HIỆU QUẢ XUẤT BẢN SÁCH CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ

Luận án tiến sĩ Hiệu quả xuất bản sách chính trị ở việt nam trong bối cảnh hội nhập qu đóng góp lý thuyết mới, phương pháp độc đáo cho ngành trong

• Tác giả: Trần Thị Mai Dung
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Hải Minh
• Trường học: Học Viện Báo Chí Và Tuyên Truyền
• Chuyên ngành: Xuất bản
• Đề tài: Hiệu Quả Xuất Bản Sách Chính Trị Ở Việt Nam Trong Bối Cảnh Hội Nhập Quốc Tế
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ HIỆU QUẢ XUẤT BẢN TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ
• 1.1.1. Những công trình nghiên cứu của các học giả ngoài nước
• 1.1.2. Những công trình nghiên cứu của các học giả trong nước
• 1.2. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ HIỆU QUẢ XUẤT BẢN SÁCH CHÍNH TRỊ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ
• 1.2.1. Những công trình nghiên cứu của các học giả ngoài nước
• 1.2.2. Những công trình nghiên cứu của các học giả trong nước
• 1.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ VẤN ĐỀ ĐÃ ĐƯỢC NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ TIẾP TỤC ĐƯỢC NGHIÊN CỨU, LÀM RÕ
• 1.3.1. Những nội dung đã được nghiên cứu
• 1.3.2. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ
• 1.4. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ XUẤT BẢN SÁCH CHÍNH TRỊ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ
• 2.1. SÁCH CHÍNH TRỊ VÀ XUẤT BẢN SÁCH CHÍNH TRỊ
• 2.1.1. Sách chính trị - Khái niệm, đặc điểm và phân loại
• 2.1.2. Xuất bản sách chính trị - Khái niệm, tính chất
• 2.2. HIỆU QUẢ XUẤT BẢN SÁCH CHÍNH TRỊ
• 2.2.1. Khái niệm và phân loại hiệu quả xuất bản sách chính trị
• 2.2.2. Mô hình lý thuyết, tiêu chí và thang đo hiệu quả xuất bản sách chính trị
• 2.2.3. Những yếu tố cơ bản tạo nên hiệu quả xuất bản sách chính trị
• 2.3. HỘI NHẬP QUỐC TẾ VÀ TÁC ĐỘNG CỦA HỘI NHẬP QUỐC TẾ ĐẾN HIỆU QUẢ XUẤT BẢN SÁCH CHÍNH TRỊ
• 2.3.1. Khái niệm hội nhập quốc tế
• 2.3.2. Tác động của hội nhập quốc tế đến hiệu quả xuất bản sách chính trị
• 2.4. KINH NGHIỆM XUẤT BẢN SÁCH CHÍNH TRỊ CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA VÀ GỢI MỞ CHO VIỆT NAM
• 2.4.1. Xuất bản sách chính trị ở Hoa Kỳ
• 2.4.2. Xuất bản sách chính trị ở Trung Quốc. Những gợi mở cho Việt Nam
• 2.5. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: HIỆU QUẢ XUẤT BẢN SÁCH CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM - THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 3.1. KHÁI QUÁT VỀ CÁC ĐƠN VỊ ĐƯỢC KHẢO SÁT
• 3.1.1. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật
• 3.1.2. Nhà xuất bản Lý luận chính trị
• 3.1.3. Nhà xuất bản Quân đội nhân dân
• 3.1.4. Nhà xuất bản Công an nhân dân
• 3.1.5. Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông
• 3.2. THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ XUẤT BẢN SÁCH CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM QUA CÁC ĐƠN VỊ KHẢO SÁT
• 3.2.1. Về tiêu chí mức độ định hướng chính trị, tư tưởng
• 3.2.2. Về tiêu chí mức độ ảnh hưởng thị trường
• 3.2.3. Về tiêu chí mức độ phản hồi của độc giả
• 3.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ HIỆU QUẢ XUẤT BẢN SÁCH CHÍNH TRỊ
• 3.3.1. Kết quả và hạn chế
• 3.3.2. Những vấn đề đặt ra
• 3.4. Tiểu kết Chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: YÊU CẦU ĐẶT RA, QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ XUẤT BẢN SÁCH CHÍNH TRỊ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM
• 4.1. YÊU CẦU ĐẶT RA ĐỐI VỚI HIỆU QUẢ XUẤT BẢN SÁCH CHÍNH TRỊ
• 4.2. QUAN ĐIỂM VỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ XUẤT BẢN SÁCH CHÍNH TRỊ
• 4.3. GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ XUẤT BẢN SÁCH CHÍNH TRỊ
• 4.3.1. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả xuất bản sách chính trị từ phương diện lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước
• 4.3.2. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả xuất bản sách chính trị từ phương diện nghiệp vụ xuất bản
• 4.3.3. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả xuất bản sách chính trị từ phương diện độc giả
• 4.4. Tiểu kết Chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hiệu Quả Xuất Bản Sách Chính Trị Việt Nam 50 60 ký tự

Xuất bản sách chính trị là một bộ phận quan trọng của ngành xuất bản, phản ánh đậm nét tính chính trị. Hoạt động này truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng, chính sách Nhà nước, góp phần xây dựng thế giới quan khoa học, giáo dục đạo đức, lý tưởng cách mạng. Nghiên cứu hiệu quả xuất bản trong bối cảnh hội nhập có tính cấp thiết về chính trị, lý luận và thực tiễn. Chỉ thị 20-CT/TW và 44-CT/TW của Đảng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng, hiệu quả xuất bản. Báo cáo Đại hội XIII dự báo những biến động phức tạp, đòi hỏi bảo vệ nền tảng tư tưởng, khẳng định con đường xã hội chủ nghĩa. Do đó, việc nghiên cứu để định hướng và cụ thể hóa hoạt động xuất bản sách chính trị là vô cùng cần thiết.

1.1. Vai trò của sách chính trị trong hệ tư tưởng Việt Nam

Sách chính trị đóng vai trò then chốt trong việc củng cố hệ tư tưởng của Đảng và Nhà nước, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế, khi các luồng tư tưởng đa dạng và đôi khi trái ngược có thể ảnh hưởng đến nhận thức của công dân. Việc xuất bản sách chính trị chất lượng giúp tăng cường niềm tin vào hệ tư tưởng chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời giúp độc giả phân biệt và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu hiệu quả xuất bản

Nghiên cứu hiệu quả xuất bản sách chính trị là cực kỳ quan trọng để đảm bảo rằng các nguồn lực được đầu tư vào lĩnh vực này mang lại giá trị tối đa. Việc đánh giá hiệu quả giúp xác định các điểm mạnh và điểm yếu trong quy trình xuất bản, từ đó đưa ra các giải pháp cải tiến nhằm nâng cao chất lượng nội dung, mở rộng phạm vi tiếp cận và tăng cường ảnh hưởng của sách chính trị đối với công chúng.

II. Thách Thức Xuất Bản Sách Chính Trị Hội Nhập 50 60 ký tự

Mặc dù đạt nhiều thành tựu, xuất bản sách chính trị vẫn đối mặt với thách thức. Cần khắc phục các yếu kém về chất lượng, số lượng, phương thức xuất bản và nguồn nhân lực. Bối cảnh hội nhập quốc tế tạo ra môi trường mới, đòi hỏi phát triển lý luận, bảo vệ nền tảng tư tưởng, xây dựng Đảng, phòng chống tham nhũng, mở rộng quan hệ đối ngoại, tiếp thu khoa học công nghệ. Hội nhập quốc tế đặt ra những yêu cầu cao hơn về nội dung, hình thức và phương thức truyền tải thông tin trong sách chính trị. Việc không đáp ứng được những yêu cầu này có thể dẫn đến sự suy giảm về hiệu quả xuất bản và ảnh hưởng đến khả năng lan tỏa tư tưởng chính trị trong xã hội.

2.1. Ảnh hưởng của kiểm duyệt đến sự đa dạng của nội dung

Việc kiểm duyệt sách là một yếu tố quan trọng trong quá trình xuất bản sách chính trị, nhưng nó cũng có thể gây ra những hạn chế đối với sự đa dạng và sáng tạo của nội dung. Cần có một cơ chế kiểm duyệt phù hợp để đảm bảo rằng các xuất bản phẩm chính trị vẫn giữ được tính khách quan, khoa học và hấp dẫn đối với độc giả, đồng thời tránh gây ra những phản ứng tiêu cực từ dư luận.

2.2. Cạnh tranh từ các nguồn thông tin khác trong kỷ nguyên số

Trong kỷ nguyên số, độc giả có thể dễ dàng tiếp cận thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm cả các trang mạng xã hội, báo điện tử và các ấn phẩm trực tuyến. Điều này tạo ra một sự cạnh tranh gay gắt đối với sách chính trị truyền thống, đòi hỏi các nhà xuất bản phải đổi mới phương thức tiếp cận và truyền tải thông tin để thu hút và giữ chân độc giả.

2.3. Bài toán cân bằng giữa mục tiêu chính trị và hiệu quả kinh tế

Một trong những thách thức lớn nhất đối với các nhà xuất bản chính trị là làm thế nào để cân bằng giữa mục tiêu truyền bá tư tưởng chính trị và mục tiêu đạt được hiệu quả kinh tế. Việc chỉ tập trung vào một trong hai mục tiêu này có thể dẫn đến những hậu quả tiêu cực, như nội dung sách trở nên khô khan, khó tiếp cận hoặc không đủ nguồn lực để duy trì hoạt động xuất bản.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Xuất Bản Sách 50 60 ký tự

Để nâng cao hiệu quả xuất bản, cần có giải pháp đồng bộ. Cần có sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước. Đổi mới nghiệp vụ xuất bản, tập trung vào độc giả. Cần nghiên cứu, cụ thể hóa, hiện thực hóa trong hoạt động xuất bản sách chính trị đáp ứng yêu cầu của bối cảnh mới là điều cần thiết. Đồng thời, truyền thông chính trị cần được đẩy mạnh để lan tỏa giá trị của sách chính trị. Cần phải nghiên cứu đánh giá kết quả, hạn chế và vấn đề đặt ra từ thực trạng nhằm nâng cao hiệu quả công tác xuất bản sách chính trị trong bối cảnh hội nhập.

3.1. Đổi mới nội dung và hình thức sách chính trị

Nội dung cần bám sát thực tiễn, phản ánh kịp thời các vấn đề thời sự, chính trị, xã hội. Hình thức cần đa dạng, hấp dẫn, phù hợp với thị hiếu của độc giả. Có thể áp dụng các hình thức như infographic, truyện tranh, video clip để truyền tải thông tin một cách sinh động, dễ hiểu.

3.2. Tăng cường ứng dụng công nghệ trong xuất bản và phát hành

Ứng dụng công nghệ số trong quy trình xuất bản, từ biên tập, thiết kế đến in ấn, phát hành. Phát triển xuất bản phẩm chính trị điện tử (ebook, audiobook) để tiếp cận độc giả trên các thiết bị di động. Xây dựng các kênh phân phối trực tuyến (website, ứng dụng) để bán sách và tương tác với độc giả.

3.3. Nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác xuất bản

Đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ biên tập viên, thiết kế viên, marketing viên có trình độ chuyên môn cao, am hiểu về chính trị Việt Nam và bối cảnh hội nhập quốc tế. Tạo điều kiện để họ được tiếp cận với các xu hướng xuất bản mới trên thế giới.

IV. Kinh Nghiệm Quốc Tế Bài Học Cho Xuất Bản 50 60 ký tự

Nghiên cứu kinh nghiệm xuất bản sách chính trị của Hoa Kỳ, Trung Quốc. Hoa Kỳ chú trọng tự do ngôn luận, đa dạng quan điểm. Trung Quốc kiểm soát chặt chẽ, tập trung tuyên truyền. Cần học hỏi kinh nghiệm quốc tế, nhưng phải phù hợp với điều kiện Việt Nam. Chú trọng phát triển văn hóa đọc Việt Nam và nâng cao tiêu thụ sách chính trị. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy sự cần thiết của việc kết hợp giữa tự do ngôn luận và kiểm soát chất lượng nội dung, đồng thời chú trọng đến việc xây dựng một hệ thống phát hành sách hiệu quả.

4.1. Bài học từ Hoa Kỳ về tự do ngôn luận và đa dạng quan điểm

Hoa Kỳ là một quốc gia có truyền thống lâu đời về tự do ngôn luận, cho phép xuất bản các xuất bản phẩm chính trị với nhiều quan điểm khác nhau. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra những thách thức về việc kiểm soát thông tin sai lệch và đảm bảo sự tôn trọng đối với các giá trị dân chủ.

4.2. Kinh nghiệm của Trung Quốc về kiểm soát và tuyên truyền

Trung Quốc có một hệ thống kiểm soát chặt chẽ đối với xuất bản sách chính trị, tập trung vào việc tuyên truyền các giá trị xã hội chủ nghĩa và củng cố vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Kinh nghiệm của Trung Quốc có thể cung cấp những bài học hữu ích về việc làm thế nào để định hướng và quản lý nội dung sách chính trị một cách hiệu quả.

4.3. Gợi ý cho Việt Nam về kết hợp kiểm soát và tự do

Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm từ cả Hoa Kỳ và Trung Quốc để xây dựng một hệ thống xuất bản sách chính trị phù hợp với điều kiện của đất nước. Cần kết hợp giữa việc kiểm soát chất lượng nội dung và đảm bảo tự do ngôn luận, đồng thời chú trọng đến việc xây dựng một môi trường khuyến khích sự sáng tạo và đa dạng trong lĩnh vực xuất bản.

V. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Đánh Giá Thực Tiễn 50 60 ký tự

Nghiên cứu thực trạng hiệu quả xuất bản tại các NXB lớn. Đánh giá trên tiêu chí định hướng chính trị, tư tưởng; mức độ ảnh hưởng thị trường; mức độ phản hồi của độc giả. Kết quả cho thấy có những thành công và hạn chế. Cần có giải pháp để nâng cao chất lượng sách, đáp ứng nhu cầu độc giả. Đánh giá mức độ hài lòng của độc giả đối với nội dung và hình thức sách chính trị. Cần phải đánh giá kết quả, hạn chế và vấn đề đặt ra từ thực trạng nhằm nâng cao hiệu quả công tác xuất bản sách chính trị trong bối cảnh hội nhập.

5.1. Đánh giá hiệu quả xuất bản dựa trên phản hồi của độc giả

Phản hồi của độc giả là một yếu tố quan trọng để đánh giá hiệu quả xuất bản sách chính trị. Cần thu thập ý kiến của độc giả về nội dung, hình thức và giá trị của sách, từ đó đưa ra các điều chỉnh phù hợp để đáp ứng nhu cầu và mong muốn của họ. Biểu đồ 3.13 và 3.14 trong tài liệu gốc cung cấp thông tin chi tiết về mức độ hài lòng của độc giả đối với nội dung và hình thức sách chính trị.

5.2. Phân tích tác động của sách chính trị đến nhận thức của độc giả

Cần phân tích tác động của sách chính trị đến nhận thức, tư tưởng và hành vi của độc giả. Điều này có thể được thực hiện thông qua các cuộc khảo sát, phỏng vấn hoặc nghiên cứu định tính. Biểu đồ 3.16, 3.17, 3.18, 3.19 và 3.20 trong tài liệu gốc cung cấp thông tin chi tiết về tác động của sách chính trị đến nhận thức của độc giả về chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và sự tin tưởng vào Đảng.

VI. Tương Lai Xuất Bản Sách Chính Trị Hội Nhập 50 60 ký tự

Xuất bản sách chính trị cần tiếp tục đổi mới để đáp ứng yêu cầu hội nhập. Cần phát triển lý luận, bảo vệ nền tảng tư tưởng, xây dựng Đảng, phòng chống tham nhũng, mở rộng quan hệ đối ngoại, tiếp thu khoa học công nghệ. Cần có chiến lược dài hạn để phát triển ngành xuất bản sách chính trị. Mục tiêu là xây dựng ngành xuất bản sách chính trị hiện đại, chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu của đất nước trong giai đoạn mới. Cần tiếp tục nghiên cứu về hiệu quả xuất bản và có những chính sách xuất bản phù hợp.

6.1. Vai trò của nhà nước trong việc định hướng xuất bản

Nhà nước cần đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng xuất bản sách chính trị, thông qua việc xây dựng và ban hành các chính sách phù hợp, hỗ trợ các nhà xuất bản và tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển ngành xuất bản.

6.2. Phát triển hợp tác quốc tế trong lĩnh vực xuất bản

Cần tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực xuất bản sách chính trị, thông qua việc trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ kiến thức và phối hợp thực hiện các dự án chung. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác xuất bản, đồng thời góp phần quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Hoạt động xuất bản sách chính trị là một thành tố của ngành xuất bản, phản ánh trực tiếp và sâu sắc tính chất chính trị của hoạt động văn hóa, tư tưởng. Xuất bản sách chính trị có chức năng truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước, góp phần xây dựng thế giới quan, nhân sinh quan khoa học và củng cố lý tưởng cách mạng cho nhân dân. Tính cấp thiết của đề tài "Hiệu quả xuất bản sách chính trị ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế" do nghiên cứu sinh Trần Thị Mai Dung thực hiện (chuyên ngành Xuất bản, mã số 9.01 tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, bảo vệ năm 2024 dưới sự hướng dẫn của PGS,TS Trần Hải Minh và PGS,TS Lê Văn Yên) được xác định trên ba bình diện:

• Về phương diện chính trị: Xuất bản sách chính trị là công cụ thuộc lĩnh vực tư tưởng đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng và quản lý của Nhà nước. Từ Chỉ thị 20-CT/TW ngày 27-01-2003 đến Chỉ thị 44-CT/TW ngày 16-04-2020 của Ban Bí thư, yêu cầu nâng cao chất lượng và hiệu quả xuất bản, phát hành sách lý luận, chính trị luôn được nhấn mạnh. Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng chỉ rõ các nguy cơ tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức và sự chống phá của các thế lực thù địch. Bối cảnh hội nhập quốc tế đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện lý luận nhằm bảo vệ nền tảng tư tưởng và khẳng định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội.
• Về phương diện lý luận: Xuất bản sách chính trị mang tính chất phức hợp với ba thuộc tính: tính chính trị (thực hiện nhiệm vụ tư tưởng), tính văn hóa (phổ biến tri thức khoa học, đại chúng) và tính kinh tế (sản xuất vật chất trong cơ chế thị trường, phân phối và lưu thông hàng hóa). Mặc dù có nhiều công trình nghiên cứu về xuất bản, nhưng một hệ thống lý thuyết hoàn chỉnh về hiệu quả xuất bản sách chính trị vẫn chưa được xây dựng một cách đồng bộ.
• Về phương diện thực tiễn: Tổng kết 15 năm thực hiện Chỉ thị 20-CT/TW cho thấy bên cạnh các kết quả đạt được về cơ cấu thể loại và nội dung tuyên truyền, xuất bản sách chính trị vẫn còn bộc lộ hạn chế về chất lượng biên soạn, số lượng bản in, cơ chế phát hành, tổ chức bộ máy và trình độ nguồn nhân lực trong điều kiện chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ cơ sở lý luận về hiệu quả xuất bản sách chính trị trong bối cảnh hội nhập quốc tế, khảo sát và đánh giá thực trạng giai đoạn 2018–2022 tại 5 nhà xuất bản tiêu biểu, từ đó chỉ ra kết quả, hạn chế, nguyên nhân, vấn đề đặt ra và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động này.

Luận án xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án;
2. Hệ thống và phân tích một số vấn đề lý luận về hiệu quả xuất bản sách chính trị trong bối cảnh hội nhập quốc tế;
3. Khảo sát, phân tích thực trạng hiệu quả xuất bản sách chính trị, qua đó đánh giá kết quả, hạn chế và những vấn đề đặt ra về hiệu quả xuất bản sách chính trị trong bối cảnh hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay;
4. Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả xuất bản sách chính trị ở Việt Nam đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế trong thời gian tới.

Văn bản luận án đặt ra 3 câu hỏi nghiên cứu:

• Câu hỏi 1: Hiệu quả xuất bản sách chính trị được đánh giá dựa trên tiêu chí nào?
• Câu hỏi 2: Trong thực tiễn, xuất bản sách chính trị có thể đạt cùng lúc hiệu quả chính trị - xã hội và hiệu quả kinh tế không?
• Câu hỏi 3: Những vấn đề đặt ra đối với hiệu quả xuất bản sách chính trị và giải pháp nào nâng cao hiệu quả xuất bản sách chính trị trong bối cảnh hội nhập quốc tế?

Tương ứng với 3 câu hỏi là 3 giả thuyết nghiên cứu:

• Giả thuyết 1: Hiệu quả xuất bản sách chính trị được đánh giá dựa trên quan hệ giữa mục tiêu và kết quả xuất bản. Các tiêu chí được xây dựng dựa trên ba mục tiêu chính: mục tiêu chính trị, mục tiêu xã hội và mục tiêu kinh tế.
• Giả thuyết 2: Trong thực tiễn xuất bản sách chính trị có thể đạt được các mục tiêu chính trị, xã hội và kinh tế ở mức độ nhất định. Qua đó, sách chính trị truyền tải đường lối chính sách của Nhà nước, tích lũy tri thức, củng cố niềm tin cho độc giả và tạo nguồn thu cho đơn vị xuất bản.
• Giả thuyết 3: Thực tiễn đặt ra các vấn đề cần giải quyết trên cơ sở cân đối, hài hòa giữa các mặt chính trị, xã hội và kinh tế của xuất bản sách chính trị thông qua các nhóm giải pháp phù hợp.

Đối tượng nghiên cứu là hiệu quả xuất bản sách chính trị ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Về phạm vi nghiên cứu, luận án giới hạn nội dung vào thực trạng hiệu quả xuất bản sách chính trị theo bảng phân loại đề xuất; phạm vi không gian khảo sát tập trung vào 05 nhà xuất bản tiêu biểu gồm: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Nhà xuất bản Lý luận chính trị, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Nhà xuất bản Công an nhân dân và Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông; phạm vi thời gian nghiên cứu trong 5 năm, từ tháng 01-2018 đến tháng 12-2022.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo hai nhóm nội dung chính:

Các nghiên cứu về hiệu quả xuất bản trong bối cảnh hội nhập quốc tế:

• Tác giả nước ngoài: Herbert Smith Bailey (1990) trong tác phẩm The Art and Science of Book Publishing tiếp cận nhà xuất bản như một doanh nghiệp văn hóa, phân tích mối liên hệ giữa mục tiêu văn hóa và thương mại. Hans Helmut Lehring (2000) với Einführung in den modernen buchverlag nhấn mạnh tiêu chí lựa chọn chủ đề dựa trên tính tư tưởng, chính trị, nghệ thuật song hành với mục tiêu doanh số. John B. Thompson (2012) trong Merchant of Culture phân tích biến động ngành xuất bản thương mại Anh và Mỹ dưới tác động của toàn cầu hóa và số hóa. Tại Trung Quốc, Fan-Lin (1998) nghiên cứu cơ chế mục tiêu của hiệu quả xuất bản, phân tích mâu thuẫn giữa hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội, khẳng định hiệu quả xã hội giữ vai trò chủ đạo. Robert E. Baensch (2003) nghiên cứu sự biến đổi của xuất bản Trung Quốc khi gia nhập WTO; Trần Hân (2013) bàn luận về chuyển đổi cơ chế quản lý, định giá và cạnh tranh trên thị trường xuất bản.
• Tác giả trong nước: Tạ Ngọc Tấn (2001) trong giáo trình Truyền thông đại chúng phân chia hiệu quả truyền thông thành ba mức độ: tiếp nhận, thực tế và hiệu ứng xã hội. Dương Xuân Sơn (2015) xác định hiệu quả báo chí qua công thức tương quan giữa kết quả và mục đích (H = K/M). Lương Khắc Hiếu (2017) đánh giá hiệu quả công tác tư tưởng dựa trên tiêu chuẩn tinh thần, thực tiễn và chi phí. Trong chuyên ngành xuất bản, Ngô Sĩ Liên (1998) phân tích bản chất ba mặt (chính trị, văn hóa, kinh tế) của xuất bản; Trần Văn Hải (2007) hệ thống hóa lý luận nghiệp vụ và mối quan hệ biện chứng của xuất bản với đời sống xã hội; Nguyễn Hồng Vinh (2012) và Đường Vinh Sường (2013) phân tích hoạt động xuất bản như một ngành kinh tế - kỹ thuật và văn hóa - tư tưởng đặc thù trong cơ chế thị trường.

Các nghiên cứu về hiệu quả xuất bản sách chính trị:

• Nhiều công trình khoa học trong nước tập trung vào mảng sách lý luận, chính trị: Đề tài cấp Bộ của Nguyễn Duy Hùng (2009) đánh giá thực trạng xuất bản, phát hành sách lý luận chính trị giai đoạn 2003–2008 và khẳng định nhà xuất bản chính trị là doanh nghiệp đặc biệt. Đề tài của Lê Minh Nghĩa (2009) nghiên cứu xuất bản sách phục vụ bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Trần Văn Hải (2013) làm rõ tính chất kết hợp hài hòa ba lợi ích (Nhà nước, đơn vị xuất bản, xã hội). Khuất Duy Kim Hải (2012) nghiên cứu sách chính trị phục vụ hệ thống chính trị cấp cơ sở xã, phường. Dương Trung Ý (2019) nghiên cứu chất lượng sách lý luận chính trị phục vụ đào tạo cán bộ và đề xuất 6 tiêu chí đánh giá. Các bài viết hội thảo của Trần Chí Đạt (2019), Nguyễn Văn Thành (2020), Hoàng Vĩnh Bảo (2020), Nguyễn Ngọc Bảo (2020), Đinh Xuân Dũng (2020), Nguyễn Viết Thông (2020), Nguyễn Vĩnh Thắng (2020), Vũ Trọng Lâm và Vũ Uyên Linh (2021), Nguyễn Hoa Mai (2021) đã đề cập các khía cạnh về ứng dụng công nghệ 4.0, bảo vệ nền tảng tư tưởng, biên soạn, biên tập và giải pháp phát hành sách chính trị.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định:

1. Chưa có công trình nào xây dựng hệ thống lý luận hoàn chỉnh về hiệu quả xuất bản sách chính trị, bao gồm các khái niệm, phân loại, cấu trúc mô hình lý thuyết và hệ thống tiêu chí, thang đo đo lường cụ thể.
2. Chưa phân tích một cách có hệ thống cơ sở chính trị, pháp lý và tác động nhiều mặt của bối cảnh hội nhập quốc tế đến xuất bản sách chính trị tại Việt Nam.
3. Thiếu công trình nghiên cứu thực chứng khảo sát toàn diện thực trạng hiệu quả xuất bản sách chính trị dựa trên mô hình vận hành liên kết giữa ba chủ thể: Đảng/Nhà nước, đơn vị xuất bản và độc giả. Luận án chọn giải quyết các khoảng trống này nhằm thiết lập khung đánh giá khoa học và đưa ra giải pháp sát thực tiễn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng và pháp luật của Nhà nước về hoạt động xuất bản. Về lý thuyết chuyên ngành, luận án kết hợp lý luận xuất bản hiện đại với lý thuyết mô hình truyền thông của Bruce Westley và Malcolm S. McLean (mô hình Westley - McLean). Mô hình này được vận dụng để mô tả dòng chảy thông tin chính trị, phản ánh mối quan hệ tương tác giữa người khởi xướng/lãnh đạo (Đảng, Nhà nước), kênh truyền thông trung gian đóng vai trò chọn lọc, biên tập, xuất bản (nhà xuất bản) và đối tượng tiếp nhận thông tin (độc giả, công chúng xã hội).

Khung đánh giá hiệu quả xuất bản sách chính trị được thiết lập gồm 3 nhóm tiêu chí cấp 1 và 15 tiêu chí cấp 2:

1. Mức độ định hướng chính trị, tư tưởng: Đo lường mức độ truyền tải chủ trương, đường lối; đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; tỷ lệ cơ cấu đề tài trọng điểm;
2. Mức độ ảnh hưởng thị trường: Đo lường số lượng đầu sách xuất bản, số lượng bản in, tỷ lệ tái bản, mức độ đa dạng của kênh phân phối, doanh thu và khả năng tự chủ tài chính của đơn vị xuất bản;
3. Mức độ phản hồi của độc giả: Đo lường mức độ quan tâm, mức độ hài lòng về nội dung, hình thức trình bày, giá thành, khả năng đáp ứng nhu cầu học tập, nghiên cứu và mức độ chuyển hóa thành nhận thức, niềm tin chính trị của người đọc.

Về phương pháp nghiên cứu, luận án kết hợp cách tiếp cận định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính:
  • Nghiên cứu tư liệu thứ cấp: Phân tích hệ thống văn bản chỉ thị, nghị quyết của Đảng, chính sách quản lý nhà nước về xuất bản; báo cáo tổng kết giai đoạn 2018–2022 của Cục Xuất bản - In - Phát hành và 5 đơn vị xuất bản khảo sát; các công trình nghiên cứu lý luận trong và ngoài nước.
  • Phỏng vấn sâu: Luận án thực hiện phỏng vấn 10 cá nhân có độ tuổi từ 35 đến 70, chia thành 3 nhóm đối tượng: Nhóm 1 gồm 5 cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp phòng/ban trở lên tại các đơn vị xuất bản; Nhóm 2 gồm 3 biên tập viên và biên tập viên chính có kinh nghiệm nghề nghiệp từ 5 năm trở lên; Nhóm 3 gồm 2 chuyên gia nghiên cứu lý luận về xuất bản sách chính trị.
• Phương pháp định lượng:
  • Thống kê dữ liệu xuất bản: Thu thập dữ liệu xuất bản 5 năm (2018–2022) từ nguồn Lưu chiểu thuộc Cục Xuất bản - In - Phát hành và Thư viện Quốc gia Việt Nam trên các biến số: tên sách, tác giả, ngôn ngữ, nhà xuất bản, năm xuất bản, hình thức xuất bản (tự xuất bản, liên kết, đặt hàng), hình thức sách (sách lẻ, sách bộ), số lần tái bản, số lượng bản in và giá bìa. Dữ liệu được xử lý bằng Microsoft Excel để vẽ biểu đồ Pareto, biểu đồ phân bổ và cơ cấu thể loại.
  • Điều tra xã hội học bằng bảng hỏi: Khảo sát độc giả trực tiếp và trực tuyến qua Google Form. Số phiếu phát ra dự kiến là 650 phiếu, thu về 606 phiếu hợp lệ (tỷ lệ 93,3%). Dữ liệu được phân tích trên phần mềm SPSS thông qua kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha, thống kê tần số (Mean, Min, Max, Std. Deviation), thống kê điểm trung bình theo thang đo Likert và phân tích hệ số tương quan tuyến tính Pearson ($r$) để kiểm tra mối quan hệ giữa đặc trưng nhân khẩu học với trạng thái tiếp nhận sách chính trị.

Đặc trưng nhân khẩu học của mẫu khảo sát $N = 606$ được tổng hợp trong bảng sau:

STT	Đặc trưng mẫu	Phân loại cụ thể	Số lượng ($N$)	Tỷ lệ (%)
1	Giới tính	Nam	240	39,3%
		Nữ	366	60,7%
2	Dân tộc	Kinh	589	97,2%
		Dân tộc khác	17	2,8%
3	Độ tuổi	Từ 18 - 30 tuổi	259	42,9%
		Từ 31 - 40 tuổi	212	35,1%
		Từ 41 - trên 60 tuổi	135	22,0%
4	Khu vực sinh sống, làm việc	Thành thị	503	83,7%
		Nông thôn, trung du, miền núi	104	16,3%
5	Trình độ học vấn	Đại học	361	60,3%
		Sau đại học (Thạc sĩ, Tiến sĩ)	202	33,7%
		Trình độ khác	36	6,0%
6	Trình độ lý luận chính trị	Chưa qua đào tạo lý luận	197	33,5%
		Sơ cấp lý luận chính trị	97	16,5%
		Trung cấp lý luận chính trị	184	31,3%
		Cao cấp lý luận chính trị	110	18,7%
7	Cơ quan làm việc	Chưa đi làm (Sinh viên)	128	21,2%
		Cơ quan Đảng, Nhà nước	159	26,3%
		Lực lượng Quân đội / Công an	102	17,0%
		Trường học / Học viện	205	34,0%
		Cơ quan, đơn vị khác	9	1,5%
8	Nghề nghiệp	Cán bộ, công chức, viên chức	120	19,9%
		Giảng viên, nghiên cứu viên	141	23,4%
		Sinh viên	203	33,7%
		Sĩ quan quân đội / công an	102	10,8%
		Nhân viên / Khác	37	12,2%

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương này tập trung phân tích các công trình khoa học trong nước và quốc tế liên quan đến hiệu quả xuất bản và hiệu quả xuất bản sách chính trị. Nội dung được cấu trúc thành ba nhóm vấn đề: các công trình về hiệu quả xuất bản nói chung; các công trình về hiệu quả xuất bản sách chính trị; đánh giá chung và xác định các khoảng trống khoa học.

Tác giả chỉ rõ các nghiên cứu quốc tế thường nhìn nhận xuất bản từ góc độ kinh tế truyền thông, nhấn mạnh sự cân bằng giữa trách nhiệm văn hóa xã hội và bài toán lợi nhuận. Các học giả trong nước chú trọng nghiên cứu sách lý luận, chính trị dưới góc độ công tác tư tưởng và nhiệm vụ chính trị của Đảng. Chương 1 khẳng định sự thiếu vắng của một công trình nghiên cứu chuyên biệt về hiệu quả xuất bản sách chính trị tiếp cận từ góc độ kết hợp giữa lý luận xuất bản và mô hình truyền thông, có hệ thống tiêu chí định lượng và khảo sát thực tế tại các nhà xuất bản nòng cốt ở Việt Nam.

Chương 2: Những vấn đề lý luận về hiệu quả xuất bản sách chính trị trong bối cảnh hội nhập quốc tế

Chương 2 xây dựng hệ thống khái niệm, phạm trù khoa học làm cơ sở cho nghiên cứu thực tiễn. Tác giả phân tích khái niệm sách chính trị, phân biệt với sách lý luận, chính trị và sách lý luận chính trị. Sách chính trị được xác định là loại sách chuyển tải một cách có hệ thống quan điểm, đường lối của giai cấp, chính đảng, chính sách của Nhà nước, tri thức lý luận, kinh nghiệm thực tiễn và tâm lý chính trị, hướng tới nhiều tầng lớp bạn đọc.

Luận án chỉ ra ba tính chất trụ cột của xuất bản sách chính trị:

• Tính chính trị: Thuộc tính bản chất chi phối toàn bộ quy trình xuất bản, bảo đảm định hướng tư tưởng của giai cấp cầm quyền;
• Tính văn hóa: Thể hiện qua giá trị tri thức khoa học, thẩm mỹ và chức năng giáo dục nhân sinh quan, nâng cao dân trí;
• Tính kinh tế: Thể hiện qua quy trình sản xuất vật chất, tạo ra hàng hóa lưu thông trên thị trường, đòi hỏi tính toán chi phí, doanh thu và bảo toàn vốn.

Chương này phân tích các hệ thống phân loại sách chính trị trên thế giới như Khung phân loại Thư viện Quốc hội Mỹ (LCC - Class J), Khung phân loại Thư viện Trung Quốc (CLC - Class D và Class A) và bảng phân loại của Cục Xuất bản - Thư viện Quốc gia Việt Nam (lớp Chính trị - Xã hội, phân lớp 32 và phân lớp 1).

Trên cơ sở mô hình truyền thông Westley - McLean, tác giả mô hình hóa quy trình xuất bản sách chính trị, phân tích mối quan hệ biện chứng giữa hiệu quả chính trị, hiệu quả xã hội và hiệu quả kinh tế. Tác giả cũng phân tích tác động của bối cảnh hội nhập quốc tế (cạnh tranh thông tin, chuyển đổi số, rào cản bản quyền) và khảo cứu kinh nghiệm xuất bản sách chính trị của Hoa Kỳ và Trung Quốc để rút ra bài học gợi mở cho Việt Nam.

Chương 3: Hiệu quả xuất bản sách chính trị ở Việt Nam - Thực trạng, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra

Chương 3 trình bày kết quả khảo sát thực tế giai đoạn 2018–2022 tại 5 đơn vị: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Nhà xuất bản Lý luận chính trị, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Nhà xuất bản Công an nhân dân và Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông. Thực trạng hiệu quả được đánh giá dựa trên 3 tiêu chí chính:

• Tiêu chí định hướng chính trị, tư tưởng: Tỷ lệ sách phục vụ tuyên truyền đại hội Đảng, sách bảo vệ nền tảng tư tưởng, sách nghiên cứu học tập chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh chiếm tỷ trọng lớn trong danh mục xuất bản. Các nhà xuất bản đã chủ động tổ chức các mảng sách trọng điểm, sách dịch và sách đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái.
• Tiêu chí ảnh hưởng thị trường: Số liệu thống kê lưu chiểu phản ánh sự biến động về số đầu sách, số bản in, tỷ lệ sách tái bản và việc áp dụng phương thức xuất bản điện tử. Phân tích Pareto chỉ ra cơ cấu sách tập trung vào một số mảng chủ đề nhất định. Mạng lưới phát hành sách chính trị chủ yếu thông qua kênh trang bị nội bộ, đơn đặt hàng của cơ quan Nhà nước; kênh thương mại điện tử và phát hành ra thị trường tự do còn hạn chế.
• Tiêu chí phản hồi của độc giả: Kết quả phân tích $N = 606$ phiếu khảo sát bằng SPSS cho thấy: phần lớn độc giả đánh giá cao tính chuẩn xác về nội dung, giá trị tư tưởng của sách chính trị; tuy nhiên, mức độ hài lòng về hình thức trình bày, tính hấp dẫn của ngôn ngữ diễn đạt và dịch vụ phân phối còn ở mức trung bình. Phân tích tương quan Pearson ($r$) chỉ ra mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa trình độ học vấn, trình độ lý luận chính trị và môi trường công tác với mức độ quan tâm và tần suất đọc sách chính trị.

Từ thực trạng, chương 3 chỉ ra các kết quả đạt được, phân tích nguyên nhân của các hạn chế (sự phụ thuộc vào ngân sách cấp phát, năng lực nghiên cứu thị trường của biên tập viên, phương thức truyền thông sách chưa đa dạng) và nhận diện các vấn đề đặt ra đối với việc hài hòa giữa nhiệm vụ chính trị và hiệu quả kinh tế.

Chương 4: Yêu cầu đặt ra, quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả xuất bản sách chính trị trong bối cảnh hội nhập quốc tế ở Việt Nam

Trên cơ sở phân tích thực trạng và dự báo bối cảnh quốc tế, chương 4 xác định các yêu cầu mới về mặt tư tưởng, công nghệ và cơ chế thị trường, đề xuất hệ thống quan điểm chỉ đạo và 3 nhóm giải pháp thực hiện:

• Nhóm giải pháp từ phương diện lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước: Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về xuất bản; xây dựng cơ chế đặt hàng, tài trợ xuất bản các đề tài sách chính trị trọng điểm; đổi mới cơ chế tài chính đối với nhà xuất bản đặc thù; đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát chất lượng xuất bản phẩm; xây dựng quy hoạch và tiêu chuẩn phát triển nguồn nhân lực xuất bản chính trị.
• Nhóm giải pháp từ phương diện nghiệp vụ xuất bản: Đổi mới quy trình xây dựng kế hoạch đề tài, bám sát nhu cầu xã hội; nâng cao chất lượng công tác biên tập, kết hợp tính khoa học và tính hấp dẫn; hiện đại hóa công nghệ xuất bản, phát triển xuất bản điện tử và sách đa phương tiện; chuyên nghiệp hóa khâu marketing, truyền thông sách chính trị trên không gian mạng; mở rộng liên kết xuất bản và hợp tác quốc tế trong giao dịch bản quyền sách chính trị dịch xuôi và dịch ngược.
• Nhóm giải pháp từ phương diện độc giả: Xây dựng và phát triển văn hóa đọc sách chính trị trong các cơ quan, đoàn thể, trường học và lực lượng vũ trang; đa dạng hóa các hình thức giới thiệu, sinh hoạt học tập từ sách; khảo sát định kỳ nhu cầu của từng nhóm công chúng độc giả (cán bộ lãnh đạo, giảng viên, sinh viên) để kịp thời cung cấp các xuất bản phẩm phù hợp.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã tổng hợp các đóng góp khoa học mới về lý luận và thực tiễn:

Về mặt lý luận:

• Làm rõ nội hàm khái niệm sách chính trị và xuất bản sách chính trị; phân tích ba tính chất cơ bản (tính chính trị, tính văn hóa, tính kinh tế) và mối quan hệ giữa các tính chất này trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Xác định cơ sở chính trị, pháp lý của xuất bản sách chính trị ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
• Xây dựng mô hình lý thuyết nghiên cứu hiệu quả xuất bản sách chính trị dựa trên sự kết hợp giữa lý luận xuất bản và mô hình truyền thông Westley - McLean; xác lập khung tiêu chí và thang đo đánh giá gồm 3 tiêu chí cấp 1 và 15 tiêu chí cấp 2.

Về mặt thực tiễn:

• Cung cấp bức tranh toàn diện và hệ thống số liệu về thực trạng xuất bản sách chính trị tại Việt Nam qua khảo sát chuyên sâu 5 nhà xuất bản nòng cốt giai đoạn 2018–2022.
• Thu thập và xử lý bộ dữ liệu thực chứng từ 606 độc giả thông qua các công cụ thống kê tin cậy (Cronbach's Alpha, Likert, Pearson), đo lường thực tế mức độ tác động của sách chính trị đến nhận thức và niềm tin của người đọc.
• Đề xuất ba nhóm giải pháp đồng bộ gắn với các chủ thể: cơ quan lãnh đạo/quản lý (Đảng, Nhà nước), đơn vị sản xuất/phân phối (nhà xuất bản) và đối tượng thụ hưởng (độc giả).

Về kiến nghị:

• Kiến nghị Đảng và Nhà nước tiếp tục hoàn thiện cơ chế đặt hàng, đầu tư nguồn lực cơ sở vật chất cho xuất bản số, hỗ trợ giá sách chính trị cho vùng sâu, vùng xa.
• Kiến nghị các cơ quan chủ quản tạo quyền tự chủ linh hoạt cho các nhà xuất bản trong tổ chức bộ máy và hoạt động sản xuất kinh doanh sách chính trị.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Về phạm vi khảo sát: Luận án chỉ tập trung khảo sát 5 nhà xuất bản nòng cốt đóng trên địa bàn Hà Nội, chưa mở rộng thu thập số liệu tại các nhà xuất bản tổng hợp địa phương hoặc các nhà xuất bản trường đại học có xuất bản sách chính trị.
• Về mẫu khảo sát độc giả: Mẫu khảo sát $N = 606$ có tỷ lệ người sống và làm việc tại khu vực thành thị chiếm đa số (83,7%), tỷ lệ độc giả ở khu vực nông thôn, miền núi còn thấp (16,3%), chưa phản ánh đầy đủ nhu cầu tiếp cận sách chính trị của các tầng lớp nhân dân ở các địa bàn khó khăn.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng nghiên cứu hiệu quả xuất bản sách chính trị tại các nhà xuất bản địa phương và các đơn vị liên kết xuất bản tư nhân.
• Nghiên cứu chuyên sâu về mô hình kinh doanh, bảo vệ bản quyền số và hành vi của độc giả đối với các định dạng xuất bản mới như sách điện tử tương tác, sách nói (audiobook) chính trị trên các nền tảng số.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với các cơ quan chỉ đạo, quản lý (Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Thông tin và Truyền thông, Cục Xuất bản - In - Phát hành): Cung cấp cơ sở khoa học và bằng chứng thực tế phục vụ công tác rà soát, đánh giá chính sách xuất bản, định hướng quy hoạch và cơ chế đặt hàng xuất bản phẩm chính trị.
• Đối với các đơn vị xuất bản, phát hành: Khung tiêu chí và thang đo trong luận án là công cụ để các nhà xuất bản tự đánh giá hiệu quả hoạt động, từ đó điều chỉnh cơ cấu đề tài, cải tiến quy trình biên tập và áp dụng giải pháp phát hành phù hợp với thị trường.
• Đối với cơ sở đào tạo và nghiên cứu: Là tài liệu học tập, tham khảo hữu ích cho giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Xuất bản, Báo chí, Truyền thông và Khoa học chính trị trong nghiên cứu lý luận truyền thông và kinh tế xuất bản.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án phân biệt khái niệm "sách chính trị" và "sách lý luận chính trị" như thế nào?
Luận án xác định sách lý luận chính trị là loại sách chứa đựng tri thức khoa học chính trị ở cấp độ cao, khái quát, phản ánh các quy luật của hoạt động chính trị. Khái niệm sách chính trị có nội hàm rộng hơn, bao hàm cả sách lý luận chính trị, sách kinh nghiệm thực tiễn chính trị, tri thức chính trị phổ thông và các tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ công tác Đảng, chính quyền, đoàn thể.

2. Mẫu khảo sát xã hội học của luận án gồm bao nhiêu phiếu và được xử lý bằng công cụ nào?
Luận án thu về 606 phiếu khảo sát hợp lệ từ độc giả trên tổng số 650 phiếu phát ra (đạt tỷ lệ 93,3%). Dữ liệu được mã hóa và xử lý trên phần mềm SPSS để kiểm định hệ số tin cậy Cronbach's Alpha, tính điểm trung bình thang đo Likert, thống kê tần số và kiểm định tương quan tuyến tính Pearson ($r$).

3. Khung tiêu chí đánh giá hiệu quả xuất bản sách chính trị của luận án gồm những nhóm nào?
Khung tiêu chí gồm 3 tiêu chí cấp 1 và 15 tiêu chí cấp 2. Ba tiêu chí cấp 1 gồm: (1) Mức độ định hướng chính trị, tư tưởng; (2) Mức độ ảnh hưởng thị trường; (3) Mức độ phản hồi của độc giả.

4. Luận án khảo sát chuyên sâu tại những đơn vị xuất bản nào trong giai đoạn 2018–2022?
Luận án khảo sát chuyên sâu tại 5 đơn vị xuất bản nòng cốt: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Nhà xuất bản Lý luận chính trị, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Nhà xuất bản Công an nhân dân và Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông.

5. Luận án sử dụng lý thuyết truyền thông nào làm khung phân tích chính?
Luận án sử dụng mô hình truyền thông của Bruce Westley và Malcolm S. McLean (mô hình Westley - McLean) kết hợp với các nguyên lý của lý luận xuất bản để mô tả mối quan hệ giữa chủ thể lãnh đạo (Đảng, Nhà nước), kênh truyền thông trung gian (nhà xuất bản) và công chúng tiếp nhận (độc giả).

Kết luận

Luận án "Hiệu quả xuất bản sách chính trị ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế" của tác giả Trần Thị Mai Dung là công trình nghiên cứu chuyên khảo thuộc chuyên ngành Xuất bản, giải quyết đồng bộ cả phương diện lý luận và thực tiễn về hiệu quả xuất bản sách chính trị. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, luận án đã xây dựng khung tiêu chí đánh giá gồm 3 nhóm tiêu chí cấp 1 và 15 tiêu chí cấp 2, đồng thời phân tích thực trạng giai đoạn 2018–2022 tại 5 nhà xuất bản nòng cốt. Các phát hiện thực chứng và hệ thống giải pháp đề xuất theo ba nhóm chủ thể (Đảng/Nhà nước, nhà xuất bản, độc giả) cung cấp luận cứ khoa học cho công tác quản trị xuất bản và hoạch định chính sách văn hóa tư tưởng tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề làm thế nào để thiết lập cơ chế thúc đẩy các nhà xuất bản không ngừng nâng cao chất lượng xuất bản phẩm, đặt lợi ích xã hội lên hàng đầu và thực hiện các lợi ích kinh tế. Đứng trên phương diện xã 16 hội, tác giả cho rằng hiệu quả xuất bản đề cập đến hành vi xuất bản có thể phản ánh đúng giá trị tư tưởng xã hội chủ nghĩa, mang lại vai trò xây dựng trình độ nhận thức tốt và hướng dẫn tích cực cho quần chúng, làm phong phú thêm thế giới tinh thần của quần chúng nhân dân. Luôn đặt lợi ích xã hội lên hàng đầu trong phát triển các chủ trương văn hóa và công nghiệp văn hóa là sự vận dụng sáng tạo quy luật kiến trúc thượng tầng thích ứng với sự phát triển của cơ sở kinh tế trong thời đại mới. Theo tác giả, mâu thuẫn giữa hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội thực chất là mâu thuẫn giữa lợi ích kinh tế cá nhân với lợi ích kinh tế toàn xã hội, tức là mâu thuẫn giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội.

Khi nói “không thể chỉ chạy theo lợi ích kinh tế mà bỏ qua lợi ích xã hội”, thực chất muốn nói “không thể chỉ quan tâm đến lợi ích cá nhân mà bỏ qua lợi ích xã hội”. Tác giả cũng cho rằng không thể bỏ qua giá trị văn hóa chỉ vì lợi ích kinh tế. Hiệu quả xã hội phản ánh trách nhiệm xã hội của xuất bản, bao hàm hiệu quả kinh tế. Quan trọng hơn, hiệu quả xã hội nhấn mạnh đến giá trị văn hóa, định hướng tư tưởng và ảnh hưởng xã hội.

Tác giả cho rằng, đánh giá hiệu quả xã hội của xuất bản sách phải xuất phát trên cơ sở nắm vững các thuộc tính bản chất của xuất bản. Xuất bản có vị trí quan trọng đối với công tác tuyên truyền tư tưởng, là phương tiện quan trọng kế thừa và phổ biến tri thức văn hóa, là một bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa. Vì vậy, xuất bản luôn có hai mặt hiệu quả có liên quan nhưng không thể thay thế cho nhau. Hiệu quả xã hội phản ánh vai trò của đơn vị xuất bản 17 trong sự nghiệp xây dựng văn hóa tư tưởng của xã hội.

Hiệu quả xã hội biểu hiện trong nội dung xuất bản phẩm và thực tiễn hoạt động của đơn vị xuất bản. Đánh giá hiệu quả xã hội của xuất bản tập trung ở góc độ làm tốt công tác tuyên truyền tư tưởng, kế thừa, xuất bản tri thức văn hóa thể hiện ở nội dung, chủng loại, số lượng, chất lượng và kết cấu xuất bản phẩm. Hiệu quả được chia thành hiệu quả chính và hiệu quả phụ, gồm tám tiêu chí chính phụ. Hiệu quả chính bao gồm 5 tiêu chí: Chỉ số giá trị cốt lõi, Chỉ số giá trị học thuật, văn hóa, Chỉ số thị trường, Chỉ số quốc tế, Chỉ số hình ảnh xã hội của đơn vị xuất bản.

Chỉ số phụ gồm 3 tiêu chí: Chỉ số tiêu cực, Chỉ số pháp quy, Chỉ số tiêu chuẩn. Bước vào thời kỳ cải cách mở cửa, đơn vị xuất bản Trung Quốc đều đang phải đối mặt với sự chuyển đổi từ cơ quan công quyền thành đơn vị doanh nghiệp, quản lý độc lập và tự chịu trách nhiệm về lãi lỗ. Do đó, sự tồn tại, phát triển doanh nghiệp, mục tiêu tối đa hoá lợi nhuận khiến đơn vị xuất bản tập trung vào lợi ích kinh tế. Điều này không phù hợp với chính sách xuất bản.

Việc điều chỉnh mối quan hệ giữa hiệu quả xã hội và hiệu quả kinh tế là vấn đề lý luận và thực tiễn đối với công tác quản lý xuất bản. Trung Quốc đã từng bước xây dựng hệ thống đánh giá hiệu quả kinh tế tương đối đầy đủ, nhưng đánh giá hiệu quả xã hội của xuất bản với một hệ thống chỉ số để sử dụng cụ thể cho nghiên cứu, đánh giá vẫn chưa hình thành. Từ đó, tác giả đề xuất hệ thống đánh giá gồm các tiêu chí: Chất lượng sách, Sức hấp dẫn thị trường của doanh nghiệp, Năng lực cạnh tranh, Đóng góp công ích cho xã hội. Những công trình nghiên cứu của các học giả trong nước Các công trình nghiên cứu như sách, đề tài khoa học, tạp chí… nghiên cứu liên quan về hiệu quả, hiệu quả xuất bản được luận án kế thừa.

Thứ nhất, những công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề hiệu quả. Hiệu quả là sự phản ánh việc sử dụng nguồn lực để đạt được mục tiêu nhất định. 18 Hiệu quả được bàn đến trong các ngành khoa học báo chí, truyền thông được tham khảo trong luận án. - Tạ Ngọc Tấn (2001), Truyền thông đại chúng, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

Cuốn sách gồm có 9 chương cung cấp hệ thống kiến thức cơ bản về truyền thông, truyền thông đại chúng, các loại hình truyền thông đại chúng cơ bản (sách, báo in, phát thành, truyền hình, điện ảnh, quảng cáo, internet, băng, đĩa và âm thanh) và những vấn đề của truyền thông đại chúng trong xã hội đại đặt ra các vấn đề lãnh đạo, quản lý, giao tiếp với các phương tiện truyền thông đại chúng. Về hiệu quả truyền thông, tác giả cho rằng, truyền thông đại chúng là hoạt động có mục đích, hiệu quả của truyền thông đại chúng là việc đạt được mục đích của hoạt động truyền thông đại chúng. Hiệu quả truyền thông đại chúng có thể chia thành ba mức độ: Hiệu quả tiếp nhận, hiệu quả thực tế, hiệu ứng xã hội. [67] - Dương Xuân Sơn (2015), Lý luận báo chí truyền thông, NXB Giáo dục Việt Nam, Hà Nội.

Nội dung cuốn sách bàn về các vấn đề có tính lý luận và phương pháp luận của báo chí, truyền thông. Với nội dung 9 chương, tác giả giải quyết những vấn đề lý luận như các khái niệm và thuật ngữ, các loại hình báo chí, đặc trưng, chức năng, nguyên tắc hoạt động của báo chí, pháp luật và đạo đức báo chí, hiệu quả báo chí, lao động sáng tác trong hoạt động báo chí. Tác giả cho rằng hiệu quả báo chí là việc vận dụng các quy luật, nguyên tắc, hình thức, phương thức hoạt động báo chí giúp cho nó thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình nhằm đạt mục đích. Hiệu quả báo chí được đo bằng công thức H=K/M, trong đó, H là hiệu quả, K là kết quả, M là mục đích.

Trong đó, kết quả của hoạt động báo chí là sự thay đổi về nhận thức, hình thành nhận thức, hướng dẫn hành động cho công chúng. Các yếu tố tạo nên hiệu quả báo chí bao gồm chiến lược thông tin, yếu tố con người, đối tượng phục vụ của báo chí. [63] - Lương Khắc Hiếu (2017), Cơ sở lý luận công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam, NXB Lý luận chính trị, Hà Nội. Cuốn sách là công trình nghiên cứu chuyên sâu về công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Trong 7 chương sách, tác giả làm rõ các khái niệm, các yếu tố, các bộ phận cấu 19 thành công tác tư tưởng; chủ thể, khách thể, đối tượng công tác tư tưởng, mục đích công tác tư tưởng và phương thức tác động để đạt mục đích, nội dung giáo dục công tác tư tưởng; phương pháp, hình thức, phương tiện công tác tư tưởng; hiệu quả công tác tư tưởng. Theo tác giả, hiệu quả công tác tư tưởng là sự tương quan giữa kết quả đạt được với mục tiêu của công tác tư tưởng đặt ra và với chi phí về nguồn lực để đạt được kết quả đó trong một điều kiện xã hội nhất định. Đánh giá hiệu quả công tác tư tưởng căn cứ trên ba mặt - tiêu chuẩn tinh thần, tiêu chuẩn thực tiễn và tiêu chuẩn chi phí. [41] Thứ hai, những công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề hiệu quả xuất bản.

Các nghiên cứu về lý luận xuất bản chưa đề cập một cách rõ ràng lý thuyết về hiệu quả xuất bản. Tuy nhiên, từ các công trình nghiên cứu lý luận xuất bản, chúng ta có thể tìm thấy quan niệm về hiệu quả xuất bản thông qua nguyên lý, tính chất, đặc trưng của hoạt động xuất bản. Một số công trình tiêu biểu được đề cập đến như: - Ngô Sĩ Liên (Chủ biên) (1998): Nguyên lý hoạt động biên tập xuất bản sách, NXB Giáo dục, Hà Nội. Cuốn sách gồm 6 chương đề cập đến các vấn đề lý luận nền tảng của hoạt động xuất bản.

Đóng góp mới của cuốn sách thể hiện ở nội dung lý luận nghiệp vụ biên tập được trình bày cụ thể như: hệ thống khái niệm sách, xuất bản, xuất bản phẩm, biên tập đến vai trò, vị trí, chức năng của xuất bản được phân tích hệ thống, làm rõ bản chất hoạt động xuất bản. Đó là đặc tính về chính trị, đặc tính về kinh tế và đặc tính văn hóa của hoạt động xuất bản làm kim chỉ nam thực hiện công tác xuất bản. [52] - Trần Văn Hải (2007), Lý luận nghiệp vụ xuất bản (tập 1), NXB Văn hóa Thông tin, Hà Nội. Kế thừa thành quả các công trình nghiên cứu trước đó, nội dung cuốn sách hệ thống hoá lý luận nghiệp vụ xuất bản trong 7 chương.

Đóng góp mới của công trình thể hiện ở ba nội dung lớn: (1) Làm rõ các khái niệm trung tâm của lý luận xuất bản như sách, xuất bản, xuất bản phẩm; (2) Lý giải mối quan hệ biện chứng của hoạt động xuất bản với các lĩnh vực đời sống xã hội - đời sống chính trị xã hội, đời sống kinh tế xã hội và đời sống văn hóa xã hội; (3) Làm rõ những vấn đề lý luận về công tác biên tập xuất bản, 20 về khái niệm, đặc trưng, nhiệm vụ. Tác giả cũng không đưa ra khái niệm về hiệu quả nhưng đề cập đến bản chất truyền thông của hoạt động xuất bản cũng như các tính chất quan trọng và mối quan hệ biện chứng giữa các tính chất của hoạt động xuất bản với các lĩnh vực đời sống chính trị, đời sống kinh tế và đời sống văn hóa.[33] - Nguyễn Hồng Vinh (Chủ biên) (2012): Xuất bản Việt Nam trong bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, NXB Thời đại, Hà Nội. Xuất bản Việt Nam trong bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhập là vấn đề nghiên cứu lý luận và thực tiễn bức thiết nhằm đổi mới từng bước toàn ngành xuất bản. Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với xuất bản Việt Nam nói riêng, sự nghiệp văn hóa, nâng cao tri thức nói chung.

Đối mặt với cơ chế thị trường, ngành xuất bản gặp phải nhiều khó khăn, mặt tốt của kinh tế thị trường chưa được phát huy triệt để, mặt trái đang nổi lên.