phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về HĐH hành chính. Thực trạng HĐH hành chính tại UBND huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. Một số giải pháp đẩy mạnh HĐH hành chính tại UBND huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang.
8 Luan van Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HIỆN ĐẠI HÓA HÀNH CHÍNH 1. Lý luận chung về nền hành chính 1. Khái niệm nền hành chính Nền hành chính nhà nƣớc là hệ thống các yếu tố hợp thành về tổ chức bộ máy, con ngƣời, nguồn lực công) và cơ chế hoạt động để thực thi quyền hành pháp của nhà nƣớc theo quy định pháp luật [8]. Hoạt động của nền hành chính nhà nƣớc đƣợc thực hiện dƣới sự điều hành thống nhất của Chính phủ nh m phát triển hệ thống và đảm bảo sự ổn định và phát triển kinh tế -xã hội theo định hƣớng.
Trong quá trình đó, các chủ thể hành chính cần thực hiện sự phân công, phân cấp cho các cơ quan trong hệ thống nh m phát huy tính chủ động, sáng tạo và thế mạnh riêng có của từng ngành, từng địa phƣơng vào việc thực hiện mục tiêu chung của nền hành chính. Các yếu tố cấu thành nền hành chính - Thứ nhất, hệ thống thể chế hành chính bao gồm Hiến pháp, Luật, Pháp lệnh và các văn bản qui phạm về tổ chức, hoạt động của hành chính nhà nƣớc và tài phán hành chính. - Thứ hai, cơ cấu tổ chức và cơ chế vận hành của bộ máy hành chính nhà nƣớc các cấp, các ngành phù hợp với yêu cầu thực hiện quyền hành pháp; - Thứ ba, đội ngũ cán bộ, công chức hành chính đƣợc đảm bảo về số lƣợng và chất lƣợng để thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của nền hành chính. - Thứ tư, nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất kỹ thuật bảo đảm yêu cầu thực thi công vụ của các cơ quan và công chức hành chính.
Giữa các yếu tố của nền hành chính có mối quan hệ hữu cơ và tác động lẫn nhau trong một khuôn khổ thể chế. Để nâng cao hiệu lực, hiệu quả nền hành chính nhà nƣớc cần phải cải cách đồng bộ cả bốn yếu tố trên. Những đặc tính chủ yếu của nền hành chính Để xây dựng một nền hành chính hiện đại, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả cần phải hiểu rõ những đặc tính chủ yếu của nền hành chính nhà nƣớc. Những đặc tính này vừa thể hiện đầy đủ bản chất của Nhà nƣớc, vừa kết hợp đƣợc những đặc điểm chung của một nền hành chính phát triển theo hƣớng hiện đại.
Nhƣ vậy nền hành chính Nhà nƣớc Việt Nam có những đặc tính chủ yếu sau [8]: a) Tính lệ thuộc vào chính trị và hệ thống chính trị Nguồn gốc và bản chất của một nhà nƣớc bắt nguồn từ bản chất chính trị của chế độ xã hội dƣới sự lãnh đạo của một chính đảng. Dƣới chế độ tƣ bản, nhà nƣớc sẽ mang bản chất tƣ sản, còn dƣới chế xã hội do Đảng cộng sản lãnh đạo thì nhà nƣớc mang bản chất của giai cấp vô sản. Cả lý luận và thực tiễn đều cho thấy, Đảng nào cầm quyền sẽ đứng ra lập Chính phủ và đƣa ngƣời của đảng mình vào các vị trí trong Chính phủ. Các thành viên của Chính phủ là các nhà chính trị.
Nền hành chính lại đƣợc tổ chức và vận hành dƣới sự lãnh đạo, điều hành của Chính phủ, vì vậy dù muốn hay không, nền hành chính phải lệ thuộc vào hệ thống chính trị, phải phục tùng sự lãnh đạo của đảng cầm quyền. Mặc dù lệ thuộc vào chính trị, song nền hành chính cũng có tính độc lập tƣơng đối về hoạt động chuyên môn nghiệp vụ và kỹ thuật hành chính. Ở nƣớc ta, nền hành chính nhà nƣớc mang đầy đủ bản chất của một Nhà nƣớc dân chủ xã hội chủ nghĩa “của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân" dựa trên nền tảng của liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Nhà nƣớc Cộng hoà XHCN Việt Nam n m trong hệ thống chính trị, có hạt nhân lãnh đạo là Đảng Cộng sản Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội giữ vai trò tham gia và giám sát hoạt động của Nhà nƣớc, mà trọng tâm là nền hành chính.
10 Luan van b) Tính pháp quyền Với tƣ cách là công cụ thực hiện quyền lực nhà nƣớc, nền hành chính nhà nƣớc đƣợc tổ chức và hoạt động tuân theo những quy định pháp luật, đồng thời yêu cầu mọi công dân và tổ chức trong xã hội phải nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật. Đảm bảo tính pháp quyền của nền hành chính là một trong những điều kiện để xây dựng Nhà nƣớc chính quy, hiện đại, trong đó bộ máy hành pháp hoạt động có kỷ luật, kỷ cƣơng. Tính pháp quyền đòi hỏi các cơ quan hành chính, công chức phải nắm vững quy định pháp luật, sử dụng đúng quyền lực, thực hiện đúng chức năng và thẩm quyền trong thực thi công vụ. Mỗi cán bộ, công chức cần chú trọng vào việc nâng cao uy tín về chính trị, phẩm chất đạo đức và năng lực thực thi để phục vụ nhân dân.
Tính pháp quyền của nền hành chính đƣợc thể hiện trên cả hai phƣơng diệ, là quản lý nhà nƣớc b ng pháp luật và theo pháp luật. Điều đó có nghĩa là, một mặt các cơ quan hành chính nhà nƣớc sử dụng luật pháp là công cụ điều chỉnh các mối quan hệ xã hội mang tính bắt buộc đối với các đối tƣợng quản lý; mặt khác các cơ quan hành chính nhà nƣớc cũng nhƣ công chức phải đƣợc tổ chức và hoạt động theo pháp luật chứ không đƣợc tự do, tuỳ tiện vƣợt lên trên hay đứng ngoài pháp luật. c) Tính phục vụ nhân dân Hành chính nhà nƣớc có bổn phận phục vụ sự nghiệp phát triển cộng đồng và nhu cầu thiết yếu của công dân. Muốn vậy, phải xây dựng một nền hành chính công tâm, trong sạch, không theo đuổi mục tiêu lợi nhuận, không đòi hỏi ngƣời đƣợc phục vụ phải trả thù lao.
Đây cũng chính là điểm khác biệt cơ bản giữa mục tiêu hoạt động của hành chính nhà nƣớc với một doanh nghiệp sản xuất kinh doanh. Bản chất của nhà nƣớc ta là nhà nƣớc dân chủ XHCN. Tôn trọng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân là tƣ tƣởng chủ đạo trong xây dựng, thực hiện hệ thống thể chế hành chính ở nƣớc ta. Cơ 11 Luan van quan hành chính và đội ngũ công chức không đƣợc quan liêu, hách dịch, không đƣợc gây phiền hà cho ngƣời dân khi thi hành công vụ.
d) Tính hệ thống thứ bậc chặt chẽ Nền hành chính nhà nƣớc đƣợc cấu tạo gồm một hệ thống định chế tổ chức theo thứ bậc chặt chẽ và thông suốt từ Trung ƣơng tới các địa phƣơng, trong đó cấp dƣới phục tùng cấp trên, nhận chỉ thị mệnh lệnh và chịu sự kiểm tra, giám sát của cấp trên. Mỗi cấp hành chính, mỗi cơ quan, công chức hoạt động trong phạm vi thẩm quyền đƣợc trao để cùng thực hiện tốt chức năng hành chính. Tuy nhiên, để hạn chế việc biến nền hành chính thành hệ thống quan liêu, thì xác lập thứ bậc hành chính cũng tạo ra sự chủ động sáng tạo, linh hoạt của mỗi cấp, mỗi cơ quan, công chức hành chính để đƣa pháp luật vào đời sống xã hội một cách hiệu quả. e) Tính chuyên môn hoá và nghề nghiệp cao Hoạt động hành chính của các cơ quan thực thi quyền hành pháp là một hoạt động đặc biệt và cũng tạo ra những sản phẩm đặc biệt.
Điều đó đƣợc thể hiện trên cả phƣơng diện nghệ thuật và khoa học trong quản lý nhà nƣớc. Muốn nâng cao hiệu lực, hiệu quả hành chính nhà nƣớc, yêu cầu những ngƣời làm việc trong các cơ quan hành chính cần phải có trình độ chuyên môn nghề nghiệp cao trên các lĩnh vực đƣợc phân công quản lý. Tính chuyên môn hoá và nghề nghiệp cao là đòi hỏi bắt buộc đối với hoạt động quản lý của các cơ quan hành chính nhà nƣớc và là yêu cầu cơ bản đối với nền hành chính phát triển theo hƣớng hiện đại. Đối tƣợng tác động của nền hành chính có nội dung hoạt động phức tạp và quan hệ đa dạng, phong phú đòi hỏi các nhà hành chính phải có kiến thức xã hội và kiến thức chuyên môn sâu rộng.
Công chức làm việc trong các cơ quan hành chính nhà nƣớc là những ngƣời trực tiếp thi hành công vụ, nên trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của họ có ảnh hƣởng rất lớn đến chất lƣợng công việc thực hiện. Vì lẽ đó trong hoạt động hành chính Nhà nƣớc, năng lực 12 Luan van chuyên môn và trình độ quản lý của những ngƣời làm việc trong các cơ quan hành chính Nhà nƣớc phải đƣợc coi là tiêu chuẩn hàng đầu. Xây dựng và tuyển chọn những ngƣời vào làm việc trong các cơ quan hành chính nhà nƣớc đảm bảo yêu cầu “vừa hồng, vừa chuyên” là mục tiêu của công tác cán bộ trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc. f) Tính liên tục, tương đối ổn định và thích ứng Trên thực tế, các mối quan hệ xã hội và hành vi công dân cần đƣợc pháp luật điều chỉnh diễn ra một cách thƣờng xuyên, liên tục theo các quá trình kinh tế - xã hội.
Chính vì vậy nền hành chính Nhà nƣớc phải hoạt động liên tục, ổn định để đảm bảo hoạt động sản xuất, lƣu thông không bị gián đoạn trong bất kỳ tình huống nào. Tính liên tục và ổn định của nền hành chính xuất phát từ hai lý do cơ bản: i) do xuất phát từ quan điểm phát triển. Muốn phát triển phải ổn định, ổn định làm nền tảng cho phát triển, vì vậy chủ thể hành chính phải biết kế thừa giữ cho các đối tƣợng vận động liên tục, không đƣợc ngăn cản hay tuỳ tiện thay đổi trạng thái tác động; ii) do xuất phát từ nhu cầu của đời sống nhân dân. Ngƣời dân luôn luôn mong muốn đƣợc sống trong một xã hội ổn định, đƣợc đảm bảo những giá trị văn hoá trong phát triển.
Điều đó tạo nên niềm tin của họ vào nhà nƣớc. Tính liên tục và ổn định không loại trừ tính thích ứng, bởi vậy ổn định ở đây chỉ mang tính tƣơng đối, không phải là cố định, bất biến. Nhà nƣớc là một sản phẩm của xã hội, trong khi đời sống kinh tế - xã hội luôn vận động biến đổi, nên hành chính nhà nƣớc cũng phải thích nghi với hoàn cảnh thực tế để đáp ứng yêu cầu phát triển.