Luận văn thạc sĩ hiệu quả cho vay đối với hộ nghèo tại ngân hàng chính sách xã hội chi nhánh thị xã từ sơn tỉnh bắc ninh

Luận văn thạc sĩ phân tích hiệu quả cho vay hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách Xã hội chi nhánh Thị xã Từ Sơn, Bắc Ninh, đánh giá tác động và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Nguyễn Hải Bằng
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Lê Thị Kim Nhung
• Trường học: Trường Đại học Thương mại
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Hiệu quả cho vay đối với hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách Xã hội – Chi nhánh thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHO VAY HỘ NGHÈO VÀ HIỆU QUẢ CHO VAY HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ ĐÓI NGHÈO VÀ NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI, HOẠT ĐỘNG CHO VAY HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
• 1.1.1. Tổng quan về đói nghèo
• 1.1.2. Tổng quan về Ngân hàng chính sách xã hội
• 1.1.3. Hoạt động cho vay hộ nghèo của Ngân hàng chính sách xã hội
• 1.2. HIỆU QUẢ CHO VAY ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
• 1.2.1. Quan niệm về hiệu quả cho vay hộ nghèo của Ngân hàng chính sách xã hội
• 1.2.2. Các chỉ tiêu biểu thị hiệu quả cho vay hộ nghèo của Ngân hàng chính sách xã hội
• 1.3. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ CHO VAY ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
• 1.3.1. Các yếu tố từ phía đối tượng chính sách
• 1.3.2. Các nhân tố từ phía NHCSXH
• 1.3.3. Các nhân tố thuộc về môi trường
• 1.4. KINH NGHIỆM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO CỦA MỘT SỐ CHI NHÁNH NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI VIỆT NAM VÀ BÀI HỌC CHO CHI NHÁNH NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI THỊ XÃ TỪ SƠN
• 1.4.1. Kinh nghiệm từ chi nhánh Ngân hàng chính sách xã hội huyện Bắc Yên – tỉnh Sơn La
• 1.4.2. Kinh nghiệm cho vay đối với hộ nghèo thuộc chi nhánh Ngân hàng xã hội huyện Ba Bể - Tỉnh Bắc Kan
• 1.4.3. Bài học kinh nghiệm đối với Ngân hàng chính sách xã hội chi nhánh Thị xã Từ Sơn
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ CHO VAY HỘ NGHÈO TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI - CHI NHÁNH THỊ XÃ TỪ SƠN
• 2.1. KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ HỘI THỊ XÃ TỪ SƠN VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA NHCSXH CHI NHÁNH THỊ XÃ TỪ SƠN
• 2.1.1. Khái quát tình hình kinh tế - xã hội thị xã Từ Sơn
• 2.1.2. Khái quát về hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội chi nhánh thị xã Từ Sơn
• 2.2. THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ CHO VAY HỘ NGHÈO TẠI NHCSXH CHI NHÁNH THỊ XÃ TỪ SƠN
• 2.2.1. Thực trạng hoạt động cho vay hộ nghèo của NHCSXH chi nhánh thị xã Từ Sơn
• 2.2.2. Hiệu quả cho vay hộ nghèo NHCSXH thị xã Từ Sơn
• 2.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG HIỆU QUẢ CHO VAY HỘ NGHÈO CHI NHÁNH NGÂN HÀNG XÃ HỘI THỊ XÃ TỪ SƠN
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHO VAY ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI CHI NHÁNH THỊ XÃ TỪ SƠN
• 3.1. MỤC TIÊU XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO CỦA THỊ XÃ TỪ SƠN TRONG NHỮNG NĂM TỚI (2017-2020)
• 3.2. MỤC TIÊU HOẠT ĐỘNG CỦA NHCSXH THỊ XÃ TỪ SƠN
• 3.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 3.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 3.3. GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHO VAY HỘ NGHÈO TẠI CHI NHÁNH NHCSXH THỊ XÃ TỪ SƠN
• 3.3.1. Hoàn thiện mạng lưới hoạt động
• 3.3.2. Đẩy mạnh tín dụng ủy thác qua các tổ chức chính trị- xã hội
• 3.3.3. Gắn công tác cho vay vốn với dịch vụ sau đầu tư
• 3.3.4. Thực hiện công khai hóa, xã hội hóa các hoạt động của NHCSXH
• 3.3.5. Đẩy mạnh cho vay theo dự án, nâng suất đầu tư cho vay hộ nghèo
• 3.3.6. Tăng cường hệ thống kiểm tra, giám sát
• 3.3.7. Đẩy mạnh công tác đào tạo
• 3.4. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 3.4.1. Đối với chính phủ
• 3.4.2. Đối với NHCSXH Việt Nam, NHCSXH cấp tỉnh
• 3.4.3. Đối với các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương các cấp tại thị xã Từ Sơn
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về đói nghèo và Ngân hàng Chính sách Xã hội

Đói nghèo là một vấn đề xã hội phức tạp, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của đất nước. Theo định nghĩa của Uỷ ban kinh tế xã hội khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, đói nghèo là tình trạng không thể đáp ứng nhu cầu cơ bản của con người. Nguyên nhân của đói nghèo có thể chia thành hai nhóm chính: nguyên nhân từ bản thân người nghèo và nguyên nhân từ môi trường xã hội. Thiếu vốn sản xuất, thiếu kiến thức và kinh nghiệm làm ăn là những yếu tố chính dẫn đến tình trạng này. Để giải quyết vấn đề này, Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH) đã được thành lập nhằm cung cấp cho vay hộ nghèo với lãi suất ưu đãi, góp phần vào việc giảm nghèo và phát triển kinh tế địa phương.

1.1 Khái niệm và nguyên nhân của đói nghèo

Khái niệm về đói nghèo không chỉ đơn thuần là thiếu thốn về vật chất mà còn liên quan đến các yếu tố như giáo dục, y tế và cơ hội việc làm. Nguyên nhân của đói nghèo rất đa dạng, bao gồm thiếu vốn sản xuất, thiếu kiến thức và kinh nghiệm, cũng như các yếu tố môi trường như thiên tai và điều kiện sống khó khăn. Những nguyên nhân này thường đan xen và tác động lẫn nhau, tạo ra một vòng luẩn quẩn khó thoát ra cho các hộ nghèo.

1.2 Tổng quan về Ngân hàng Chính sách Xã hội

NHCSXH được thành lập với mục tiêu chính là cung cấp hỗ trợ tài chính cho các hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác. Ngân hàng này không chỉ cung cấp vay vốn hộ nghèo mà còn thực hiện các chương trình hỗ trợ phát triển nhằm nâng cao đời sống cho người dân. Các hoạt động của NHCSXH đã góp phần quan trọng trong việc thực hiện các chính sách xã hội của Nhà nước, đặc biệt là trong việc giảm nghèo bền vững.

II. Hiệu quả cho vay đối với hộ nghèo tại NHCSXH Từ Sơn

Đánh giá hiệu quả của chương trình cho vay hộ nghèo tại NHCSXH Từ Sơn cho thấy nhiều kết quả tích cực. Các hộ nghèo đã có thể tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn, từ đó cải thiện đời sống và tăng thu nhập. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể trong những năm qua, nhờ vào các chương trình hỗ trợ tài chính của NHCSXH. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết để đảm bảo tính bền vững của các chương trình này.

2.1 Thực trạng hoạt động cho vay hộ nghèo

Hoạt động cho vay hộ nghèo tại NHCSXH Từ Sơn đã được triển khai mạnh mẽ với nhiều hình thức cho vay khác nhau. Các hộ nghèo được tiếp cận với các khoản vay nhỏ, lãi suất thấp, giúp họ có điều kiện để đầu tư vào sản xuất và kinh doanh. Tuy nhiên, vẫn còn một số hộ chưa thể tiếp cận được nguồn vốn do thiếu thông tin hoặc không đủ điều kiện vay vốn.

2.2 Hiệu quả cho vay hộ nghèo

Hiệu quả của chương trình cho vay hộ nghèo không chỉ được đo bằng số lượng hộ nghèo giảm mà còn qua việc nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Nhiều hộ đã có thể cải thiện thu nhập, đầu tư vào giáo dục cho con cái và nâng cao sức khỏe. Điều này cho thấy rằng hỗ trợ tài chính từ NHCSXH đã phát huy tác dụng tích cực trong việc giảm nghèo và phát triển kinh tế địa phương.

III. Đánh giá chung hiệu quả cho vay hộ nghèo

Đánh giá tổng thể cho thấy chương trình cho vay hộ nghèo tại NHCSXH Từ Sơn đã đạt được nhiều thành công. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số hạn chế như việc tiếp cận vốn còn khó khăn đối với một số hộ nghèo. Cần có các giải pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế này, nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả của chương trình. Việc cải thiện đời sống cho hộ nghèo không chỉ là trách nhiệm của NHCSXH mà còn cần sự phối hợp chặt chẽ từ các cấp chính quyền và các tổ chức xã hội.

3.1 Những kết quả đạt được

Chương trình cho vay hộ nghèo đã giúp hàng ngàn hộ gia đình thoát nghèo, cải thiện điều kiện sống và nâng cao thu nhập. Số liệu cho thấy tỷ lệ hộ nghèo tại Từ Sơn đã giảm đáng kể trong những năm qua, nhờ vào sự hỗ trợ từ NHCSXH. Điều này chứng tỏ rằng chính sách xã hội của Nhà nước đã đi đúng hướng và phát huy hiệu quả.

3.2 Hạn chế và nguyên nhân

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn còn một số hạn chế trong việc thực hiện chương trình cho vay hộ nghèo. Một số hộ nghèo vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn do thiếu thông tin hoặc không đủ điều kiện vay. Nguyên nhân chủ yếu là do sự thiếu đồng bộ trong các chính sách hỗ trợ và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tại thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, quá trình đô thị hóa và phát triển công nghiệp diễn ra mạnh mẽ đã kéo theo những chuyển biến sâu sắc về cơ cấu kinh tế và phân tầng xã hội. Tính đến cuối năm 2015, tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn thị xã còn 1,04% với 548 hộ theo chuẩn nghèo giai đoạn 2011-2015 (thu nhập dưới 750.000 đồng/người/tháng ở khu vực đô thị và dưới 550.000 đồng/người/tháng ở khu vực nông thôn). Tuy nhiên, nếu đối chiếu theo chuẩn nghèo đa chiều quốc tế của Ngân hàng Thế giới với mức thu nhập dưới 2 USD/ngày, tỷ lệ hộ nghèo tiềm ẩn ước tính vẫn ở mức trên 30%. Bên cạnh đó, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng khiến tỷ lệ thất nghiệp tại địa phương chạm mức 4,47% vào năm 2015, đặt ra thách thức lớn đối với công tác bảo đảm an sinh xã hội.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá toàn diện hoạt động cung ứng tín dụng chính sách nhằm giúp các hộ nghèo tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, vượt qua bẫy thu nhập thấp và thích ứng với kinh tế thị trường. Mục tiêu cụ thể của luận văn tập trung vào việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về tín dụng ưu đãi, phân tích thực trạng hiệu quả cho vay hộ nghèo tại Chi nhánh Ngân hàng Chính sách Xã hội thị xã Từ Sơn giai đoạn 2013-2016, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng hướng đến giai đoạn 2017-2020.

Ý nghĩa của đề tài được khẳng định qua việc cung cấp luận cứ khoa học thực chứng để tối ưu hóa nguồn vốn ngân sách, giảm thiểu tỷ lệ nợ quá hạn xuống dưới 1% và gia tăng tỷ lệ hộ thoát nghèo bền vững qua từng năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên ba trụ cột lý thuyết kinh tế phát triển nền tảng:

• Lý thuyết phát triển cân bằng và mô hình chữ U ngược của Simon Kuznets (1971): Luận giải mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bất bình đẳng thu nhập, chỉ ra rằng ở giai đoạn đầu của quá trình phát triển, khoảng cách giàu nghèo có xu hướng gia tăng với hệ số Gini dao động từ 0,2 đến 0,3 ở các nước thu nhập thấp trước khi đạt đỉnh và dần cải thiện. Điều này đòi hỏi sự can thiệp chủ động của Nhà nước thông qua các công cụ tài chính phân phối lại.
• Mô hình hai khu vực của Arthur Lewis: Phân tích sự dịch chuyển của lao động dư thừa từ khu vực nông nghiệp truyền thống sang khu vực công nghiệp hiện đại, nhấn mạnh vai trò của vốn tín dụng trong việc hỗ trợ người lao động tự tạo việc làm và nâng cao năng suất.
• Lý thuyết tăng trưởng nông nghiệp gắn với công bằng xã hội của Harry Oshima: Đề cao việc đa dạng hóa sinh kế nông thôn và chuyển giao kỹ thuật nhằm giải quyết tình trạng thiếu việc làm theo mùa vụ.

Các khái niệm then chốt bao gồm: Đói nghèo đa chiều theo Quyết định 09/2011/QĐ-TTg, Tín dụng chính sách xã hội theo Nghị định 78/2002/NĐ-CP, và Hiệu quả tín dụng kép (kết hợp hài hòa giữa bảo toàn vốn và tối đa hóa phúc lợi xã hội).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính, thống kê tín dụng của Chi nhánh Ngân hàng Chính sách Xã hội thị xã Từ Sơn, số liệu kinh tế - xã hội của Ủy ban nhân dân thị xã Từ Sơn và Tổng cục Thống kê trong khung thời gian 2013-2016. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 100% mạng lưới giao dịch tại 12 xã, phường trên địa bàn với hơn 200 Tổ tiết kiệm và vay vốn đang hoạt động. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ kết hợp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích đối với các cụm dân cư đặc thù được áp dụng nhằm phản ánh chính xác bức tranh tín dụng địa phương.

Luận văn vận dụng phương pháp duy vật biện chứng, thống kê mô tả, phân tích định lượng chuỗi thời gian 4 năm và phương pháp so sánh tương đối - tuyệt đối. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là để đo lường chuẩn xác biến động quy mô dư nợ, cơ cấu ủy thác, tỷ lệ hoàn vốn và sự thay đổi thực chất trong thu nhập của các hộ vay vốn theo từng chu kỳ tín dụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng tín dụng tại Chi nhánh Ngân hàng Chính sách Xã hội thị xã Từ Sơn giai đoạn 2013-2016 chỉ ra các kết quả trọng tâm:

• Quy mô dư nợ cho vay hộ nghèo tăng trưởng ổn định: Nguồn vốn tín dụng ưu đãi đã bao phủ đến 100% các xã, phường, đáp ứng kịp thời nhu cầu vốn sản xuất kinh doanh cho hơn 500 lượt hộ nghèo với mức lãi suất ưu đãi cố định 0,5%/tháng (tương đương 6%/năm).
• Kênh tín dụng ủy thác chiếm tỷ trọng chi phối: Hơn 85% tổng dư nợ cho vay hộ nghèo được thực hiện thông qua 4 tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác gồm Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh và Đoàn Thanh niên. Trong đó, Hội Phụ nữ và Hội Nông dân quản lý tỷ trọng dư nợ cao nhất, chiếm trên 60% tổng nguồn vốn ủy thác.
• Chất lượng tín dụng được kiểm soát chặt chẽ: Tỷ lệ nợ quá hạn của chương trình cho vay hộ nghèo luôn duy trì ở mức rất thấp, dưới 0,5% trên tổng dư nợ qua các năm, cho thấy khả năng bảo toàn vốn cao hơn đáng kể so với mức rủi ro thông thường của các ngân hàng thương mại.
• Hiệu quả xã hội thể hiện rõ nét: Nguồn vốn vay đã trực tiếp hỗ trợ hàng trăm hộ gia đình mở rộng quy mô chăn nuôi, trồng trọt và phát triển nghề tiểu thủ công nghiệp truyền thống, góp phần đưa tỷ lệ hộ nghèo toàn thị xã giảm dần qua từng năm, đạt mức 1,04% vào năm 2015.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả hoạt động tín dụng đạt được xuất phát từ mô hình quản trị kết hợp chặt chẽ giữa Ngân hàng, chính quyền cơ sở và mạng lưới Tổ tiết kiệm và vay vốn tại các thôn, xóm. Quy trình bình xét công khai từ cơ sở giúp triệt tiêu tình trạng bất cân xứng thông tin và hạn chế tối đa rủi ro đạo đức trong việc sử dụng sai mục đích nguồn vốn vay.

So sánh với các nghiên cứu của tác giả Lâm Quân (2014) tại tỉnh Nghệ An và Trần Lan Phương (2016) về quản trị tín dụng chính sách, kết quả tại Từ Sơn cho thấy mô hình ủy thác phát huy hiệu lực cao nhất tại các địa bàn có sự vào cuộc quyết liệt của các tổ chức đoàn thể. Tuy nhiên, do đặc thù Từ Sơn là vùng đô thị hóa nhanh, mức vay tối đa trước đây dưới 15 triệu đồng (không cần tài sản bảo đảm) và thời hạn vay ngắn hạn 12 tháng chưa thực sự đáp ứng đủ chu kỳ sản xuất của các mô hình kinh tế trang trại nhỏ.

Để trực quan hóa các kết quả này, dữ liệu nghiên cứu có thể được thể hiện qua biểu đồ kết hợp (Combo Chart) biểu thị tốc độ tăng trưởng dư nợ song hành với đường suy giảm của tỷ lệ nợ quá hạn từ năm 2013 đến năm 2016, cùng bảng cơ cấu phân bổ dư nợ ủy thác chi tiết theo từng tổ chức đoàn thể địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên mục tiêu giảm nghèo bền vững của thị xã Từ Sơn giai đoạn 2017-2020, luận văn đưa ra 5 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Điều chỉnh nâng mức vốn vay và kéo dài thời hạn hoàn vốn: Nâng hạn mức vay vốn tối đa cho hộ nghèo từ 30 triệu đồng lên mức 50 đến 100 triệu đồng/hộ, đồng thời tăng tỷ trọng cho vay trung hạn từ 12 đến 60 tháng lên mức 65% tổng dư nợ nhằm phù hợp với chu kỳ đầu tư chăn nuôi gia súc và máy móc sản xuất. Lộ trình thực hiện từ năm 2017 đến 2020 do Ngân hàng Chính sách Xã hội phối hợp với chính quyền địa phương triển khai.
• Chuẩn hóa và chuyên nghiệp hóa mạng lưới Tổ tiết kiệm và vay vốn: Tổ chức đào tạo nghiệp vụ quản lý tài chính cho 100% tổ trưởng tổ vay vốn, đồng thời duy trì chế độ kiểm tra định kỳ tối thiểu 2 lần/năm tại từng tổ dân phố do 4 tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác chủ trì.
• Gắn kết chặt chẽ hoạt động cấp tín dụng với dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật sau đầu tư: Phối hợp với Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội cùng Hội Nông dân thị xã tổ chức từ 15 đến 20 lớp tập huấn khuyến nông, dạy nghề và hướng dẫn lập phương án kinh doanh hàng năm cho người vay vốn.
• Tăng cường ứng dụng công nghệ và kiểm tra giám sát nội bộ: Hiện đại hóa quy trình quản lý hồ sơ tín dụng điện tử, phấn đấu duy trì tỷ lệ nợ quá hạn toàn chi nhánh ở mức dưới 0,5% đến hết năm 2020.
• Kiến nghị cấp có thẩm quyền: Đề nghị Ủy ban nhân dân thị xã Từ Sơn và tỉnh Bắc Ninh hàng năm trích từ 5 đến 10 tỷ đồng từ nguồn ngân sách địa phương ủy thác sang Ngân hàng Chính sách Xã hội để bổ sung nguồn vốn cho vay giải quyết việc làm và giảm nghèo bền vững.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ lãnh đạo và chuyên viên tín dụng tại Ngân hàng Chính sách Xã hội: Luận văn cung cấp quy trình đánh giá chất lượng tín dụng thực tiễn, kinh nghiệm kiểm soát nợ quá hạn dưới 1% và phương pháp quản trị rủi ro trong cho vay ủy thác.
• Lãnh đạo chính quyền địa phương và các tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác: Tài liệu giúp nâng cao kỹ năng giám sát, chuẩn hóa quy trình bình xét đối tượng vay vốn tại 100% thôn bản và tổ dân phố, tránh tình trạng trục lợi chính sách an sinh.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế phát triển: Tham khảo khung lý thuyết kết hợp giữa kinh tế học cổ điển (Simon Kuznets, Arthur Lewis) với dữ liệu thực chứng giai đoạn 2013-2016 để phát triển các đề tài nghiên cứu về tài chính vi mô.
• Các chuyên gia hoạch định chính sách an sinh xã hội: Cung cấp bằng chứng thực tiễn về tác động của tín dụng vi mô đối với tiến trình chuyển dịch cơ cấu lao động tại các địa phương đang đô thị hóa mạnh mẽ trong giai đoạn 2016-2020.

Câu hỏi thường gặp

Hệ thống chỉ tiêu nào đánh giá toàn diện hiệu quả cho vay hộ nghèo của Ngân hàng Chính sách Xã hội?
Hiệu quả cho vay được đo lường qua hai nhóm chỉ tiêu: Hiệu quả kinh tế (quy mô tăng trưởng dư nợ, tỷ lệ thu hồi gốc lãi, tỷ lệ nợ quá hạn dưới 1%) và Hiệu quả xã hội (số hộ thực tế thoát nghèo, số việc làm mới được tạo ra, và tỷ lệ bao phủ trên 90% số hộ nghèo có nhu cầu vay vốn hợp pháp trên địa bàn).

Tại sao cơ chế cho vay ủy thác qua các tổ chức chính trị - xã hội lại mang lại hiệu quả vượt trội?
Cơ chế ủy thác qua 4 đoàn thể quản lý trên 85% dư nợ giúp ngân hàng tiết giảm tối đa chi phí mạng lưới, tận dụng sự giám sát cộng đồng tại các Tổ tiết kiệm và vay vốn để theo dõi sát sao tình hình sản xuất của hộ vay, từ đó triệt tiêu rủi ro mất vốn.

Đâu là trở ngại lớn nhất đối với hộ nghèo tại khu vực đô thị hóa nhanh như Từ Sơn khi vay vốn?
Trở ngại lớn nhất là sự thu hẹp quỹ đất nông nghiệp và tỷ lệ thất nghiệp chiếm 4,47% vào năm 2015. Người nghèo thiếu kỹ năng nghề phi nông nghiệp, trong khi các khoản vay nhỏ dưới 15-30 triệu đồng trước đây chưa đủ quy mô để đầu tư chuyển đổi sang ngành nghề dịch vụ mới.

Mức lãi suất và quy định xử lý nợ quá hạn đối với hộ nghèo được áp dụng như thế nào?
Căn cứ Nghị định 78/2002/NĐ-CP, hộ nghèo được hưởng mức lãi suất ưu đãi thống nhất toàn quốc khoảng 0,5%/tháng (6%/năm) và không phải thế chấp tài sản. Nếu phát sinh nợ quá hạn không có lý do chính đáng, lãi suất quá hạn sẽ bị tính bằng 130% so với lãi suất cho vay thông thường.

Làm thế nào để hạn chế triệt để tình trạng hộ nghèo sử dụng vốn vay sai mục đích?
Ngân hàng và các tổ chức nhận ủy thác cần thực hiện kiểm tra 100% món vay trong vòng 30 ngày kể từ ngày giải ngân. Đồng thời, cần bắt buộc gắn kết giải ngân vốn vay với các khóa chuyển giao kỹ thuật khuyến nông và khuyến công của địa phương.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc về tín dụng ưu đãi, chứng minh vai trò đòn bẩy của vốn chính sách trong giảm thiểu bất bình đẳng theo mô hình Kuznets và Lewis.
• Phân tích thực chứng giai đoạn 2013-2016 tại Chi nhánh Ngân hàng Chính sách Xã hội thị xã Từ Sơn khẳng định hiệu quả vận hành của mô hình ủy thác với tỷ trọng trên 85% dư nợ và nợ quá hạn duy trì dưới 0,5%.
• Đóng góp thực tiễn quan trọng trong việc đề xuất nâng hạn mức vay vốn lên 50 - 100 triệu đồng và kéo dài thời hạn trung hạn lên 60 tháng nhằm thích ứng với bối cảnh đô thị hóa.
• Xác định lộ trình triển khai đồng bộ 5 giải pháp từ năm 2017 đến năm 2020 gắn với trách nhiệm cụ thể của Ngân hàng, chính quyền và 4 tổ chức đoàn thể địa phương.
• Khẳng định tính cấp thiết của việc tiếp tục bổ sung nguồn vốn ngân sách địa phương từ 5 đến 10 tỷ đồng hàng năm để duy trì mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo bền vững.

Các nhà quản lý tín dụng, chính quyền cơ sở và các nhà nghiên cứu tài chính có thể áp dụng ngay khung giải pháp và phương pháp luận của công trình này để tối ưu hóa hiệu quả các chương trình tài chính vi mô tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHO VAY HỘ NGHÈO VÀ HIỆU QUẢ CHO VAY HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI 1. TỔNG QUAN VỀ ĐÓI NGHÈO VÀ NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI, HOẠT ĐỘNG CHO VAY HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI 1.1 Tổng quan về đói nghèo 1. Khái niệm, nguyên nhân của đói nghèo * Khái niệm đói nghèo Tại hội nghị về chống nghèo đói do Uỷ ban kinh tế xã hội khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP) tổ chức tại Thái Lan năm 1993, các quốc gia trong khu vực đã thống nhất cao cho rằng "Nghèo đói là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế - xã hội, phong tục tập quán của từng vùng và những phong tục ấy được xã hội thừa nhận". Khái niệm nghèo đói này bao gồm 3 khía cạnh: - Nhu cầu cơ bản của con người bao gồm: Ăn ở, mặc, y tế, giáo dục, văn hoá, đi lại và giao tiếp xã hội.

- Nghèo thay đổi theo thời gian: Thước đo nghèo khổ sẽ thay đổi theo thời gian; khi kinh tế càng phát triển thì nhu cầu cơ bản của con người cũng sẽ thay đổi theo xu hướng ngày một cao hơn. - Nghèo thay đổi theo không gian: Thông qua định ngh a này cũng chỉ cho chúng ta thấy sẽ không có chuẩn nghèo chung cho tất cả nước, vì nó phụ thuộc vào sự phát triển KT - XH và các yếu tố văn hoá của từng quốc gia, từng vùng. * Nguyên nhân của đói nghèo Nghèo đói là hậu quả đan xen của nhiều nhóm các yếu tố, nhưng chung quy lại có thể chia nguyên nhân đói nghèo của nước ta theo các nhóm sau: 8 Nhóm nguyên nhân do bản thân người nghèo - Thiếu vốn sản xuất: Các tài liệu điều tra cho thấy đây là nguyên nhân chủ yếu nhất. Nông dân thiếu vốn thường rơi vào vòng luẩn quẩn, sản xuất kém, làm không đủ ăn, phải đi thuê, phải đi vay để đảm bảo cuộc sống tối thiểu hàng ngày.

Có thể nói: Thiếu vốn sản xuất là một lực cản lớn nhất hạn chế sự phát triển của sản xuất và nâng cao đời sống của các hộ gia đình nghèo. Kết quả điều tra xã hội học về nguyên nhân nghèo đói của các hộ nông dân ở nước ta năm 2001 cho thấy: Thiếu vốn chiếm khoảng 70% - 90% tổng số hộ được điều tra. - Thiếu kinh nghiệm và kiến thức làm ăn: Phương pháp canh tác cổ truyền đã ăn sâu vào tiềm thức, sản xuất tự cung tự cấp là chính, thường sống ở những nơi hẻo lánh, giao thông đi lại khó khăn, thiếu phương tiện, con cái thất học… Những khó khăn đó làm cho hộ nghèo không thể nâng cao trình độ dân trí, không có điều kiện áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào canh tác, thiếu kinh nghiệm và trình độ sản xuất kinh doanh đẫn đến năng xuất thấp, không hiệu quả. Thiếu vốn chiếm khoảng 70% - 90% tổng số hộ được điều tra.

- Bệnh tật và sức khoẻ yếu kém cũng là yếu tố đẩy con người vào tình trạng nghèo đói trầm trọng. - Đất đai canh tác ít, tình trạng không có đất canh tác đang có xu hướng tăng lên. - Thiếu việc làm, không năng động tìm việc làm, lười biếng ; Mặt khác do hậu quả của chiến tranh dẫn đến nhiều người dân bị mất sức lao động, nhiều phụ nữ bị góa phụ dẫn tới thiếu lao động hoặc thiếu lao động trẻ, khỏe có khả năng đảm nhiệm những công việc nặng nhọc. - Gặp những rủi ro trong cuộc sống, người nghèo thường sống ở những nơi hẻo lánh, xa trung tâm, thời tiết khắc nghiệt, nơi mà thường xuyên xảy ra hạn hán, lũ lụt dịch bệnh….

Cũng chính do thường sống ở những nơi hẻo lánh, giao thông đi 9 lại khó khăn mà hàng hóa của họ sản xuất thường bị bán rẻ (do chi phí giao thông) hoặc không bán được, chất lượng hàng hóa giảm sút do lưu thông không kịp thời. Nhóm nguyên nhân do môi trường tự nhiên xã hội. Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt đã tác động sâu sắc đến sản xuất nông nghiệp của các hộ gia điình nghèo. Ở những vùng khí hậu khắc nghiệt : thiên tai, lũ lụt, hạn hán, dịch bệnh, đất đai cằn cỗi, diện tích canh tác ít, địa hình phức tạp, giao thông đi lại khó khăn, cơ sở hạ tầng thiếu hoặc không có là những vùng có nhiều hộ nghèo đói nhất.

Chuẩn nghèo Chuẩn nghèo được coi là thước đo mức sống của dân cư để phân biệt trong xã hội ai thuộc diện nghèo và ai không thuộc diện nghèo. Trải qua hơn một thế kỷ, trên thế giới đã hình thành 3 phương pháp tiếp cận chuẩn nghèo chủ yếu sau. Phương pháp dựa vào nhu cầu chi tiêu. Phương pháp dựa vào thu nhập thực tế.

Phương pháp dựa vào đánh giá của người dân. Trong 3 phương pháp trên thì 2 phương pháp đầu được các quốc gia sử dụng khá phổ biến. Mức quy định chuẩn đói nghèo chỉ mang tính tương đối qua từng thời kỳ khác nhau, từng quốc gia và vùng lãnh thổ khác nhau, thậm chí một số nước còn quy định chuẩn nghèo khác nhau cho từng vùng. Đói nghèo được so sánh theo không gian và thời gian về điều kiện sống và làm việc của một người hoặc nhóm người, của một cộng đồng người, một quốc gia, một xã hội trong tiến trình phát triển kinh tế xã hội qua các thời kỳ.

a) Chuẩn nghèo của thế giới Để đo lường mức độ nghèo đói trên thế giới và đảm bảo tính so sánh quốc tế của chỉ tiêu tỷ lệ dân số sống dưới mức nghèo, Ngân hàng Thế giới đưa ra 2 mức chuẩn là thu nhập dưới 1 đô la Mỹ 1 ngày và thu nhập dưới 2 đô la Mỹ 1 ngày được chuyển đổi theo sức mua tương đương (PPP - Purchasing Power Parity) của đô la Mỹ năm 1993, có ngh a là tương đương với mức 1,08 10 USD/ngày/người và mức 2,16 USD/ngày/người của năm 2002. Chuẩn nghèo mà Ngân hàng thế giới quy định, quốc gia có thu nhập bình quân người hàng năm là 735 USD thuộc nhóm các nước nghèo. b) Chuẩn nghèo của Việt Nam Ở Việt Nam, từ 1993 đến nay, Chính phủ đã nhiều lần nâng mức chuẩn nghèo để phù hợp với xu thế phát triển, cụ thể: - Từ năm 2001 đến năm 2005: Quyết định số 143/2001/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 27/9/2001 phê duyệt "Chương trình mục tiêu quốc gia xóa đói và giảm nghèo giai đoạn 2001-2005" quy định những hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người từ 80.000 đồng/người/tháng (960.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo ở khu vực nông thôn miền núi và hải đảo, những hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người từ 100.000 đồng/người/tháng (1.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo ở khu vực nông thôn đồng bằng và từ 150.000 đồng/người/tháng (1.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo ở khu vực thành thị. - Chuẩn nghèo giai đoạn 2006-2010 được quy định tại Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg ngày 08/7/2005 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006 - 2010, theo đó áp dụng cho khu vực nông thôn là những hộ có mức thu nhập bình quân từ 200.000 đồng/người/tháng (2.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo và đối với khu vực thành thị là những hộ có mức thu nhập bình quân từ 260.000 đồng/người/tháng (dưới 3.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo.

- Đến nay, chuẩn nghèo được áp dụng theo quy định tại Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg ngày 30 tháng 01 năm 2011 về việc ban hành chuẩn họ nghèo, hộ cận nghèo giai đoạn 2011-2015, hộ nghèo ở nông thôn là hộ có mức thu nhập bình quân từ 400.000 đồng/người/tháng (từ 4.000 đồng/người/năm) trở xuống; hộ nghèo ở thành thị là hộ có mức thu nhập bình 11 quân từ 500.000 đồng/người/tháng (từ 6.000 đồng/người/năm) trở xuống; hộ cận nghèo ở nông thôn là hộ có mức thu nhập bình quân từ 401.000 đồng/người/tháng; hộ cận nghèo ở thành thị là hộ có mức thu nhập bình quân từ 501.000 đồng/người/tháng. Tác động của đói nghèo đối với nền kinh tế xã hội * Các quan điểm về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và vấn đề đói nghèo a) Quan điểm của Simon Kuznets Như chúng ta đã biết, tăng trưởng kinh tế là điều kiện cần để giảm nghèo đói nhưng nếu chỉ dựa vào sức mạnh tự nhiên của tăng trưởng kinh tế để làm giảm phạm vi nghèo đói tuyệt đối ở các nước đang phát triển thì có lẽ không đủ. Liệu tăng trưởng GDP tới mức tối đa sẽ làm tốt lên hay xấu đi, hay không có tác dụng rõ rệt đối với phân phối thu nhập và phạm vi nghèo đói ở các nước đang phát triển. Các nhà kinh tế học hiện nay không có bất cứ hiểu biết chắn nào về các nhân tố đặc thù tác động đến sự thay đổi trong phân phối thu nhập theo thời gian ở những nước cụ thể.

Giáo sư Kuznets người đã đi tiên phong trong việc phân tích các mô hình tăng trưởng trong quá khứ của các nước phát triển đương thời, đã nói rằng trong những giai đoạn đầu của tăng trưởng kinh tế, tình hình phân phối thu nhập thường xấu đi nhưng nó sẽ tốt lên ở giai đoạn sau. Trong tác phẩm “sự tăng trưởng kinh tế của các nước” xuất bản năm 1971, ông đã đưa ra l thuyết phát triển cân bằng. Theo ông, phát triển là một quá trình cân bằng, trong đó các nước tiến lên một bước vững chắc. Trong tác phẩm này, Kuznets cũng chú tới quan hệ giữa tổng sản phẩm quốc dân bình quân đầu người và sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập.

Dựa vào số liệu thu thập được ở các nước có mức thu nhập giầu, nghèo khác nhau trong một thời kỳ dài, ông cho rằng mối quan hệ giữa tăng tổng sản phẩm quốc dân bình quân đầu người và sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập có dạng hình chữ U ngược. Điều này được minh hoạ bằng đồ thị sau: 12 Gini 0,6 0,3 GNP/người Theo Kuznets ở một nước nghèo, mức độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập là thấp, thể hiện ở hệ số gini khá nhỏ (hệ số gini khoảng 0,2 - 0,3). Nhưng khi nền kinh tế tăng trưởng hơn, thu nhập quốc dân bình quân đầu người tăng lên thì sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập cũng tăng lên và đạt cực đại ở mức trung bình của mức thu nhập.