn ra phổ biến.

Thứ tư, bất cập trong hạ tầng công nghệ và phối hợp liên ngành: 100% cán bộ được phỏng vấn sâu cho biết hệ thống trao đổi thông tin điện tử giữa cơ quan Thuế và Văn phòng Đăng ký đất đai chưa đồng bộ hoàn toàn, hồ sơ luân chuyển giấy tờ còn chiếm tỷ trọng cao, gây quá tải cục bộ vào các đợt cao điểm nộp thuế.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng đột biến của nguồn thu từ đất tại thị xã An Nhơn gắn liền với tốc độ phát triển kinh tế nhanh chóng, với tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 12,11%/năm và tổng giá trị sản xuất năm 2020 đạt 11.156 tỷ đồng. Quá trình đô thị hóa mạnh mẽ để nâng cấp lên đô thị loại III cùng với sự hình thành của 01 khu công nghiệp Nhơn Hòa và 12 cụm công nghiệp đã thúc đẩy giá trị thương mại của đất đai tăng vọt.

Tuy nhiên, việc dựa chủ yếu vào nguồn thu một lần từ giao đất để cân đối ngân sách tiềm ẩn rủi ro cạn kiệt quỹ đất công trong tương lai. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu tại huyện Tuy An (nguồn thu đất chiếm 44,46% ngân sách) và quận Long Biên, nơi các nhà nghiên cứu đều nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển dịch cơ cấu thu sang các nguồn thu định kỳ từ sản xuất kinh doanh và dịch vụ trên đất.

Dữ liệu nghiên cứu trong thực tế có thể được trình bày sinh động thông qua biểu đồ tròn phản ánh tỷ trọng 74,05% của nguồn thu đất đai trong tổng ngân sách thị xã, kết hợp biểu đồ cột kép so sánh chỉ tiêu dự toán và thực hiện thu ngân sách qua các năm 2016 - 2020, cùng bảng ma trận thống kê thời gian giải quyết nghĩa vụ tài chính và mức độ hài lòng của 50 người nộp thuế được khảo sát.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, tác giả đề xuất bốn nhóm giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nguồn thu tài chính từ đất đai trên địa bàn thị xã An Nhơn:

Thứ nhất, đổi mới quy trình lập dự toán và ứng dụng phương pháp định giá thị trường:

• Hành động: Phòng Tài chính - Kế hoạch chủ trì, phối hợp với Chi cục Thuế và Phòng Tài nguyên và Môi trường xây dựng mô hình dự báo nguồn thu khoa học, bám sát biến động thị trường bất động sản và tiến độ đấu giá các dự án đô thị.
• Mục tiêu và mốc thời gian: Nâng mức độ chuẩn xác của dự toán thu từ đất đạt từ 90% đến 95% so với thực hiện thực tế, triển khai áp dụng từ năm ngân sách 2023.

Thứ hai, tăng cường kiểm soát nghĩa vụ tài chính và quyết liệt xử lý nợ đọng thuế:

• Hành động: Chi cục Thuế thị xã An Nhơn tăng cường rà soát dữ liệu chuyển nhượng bất động sản, phối hợp chặt chẽ với các tổ chức hành nghề công chứng để ngăn chặn tình trạng kê khai hai giá; áp dụng biện pháp cưỡng chế tài khoản đối với các trường hợp chây ỳ nộp tiền sử dụng đất.
• Mục tiêu và mốc thời gian: Giảm tỷ lệ nợ đọng tiền sử dụng đất xuống dưới 3% trên tổng số thuế phải thu trong từng năm tài khóa, hoàn thành chỉ tiêu trước quý 4 năm 2024.

Thứ ba, nâng cấp hệ thống liên thông điện tử và rút ngắn quy trình hành chính:

• Hành động: Ủy ban nhân dân thị xã An Nhơn đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, vận hành mạng truyền dữ liệu điện tử liên thông giữa Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai và Chi cục Thuế.
• Mục tiêu và mốc thời gian: Rút ngắn 30% thời gian luân chuyển và xử lý phiếu chuyển thông tin địa chính, bảo đảm 100% hồ sơ nghĩa vụ tài chính được giải quyết trong vòng 03 đến 05 ngày làm việc trong giai đoạn 2023 - 2025.

Thứ tư, hoàn thiện quy chế phối hợp liên ngành và đẩy mạnh thanh tra định kỳ:

• Hành động: Ủy ban nhân dân thị xã ban hành quy chế phối hợp trách nhiệm ràng buộc giữa cơ quan Thuế, Phòng Quản lý đô thị và Ủy ban nhân dân 15 xã, phường trong việc kiểm soát các dự án xây dựng và chuyển mục đích sử dụng đất.
• Mục tiêu và mốc thời gian: Tổ chức tối thiểu 02 đợt thanh tra chuyên đề mỗi năm về quản lý tài chính đất đai tại các địa bàn có tốc độ đô thị hóa cao như phường Bình Định, Đập Đá và xã Nhơn Tân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

Thứ nhất, Cán bộ quản lý thuế và tài chính công tại các địa phương đang đô thị hóa:

• Lợi ích và use case: Cung cấp khung phương pháp đánh giá toàn diện chu trình quản lý nguồn thu từ đất, giúp cán bộ thuế nắm vững các kỹ thuật rà soát chống thất thu thuế chuyển nhượng bất động sản và kiểm soát nợ đọng tiền sử dụng đất tại cơ sở.

Thứ hai, Lãnh đạo Ủy ban nhân dân cấp huyện, thị xã và cơ quan quản lý đất đai:

• Lợi ích và use case: Cung cấp các luận cứ thực tiễn để xây dựng kế hoạch sử dụng đất gắn liền với cân đối ngân sách địa phương, hỗ trợ việc lập quy hoạch phát triển các khu đô thị và cụm công nghiệp mới một cách tối ưu.

Thứ ba, Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý kinh tế:

• Lợi ích và use case: Là tài liệu tham khảo học thuật chất lượng về phương pháp kết hợp lý thuyết địa tô với chu trình ngân sách, đồng thời cung cấp bộ công cụ khảo sát thực địa kết hợp phỏng vấn sâu 10 cán bộ và điều tra 50 người dân phục vụ các công trình nghiên cứu sau đại học.

Thứ tư, Doanh nghiệp phát triển dự án bất động sản và tổ chức tư vấn định giá:

• Lợi ích và use case: Giúp các nhà đầu tư nắm rõ quy trình hành chính, quy định xác định nghĩa vụ tài chính và các nghĩa vụ thuế khi tham gia đấu giá quyền sử dụng đất, từ đó chủ động xây dựng phương án tài chính dự án chính xác.

Câu hỏi thường gặp

Nguồn thu tài chính từ đất đai đóng góp vai trò như thế nào trong ngân sách thị xã An Nhơn? Trong giai đoạn 2016 - 2020, các khoản thu từ đất đai chiếm tỷ trọng trung bình 74,05% tổng thu ngân sách thị xã An Nhơn. Nguồn lực này đóng vai trò quyết định trong việc cung ứng vốn đầu tư công, xây dựng mạng lưới giao thông dài hơn 481 km và hoàn thiện cơ sở hạ tầng tại 15 xã, phường.

Vì sao kết quả thu tiền sử dụng đất tại thị xã An Nhơn thường vượt xa dự toán được giao hàng năm? Số thu thực tế thường vượt dự toán từ 130% đến trên 200% do thị trường bất động sản tăng trưởng nhanh cùng với việc thị xã mở rộng quy hoạch đô thị. Ngoài ra, phương pháp lập dự toán của các cơ quan chuyên môn còn thận trọng, chưa cập nhật kịp thời biến động giá đất thị trường của các dự án dân cư mới.

Quy mô khảo sát thực tế của luận văn được thực hiện như thế nào để bảo đảm tính khách quan? Tác giả đã phỏng vấn sâu 10 cán bộ chuyên môn tại Chi cục Thuế, Văn phòng Đăng ký đất đai và 07 xã, phường trọng điểm. Đồng thời, tác giả tiến hành khảo sát ngẫu nhiên 50 người dân thực hiện nghĩa vụ tài chính đất đai tại bộ phận một cửa trong năm 2021 để đánh giá thực chất quy trình giải quyết thủ tục.

Những giải pháp then chốt nào giúp ngăn chặn thất thu thuế trong giao dịch bất động sản tại địa phương? Hai giải pháp cốt lõi là đẩy mạnh liên thông dữ liệu điện tử giữa cơ quan Thuế và Văn phòng Đăng ký đất đai nhằm rà soát chéo giá chuyển nhượng, kết hợp tổ chức tối thiểu 02 đợt thanh tra chuyên đề mỗi năm để xử lý nghiêm các hành vi kê khai giá bán thấp hơn giá trị thực tế trên thị trường.

Luận văn đóng góp ý nghĩa gì đối với lộ trình nâng cấp thị xã An Nhơn lên thành phố vào năm 2025? Luận văn đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả thu ngân sách giai đoạn 2022 - 2025, giúp thị xã huy động tối đa nguồn lực tài chính hợp pháp từ quỹ đất 24.274 ha, tạo nguồn vốn tái đầu tư đồng bộ cho hạ tầng kỹ thuật và xã hội, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn thành lập thành phố An Nhơn.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích và khẳng định vai trò trụ cột của nguồn thu tài chính từ đất đai khi chiếm tới 74,05% tổng ngân sách thị xã An Nhơn giai đoạn 2016 - 2020.
• Nhận diện rõ nét các tồn tại mang tính hệ thống như cơ cấu thu phụ thuộc vào nguồn thu một lần, dự toán chưa sát thực tế và thời gian xử lý thủ tục tại bộ phận một cửa còn kéo dài.
• Vận dụng thành công lý thuyết địa tô và chu trình quản lý tài chính công vào giải quyết bài toán thực tiễn tại một thị xã đang đô thị hóa nhanh của tỉnh Bình Định.
• Đề xuất bốn nhóm giải pháp đồng bộ và có tính khả thi cao về đổi mới dự toán, liên thông điện tử, chống thất thu thuế và tăng cường thanh tra liên ngành.
• Xác định rõ lộ trình thực hiện các khuyến nghị trong giai đoạn 2022 - 2025 gắn chặt với mục tiêu phát triển hạ tầng và thành lập thành phố An Nhơn.

Đóng góp khoa học và thực tiễn nổi bật của công trình là sự kết hợp sâu sắc giữa nghiệp vụ tài chính của cơ quan Thuế với công tác quản lý địa chính của ngành Tài nguyên và Môi trường cấp huyện. Để hiện thực hóa các mục tiêu đề ra, trong giai đoạn 2023 - 2025, thị xã An Nhơn cần nhanh chóng số hóa toàn diện hồ sơ địa chính và ban hành quy chế phối hợp liên ngành mới. Các cấp lãnh đạo chính quyền, cán bộ chuyên trách và các nhà nghiên cứu kinh tế hãy tích cực tham khảo và áp dụng các giải pháp của luận văn nhằm nâng cao hiệu quả quản trị nguồn lực tài chính từ đất đai một cách minh bạch và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lí luận quản lý NTTC từ đất đai Chương 2: Thực trạng quản lý NTTC từ đất đai trên địa bàn thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định Chương 3: Phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý NTTC từ đất đai trên địa bàn thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định 9 Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGUỒN THU TÀI CHÍNH TỪ ĐẤT ĐAI 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGUỒN THU TÀI CHÍNH TỪ ĐẤT ĐAI 1. Một số khái niệm 1.

Khái niệm đất đai Đất đai là nguồn tài nguyên thiên nhiên, là tài sản quốc gia, địa bàn để phân bố dân cư và các hoạt động kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng; là nguồn nội lực để xây dựng và phát triển quốc gia. Đất đai là tài nguyên hữu hạn, cố định về vị trí, giới hạn về không gian. Đất đai là một di n tích cụ thể của bề mặt trái đất, bao gồm tất cả các cấu thành của môi trường sinh thái ngay trên và dưới bề mặt đó: bao gồm khí hậu bề mặt, thổ nhưỡng, d ng địa hình, nước mặt (hồ, sông, nước ngầm, tập đoàn th c vật và động vật) tr ng thái định cư của con người, những kết quả do ho t động của con người trong quá khứ và hi n t i để l i (Đoàn Công Quỳ và cộng sự, 2006). [28] Đất đai đóng vai trò rất quan trọng trong đời sống của loài người.

Không có đất thì không có sản xuất cũng như không có sự tồn tại của con người [8]. Trong kinh tế chính trị học, đất đai được đánh giá là một nguồn lực quan trọng để tìm kiếm sự giàu có cho một dân tộc, một quốc gia. Địa tô hay lợi nhuận thu được từ đất đai đã được hình thành như một lý thuyết kinh tế chính trị học về đất đai. Khái niệm tài chính Tài chính là hệ thống quan hệ kinh tế biểu hiện trong lĩnh vực hình thành và phân phối quỹ tiền tệ trong nền kinh tế quốc dân nhằm xây dựng và phát triển xã hội.

Theo quan điểm của P. Drake (1980) tiếp cận tài chính theo hai quan điểm. Theo nghĩa hẹp, tài chính đơn thuần phản ánh hoạt động thu, chi tiền tệ của Chính phủ. Theo nghĩa rộng thì tài chính phản ánh các khoản vay và cho vay ảnh hưởng đến mức cung tiền trên thị trường [8].

Theo quan điểm kinh tế học hiện đại, tài chính biểu thị vốn dưới dạng tiền tệ, nghĩa là ở dạng các khoản có thể vay mượn hay đóng góp vốn thông qua thị trường tài chính hay định chế tài chính. Tóm lại, có hai quan điểm chính về tài chính, quan điểm thứ nhất, đưa ra khái niệm về tài chính dựa vào hoạt động tài chính của chính phủ và quan điểm thứ hai đưa ra khái niệm về tài chính trên cơ sở vốn dưới dạng tiền tệ, cụ thể: Quan điểm 1: Tài chính phản ánh hoạt động thu – chi của Chính phủ; hoặc phản ánh các khoản vay và cho vay. Quan điểm 2: Tài chính là vốn dưới dạng tiền tệ; tức là sự tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ để đáp ứng nhu cầu khác nhau. Khái niệm nguồn thu tài chính từ đất đai Nguồn thu tài chính được hiểu là các nguồn tiền tệ (hoặc tài sản có thể nhanh chóng chuyển thành tiền) trong nền kinh tế có thể huy động để hình thành nên các quỹ tiền tệ phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Khi nói tới NTTC, người ta quan tâm xuất xứ từ đâu, thuộc sở hữu của ai [10]. Nguồn thu tài chính hiểu một cách khái quát nhất là khối lượng giá trị dưới hình thái tiền tệ được hình thành trong quá trình tạo lập và sử dụng các 11 quỹ tiền tệ, phản ánh các mối quan hệ kinh tế - xã hội trong phân phối nhằm đáp ứng các yêu cầu chi tiêu bằng tiền để thực hiện quá trình tái sản xuất các mặt hoạt động của các chủ thể trong xã hội. Nguồn thu tài chính được biểu hiện dưới nhiều hình thái khác nhau, nó tùy thuộc vào nguồn gốc hình thành và các chủ thể thực hiện. Trong tổng thể các nguồn thu tài nguyên thì nguồn thu từ đất đai chiếm vai trò rất quan trọng và mức độ ảnh hưởng của nguồn lực từ đất đai phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế - xã hội của từng quốc gia, lãnh thổ [16].

Lịch sử phát triển của loài người đã làm thay đổi căn bản các phương thức sử dụng, khai thác nguồn lực từ đất đai. Đất đai từ vị thế là tư liệu sản xuất chủ yếu trong sản xuất nông nghiệp, qua quá trình phát triển ngày càng được nhìn nhận ở những vị trí, vai trò khác nhau, nhất là vai trò của đất đai trong nền kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Đất đai xuất hiện như là một loại hàng hóa đặc biệt, được xem là vật ký quỹ tốt nhất trong nền kinh tế thị trường phát triển [17]. Đất đai là nguồn thu kinh tế cơ bản và quyết định của hoạt động kinh tế.

Vì vậy đất đai cũng như các nguồn lực kinh tế khác phải mang quan hệ kinh tế, đồng thời vận động theo những quy luật và cơ chế kinh tế thích ứng [11]. Tài chính và NTTC phản ánh mối quan hệ giữa các chủ thể trong xã hội mà đặc trưng là biểu hiện của quan hệ phân phối, tuy nhiên, bản chất của sự phân phối là phân phối giá trị. Do đó, nó chỉ xuất hiện trong điều kiện nền kinh tế thị trường vì nền kinh tế thị trường mới có khả năng biến đổi nguồn lực này trở thành hàng hóa. Nguồn thu tài chính từ đất đai là NTTC được hình thành từ nguồn thu đất đai thông qua quan hệ kinh tế giữa các chủ thể trong một xã hội nhất định và chịu sự chi phối của quan hệ sở hữu của xã hội đó.

Như vậy, có thể hiểu một cách tổng quát: NTTC từ đất đai là NTTC 12 được hình thành và phát triển trong nền kinh tế thị trường, hiểu một cách thuần nhất là có sự xuất hiện của thị trường đất đai (thị trường bất động sản). Những khoản thu tài chính từ đất đai Theo Luật Đất đai năm 2013 [25], các khoản thu tài chính từ đất đai bao gồm: - Tiền sử dụng đất là số tiền mà người sử dụng đất phải trả cho Nhà nước khi được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, công nhận quyền sử dụng đất. Người SDĐ nộp tiền sử dụng đất khi được nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, công nhận quyền sử dụng đất mà phải nộp tiền sử dụng đất; - Tiền thuê đất là số tiền mà người sử dụng đất phải trả cho Nhà nước khi được Nhà nước cho thuê đất. Hình thức trả tiền thuê đất: trả tiền thuê đất hàng năm, trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê; - Thuế sử dụng đất là một khoản nộp vào ngân sách nhà nước mà người sử dụng đất thực hiện trong quá trình sử dụng đất thuộc đối tượng chịu thuế.

Thuế sử dụng đất gồm: Thuế sử dụng đất nông nghiệp, Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, Thuế thu nhập từ chuyển quyền sử dụng đất (Khi chuyển nhượng quyền sử dụng đất, tặng cho quyền sử dụng đất). Đối tượng nộp thuế là các tổ chức, cá nhân có quyền sử dụng đất, được Nhà nước giao quyền sử dụng đất. - Tiền thu từ việc xử phạt vi phạm pháp luật về đất đai là khoản tiền mà người SDĐ phải nộp cho Nhà nước khi có hành vi phạm quy định pháp luật về đất đai và bị xử phạt vi phạm hành chính về đất đai. - Tiền bồi thường cho Nhà nước khi gây thiệt hại trong quản lý và sử dụng đất đai là khoản tiền người quản lý đất đai, người SDĐ phải nộp khi có hành vi vi phạm gây thiệt hại trong quản lý và sử dụng đất đai.

13 - Phí và lệ phí trong quản lý, sử dụng đất đai. + Nộp lệ phí trước bạ khi: Chuyển nhượng quyền sử dụng đất, tặng cho; Đăng ký, cấp Giấy chứng nhận QSDĐ. + Nộp phí khi Cấp giấy chứng nhận QSDĐ; Khai thác và sử dụng dữ liệu đất đai; Thẩm định hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; Cung cấp thông tin về giao dịch bảo đảm bằng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất. - Các khoản thu tài chính về đất đai cấp huyện ngân sách địa phương hưởng 100% được quy định tại Luật Ngân sách nhà nước, Thông tư 342/2016/TT-BTC ngày 30 tháng 12 năm 2016 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của nghị định số 163/2016/NĐ-CP ngày 21 tháng 12 năm 2016 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của luật ngân sách nhà nước, gồm: * Các khoản thu tiền SDĐ (giao đất, cho thuê đất, công nhận QSDĐ, bán tài sản là nhà ở và QSDĐ) - Tiền sử dụng đất; - Tiền cho thuê đất, thuê mặt nước * Các khoản thu thuế: - Thuế sử dụng đất nông nghiệp; - Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp; * Các khoản phí: - Phí thẩm định hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất * Các khoản lệ phí: - Lệ phí trước bạ; - Lệ phí cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất 14 * Các khoản khác: - Tiền thu từ xử phạt vi phạm hành chính về đất đai - Thu tiền bồi thường cho nhà nước khi gây thiệt hại trong quản lý và sử dụng đất đai; Như vậy, phần lớn các khoản thu ngân sách huyện hưởng 100%.

Riêng Thuế thu nhập cá nhân từ chuyển quyền sử dụng đất thuộc nhóm các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương. Luật Đất đai quy định Nhà nước điều tiết phần giá trị tăng thêm từ đất không do đầu tư của người sử dụng mang lại thông qua chính sách thuế, tiền SDĐ, tiền thuê đất. Các khoản thu tài chính từ đất đai là nguồn ngân sách quan trọng cho việc phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng cơ sở hạ tầng [19]. Bản chất và đặc điểm của nguồn thu tài chính từ đất đai Đất đai là sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu thực hiện các quyền năng chủ sở hữu và thống nhất quản lý.

Các nguồn thu từ đất là hệ thống các mối quan hệ tài chính giữa Nhà nước với đối tượng SDĐ, được pháp luật quy định.