Chương 1 QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG HIỆN ĐẠI HÓA QUÂN SỰ TRUNG QUỐC 1. NHỮNG YẾU TỐ CHI PHỐI ĐẾN TIẾN TRÌNH HIỆN ĐẠI HÓA QUÂN SỰ CỦA TRUNG QUỐC 1. Yếu tố bên ngoài – làn sóng cải cách quân sự trên thế giới Sự phát triển của TQ không tách rời thế giới. Hiện đại hóa quân đội TQ cũng không nằm ngoài trào lưu cải cách quân sự thế giới.
Từ những năm 60, 70 của thế kỷ 20, cùng với việc ứng dụng rộng rãi cuộc cách mạng công nghệ mới vào lĩnh vực quân sự, lĩnh vực quân sự thế giới đã có một cuộc cải cách sâu sắc – từ chiến tranh cơ giới hóa từng bước chuyển sang chiến tranh thông tin hóa. Có thể nói, đây là một cuộc cách mạng thực sự về chiến tranh, là một cuộc cải cách sâu sắc, rộng rãi mà tới nay vẫn chưa kết thúc trong lịch sử quân sự nhân loại. (1) Cuộc cải cách quân sự trên thế giới là một cuộc cải cách xuyên thế kỷ, ảnh hưởng sâu rộng tới các nước trong đó có Trung Quốc Alvin Toffler - học giả người Mỹ chia sự phát triển của xã hội loài người thành ba giai đoạn xã hội nông nghiệp, xã hội công nghiệp và xã hội thông tin, tương ứng với đó, lĩnh vực quân sự của loài người cũng trải qua một số giai đoạn mang tính lịch sử - chiến tranh bằng vũ khí lạnh, chiến tranh bằng vũ khí nóng, chiến tranh cơ giới hóa và chiến tranh thông tin. Khoảng 2000 năm trước Công nguyên, người châu Á dẫn đầu trong việc chế tạo vũ khí lạnh và sử dụng vào chiến tranh.
Thời kỳ từ Thương, Hán tới Tống, Nguyên, TQ dẫn đầu trong việc chế tạo vũ khí bằng sắt và sử dụng trong chiến tranh. Thế kỷ 10 sau Công nguyên, lần đầu tiên người TQ phát minh ra thuốc nổ, đồng thời dẫn đầu thế giới chế tạo ra các loại vũ khí như 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hỏa tiễn, súng… Sau khi thuốc nổ đến phương Tây, người phương Tây dẫn đầu trong việc kết hợp thuốc nổ với công nghiệp chế tạo cơ khí khiến cho súng, đạn dần trở thành binh khí chủ chiến mới, chiến tranh bằng vũ khí nóng súng đạn dần bước vào giai đoạn hoàn thiện. Việc sử dụng vũ khí nóng ở TQ đã kéo dài 9 thế kỷ từ Bắc Tống tới Nam Tống, triều Nguyên, Minh tới cuộc chiến tranh Nha phiến lần thứ nhất triều Thanh (năm 1840). Còn người phương Tây cũng sử dụng vũ khí nóng kéo dài hơn 600 năm từ thế kỷ 14 sau công nguyên đến thế kỷ 19.
Bắt đầu từ giữa thế kỷ 18, châu Âu nổ ra cuộc cách mạng công nghiệp, đẩy nhanh tiến trình phát triển của xã hội. Bước vào thế kỷ 19, lần lượt ra đời động cơ đốt trong, vô tuyến điện… cùng với thời đại công nghiệp của xã hội phương Tây, chiến tranh cũng dần đi tới giai đoạn cơ giới hóa. Đặc biệt trải qua hai cuộc đại chiến thế giới, chiến tranh cơ giới hóa trở thành hình thái chiến tranh điển hình. Bắt đầu từ thập kỷ 60, 70 của thế kỷ 20, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng công nghệ mới với công nghệ thông tin là cốt lõi, xã hội loài người dần chuyển từ thời đại công nghiệp sang thời đại thông tin.
Tương ứng, một cuộc cải cách quân sự mới cũng bắt đầu trong lĩnh vực quân sự thế giới. Cuộc cải cách quân sự thế giới đã trải qua quá trình 30 năm đến nay vẫn chưa kết thúc, hiện nay đã bước vào một giai đoạn thực chất mới. Mười năm thai nghén của cuộc cách mạng quân sự là khoảng thời gian từ khi xuất hiện “bom thông minh” sau chiến tranh Việt Nam cho tới cuối những năm 70 của thế kỷ 20. Những nước phát triển như Mỹ ngày càng coi trọng nghiên cứu chế tạo loại vũ khí dẫn đường chính xác này.
Đồng thời, Mỹ cũng tập trung nghiên cứu chế tạo hệ thống chỉ huy tự động hóa C3I (chỉ huy, kiểm soát, thông tin liên lạc và tình báo), những năm 70 về cơ bản đã thực hiện tự động hóa chỉ huy. Như vậy, phát triển vũ khí dẫn đường thông minh 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và hệ thống tự động hóa chỉ huy là trụ cột công nghệ vật chất cơ bản nhất để thai nghén cuộc cải cách quân sự mới. Mười năm đặt nền móng là khoảng thời gian từ khi đưa ra “Dự báo Ogarkov” tới cuối những năm 80. Năm 1979, Tổng tham mưu trưởng Liên Xô cũ đã nhìn thấy những đổi mới bất ngờ xảy ra trong lĩnh vực quân sự, dự báo sự xuất hiện công nghệ tiên tiến tất sẽ dẫn đến “cuộc cách mạng công nghệ quân sự mới”.
Ông chỉ rõ, công nghệ thông tin với máy tính điện tử là cốt lõi phát triển nhanh chóng, vũ khí dẫn đường chính xác ra đời số lượng lớn, tất yếu sẽ phá vỡ mô hình phát triển cũ của quân đội, thúc đẩy nổ ra cuộc cải cách mới về quân sự. “Dự báo Ogarkov” gây được sự chú ý trong lĩnh vực quân sự thế giới, nghiên cứu chế tạo công nghệ mới dần hình thành làn sóng ảnh hưởng tới sự phát triển quân sự. Đặc biệt Mỹ đã hình thành Ủy ban chuyên nghiên cứu và đánh giá vấn đề cải cách quân sự mới mà “Dự báo Ogarkov” nêu ra. Quân đội Mỹ đã nghiên cứu đưa ra lý luận mới tác chiến “nhất thể trên không và mặt đất”, tích cực phát triển nhiều hệ thống vũ khí thông tin hóa như tên lửa “Patriot”, máy bay trực thăng “Apache”, hệ thống liên hợp theo dõi và tấn công mục tiêu, đồng thời cải cách biên chế quân đội tương ứng.
Thời kỳ này, cải cách quân sự mới trên phạm vi toàn thế giới bước đầu lộ rõ. Mười năm phát triển là chỉ khoảng thời gian từ khi nổ ra chiến tranh vùng Vịnh tới cuối thập kỷ 90. Năm 1990, chiến tranh vùng Vịnh lần thứ nhất nổ ra, vũ khí công nghệ cao mới được sử dụng với số lượng lớn, một loạt phương pháp tác chiến công nghệ cao như chiến tranh điện tử, chiến tranh thông tin, tấn công trên không và tấn công chính xác tầm xa… đã phản ánh những thay đổi cơ bản trong phương thức tác chiến và hình thái chiến tranh, có ý nghĩa vượt thời đại. Thượng tướng Lục quân Mỹ Henry nói “Chúng ta đã nhìn thấy cuộc cải cách quân sự mới trong chiến tranh vùng Vịnh”.64] 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sau chiến tranh vùng Vịnh, cuộc cải cách quân sự mới phát triển nhanh chóng ở Mỹ.
Trải qua chiến tranh Côsôvô, chiến tranh Apganistan, chiến tranh Irac, cải cách quân sự mới trên thế giới bước vào một giai đoạn thay đổi thực chất. Mỹ vượt xa các nước khác hình thành ưu thế quân sự tuyệt đối, tuy nhiên vẫn không ngừng đẩy mạnh đầu tư, đẩy nhanh sự thay đổi toàn diện của quân đội. Quân đội Mỹ đang phát triển khả năng tấn công chính xác tầm xa toàn cầu, đồng thời đang thực hiện kế hoạch “hệ thống tác chiến tương lai”. “Hệ thống tác chiến tương lai” được tạo bởi nhiều hệ thống như xe mặt đất có người lái và không người lái, vật thể bay không người lái và C4ISR (chỉ huy, kiểm soát, thông tin liên lạc, máy tính và tình báo), khi hình thành khả năng tác chiến thực thì khả năng tác chiến phi tiếp xúc nhanh và mang tính quyết định của quân đội Mỹ sẽ nâng cao lên trình độ mới.
Thứ hai, các quốc gia và khu vực khác trên thế giới cũng đẩy nhanh xây dựng thông tin hóa. Nga đã đưa ra mục tiêu tổng quát xây dựng quân đội chính quy hóa, hiện đại hóa và chuyên nghiệp hóa, nêu rõ tỉ trọng trang bị vũ khí hiện đại hóa của quân đội Nga sẽ chiếm 35% vào năm 2010 và tới năm 2015 đạt 45%. Quân đội các nước như Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc và quân đội Đài Loan đều đẩy nhanh xây dựng thông tin hóa.132] Có thể thấy, cải cách quân sự mới trên thế giới đang phát triển nhanh, có ảnh hưởng tới toàn cầu, tới tất cả các quốc gia và TQ không thể nằm ngoài vòng xoáy đó. (2) Diện mạo chiến tranh thay đổi khiến TQ phải thay đổi để theo kịp Sự thúc đẩy của cải cách quân sự mới trên thế giới khiến diện mạo chiến tranh hiện đại đã có một loạt thay đổi mang tính cách mạng như trang bị vũ khí xuất hiện xu thế thông tin hóa, nhất thể hóa, các loại trang bị vũ khí liên kết thành một chỉnh thể hữu cơ; tấn công tầm xa được tăng cường, độ chính xác được nâng cao chưa từng thấy, khả năng sát thương tăng gấp bội phần; tác 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chiến tung thâm toàn diện, tác chiến phi chiến tuyến… dần trở thành phương thức giao chiến cơ bản của chiến tranh hiện đại.
Trang bị vũ khí thông tin hóa từng bước trở thành yếu tố quan trọng trong khả năng tác chiến của quân đội, xây dựng quân đội thông tin hóa trở thành mục tiêu của quân đội các quốc gia chủ yếu trên thế giới. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của các quần thể công nghệ cao mới với công nghệ thông tin là cốt lõi và ứng dụng rộng rãi của những công nghệ này vào lĩnh vực quân sự, mức độ thông tin hóa trang bị vũ khí ngày càng cao. Một số cuộc chiến tranh cục bộ gần đây cho thấy, trang bị vũ khí thông tin hóa phát huy vai trò rất quan trọng trong chiến tranh, ảnh hưởng lớn tới kết cục chiến tranh. Quân đội các quốc gia chủ yếu đẩy mạnh nhịp độ xây dựng trang bị vũ khí thông tin hóa, triển khai một vòng cạnh tranh mới xoay quanh việc xây dựng đội quân thông tin hóa.
Trong cuộc cạnh tranh này, quân đội Mỹ đi tiên phong. Đầu tư của BQP Mỹ lớn, tập trung xây dựng một đội quân toàn cầu có hệ thống C4ISR, để nâng cao hơn nữa trình độ thông tin hóa quyết sách chỉ huy. Hiện nay, 53% trang bị vũ khí Lục quân Mỹ đã thực hiện thông tin hóa, trang bị thông tin hóa của Hải quân và Không quân đạt tới 70%. Trang bị thế hệ đầu tiên của quân đội Mỹ đã đào thải toàn bộ; tỉ lệ trang bị chủ chiến thế hệ thứ ba của Hải quân và Không quân là trên 90%, Lục quân là 52%; trang bị thế hệ thứ 4 và thứ 5 cũng đang trong giai đoạn phát triển tích cực.
Nội hàm hiện đại hóa quân đội của Mỹ đã thay đổi sâu sắc. Cơ cấu tổ chức quân đội dần đi theo mô hình nhỏ gọn, đa năng hóa.