Chương 1. Những vấn đề chung về hàng rào kỹ thuật trong thương mại quốc tế Chương 2. Các quy định của Hiệp định TBT của WTO về hàng rào kỹ thuật trong thương mại Chương 3. Một số nội dung cơ bản của pháp luật Việt Nam về hàng rào kỹ thuật trong thương mại và phương hướng hoàn thiện 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HÀNG RÀO KỸ THUẬT TRONG THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ 1.
Khái niệm về hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại 1. Khái niệm về tiêu chuẩn kỹ thuật đối với hàng hóa Theo Từ điển tiếng việt năm 2010 của nhà xuất bản Thanh Niên, thuật ngữ "Tiêu chuẩn" là quy định làm căn cứ, chừng mực để đánh giá, phân loại. Tiêu chuẩn giúp cho người tiêu dùng lựa chọn và sử dụng sản phẩm - hàng hóa - dịch vụ thích hợp có chất lượng và các thông số kỹ thuật phù hợp với nhu cầu của mình. Ví dụ: tiêu chuẩn về chất lượng, hàm lượng, kích thước, về nhãn mác, đóng gói,.
Tiêu chuẩn được xây dựng trên cơ sở sự tự nguyện đồng ý giữa: nhà sản xuất, cung cấp, người sử dụng, tiêu dùng, các tổ chức thử nghiệm, tổ chức chuyên môn, nghiên cứu, nhà nước. Tiêu chuẩn thể hiện các yêu cầu, quy định đối với đối tượng tiêu chuẩn hóa liên quan và những yêu cầu, quy định đó thường được sử dụng làm các điều khoản được chấp nhận chung khi xác lập các quan hệ giao dịch giữa các bên đối tác. Người mua sẽ xác định nhu cầu đối với hàng hóa và đưa ra những tiêu chuẩn đối với hàng hóa đó, người bán dựa vào những tiêu chuẩn đó để cung cấp hàng hóa. Như vậy, người bán và người mua đều dựa vào tiêu chuẩn của hàng hóa để xác lập quan hệ thương mại.
Đặc biệt, khi xảy ra tranh chấp, tiêu chuẩn chính là cơ sở kỹ thuật cho việc thảo luận, giải quyết và tài phán. Đối với các nhà sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, tiêu chuẩn được xem là căn cứ vì dựa trên các yếu tố: - Yếu tố chất lượng: tiêu chuẩn xác định những yêu cầu về các đặc tính kỹ thuật, các phương pháp chế tạo, phương pháp thử nghiệm … nên tạo cho 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các bên hữu quan niềm tin vào chất lượng của sản phẩm-hàng hóa-dịch vụ liên quan. - Yếu tố thuận lợi hóa giao dịch: tiêu chuẩn xác định rõ các yêu cầu, từ đó giảm thiểu sự không tin tưởng lẫn nhau có thể xuất hiện giữa các bên giao dịch. - Yếu tố sáng tạo và phát triển sản phẩm: các sản phẩm sẽ được sáng tạo và phát triển cho phù hợp với các tiêu chuẩn đã đặt ra, dễ được chấp nhận và dễ tiếp cận thị trường hơn.
- Yếu tố chuyển giao công nghệ mới: do dễ được chấp nhận sử dụng chung nên tiêu chuẩn góp phần thúc đẩy và tăng cường việc chuyển giao và sử dụng các thành tựu khoa học và công nghệ. - Yếu tố quyết định chiến lược: Sự tham gia vào hoạt động tiêu chuẩn hoá giúp cho các bên hữu quan xác định và đưa ra những giải pháp hợp lý trên cơ sở năng lực của chính mình. Hoạt động tiêu chuẩn hóa có ý nghĩa rất lớn trong đời sống. Tiêu chuẩn hoá đem lại lợi ích rất lớn cho các tổ chức, doanh nghiệp, các nước và các đối tượng có liên quan, duy trì sự ổn định của các hoạt động, đồng thời đảm bảo thực hiện việc lặp lại được kết quả tốt nhất.
Tiêu chuẩn hoá tạo ra sự ổn định về chất lượng, đây là cơ sở cho duy trì thị trường, đảm bảo, nâng cao uy tín của doanh nghiệp, là cơ sở cho tiết kiệm chi phí trong sản xuất kinh doanh, giúp doanh nghiệp tăng năng suất nhờ vào sự vận dụng, phát huy những qui luật khoa học và những nguyên tắc trong quá trình sản xuất. Tiêu chuẩn hoá tạo ra sự tiện lợi và giao lưu rộng rãi của hàng hoá và dịch vụ trên thị trường. Điều này ngày càng trở nên hoàn thiện hơn khi có một hệ thống tiêu chuẩn được dùng chung trên toàn thế giới. Tiêu chuẩn hoá góp phần phát triển chuyên môn hoá để sản xuất sản phẩm với khối lượng lớn đồng thời cũng là cơ sở cho hợp tác hoá và liên kết sản xuất giữa các doanh nghiệp.
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tiêu chuẩn kỹ thuật đã xuất hiện khá sớm trong lịch sử phát triển của xã hội loài người. Tiêu chuẩn kỹ thuật trở thành chuẩn mực mang tính thông lệ và phổ biến để theo đó mà tạo ra và đánh giá một sản phẩm hàng hóa - dịch vụ nào đó khi xuất hiện kinh tế hàng hóa, cơ chế thị trường, đặc biệt là quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa phát triển sâu rộng, quá trình giao lưu, hợp tác thương mại, đầu tư vượt ra ngoài phạm vi một địa phương, một quốc gia. Từ giữa thế kỷ XX trở lại đây, cùng với quá trình toàn cầu hóa, tự do hóa thương mại và sự cạnh tranh gay gắt, Tiêu chuẩn kỹ thuật càng được khẳng định vai trò cơ sở khoa học của mình. Đối tượng của tiêu chuẩn kỹ thuật không chỉ sản phẩm hàng hóa - dịch vụ mà còn là quá trình, môi trường, các đối tượng khác trong hoạt động kinh tế - xã hội.
Nội dung của tiêu chuẩn phong phú bao gồm: quy định đặc tính kỹ thuật thông thường (kích thước, mẫu mã, bao bì, .) những yêu cầu về an toàn, an ninh quốc gia, vệ sinh, sức khỏe con người, quyền và lợi ích hợp pháp của các bên có liên quan, bảo vệ động vật, thực vật, môi trường và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên. Do tầm quan trọng của tiêu chuẩn, hầu hết các nước trên thế giới đều có Tổ chức chuyên trách về hoạt động tiêu chuẩn hóa. Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) được thành lập từ năm 1947, hiện có hơn 163 nước thành viên [35], trong đó có Việt Nam. Như vậy, tiêu chuẩn kỹ thuật là những quy định về đặc tính kỹ thuật (như kích thước, mẫu mã, bao bì, .), về an toàn, an ninh quốc gia, vệ sinh, sức khỏe.
của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ. Quy định tiêu chuẩn đối với hàng hóa trong thương mại quốc tế Ngày nay, với sự đa dạng của các sản phẩm hàng hoá, hoạt động thương mại được mở rộng, người ta không thể hình dung nếu không có tiêu chuẩn cụ thể, bắt buộc chung đối với sản phẩm, hàng hoá thì hoạt động thương mại sẽ như thế nào. Chúng ta sẽ không thể phân biệt được hàng hóa 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com này với hàng hóa khác nếu không dựa vào tiêu chuẩn. Nếu không có tiêu chuẩn đối với hàng hóa thì người tiêu dùng sẽ không biết dựa vào đâu để so sánh hàng hóa của các nhà sản xuất.
Không phải bất cứ hàng hóa nào cũng được lưu thông trên thị trường đặc biệt là trong thương mại quốc tế. Hàng hóa muốn được lưu thông thì phải đảm bảo một số điều kiện nhất định mà người tiêu dùng chấp nhận được (kích thước, mẫu mã, độ an toàn,. Những điều kiện như thế là tiêu chuẩn đối với hàng hóa đó. Như vậy, tiêu chuẩn là thước đo chất lượng của hàng hóa khi lưu thông trong thương mại.
Quy định tiêu chuẩn đối với hàng hóa trong thương mại quốc tế đó là: những quy định về kích thước, mẫu mã, bao bì, đặc tính sản phẩm làm chuẩn mực để so sánh, đánh giá hàng hóa lưu thông trên thị trường. Những quy định về tiêu chuẩn đối với hàng hóa phải được ghi nhận trong văn bản. Tuy nhiên, không có tiêu chuẩn chung cho tất cả các loại hàng hóa. Mỗi hàng hóa có những tiêu chuẩn riêng phù hợp.
Bất cứ quốc gia nào cũng đưa ra những tiêu chuẩn đối với hàng hóa nhập khẩu vào nước mình. Nhưng nếu các quốc gia đưa ra những tiêu chuẩn khác nhau đối với cùng loại hàng hóa thì việc lưu thông hàng hóa tại các nước khác nhau là vô cùng khó khăn và ảnh hưởng đến việc tự do hóa thương mại, trở thành rào cản đối với hàng hóa của nước khác nhập khẩu vào nước đó. Điều này có nghĩa là, một hàng hóa muốn nhập khẩu vào một nước cần phải có một số tiêu chuẩn nhất định. Tiêu chuẩn này được quy định rất cụ thể và được các nước chấp thuận.
Nếu hàng hóa đó không có đủ các tiêu chuẩn đã quy định thì không được nhập khẩu vào nước đó. Tiêu chuẩn đảm bảo đặc tính mong muốn của sản phẩm và dịch vụ chẳng hạn như chất lượng, thân thiện với môi trường, an toàn, hiệu quả, độ tin cậy và với chi phí kinh tế. Chính vì vậy, để điều chỉnh những vấn đề kỹ thuật của hàng hoá trong thương mại giữa các nước thành viên, WTO có Hiệp định Hàng rào kỹ thuật trong 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thương mại (Agreement on Technical Bariers to Trade) gọi tắt là Hiệp định TBT. Tiêu chuẩn hóa là một hoạt động thiết lập các điều khoản để sử dụng chung và lặp đi lặp lại đối với những vấn đề thực tế hoặc tiềm ẩn, nhằm đạt được mức độ trật tự tối ưu trong một khung cảnh nhất định.
Cụ thể của hoạt động này bao gồm quá trình xây dựng, ban hành và áp dụng tiêu chuẩn. Các tiêu chuẩn này được quy định trong một văn bản do cơ quan, đơn vị ban hành. Lợi ích quan trọng của tiêu chuẩn hóa là nâng cao mức độ thích ứng của sản phẩm, quá trình và dịch vụ với những mục đích đã định, ngăn ngừa rào cản trong thương mại và tạo thuận lợi cho sự hợp tác về khoa học, công nghệ. Mục đích của tiêu chuẩn hóa là: Thúc đẩy tiến bộ kỹ thuật, nâng cao hiệu quả sản xuất – kinh doanh và năng suất lao động; ổn định, duy trì chất lượng sản phẩm, dịch vụ và công việc; Tạo cơ sở cho hoạt động đánh giá, cải tiến; Sử dụng hợp lý, tiết kiệm các nguồn lực trong sản xuất kinh doanh; Đảm bảo an toàn lao động, sức khoẻ của con người và tuân thủ những quy định của xã hội; Mở rộng phát triển hợp tác trong kinh doanh, thương mại và khoa học.
Như vậy, việc đặt ra tiêu chuẩn đối với hàng hóa trong thương mại quốc tế rất cần thiết. Đối với mỗi loại hàng hóa có tiêu chuẩn riêng, phù hợp với tính năng và công dụng của chúng. Việc đặt ra tiêu chuẩn quốc tế cho hàng hóa sẽ có lợi cho các doanh nghiệp, người tiêu dùng, chính phủ. Các doanh nghiệp bằng cách sử dụng tiêu chuẩn quốc tế có thể cạnh tranh trên thị trường nhiều hơn nữa trên khắp thế giới.