Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN PHÁP LÝ VỀ HỖ TRỢ KHỞI NGHIỆP DNNVV THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM.1 Khái niệm, đặc điểm, và tầm quan trọng của DNNVV trong nền kinh tế thị trường.1 Khái niệm DNNVV Có thể khẳng định rằng, cho đến hiện tại, rất nhiều nhà khoa học đưa ra nhiều khái niệm khác nhau về DNNVV. Theo Wikiperia thì, Doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa hay còn gọi thông dụng là doanh nghiệp nhỏ và vừa là những doanh nghiệp có quy mô nhỏ bé về mặt vốn, lao động hay doanh thu. DNNVV có thể chia thành ba loại cũng căn cứ vào quy mô đó là doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa. Theo tiêu chí của Nhóm Ngân hàng Thế giới, doanh nghiệp siêu nhỏ là doanh nghiệp có số lượng lao động dưới 10 người, doanh nghiệp nhỏ có số lượng lao động từ 10 đến dưới 200 người và nguồn vốn 20 tỷ trở xuống, còn doanh nghiệp vừa có từ 200 đến 300 lao động nguồn vốn 20 đến 100 tỷ.
Ở Việt Nam, theo Điều 3, Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/6/2009 của Chính phủ, quy định số lượng lao động trung bình hàng năm từ 10 người trở xuống được coi là doanh nghiệp siêu nhỏ, từ 10 đến dưới 200 người lao động được coi là Doanh nghiệp nhỏ và từ 200 đến 300 người lao động thì được coi là Doanh nghiệp vừa. Thực chất, trong thực tiễn tổ chức và hoạt động trong nền kinh tế thị trường ở nước ta, DNNVV là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn. Tức là tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp hoặc số lao động bình quân năm, trong đó tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên. Theo Luật hỗ trợ DNNVV hiện hành thì không có khái niệm như thế nào là DNNVV, tức là không được định nghĩa như thế nào là là DNNVV mà các nhà làm 9 luật sử dụng cụm từ “bao gồm” như chỉ liệt kê nhận dạng theo kiểu doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa, có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 200 người và đáp ứng một trong hai tiêu chí sau đây: Tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng hoặc tổng doanh thu của năm trước liền kề không quá 300 tỷ đồng” [22].
Để hướng dẫn thi hành xác định khoa học hơn về tiêu chí xác định DNNVV ngày 11 tháng 3 năm 2018, Chính phủ đã ban hành Nghị định 38/2018/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật hỗ trợ DNNVV, trong đó có xác định tiêu chí DNNVV như sau: “DNNVV được phân theo quy mô bao gồm doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp vừa”. Một là: Doanh nghiệp siêu nhỏ trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và lĩnh vực công nghiệp, xây dựng có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 10 người và tổng doanh thu của năm không quá 3 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng. Doanh nghiệp siêu nhỏ trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 10 người và tổng doanh thu của năm không quá 10 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng. Hai là: Doanh nghiệp nhỏ trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và lĩnh vực công nghiệp, xây dựng có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 100 người và tổng doanh thu của năm không quá 50 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 20 tỷ đồng, nhưng không phải là doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định tại khoản 1 Điều 6.
Doanh nghiệp nhỏ trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 50 người và tổng doanh thu của năm không quá 100 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 50 tỷ đồng, nhưng không phải là doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định tại khoản 1 Điều 6 của nghị định. Ba là: Doanh nghiệp vừa trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và lĩnh vực công nghiệp, xây dựng có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 200 người và tổng doanh thu của năm không quá 200 tỷ đồng 10 hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng, nhưng không phải là doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định tại khoản 1, khoản 2 Điều 6 của Nghị định. Doanh nghiệp vừa trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 100 người và tổng doanh thu của năm không quá 300 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng, nhưng không phải là doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ theo quy định tại khoản 1, khoản 2 Điều 6 Nghị định” Tiêu chí xác định DNNVV trên thế gới Hầu hết các nước trên thế giới đều nghiên cứu tiêu chí phân loại DNNVV theo 2 nhóm tiêu chí phổ biến dùng để phân loại, đó là: tiêu chí định tính và tiêu chí định lượng. Tiêu chí định tính: Dựa trên những đặc trưng cơ bản của DNNVV như không có vị thế độc quyền trên thị trường, chuyên môn hoá thấp, số đầu mối quản lý ít… các tiêu chí này có ưu thế là phản ánh đúng của vấn đề nhưng thường khó xác định trên thực tế.
Do đó, nó chỉ được làm cơ sở để tham khảo mà ít được sử dụng trên thực tế để phân loại. Tiêu chí định lượng: Thường sử dụng các tiêu chí như là số lao động thường xuyên và không thường xuyên trong doanh nghiệp, giá trị tài sản hay vốn, doanh thu, lợi nhuận. Trong đó: - Số lao động có thể là lao động trung bình trong danh sách, lao động thường xuyên, lao động thực tế. - Tài sản hoặc vốn có thể dùng tổng giá trị tài sản (hay vốn), tài sản hay vốn cố định, giá trị tài sản còn lại.- Doanh thu có thể là tổng doanh thu trong một năm, tổng giá trị gia tăng trong một năm(hiện nay có xu hướng sử dụng chỉ tiêu này).
Nghiên cứu về các tiêu chí xác định DNNVV ở một số nước trên thế giới có thể nhận thấy: Dựa theo quy mô có thể phân loại doanh nghiệp thành doanh nghiệp có quy mô lớn, vừa và nhỏ. Trong đó, việc xác định các tiêu chí và định mức để đánh giá quy mô của một DNNVV có sự khác biệt ở các quốc gia trên thế giới. Ngay trong cùng một quốc gia, những tiêu chí này cũng có thể được thay đổi theo thời gian vì sự phát triển của doanh nghiệp, đặc điểm nền kinh tế hay tốc độ phát 11 triển kinh tế của quốc gia đó. Tuy nhiên, các tiêu chí phổ biến nhất được nhiều quốc gia sử dụng là: số lượng lao động bình quân mà doanh nghiệp sử dụng trong năm, tổng mức vốn đầu tư của doanh nghiệp, tổng doanh thu hàng năm của doanh nghiệp Thứ nhất: Nhóm các nước đang phát triển - Hoa kỳ cũng phân loại DNNVV có số lượng lao động từ 1 đến 500 lao động, về quy mô vốn và doanh thu của doanh nghiệp, pháp luật của Hoa Kỳ không quy định.
- Đối với Nhật Bản, quốc gia này phân loại DNNVV theo 03 loại: - Đối với ngành sản xuất, có số lượng lao động từ 01 đến 300 lao động, vốn đầu tư phải từ 1 đến 300 triệu Yên, doanh thu khô, , ng quy định; - Đối với ngành thương mại số lượng lao động bình quân từ 01 đến 100 người, vốn đầu tư không quá 100 triệu Yên, doanh thu không quy định ; - Đối với ngành dịch vụ phỉa có số lượng lao động bình quân từ 01 đến 100 lao động, vốn đầu tư từ 01 đến 05 triệu Yên, doanh thu không quy định. - Úc (Australia), phân loại doanh nghiệp là DNNVV có số lượng lao động dưới 200 người, không quy định về vốn đầu tư cũng như doanh thu của loại hình doanh nghiệp này. - New Zealand, phân loại DNNVV, có số lượng lao động dưới 50 người, không quy định về vốn đầu tư và doanh thu. - Korea, phân loại DNNVV, có số lượng lao động không quá 300 người, không quy định về vốn đầu tư cũng như doanh thu của doanh nghiệp.
- Taiwan, phân loại DNNVV, phải có số lượng lao động dưới 200 người, quy định về vốn đầu tư phải có dưới 80 triệu đô la đài loan và có quy định về doanh thu 100 triệu đô la Đài loan. Thứ hai: Nhóm các nước đang phát triển Bao gồm có 5 nước Thái Lan, phân loại doanh nghiệp là nhỏ và vừa, số lượng lao động bình quan không quy định, vốn đầu tư dưới 200 triệu baht (Tiền Thái Lan), về doanh thu không quy định; Malaysia phân loại doanh nghiệp là đối với ngành 12 sản xuất, số lượng lao động bình quan từ không đến 150 lao động, vốn đầu tư không quy định, về doanh thu quy định RM từ không đến 25 triệu; Philippine phân loại doanh nghiệp là nhỏ và vừa, số lượng lao động bình quan dưới 200 lao động, vốn đầu tư Peso 1,5-60 triệu, về doanh thu không quy định; Indonesia phân loại doanh nghiệp là nhỏ và vừa, số lượng lao động bình quân không quy định, vốn đầu tư< US$ 1 triệu, về doanh thu có quy định < US$ 5 triệu và Brunei phân loại doanh nghiệp là nhỏ và vừa, số lượng lao động bình quân 1-100 lao động, vốn đầu tư không quy định, về doanh thu không quy định[27]. Thứ ba: Nhóm các nước có nền kinh tế chuyển đổi Theo nguồn trích dẫn từ sách chuyên khảo “Phát triển DNNVV, kinh nghiệm nước ngoài và phát triển DNNVV ở Việt Nam, NXB Thống kê, Hà Nội 2001, Vũ Quốc Tuấn - Hoàng Thu Hoà thì nhóm các nước có nền kinh tế chuyển đổi, bao gồm có 4 nước Liên Bang Nga Rusia; nếu nhỏ thì số lượng lao động bình quân từ 01 đến dưới 249 người; nếu vừa thì số lao động bình quân phải đạt từ 250 đến 999 người. China Trung Quốc nếu nhỏ thì số lượng lao động bình quân từ 50 đến dưới 100 người; nếu vừa thì số lao động bình quân phải đạt từ 101 đến 500 người; Poland Phần Lan nếu nhỏ thì số lượng lao động bình quân dưới 50 người; nếu vừa thì số lao động bình quân phải đạt từ 51 đến 200 người.
Rõ ràng, hầu hết các quốc gia đều lấy tiêu chí số lao động bình quân làm cơ sở quan trọng để phân loại doanh nghiệp theo quy mô. Điều này là hợp lý hơn so với việc lựa chọn các tiêu chí khác như doanh thu, vốn.
