Luận văn: Hiệu quả cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam - CN Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ phân tích hiệu quả cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng thương mại cổ phần hàng hải Việt Nam chi nhánh Bắc Ninh.

• Tác giả: Phạm Thị Hà Giang
• Người hướng dẫn: PGS TS. Lê Thị Kim Nhung
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Hiệu Quả Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Hàng Hải Việt Nam - Chi Nhánh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái quát về hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa của ngân hàng thương mại
• 1.2. Khái quát về doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2.1. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2.2. Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2.3. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.3. Hiệu quả cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng thương mại
• 1.3.1. Khái niệm hiệu quả cho vay
• 1.3.2. Sự cần thiết nâng cao hiệu quả cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.3.3. Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.3.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả cho vay DNNVV
• 1.4. Kinh nghiệm hiệu quả cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại một số ngân hàng thương mại và bài học cho Maritimebank - Chi nhánh Bắc Ninh
• 1.4.1. Kinh nghiệm hiệu quả cho vay của một số ngân hàng thương mại
• 1.4.2. Bài học cho Maritimebank - Chi nhánh Bắc Ninh
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN SÀI GÒN THƯƠNG TÍN – CHI NHÁNH BẮC NINH
• 2.1. Tổng quan về Maritimebank – Chi nhánh Bắc Ninh
• 2.1.1. Quá trình hình và phát triển của Maritimebank - Chi nhánh Bắc Ninh
• 2.1.2. Cơ cấu tổ chức và mạng lưới hoạt động của Maritimebank Bắc Ninh
• 2.1.3. Kết quả hoạt động kinh doanh của Maritimebank - Chi nhánh Bắc Ninh
• 2.2. Hiệu quả cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Maritimebank - Chi nhánh Bắc Ninh
• 2.2.1. Tình hình cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Maritimebank Bắc Ninh
• 2.2.2. Đánh giá hiệu quả cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa của Maritimebank - Chi nhánh Bắc Ninh
• 2.2.2.1. Những kết quả đạt được
• 2.2.2.2. Một số hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN HÀNG HẢI VIỆT NAM - CHI NHÁNH BẮC NINH
• 3.1. Định hướng nâng cao hiệu quả cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa của Maritimebank - Chi nhánh Bắc Ninh
• 3.1.1. Định hướng chung của Maritimebank
• 3.1.2. Một số định hướng nâng cao hiệu quả cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa của Maritimebank - Chi nhánh Bắc Ninh
• 3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa của Maritimebank - Chi nhánh Bắc Ninh
• 3.2.1. Tối đa hóa giá trị trên khách hàng
• 3.2.2. Đưa ra định hướng cụ thể trong từng giai đoạn phù hợp với hoạt động kinh doanh của các khách hàng DNNVV
• 3.2.3. Tăng cường công tác Maketing, kênh tiếp cận với DNNVV
• 3.2.4. Tiếp tục hoàn thiện và nâng cao hệ thống công nghệ thông tin của chi nhánh
• 3.2.5. Nâng cao chất lượng cán bộ
• 3.3. Một số kiến nghị
• 3.3.1. Kiến nghị với nhà nước, chính phủ
• 3.3.2. Kiến nghị đối với Ngân hàng nhà nước
• 3.3.3. Kiến nghị với Maritimebank
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hiệu Quả Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Tại Maritimebank Bắc Ninh

Hiệu quả cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Maritimebank Bắc Ninh là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế hiện nay. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, việc tiếp cận nguồn vốn vay vẫn gặp nhiều khó khăn. Maritimebank đã có những nỗ lực đáng kể trong việc cải thiện hiệu quả cho vay cho nhóm khách hàng này.

1.1. Khái Niệm Về Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Doanh nghiệp nhỏ và vừa được định nghĩa dựa trên quy mô vốn, số lượng lao động và doanh thu. Theo quy định, doanh nghiệp siêu nhỏ có vốn dưới 3 tỷ đồng, trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa có vốn từ 3 đến 20 tỷ đồng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của DNNVV Trong Nền Kinh Tế

DNNVV chiếm hơn 90% tổng số doanh nghiệp và đóng góp khoảng 40% GDP. Chúng không chỉ tạo ra việc làm mà còn thúc đẩy sự đổi mới và cạnh tranh trong nền kinh tế.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Mặc dù có nhiều tiềm năng, DNNVV vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc tiếp cận vốn vay. Các vấn đề như thiếu tài sản thế chấp, hồ sơ tài chính không minh bạch và quy trình vay phức tạp là những rào cản lớn.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Tiếp Cận Vốn

Nhiều DNNVV không đủ điều kiện để vay vốn do thiếu tài sản thế chấp hoặc hồ sơ tài chính không rõ ràng. Điều này làm giảm khả năng tiếp cận nguồn vốn từ ngân hàng.

2.2. Chất Lượng Tín Dụng Thấp

Chất lượng tín dụng đối với DNNVV thường không cao, dẫn đến việc ngân hàng phải thận trọng hơn trong việc cấp tín dụng, ảnh hưởng đến khả năng phát triển của doanh nghiệp.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Cho Vay Tại Maritimebank Bắc Ninh

Maritimebank đã áp dụng nhiều phương pháp để nâng cao hiệu quả cho vay cho DNNVV. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện quy trình cho vay mà còn tạo ra nhiều sản phẩm tài chính phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp.

3.1. Cải Thiện Quy Trình Cho Vay

Maritimebank đã đơn giản hóa quy trình cho vay, giúp DNNVV dễ dàng tiếp cận vốn hơn. Việc rút ngắn thời gian xét duyệt hồ sơ là một trong những cải tiến quan trọng.

3.2. Đưa Ra Các Gói Vay Ưu Đãi

Ngân hàng cung cấp các gói vay ưu đãi với lãi suất cạnh tranh, nhằm thu hút DNNVV. Các gói vay này được thiết kế linh hoạt để phù hợp với nhu cầu của từng doanh nghiệp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Maritimebank

Kết quả nghiên cứu cho thấy hiệu quả cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Maritimebank Bắc Ninh đã có những cải thiện đáng kể. Sự hài lòng của khách hàng tăng lên, và tỷ lệ nợ xấu giảm.

4.1. Đánh Giá Hiệu Quả Cho Vay

Các chỉ số tài chính cho thấy tỷ lệ nợ xấu giảm từ 5% xuống còn 3% trong giai đoạn 2017-2019, cho thấy sự cải thiện trong quản lý rủi ro tín dụng.

4.2. Phản Hồi Từ Khách Hàng

Khách hàng DNNVV đã phản hồi tích cực về dịch vụ cho vay của Maritimebank, cho thấy sự cải thiện trong chất lượng dịch vụ và sự hỗ trợ từ ngân hàng.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Hiệu Quả Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Tương lai của hiệu quả cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Maritimebank Bắc Ninh phụ thuộc vào việc tiếp tục cải thiện quy trình cho vay và phát triển các sản phẩm tài chính phù hợp. Ngân hàng cần duy trì sự linh hoạt và sáng tạo để đáp ứng nhu cầu của thị trường.

5.1. Định Hướng Phát Triển

Maritimebank cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các sản phẩm tài chính mới, phù hợp với nhu cầu của DNNVV, nhằm nâng cao hiệu quả cho vay.

5.2. Tăng Cường Hỗ Trợ Khách Hàng

Ngân hàng cần tăng cường hỗ trợ tư vấn cho DNNVV trong việc lập hồ sơ vay vốn, giúp họ dễ dàng tiếp cận nguồn vốn hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò xương sống trong nền kinh tế Việt Nam khi đóng góp hơn 40% GDP, chiếm trên 90% tổng số doanh nghiệp hoạt động và tạo ra hơn 50% việc làm cho lực lượng lao động xã hội. Mặc dù sở hữu tính linh hoạt cao và khả năng thích ứng thị trường nhanh nhạy, phần lớn các DNNVV vẫn gặp rào cản lớn trong việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng do hạn chế về năng lực tài chính, thiếu hụt tài sản bảo đảm chuẩn hóa và hệ thống sổ sách kế toán chưa minh bạch. Về phía các ngân hàng thương mại, việc mở rộng quy mô cấp tín dụng cho khối doanh nghiệp này luôn đi kèm áp lực cân đối giữa mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận và kiểm soát rủi ro nợ xấu.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề nâng cao hiệu quả cho vay DNNVV tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Hàng Hải Việt Nam (Maritimebank - MSB) – Chi nhánh Bắc Ninh. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng hoạt động cấp tín dụng giai đoạn 2017 – 2019, nhận diện các điểm nghẽn then chốt và xây dựng hệ thống giải pháp toàn diện đến năm 2025.

Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu tài chính thứ cấp của MSB Bắc Ninh trong 03 năm liên tiếp (2017 – 2019) cùng dữ liệu khảo sát thực tế chuyên sâu. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp căn cứ chiến lược giúp chi nhánh nâng tỷ lệ tăng trưởng dư nợ cho vay DNNVV từ mức 16,06% năm 2019 lên trên 20%/năm, duy trì tỷ lệ nợ xấu dưới ngưỡng an toàn 2,0%, tối ưu hóa biên thu nhập lãi thuần (NIM) và gia tăng mức đóng góp của mảng khách hàng doanh nghiệp vào tổng lợi nhuận trước thuế trên 50,59 tỷ đồng mỗi năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng tổng hợp các lý thuyết tài chính - ngân hàng kinh điển kết hợp các khung pháp lý hiện hành nhằm thiết lập hệ thống đánh giá khoa học:

• Lý thuyết trung gian tài chính và Lý thuyết bất cân xứng thông tin (Asymmetric Information Theory): Giải thích hiện tượng lựa chọn đối nghịch (Adverse Selection) và rủi ro đạo đức (Moral Hazard) phát sinh khi ngân hàng thẩm định hồ sơ vay của DNNVV, từ đó khẳng định vai trò của việc giám sát sau vay và thẩm định dòng tiền.
• Khung quản trị rủi ro tín dụng theo chuẩn mực Basel II: Định hình các nguyên tắc kiểm soát rủi ro, phân loại tài sản có sinh lời và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng.
• Hệ thống khái niệm và tiêu chí chuẩn hóa: Áp dụng định nghĩa doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa theo Điều 6 Nghị định số 39/2018/NĐ-CP ngày 11/03/2018 của Chính phủ (phân loại chi tiết theo quy mô lao động dưới 200 người, nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng hoặc tổng doanh thu không quá 300 tỷ đồng) và nguyên tắc cấp tín dụng theo Thông tư số 39/2016/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
• Chỉ tiêu đo lường hiệu quả cho vay: Xác định hiệu quả là mối tương quan giữa kết quả đầu ra (doanh số cho vay, tăng trưởng dư nợ, thu nhập từ lãi, hệ số NIM) và chi phí cùng rủi ro gánh chịu (chi phí vốn, chi phí quản lý, tỷ lệ nợ xấu nhóm 3, 4, 5).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng với nguồn dữ liệu đa tầng:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập liên tục từ Báo cáo tài chính kiểm toán, Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của MSB Bắc Ninh trong giai đoạn 2017 – 2019 cùng các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ nội bộ của Maritimebank.
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua khảo sát thực tế và phỏng vấn sâu với cỡ mẫu gồm 45 đối tượng, bao gồm đại diện Ban Giám đốc Chi nhánh, Trưởng/Phó các phòng nghiệp vụ và chuyên viên quan hệ khách hàng (QHKH) doanh nghiệp. Phương pháp chọn mẫu định ngạch kết hợp phỏng vấn chuyên gia được áp dụng nhằm đảm bảo độ tin cậy và phản ánh chính xác các góc nhìn thực tiễn về quy trình cấp tín dụng.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích tỷ số tài chính (Financial Ratio Analysis) và phương pháp so sánh chuỗi thời gian (Time-series Analysis). Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này nhằm làm rõ xu hướng biến động của các chỉ tiêu quy mô và chất lượng tín dụng, bóc tách cơ cấu nợ theo ngành nghề kinh tế và nhận diện chính xác nguyên nhân tác động đến biên độ lợi nhuận của chi nhánh trong mốc thời gian hoàn thành khảo sát 2020 – 2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng hoạt động cấp tín dụng tại Maritimebank Bắc Ninh giai đoạn 2017 – 2019 đã ghi nhận nhiều chuyển biến rõ nét:

• Quy mô tín dụng và khả năng huy động vốn tăng trưởng tích cực: Tổng nguồn vốn huy động năm 2017 đạt 2.228 tỷ đồng, tăng lên 3.653 tỷ đồng năm 2018 (tăng 32,48%) và đạt 3.439 tỷ đồng năm 2019. Tổng dư nợ tín dụng toàn chi nhánh tăng từ 1.552 tỷ đồng (2017) lên 1.845 tỷ đồng (2018, tăng 32,74%) và chạm mốc 2.075 tỷ đồng (2019, tăng 25,80%), tương ứng mức tăng gấp 1,67 lần so với năm 2017. Tỷ lệ dư nợ trên tổng nguồn vốn huy động được kiểm soát cân đối ở mức 60% đến 63%.
• Dư nợ tín dụng doanh nghiệp mở rộng nhưng phân hóa mạnh: Dư nợ khối khách hàng doanh nghiệp tăng từ 848,56 tỷ đồng năm 2017 lên 1.082,66 tỷ đồng năm 2018 (tăng 27,59%) và đạt 1.256,55 tỷ đồng năm 2019 (tăng 16,06%). Tuy nhiên, dư nợ doanh nghiệp lớn vẫn chiếm ưu thế với 690,67 tỷ đồng (tỷ trọng 55% năm 2019), trong khi dư nợ khối DNNVV đạt 381,89 tỷ đồng năm 2017 và có tốc độ tăng trưởng chậm lại do rào cản tài sản bảo đảm và mức độ cạnh tranh gay gắt trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.
• Cơ cấu tín dụng theo loại hình và kỳ hạn duy trì tính ổn định: Dư nợ tập trung lớn nhất ở nhóm công ty TNHH (chiếm 33,14% - 37,06%) và công ty cổ phần (chiếm 33,89% - 44,36%). Xét về kỳ hạn, tỷ trọng dư nợ ngắn hạn dao động từ 51,90% đến 53,86%, trong khi dư nợ trung và dài hạn chiếm từ 46,14% đến 48,10%, phản ánh sự linh hoạt trong việc cung ứng vốn lưu động và vốn đầu tư tài sản cố định cho doanh nghiệp.
• Kết quả kinh doanh và khả năng sinh lời cải thiện: Tổng thu nhập hoạt động tăng đều qua các năm, từ 166,06 tỷ đồng (2017) lên 185,82 tỷ đồng (2018, tăng 11,90%) và đạt 206,96 tỷ đồng (2019, tăng 11,38%). Lợi nhuận trước thuế của chi nhánh đạt 38,55 tỷ đồng năm 2017, tăng lên 44,69 tỷ đồng năm 2018 (tăng 15,92%) và đạt 50,59 tỷ đồng năm 2019 (tăng 13,20%), song song với chi phí dự phòng rủi ro tín dụng tăng 17,44% năm 2019 nhằm nâng cao tính an toàn tài chính.

Thảo luận kết quả

Diễn biến số liệu thực tế được minh họa trực quan thông qua biểu đồ cơ cấu dư nợ theo đối tượng và bảng so sánh tỷ lệ thu nhập lãi thuần. Các dữ liệu này phản ánh việc chi nhánh đã chủ động tận dụng lợi thế công nghệ, đưa ra các gói lãi suất vay ngắn hạn từ 7,0%/năm đến 8,0%/năm để mở rộng cơ sở khách hàng.

Tuy vậy, tốc độ tăng trưởng tín dụng DNNVV có xu hướng chậm lại trong năm 2019 (chỉ tăng 16,06% so với mức 27,59% của năm 2018). Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ:

1. Năng lực quản trị và báo cáo tài chính của các DNNVV tại các cụm công nghiệp, làng nghề truyền thống ở Bắc Ninh còn thiếu chuẩn mực, gây khó khăn cho khâu thẩm định dòng tiền.
2. Áp lực cạnh tranh quyết liệt từ các ngân hàng thương mại quốc doanh lớn (như BIDV, VietinBank, Agribank) với mạng lưới phòng giao dịch rộng và chi phí vốn đầu vào thấp.
3. Cơ chế cảnh báo sớm nợ quá hạn chưa hoàn toàn tự động hóa, dẫn đến một số khoản nợ lớn phát sinh rủi ro, buộc ngân hàng phải siết chặt điều kiện tài sản thế chấp.

So sánh với các nghiên cứu điển hình tại các chi nhánh ngân hàng thương mại cùng thời kỳ, kết quả nghiên cứu tại MSB Bắc Ninh hoàn toàn tương đồng về mặt thách thức rủi ro thông tin bất cân xứng, nhưng chi nhánh đã bù đắp hiệu quả nhờ chiến lược phát triển dịch vụ bán lẻ bổ trợ và đẩy mạnh thu nhập ngoài lãi.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, 4 nhóm giải pháp trọng tâm được kiến nghị thực hiện nhằm nâng cao hiệu quả cho vay DNNVV tại Maritimebank Bắc Ninh:

• Tối đa hóa giá trị trọn đời trên một khách hàng doanh nghiệp: Triển khai gói giải pháp tài chính tích hợp "Tín dụng – Dịch vụ thanh toán – Quản trị dòng tiền". Ngân hàng cung ứng các gói hạn mức tài trợ thương mại, thấu chi linh hoạt đi kèm dịch vụ chi lương, thu hộ tự động và tài trợ xuất nhập khẩu. Mục tiêu: Nâng tỷ trọng thu nhập dịch vụ từ khách hàng DNNVV lên 25% - 30% trong tổng thu nhập thuần; Thời gian thực hiện: Quý I/2022 – Quý IV/2023; Chủ thể thực hiện: Phòng Khách hàng Doanh nghiệp chủ trì phối hợp Phòng Dịch vụ Khách hàng.
• Số hóa quy trình cấp tín dụng và tự động hóa chấm điểm rủi ro: Nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin, ứng dụng mô hình chấm điểm tín dụng tự động và thẩm định hồ sơ trực tuyến đối với các khoản vay ngắn hạn dưới 5 tỷ đồng. Mục tiêu: Rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ từ 5 ngày xuống dưới 48 giờ làm việc, giảm 15% chi phí vận hành tín dụng; Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2022 – 2024; Chủ thể thực hiện: Phòng Quản trị Tín dụng, Bộ phận Quản lý Rủi ro kết hợp Hội sở chính MSB.
• Xây dựng chính sách sản phẩm may đo theo ngành nghề đặc thù: Thiết kế các gói cho vay tín chấp hoặc thế chấp bằng dòng tiền, khoản phải thu dành riêng cho các doanh nghiệp phụ trợ trong chuỗi cung ứng công nghệ cao và làng nghề sản xuất tại Bắc Ninh với mức giảm lãi suất từ 1,0% - 1,5%/năm. Mục tiêu: Tăng trưởng dư nợ DNNVV đạt từ 20%/năm trở lên; Thời gian thực hiện: Từ năm 2022; Chủ thể thực hiện: Ban Giám đốc Chi nhánh chỉ đạo Khối KHDN.
• Nâng cao năng lực chuyên môn và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp: Định kỳ tổ chức các chương trình đào tạo chuyên sâu về kỹ năng thẩm định phương án kinh doanh thực tế, nhận diện sớm tín hiệu rủi ro nợ xấu cho 100% cán bộ quan hệ khách hàng. Mục tiêu: Giữ vững tỷ lệ nợ xấu DNNVV dưới 2,0%; Thời gian thực hiện: Định kỳ hàng quý từ năm 2022; Chủ thể thực hiện: Phòng Tổng hợp Hành chính và Phòng Kế hoạch Tài chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị tham khảo thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Ban lãnh đạo và cán bộ quản lý tín dụng tại các ngân hàng thương mại: Cung cấp mô hình phân tích chi tiết về cơ cấu danh mục cho vay, kinh nghiệm quản trị biên độ lãi suất (NIM) và phương thức tái cấu trúc sản phẩm cho vay DNNVV tại các địa bàn công nghiệp trọng điểm.
• Chuyên viên quan hệ khách hàng (QHKH) và thẩm định tín dụng: Nắm bắt phương pháp đánh giá định tính kết hợp định lượng đối với hồ sơ tài chính doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhận diện rủi ro tiềm ẩn và vận dụng quy trình kiểm soát vốn vay sau giải ngân.
• Chủ doanh nghiệp nhỏ và vừa, Giám đốc tài chính (CFO): Hiểu rõ tiêu chuẩn đánh giá và khẩu vị rủi ro của ngân hàng theo Thông tư 39/2016/TT-NHNN, từ đó chủ động hoàn thiện hệ thống kế toán, tối ưu hóa hồ sơ vay vốn và tiếp cận nguồn vốn ưu đãi với chi phí hợp lý.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực, cung cấp nguồn dữ liệu thực chứng và case study thực tế về hiệu quả cấp tín dụng tại chi nhánh ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn sử dụng những chỉ tiêu tài chính then chốt nào để đo lường hiệu quả cho vay DNNVV?

Nghiên cứu sử dụng hệ thống chỉ tiêu bao gồm: Doanh số cho vay, Tỷ trọng dư nợ DNNVV trên tổng dư nợ, Tỷ lệ nợ xấu (NPL nhóm 3-5), Hệ số thu nhập lãi thuần (NIM), Tỷ lệ thu nhập từ cho vay DNNVV trên dư nợ và Tỷ trọng thu nhập cho vay DNNVV trong tổng thu nhập hoạt động của ngân hàng.

Điểm nghẽn lớn nhất trong việc mở rộng cho vay DNNVV tại MSB Bắc Ninh là gì?

Điểm nghẽn then chốt là năng lực tài chính và tính minh bạch thông tin của DNNVV còn thấp, thiếu tài sản bảo đảm đủ chuẩn pháp lý, kết hợp với áp lực cạnh tranh lãi suất gay gắt từ các ngân hàng thương mại quốc doanh lớn trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.

Cơ cấu dư nợ theo kỳ hạn của chi nhánh trong giai đoạn 2017 – 2019 diễn biến như thế nào?

Cơ cấu dư nợ duy trì trạng thái cân bằng an toàn: Dư nợ ngắn hạn chiếm tỷ trọng chủ đạo từ 51,90% đến 53,86%, trong khi dư nợ trung và dài hạn dao động ổn định từ 46,14% đến 48,10%, đáp ứng đồng bộ nhu cầu vốn lưu động và vốn đầu tư mở rộng của doanh nghiệp.

Mức độ cân đối giữa nguồn vốn huy động và dư nợ tín dụng của MSB Bắc Ninh đạt bao nhiêu?

Chi nhánh duy trì hệ số sử dụng vốn hiệu quả và an toàn cao, với tỷ lệ dư nợ trên nguồn vốn huy động đạt 60% trong các năm 2017, 2018 (vốn huy động đạt 2.228 đến 3.653 tỷ đồng) và đạt 63% vào năm 2019 (với dư nợ đạt 2.075 tỷ đồng trên 3.439 tỷ đồng vốn huy động).

Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần làm gì để nâng cao khả năng tiếp cận vốn vay tại ngân hàng?

Doanh nghiệp cần chuẩn hóa báo cáo tài chính minh bạch, xây dựng phương án kinh doanh khả thi có dòng tiền chứng minh rõ ràng, chủ động quản lý công nợ và linh hoạt sử dụng các gói tài trợ thương mại tích hợp thay vì chỉ phụ thuộc vào thế chấp bất động sản.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về hiệu quả cho vay DNNVV của ngân hàng thương mại, đồng thời bám sát các chuẩn mực quy định tại Nghị định 39/2018/NĐ-CP và Thông tư 39/2016/TT-NHNN.
• Phân tích thực nghiệm chứng minh Maritimebank Bắc Ninh đã đạt được sự tăng trưởng vượt bậc về dư nợ tín dụng (tăng gấp 1,67 lần, đạt 2.075 tỷ đồng năm 2019) và lợi nhuận trước thuế (đạt 50,59 tỷ đồng), song cần thúc đẩy mạnh mẽ hơn mảng cho vay DNNVV.
• Xác định rõ các nhân tố khách quan và chủ quan tác động đến hiệu quả tín dụng, đặc biệt là bài toán bất cân xứng thông tin và rào cản tài sản thế chấp của các doanh nghiệp tại địa phương.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao: Tối đa hóa giá trị khách hàng, số hóa quy trình thẩm định, thiết kế sản phẩm đặc thù theo ngành và chuẩn hóa năng lực cán bộ tín dụng.
• Lộ trình triển khai chiến lược giai đoạn 2022 – 2025 là cơ sở thực tiễn quan trọng giúp Maritimebank Bắc Ninh phát triển tín dụng bền vững và củng cố thị phần. Các chuyên gia tài chính, nhà quản trị ngân hàng và học viên quan tâm có thể ứng dụng trực tiếp các đề xuất của luận văn vào hoạt động quản trị tín dụng thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa của ngân hàng thương mại 1. Khái quát về doanh nghiệp nhỏ và vừa 1. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa Doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa hay còn gọi thông dụng là doanh nghiệp nhỏ và vừa là những doanh nghiệp có quy mô nhỏ bé về mặt vốn, lao động hay doanh thu.

Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa Bảng 1.1: Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa Bảng tổng hợp xác định doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ ,vừa Quy mô Doanh nghiệp siêu nhỏ Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa Tổng Tổng Tổng Tổng Tổng Tổng Số lao Số lao Số lao Lĩnh vực doanh nguồn doanh nguồn doanh nguồn động động động thu vốn thu vốn thu vốn Nông Không Không Không Không Không Không Không Không nghiệp, lâm Không quá quá 10 quá 3 quá 100 quá 20 quá 20 quá 200 quá 100 nghiệp , thủy quá 3 tỷ 200 người tỷ người tỷ tỷ tỷ tỷ sản người Không Công Không Không Không Không Không Không Không Không quá nghiệp, xây quá 10 quá 3 quá 100 quá 20 quá 20 quá 200 quá 100 quá 3 tỷ 200 dựng người tỷ người tỷ tỷ tỷ tỷ người Không Không Không Không Không Không Không Không Không Thương mại quá quá 10 quá 10 quá 3 quá 50 quá 100 quá 50 quá 300 quá 100 , dịch vụ 100 người tỷ tỷ người tỷ tỷ tỷ tỷ người (Điều 6, Nghị định số 39/2018/NĐ-CP ngày 11/03/2018 của Chính phủ) 7 Mục đích của việc phân loại các DNNVV như vậy, vừa là để xây dựng các chủ trương, chính sách trợ giúp phát triển DNNVV; mặt khác để tăng cường quản lý của nhà nước về phát triển DNNVV ở nước ta. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa  DNNVV có vốn đầu tư ban đầu ít, thu hồi vốn nhanh: Với qui mô sản xuất nhỏ nên nhu cầu vốn đầu tư thấp (dưới 10 tỷ đồng), chu kỳ sản xuất kinh doanh thường ngắn nên khả năng thu hồi vốn rất nhanh góp phần làm tăng tốc độ vòng quay của vốn, giảm các khoản chi phí vốn mang lại hiệu quả sử dụng vốn cho doanh nghiệp.  DNNVV tồn tại ở hầu hết các lĩnh vực, các thành phần kinh tế: Nền kinh tế nước ta tồn tại và phát triển bao gồm nhiều thành phần với nhiều loại hình doanh nghiệp, từ các doanh nghiệp nhà nước, các công ty tư nhân tới các hợp tác xã. DNNVV được lực chọn các ngành nghề kinh doanh trong các lĩnh vực nông - lâm - ngư nghiệp, công nghiệp, xây dựng.

phù hợp qui định của Nhà nước. Các doanh nghiệp nói chung và các DNNVV nói riêng được kinh doanh bình đẳng trước pháp luật trong các lĩnh vực của nền kinh tế trên mọi miền đất nước.  DNNVV có tính linh hoạt và thích ứng cao: Trong cơ chế thị trường, để tồn tại và phát triển bền vững thì các doanh nghiệp phải nắm bắt kịp thời các nhu cầu của thị trường. Xuất phát từ đặc điểm có qui mô sản xuất nhỏ, vốn đầu tư ban đầu không lớn, cơ cấu tổ chức đơn giản, gọn nhẹ, doanh nghiệp dễ dàng điều chỉnh chuyển hướng sản xuất kinh doanh vào những ngành nghề khác khi cảm thấy lĩnh vực đó có lợi hơn.

Mặt khác, cơ cấu gọn nhẹ cũng giúp chủ doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc quản lý, giám sát, tiết kiệm chi phí quản lý, hạn chế sự sai lệch thông tin. Hơn nữa, các DNNVV không gặp nhiều khó khăn như doanh nghiệp lớn trong việc chuyển đổi địa điểm sản xuất kinh doanh. Bởi vì các DNNVV thường sử dụng chính những diện tích đất của mình để làm mặt bằng sản xuất. Ngoài ra, DNNVV có thể nắm bắt được cả những nhu cầu nhỏ lẻ mang tính khu vực và địa phương.

Điều này giúp cho DNNVV khai thác hết năng lực của mình, đạt tới hiệu quả kinh doanh cao nhất. 8  Năng lực tài chính thấp: Nhược điểm lớn nhất, dễ thấy nhất và đáng quan tâm nhất của các DNNVV đó là năng lực tài chính. Việc tiến hành việc sản xuất kinh doanh của DNNVV chủ yếu chỉ dựa vào nguồn vốn tự có của một hoặc một số cá nhân. Nguồn vốn này không đủ để doanh nghiệp có thể đổi mới dây chuyền công nghệ, tăng năng suất, nâng cao chất lượng sản phẩm.

Mặt khác, việc tiếp cận nguồn vốn vay từ các tổ chức tín dụng còn hạn chế. Nguyên nhân là do ngoài sự yếu kém về quản lý kinh tế thì tài sản thế chấp không đủ điều kiện, báo cáo tài chính, sổ sách kế toán của doanh nghiệp không rõ ràng, minh bạch.  Năng lực quản lý, điều hành của chủ DNNVV thấp: Trình độ quản lý của chủ doanh nghiệp còn bộc lộ nhiều hạn chế. Chủ doanh nghiệp thành lập doanh nghiệp do có sẵn mối quan hệ với các kênh cung ứng với thị trường.

Nhiều chủ doanh nghiệp còn có thói quen điều hành quản trị theo kiểu gia đình. Việc tách bạch giữa các bộ phận trong doanh nghiệp chưa rõ ràng. Chủ doanh nghiệp chưa được đào tạo qua một khóa quản lý chính quy nào, thậm chí không qua đào tạo nên thiếu hiểu biết về pháp luật, kinh tế.  Khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp còn hạn chế Do quy mô nhỏ, cơ sở vật chất kỹ thuật, trình độ thiết bị công nghệ yếu kém, lạc hậu nên chất lượng sản phẩm không cao, năng suất lao động thấp.

Thêm vào đó, trình độ tay nghề cũng như khả năng tiếp cận công nghệ mới của người lao động còn hạn chế. DNNVV ít có khả năng thu hút được những nhà quản lý và lao động có trình độ tay nghề cao do không có khả năng trả lương cao và những chính sách đãi ngộ hấp dẫn. Ngoài ra, việc tiếp cận thông tin của doanh nghiệp vẫn còn yếu kém và chưa kịp thời. Tất cả những điều này làm giảm tính cạnh tranh của DNNVV, tạo ra rào cản làm sản phẩm của doanh nghiệp khó tiếp cận với thị trường, đặc biệt là thị trường xuất khẩu.

Như vậy, việc nắm rõ những đặc điểm của DNNVV trong nền kinh tế thị trường sẽ giúp các định chế tài chính, ngân hàng khai thác được khoảng trống thị trường, từ đó có thể mở rộng thị trường, hoàn thiện cũng như phát triển sản phẩm, dịch vụ của mình. Khái quát về hoạt động cho vay DNNVV của ngân hàng thương mại 9 1. Khái niệm cho vay đối với DNNVV của ngân hàng thương mại “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời hạn nhất định - thời hạn vay theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả cả nợ gốc và nợ lãi”, (Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12). Có hai nguyên tắc mà khách hàng luôn phải đảm bảo khi tiếp cận với nguồn vốn của ngân hàng, đó là: + Sử dụng vốn đúng mục đích đã thỏa thuận trong hợp đồng cho vay.

+ Hoàn trả cả nợ gốc và lãi vốn theo đúng thời hạn thỏa thuận trong hợp đồng cho vay. Cho vay là hoạt động quan trọng nhất của một NHTM, nó chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng tài sản của một ngân hàng, tạo ra thu nhập rất lớn từ lãi vay cũng là hoạt động mang lại nhiều rủi ro cho ngân hàng nhất. Như vậy, có thể rút ra khái niệm cho vay đối với doanh nghiệp của NHTM là:“Cho vay đối với DNNVV của NHTM là một hình thức cấp tín dụng, theo đó NHTM giao cho DNNVV một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và trong một thời hạn nhất định quy định trong hợp đồng cho vay. Doanh nghiệp phải đảm bảo hai nguyên tắc: sử dụng vốn vay đúng mục đích và hoàn trả cả gốc và lãi đúng thời hạn trong hợp đồng”.

Về phía ngân hàng, cho vay đối với các doanh nghiệp luôn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng dư nợ tín dụng của mình. Vì vậy, các ngân hàng luôn cố gắng cung cấp đến doanh nghiệp những dịch vụ đa dạng nhất, tốt nhất, giữ được uy tín của mình và có sức cạnh tranh trên thị trường. Các hình thức cho vay đối với DNNVV của ngân hàng thương mại Có thể phân chia các hình thức cho vay đối với DNNVV thành 02 loại sau:  Cho vay ngắn hạn  Cho vay trung dài hạn * Cho vay ngắn hạn: Trong quá trình hoạt động doanh nghiệp cần đầu tư vốn vào tài sản lưu động, doanh nghiệp có thể sử dụng vốn ngắn hạn hoặc trung, dài hạn để tài trợ cho tài sản lưu động. Tuy nhiên, do nhu cầu vốn dài hạn để đầu tư vào tài 10 sản cố định rất lớn nên thông thường doanh nghiệp khó có thể sử dụng nguồn vốn dài hạn để đầu tư vào tài sản lưu động.

Nhu cầu tài trợ ngắn hạn của doanh nghiệp có thể chia thành: nhu cầu ngắn hạn thường xuyên và nhu cầu tài trợ ngắn hạn thời vụ. Nhu cầu tài trợ thường xuyên do đặc điểm luân chuyển vốn của doanh nghiệp quyết định trong trong khi nhu cầu tài trợ thời vụ do đặc điểm thời vụ của ngành sản xuất kinh doanh quyết định. Trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp luôn có nhu cầu tài trợ ngắn hạn, thường xuyên hoặc thời vụ. Chính nhu cầu tài trợ này là cơ sở để ngân hàng thực hiện cấp tín dụng cho doanh nghiệp.

Có hai hình thức cho vay ngắn hạn đối với doanh nghiệp hiện nay rất phổ biến là: cho vay theo món và cho vay theo hạn mức. - Cho vay theo món là khách hàng xin vay món nào thì phải làm hồ sơ xin vay món đó. Như vậy, nếu trong một quý khách hàng có bao nhiêu món vay thì phải làm bấy nhiêu hồ sơ xin vay và cũng bấy nhiêu lần bộ phận tín dụng phân tích và xem xét nhu cầu vay. Cho vay theo món giúp ngân hàng chủ động sử dụng vốn, thu lãi cao nhưng thủ tục lại phức tạp, tốn chi phí, thời gian, khách hàng không chủ động được nguồn vốn, hiệu quả sử dụng không cao.

- Cho vay theo hạn mức tín dụng là loại cho vay chỉ cần một hồ sơ xin vay cho nhiều món vay. Cụ thể khách hàng nộp hồ sơ vay vốn một lần, thường là vào đầu năm dù trong năm khách hàng có nhiều món vay cũng chỉ làm một hồ sơ duy nhất. Ngân hàng tiến hành phân tích tín dụng và nếu đồng ý cho vay, hai bên tiến hành ký kết hợp đồng, trong hợp đồng sẽ có hạn mức cho vay đối với khách hàng.