Luận văn thạc sĩ tuyển chọn xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập thực tiễn trong dạy học học phần hóa học hữu cơ lớp 12 ở trường trung học phổ thông

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tuyển chọn xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập thực tiễn trong dạy học học phần hóa học hữu cơ lớp, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Ngô Thị Nam
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Xuân Trường
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Giáo dục
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Hệ thống bài tập thực tiễn trong dạy học hóa học lớp 12
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Mục đích nghiên cứu
• 3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 4. Phạm vi nghiên cứu
• 5. Nhiệm vụ của đề tài
• 6. Giả thuyết khoa học
• 7. Phương pháp nghiên cứu
• 7.1. Nghiên cứu lí luận
• 7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 7.3. Phương pháp xử lý thông tin
• 8. Đóng góp của đề tài
• 9. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lịch sử của vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Bài tập hóa học
• 1.2.1. Khái niệm về bài tập hóa học
• 1.2.2. Ý nghĩa của bài tập Hóa học
• 1.2.3. Phân loại bài tập hóa học
• 1.2.3.1. Trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan
• 1.2.4. Bài tập hóa học gắn với thực tiễn
• 1.2.4.1. Khái niệm BTHH gắn với thực tiễn
• 1.2.4.2. Vai trò, chức năng của BTHH thực tiễn
• 1.2.4.3. Phân loại BTHH thực tiễn
• 1.2.4.4. Một số nguyên tắc khi xây dựng BTHH thực tiễn
• 1.2.4.5. Tình hình sử dụng BTHH gắn với thực tiễn trong dạy học Hóa học ở trường THPT
• 1.2.4.5.1. Nhiệm vụ điều tra
• 1.2.4.5.2. Nội dung điều tra
• 1.2.4.5.3. Đối tượng điều tra
• 1.2.4.5.4. Phương pháp điều tra
• 1.2.4.5.5. Kết quả điều tra
• 1.2.4.5.6. Đánh giá kết quả điều tra
• 2. CHƯƠNG 2: HỆ THỐNG BÀI TẬP THỰC TIỄN PHẦN HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 12 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Phân tích nội dung kiến thức và cấu trúc phần hoá học hữu cơ trong chương trình THPT
• 2.1.1. Nội dung kiến thức phần hoá học hữu cơ
• 2.1.2. Đặc điểm về nội dung kiến thức và cấu trúc phần hoá học hữu cơ
• 2.2. Hệ thống bài tập thực tiễn phần hóa học hữu cơ lớp 12
• 2.2.1. Nguyên tắc xây dựng
• 2.2.2. Hệ thống bài tập tự luận
• 2.2.3. Bài tập trắc nghiệm
• 2.2.4. Sử dụng bài tập thực tiễn trong dạy học Hóa học ở trường THPT
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Lựa chọn đối tượng thực nghiệm
• 3.5. Chuẩn bị cho thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.8. Xử lí kết quả thực nghiệm
• 3.8.1. Xử lí theo thống kê toán học
• 3.8.2. Phân tích kết quả thực nghiệm
• 3.9. Tỉ lệ HS yếu kém, trung bình, khá và giỏi
• 3.10. Đồ thị các đường lũy tích
• 3.11. Giá trị các tham số đặc trưng
• 3.12. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về hệ thống bài tập thực tiễn trong dạy học hóa học lớp 12

Hệ thống bài tập thực tiễn trong dạy học hóa học lớp 12 đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Việc áp dụng các bài tập này không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn phát triển tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề. Bài tập hóa học gắn với thực tiễn giúp học sinh nhận thức rõ hơn về ứng dụng của hóa học trong đời sống hàng ngày.

1.1. Khái niệm về bài tập hóa học gắn với thực tiễn

Bài tập hóa học gắn với thực tiễn là những bài tập có nội dung liên quan đến các hiện tượng hóa học trong cuộc sống. Chúng giúp học sinh áp dụng kiến thức lý thuyết vào thực tế, từ đó nâng cao khả năng tư duy và giải quyết vấn đề.

1.2. Vai trò của bài tập thực tiễn trong dạy học hóa học

Bài tập thực tiễn không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn phát triển kỹ năng thực hành. Chúng tạo cơ hội cho học sinh trải nghiệm và khám phá, từ đó kích thích hứng thú học tập và phát triển tư duy sáng tạo.

II. Vấn đề và thách thức trong việc sử dụng bài tập thực tiễn

Mặc dù việc sử dụng bài tập thực tiễn trong dạy học hóa học lớp 12 mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại một số thách thức. Giáo viên và học sinh thường gặp khó khăn trong việc tìm kiếm và áp dụng các bài tập phù hợp với nội dung giảng dạy.

2.1. Thực trạng sử dụng bài tập thực tiễn trong dạy học

Nhiều giáo viên vẫn chưa chú trọng đến việc tích hợp bài tập thực tiễn vào giảng dạy. Điều này dẫn đến việc học sinh không nhận thức được mối liên hệ giữa lý thuyết và thực tiễn, làm giảm hứng thú học tập.

2.2. Nguyên nhân hạn chế trong việc áp dụng bài tập thực tiễn

Một số nguyên nhân chính bao gồm thiếu tài liệu tham khảo, giáo viên chưa được đào tạo đầy đủ về phương pháp dạy học tích cực, và sự thiếu hụt trong việc thiết kế bài tập phù hợp với thực tiễn.

III. Phương pháp xây dựng hệ thống bài tập thực tiễn hiệu quả

Để xây dựng hệ thống bài tập thực tiễn hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Việc này không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách chủ động mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề.

3.1. Nguyên tắc xây dựng bài tập thực tiễn

Bài tập cần phải gắn liền với thực tế cuộc sống, dễ hiểu và phù hợp với trình độ của học sinh. Đồng thời, cần đảm bảo tính đa dạng và phong phú để kích thích sự sáng tạo của học sinh.

3.2. Các loại bài tập thực tiễn trong hóa học

Có thể phân loại bài tập thực tiễn thành bài tập tự luận và bài tập trắc nghiệm. Mỗi loại bài tập có những ưu điểm riêng, giúp học sinh phát triển các kỹ năng khác nhau.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Việc áp dụng hệ thống bài tập thực tiễn trong dạy học hóa học lớp 12 đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng thực hành và tư duy phản biện.

4.1. Kết quả thực nghiệm sư phạm

Kết quả từ các cuộc khảo sát cho thấy học sinh có sự hứng thú hơn khi học tập với các bài tập thực tiễn. Điều này chứng tỏ rằng việc áp dụng bài tập thực tiễn là cần thiết và hiệu quả.

4.2. Đánh giá hiệu quả của hệ thống bài tập

Đánh giá từ giáo viên và học sinh cho thấy rằng hệ thống bài tập thực tiễn đã giúp nâng cao chất lượng dạy học, đồng thời phát triển năng lực tư duy và khả năng giải quyết vấn đề của học sinh.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của hệ thống bài tập thực tiễn

Hệ thống bài tập thực tiễn trong dạy học hóa học lớp 12 không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sống. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển hệ thống bài tập này để đáp ứng nhu cầu giáo dục hiện đại.

5.1. Tương lai của bài tập thực tiễn trong giáo dục

Cần có sự đầu tư và nghiên cứu sâu hơn về các bài tập thực tiễn, nhằm tạo ra những tài liệu phong phú và đa dạng hơn cho giáo viên và học sinh.

5.2. Khuyến nghị cho giáo viên và nhà trường

Giáo viên cần được đào tạo về phương pháp dạy học tích cực và cách thiết kế bài tập thực tiễn. Nhà trường cũng cần tạo điều kiện để giáo viên có thể áp dụng các phương pháp này trong giảng dạy.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, sáng tạo và vận dụng kiến thức vào thực tiễn, việc xây dựng hệ thống bài tập hóa học gắn với thực tiễn trở thành một nhu cầu cấp thiết trong giáo dục phổ thông. Theo điều tra tại một số trường trung học phổ thông (THPT) ở tỉnh Bắc Giang, 90% giáo viên chỉ thỉnh thoảng hoặc ít khi sử dụng bài tập có nội dung gắn với thực tiễn trong dạy học hóa học, trong khi 100% giáo viên và 87,43% học sinh đều cho rằng việc sử dụng bài tập này là cần thiết. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập thực tiễn trong dạy học phần hóa học hữu cơ lớp 12 nhằm nâng cao chất lượng dạy và học, phát triển tư duy sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề của học sinh. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các bài tập hóa học hữu cơ lớp 12 tại các trường THPT, thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 12 năm 2011. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần đổi mới nội dung và phương pháp dạy học, đồng thời tăng cường sự gắn kết giữa kiến thức hóa học và thực tiễn đời sống, sản xuất, từ đó nâng cao hứng thú và hiệu quả học tập của học sinh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình giáo dục hiện đại, trong đó có:

• Lý thuyết phát triển năng lực học sinh: Nhấn mạnh vai trò của bài tập trong việc phát triển tư duy logic, sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề.
• Mô hình dạy học tích cực: Tập trung vào việc học sinh chủ động tìm tòi, vận dụng kiến thức vào thực tiễn thông qua các bài tập gắn với đời sống.
• Khái niệm bài tập hóa học gắn với thực tiễn: Là những bài tập có nội dung xuất phát từ các tình huống thực tế, giúp học sinh vận dụng kiến thức hóa học để giải quyết các vấn đề trong đời sống, sản xuất và bảo vệ môi trường.

Các khái niệm chính bao gồm: bài tập tự luận, bài tập trắc nghiệm khách quan, bài tập định tính, bài tập định lượng, bài tập tổng hợp, và bài tập thực nghiệm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ khảo sát thực trạng sử dụng bài tập hóa học thực tiễn tại các trường THPT tỉnh Bắc Giang, kết hợp với thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá hiệu quả của hệ thống bài tập đã xây dựng. Cỡ mẫu gồm 20 giáo viên và 183 học sinh tham gia điều tra bằng phiếu khảo sát và dự giờ. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện tại các trường đại diện. Phân tích dữ liệu sử dụng thống kê mô tả với các chỉ số tần suất, phần trăm và phân tích so sánh. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 4 đến tháng 12 năm 2011, bao gồm các giai đoạn: nghiên cứu lý luận, khảo sát thực trạng, xây dựng hệ thống bài tập, thực nghiệm sư phạm và xử lý kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng sử dụng bài tập thực tiễn: 50% giáo viên ít khi sử dụng, 40% thỉnh thoảng sử dụng, 10% không bao giờ sử dụng bài tập thực tiễn trong dạy học (Bảng 1.1). Trong các tiết học, bài tập thực tiễn chủ yếu được dùng trong ôn tập (45%) và thực hành (40%), ít khi dùng trong kiểm tra (10%) và bài mới (5%) (Bảng 1.2).

2. Ý kiến về sự cần thiết: 100% giáo viên và 87,43% học sinh đồng thuận về sự cần thiết của bài tập hóa học gắn với thực tiễn (Bảng 1.3 và 1.7).

3. Nguyên nhân hạn chế sử dụng: 45% giáo viên cho biết thiếu tài liệu, 35% mất nhiều thời gian biên soạn, 15% do thời gian tiết học hạn chế, 5% do không có yêu cầu trong kiểm tra, thi (Bảng 1.4).

4. Hứng thú và quan tâm của học sinh: 44,81% học sinh thích giải quyết các vấn đề thực tiễn trong môn hóa học, 30% quan tâm đến sức khỏe và vệ sinh an toàn, 28,96% quan tâm đến sản xuất nông nghiệp, 24,59% quan tâm đến môi trường (Bảng 1.5 và 1.6).

Thảo luận kết quả

Kết quả điều tra cho thấy việc sử dụng bài tập thực tiễn trong dạy học hóa học còn hạn chế, chủ yếu do thiếu tài liệu và thời gian biên soạn. Tuy nhiên, sự đồng thuận cao của giáo viên và học sinh về vai trò của bài tập thực tiễn khẳng định tính cấp thiết của việc xây dựng hệ thống bài tập phù hợp. Việc tăng cường bài tập thực tiễn giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo, năng lực vận dụng kiến thức vào thực tế, đồng thời nâng cao hứng thú học tập. So sánh với các nghiên cứu trong ngành giáo dục hóa học, kết quả này phù hợp với xu hướng đổi mới phương pháp dạy học tích cực và phát triển năng lực học sinh. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tần suất sử dụng bài tập thực tiễn và biểu đồ tròn về ý kiến cần thiết của giáo viên, học sinh để minh họa rõ nét hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và phổ biến hệ thống bài tập thực tiễn chuẩn hóa: Thiết kế hệ thống bài tập đa dạng, phù hợp với nội dung chương trình hóa học hữu cơ lớp 12, đảm bảo tính khoa học và gần gũi với thực tế. Thời gian thực hiện trong 6 tháng, chủ thể là các tổ chuyên môn và nhà xuất bản giáo dục.

2. Tổ chức tập huấn nâng cao năng lực biên soạn và sử dụng bài tập thực tiễn cho giáo viên: Đào tạo kỹ năng xây dựng và vận dụng bài tập thực tiễn trong giảng dạy, giúp tiết kiệm thời gian biên soạn. Thời gian tập huấn 3 tháng, chủ thể là Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với trường đại học sư phạm.

3. Tăng cường thời lượng dành cho hoạt động thực hành và giải bài tập thực tiễn trong chương trình học: Điều chỉnh kế hoạch dạy học để dành ít nhất 20% thời gian cho các hoạt động này nhằm nâng cao hiệu quả học tập. Chủ thể là nhà trường và giáo viên chủ nhiệm.

4. Khuyến khích nghiên cứu và phát triển bài tập thực tiễn mới dựa trên các tình huống thực tế địa phương: Tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh tham gia nghiên cứu khoa học nhỏ, phát triển bài tập gắn với môi trường và sản xuất địa phương. Thời gian triển khai liên tục, chủ thể là nhà trường và các tổ chức giáo dục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên bộ môn Hóa học THPT: Nâng cao kỹ năng xây dựng và sử dụng bài tập thực tiễn, cải thiện phương pháp giảng dạy, tăng cường hứng thú học tập cho học sinh.

2. Nhà quản lý giáo dục và Sở Giáo dục Đào tạo: Là cơ sở để xây dựng chính sách, chương trình đào tạo và tập huấn giáo viên phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục.

3. Sinh viên, học viên cao học ngành Sư phạm Hóa học: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, xây dựng hệ thống bài tập và thực nghiệm sư phạm trong lĩnh vực hóa học phổ thông.

4. Các nhà nghiên cứu giáo dục và phát triển chương trình học: Tài liệu tham khảo để phát triển chương trình, tài liệu dạy học tích hợp thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần xây dựng bài tập hóa học gắn với thực tiễn?
   Bài tập thực tiễn giúp học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề trong đời sống và sản xuất, phát triển tư duy sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề, đồng thời tăng hứng thú học tập.

2. Phương pháp nào được sử dụng để xây dựng hệ thống bài tập thực tiễn?
   Dựa trên cơ sở lý thuyết hóa học hiện đại, kết hợp khảo sát thực trạng, tuyển chọn và biến đổi bài tập mẫu, áp dụng nguyên tắc sư phạm và thực tiễn gần gũi với học sinh.

3. Làm thế nào để khắc phục khó khăn trong việc biên soạn bài tập thực tiễn?
   Tổ chức tập huấn nâng cao năng lực cho giáo viên, xây dựng ngân hàng bài tập chuẩn hóa, chia sẻ tài liệu và kinh nghiệm giữa các trường, sử dụng công nghệ hỗ trợ biên soạn.

4. Bài tập thực tiễn có ảnh hưởng thế nào đến kết quả học tập của học sinh?
   Thực nghiệm sư phạm cho thấy học sinh sử dụng bài tập thực tiễn có sự tiến bộ rõ rệt về điểm số và phát triển năng lực tư duy, kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tế.

5. Có thể áp dụng hệ thống bài tập này cho các môn học khác không?
   Nguyên tắc xây dựng bài tập gắn với thực tiễn có thể được điều chỉnh và áp dụng cho nhiều môn học khác nhằm phát triển năng lực học sinh toàn diện.

Kết luận

• Hệ thống bài tập hóa học gắn với thực tiễn phần hóa học hữu cơ lớp 12 được xây dựng dựa trên cơ sở lý luận vững chắc và khảo sát thực trạng tại các trường THPT.
• Việc sử dụng bài tập thực tiễn trong dạy học còn hạn chế do thiếu tài liệu và thời gian biên soạn, nhưng có sự đồng thuận cao về tính cần thiết.
• Thực nghiệm sư phạm chứng minh hiệu quả tích cực của hệ thống bài tập trong việc nâng cao năng lực tư duy và hứng thú học tập của học sinh.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm xây dựng, phổ biến và sử dụng hiệu quả hệ thống bài tập thực tiễn trong giảng dạy.
• Khuyến khích các nhà quản lý, giáo viên và nghiên cứu sinh tiếp tục phát triển và ứng dụng bài tập thực tiễn trong giáo dục hóa học phổ thông.

Next steps: Triển khai tập huấn giáo viên, hoàn thiện ngân hàng bài tập, mở rộng nghiên cứu ứng dụng trong các môn học khác.

Các trường THPT và giáo viên hãy tích cực áp dụng hệ thống bài tập thực tiễn để nâng cao chất lượng dạy và học, đồng thời góp phần phát triển năng lực học sinh toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu , kết luận , phần phụ lục , và tài liệu tham khảo , 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] luận văn đƣơ ̣c trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài Chƣơng 2: Hệ thống bài tập gắn với thực tiễn phần Hóa học hữu cơ 12 ở trƣờng THPT Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử của vấn đề nghiên cứu Trong quá trình dạy và học môn hóa học, nếu giáo viên chỉ ra đƣợc sự gần gũi giữa môn học với thực tế cho học sinh thấy thì các em sẽ yêu thích môn hóa học hơn. Bộ Sách giáo khoa mới hiện nay có rất nhiều các tƣ liệu kèm theo các hình ảnh sống động phần nào đó đáp ứng đƣợc yêu cầu đổi mới trong dạy học. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân nên việc gắn bài học với các nội dung có liên quan đến thực tiễn còn rất hạn chế.

Nhiều bài tập hóa học còn xa rời thực tiễn cuộc sống và sản xuất, quá chú trọng đến các tính toán phức tạp. Để phần nào đáp ứng nhu cầu đổi mới nội dung, phƣơng pháp giảng dạy và học tập môn hóa học phổ thông theo hƣớng gắn bó với thực tiễn, đã có một số sách tham khảo đã đƣợc xuất bản. Bên cạnh đó, một số học viên cao học cũng đã nghiên cứu và bảo vệ luận văn theo hƣớng đề tài này nhƣ: Đỗ Công Mỹ (2005), Xây dựng, lựa chọn hệ thống câu hỏi lý thuyết và bài tập thực tiễn môn hóa học Trung học phổ thông (phần hóa học đại cƣơng và vô cơ), Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học Sƣ phạm Hà Nội. Nguyễn Thị Thu Hằng (2007), Xây dựng, lựa chọn hệ thống bài tập hóa học thực tiễn Trung học phổ thông (phần hóa học hữu cơ), Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học Sƣ phạm Hà Nội.

Ngô Thị Kim Tuyến (2004), Xây dựng hệ thống bài tập thực tiễn hóa học lớp 11 Trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học Sƣ phạm Hà Nội. Trần Thị Phƣơng Thảo (2008), Xây dựng hệ thống bài tập trắc nghiệm khách quan về hóa học có nội dung gắn với thực tiễn, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học sƣ phạm TP. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Ngoài ra còn một số bài báo về dạng bài tập này đƣợc đăng trên tạp chí Hóa học & Ứng dụng Lƣơng Thiện Tài, Hoàng Anh Tài, Nguyễn Thị Hiển (2007), “Xây dựng bài tập hóa học thực tiễn trong dạy học phổ thông”, Tạp chí Hóa học và ứng dụng (số 64). Với mong muốn đóng góp thêm nhiều bài tập gắn với thực tiễn nên trong luận văn này chúng tôi sẽ tuyển chọn và xây dựng thêm một số bài tập dạng này, đồng thời đƣa các bài tập đó vào trong dạy học nhằm góp phần nâng cao chất lƣợng dạy và học hóa học.

Bài tập Hóa học 1. Khái niệm về bài tập hóa học Theo từ điển Tiếng Việt phổ thông [40]: “Bài tập là bài ra cho HS làm để tập vận dụng những điều đã học”. BTHH là một vấn đề không lớn mà trong trƣờng hợp tổng quát đƣợc giải quyết nhờ những suy luận logic, những phép toán và những thí nghiệm trên cơ sở các khái niệm, định luật, học thuyết và phƣơng pháp hóa học. BTHH là phƣơng tiện chính và hết sức quan trọng dùng để rèn luyện khả năng vận dụng kiến thức cho HS.

Là nhiệm vụ học tập mà GV đặt ra cho ngƣời học, buộc ngƣời học vận dụng các kiến thức, năng lực của mình để giải quyết các nhiệm vụ đó nhằm chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng một cách tích cực, hứng thú và sáng tạo. BTHH là một dạng bài làm gồm những bài toán, những câu hỏi hay đồng thời cả bài toán và câu hỏi thuộc về hóa học mà trong khi hoàn thành chúng, HS nắm đƣợc một tri thức hay kĩ năng nhất định. Ý nghĩa của bài tập Hóa học 1. Ý nghĩa trí dục - Làm chính xác hoá các khái niệm hoá học.

Củng cố, đào sâu và mở rộng kiến thức một cách sinh động, phong phú, hấp dẫn. Chỉ khi vận dụng 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đƣợc kiến thức vào giải bài tập thì học sinh mới thực sự nắm đƣợc kiến thức một cách sâu sắc. - Ôn tập, hệ thống hoá kiến thức một cách tích cực nhất. Khi ôn tập học sinh dễ rơi vào tình trạng buồn chán nếu chỉ yêu cầu họ nhắc lại kiến thức.

Thực tế cho thấy học sinh rất thích giải bài tập trong các tiết ôn tập. - Rèn luyện kỹ năng hoá học nhƣ cân bằng phƣơng trình hóa học của phản ứng, tính toán theo công thức hoá học và phƣơng trình hoá học… nếu là bài tập thực nghiệm sẽ rèn các kỹ năng thực hành, góp phần vào việc giáo dục kỹ thuật tổng hợp cho học sinh. - Rèn luyện khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn đời sống lao động sản xuất bảo vệ môi trƣờng. - Rèn luyện kỹ năng sử dụng ngôn ngữ hoá học và các thao tác tƣ duy.

Bài tập hoá học là một phƣơng tiện có tầm quan trọng đặc biệt trong việc phát triển tƣ duy hoá học của học sinh, bồi dƣỡng cho học sinh phƣơng pháp nghiên cứu khoa học. Bởi vì giải bài tập hoá học là một hình thức làm việc tự lực căn bản của học sinh. Trong thực tiễn dạy học, tƣ duy hoá học đƣợc hiểu là kỹ năng quan sát hiện tƣợng hóa học, phân tích một hiện tƣợng phức tạp thành những bộ phận thành phần, xác lập mối liên hệ định lƣợng và định tính của các hiện tƣợng, đoán trƣớc hệ quả lý thuyết và áp dụng kiến thức của mình. Trƣớc khi giải bài tập học sinh phải phân tích điều kiện của đề tài, tự xây dựng các lập luận, thực hiện việc tính toán, khi cần thiết có thể tiến hành thí nghiệm, thực hiện phép đo… Trong những điều kiện đó, tƣ duy logic, tƣ duy sáng tạo của học sinh đƣợc phát triển, năng lực giải quyết vấn đề đƣợc nâng cao.

Ý nghĩa phát triển Phát triển ở học sinh năng lực tƣ duy logic, biện chứng khái quát, độc lập thông minh và sáng tạo. Cao hơn mức rèn luyện thông thƣờng, học sinh phải biết vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo để giải quyết bài tập 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trong những tình huống mới, hoàn cảnh mới, biết đề xuất đánh giá theo ý kiến riêng bản thân, biết đề xuất các giải pháp khác nhau khi phải xử lý một tình huống… thông qua đó, bài tập hoá học giúp phát hiện năng lực sáng tạo của học sinh để đánh giá, đồng thời phát huy đƣợc năng lực sáng tạo cho bản thân. Ý nghĩa giáo dục Bài tập hoá học còn có tác dụng giáo dục cho học sinh phẩm chất tƣ tƣởng đạo đức. Qua các bài tập về lịch sử, có thể cho học sinh thấy quá trình phát sinh những tƣ tƣởng về quan điểm khoa học tiến bộ, những phát minh to lớn, có giá trị của các nhà khoa học tiến bộ trên thế giới.

Thông qua việc giải các bài tập, còn rèn luyện cho học sinh phẩm chất độc lập suy nghĩ, tính kiên trì dũng cảm khắc phục khó khăn, tính chính xác khoa học, kích thích hứng thú bộ môn hoá học nói riêng và học tập nói chung.Phân loại bài tập hóa học Có nhiều cách phân loại bài tập hóa học, tuy nhiên, căn cứ vào hình thức ngƣời ta có thể chia bài tập hoá học thành hai nhóm lớn: bài tập tự luận (trắc nghiệm tự luận) và bài tập trắc nghiệm (trắc nghiệm khách quan). * Bài tập tự luận: Khi làm bài, HS phải viết/trình bày câu trả lời, phải lý giải, lập luận, phải chứng minh bằng ngôn ngữ của mình. Trong bài tập tự luận, lại chia ra: bài tập định tính, bài tập định lƣợng, bài tập có sử dụng hình vẽ, bài tập thực tế. dựa vào tính chất, nội dung bài tập.

Gần đây, việc kiểm tra đánh giá HS đã chuyển dần sang trắc nghiệm nhƣng bài tập tự luận vẫn đang đƣợc phát triển và sử dụng khá rộng rãi do những ƣu điểm của nó nhƣ: đo đƣợc khả năng độc lập suy nghĩ, phát huy đƣợc tính sáng tạo của HS. Và để tăng cƣờng hứng thú học tập, nghiên cứu hoá học cho HS, bài tập thực tế, bài tập có sử dụng hình vẽ hiện nay cũng đƣợc chú trọng xây dựng. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] * Bài tập trắc nghiệm: Khi làm bài, HS chỉ phải đọc, suy nghĩ để lựa chọn đáp án đúng trong số các phƣơng án đã cho. Thời gian giành cho mỗi câu từ 1 - 2 phút.

Bài tập trắc nghiệm đƣợc chia thành 4 dạng chính: dạng điền khuyết, dạng ghép đôi, dạng đúng sai, dạng nhiều lựa chọn. Hiện nay, bài tập trắc nghiệm dạng nhiều lựa chọn là loại bài tập thông dụng nhất do những ƣu điểm của nó nhƣ: có độ tin cậy cao, tính giá trị tốt hơn (đo đƣợc khả năng nhớ, áp dụng các nguyên lý, định luật, tổng quát hoá.), thật sự khách quan khi chấm bài (điểm số của bài trắc nghiệm khách quan không phụ thuộc vào chữ viết, khả năng diễn đạt của HS và vào trình độ ngƣời chấm bài). Trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan 1. Trắc nghiệm tự luận TNTL đòi hỏi HS phải nhớ lại kiến thức, phải biết sắp xếp và diễn đạt ý kiến của mình một cách chính xác rõ ràng.

Bài TNTL trong một chừng mực nào đó đƣợc chấm điểm một cách chủ quan, điểm bởi những ngƣời chấm khác nhau có thể không thống nhất. Một bài tự luận thƣờng có ít câu hỏi vì phải mất nhiều thời gian để viết câu trả lời. Khi viết câu hỏi tự luận, GV cần phải diễn đạt câu hỏi một cách rõ nghĩa, đầy đủ, cần làm rõ những yêu cầu trong câu trả lời cả về độ dài của nó, việc chấm bài tốn thời gian.  Các dạng câu hỏi TNTL a) Câu hỏi tự luận có sự trả lời mở rộng: loại câu này có phạm vi tƣơng đối rộng và khái quát, HS đƣợc tự do diễn đạt tƣ tƣởng và kiến thức trong câu trả lời nên có thể phát huy óc sáng tạo và suy luận.

Loại câu trả lời này đƣợc gọi là tiểu luận. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] b) Câu tự luận với sự trả lời có giới hạn: Loại này thƣờng có nhiều câu hỏi với nội dung tƣơng đối hẹp. Mỗi câu trả lời là một đoạn ngắn nên việc chấm điểm dễ hơn. Có 3 loại câu trả lời có giới hạn:  Loại câu điền thêm và trả lời đơn giản.