Nghiên cứu về hành vi an toàn thực phẩm và sức khỏe hộ gia đình tại TP.HCM

Luận văn thạc sĩ phân tích food safety behavior in primary cook and health outcomes of household in ho chi minh city, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả

• Tác giả: Ngo Hoang Tuan Hai
• Người hướng dẫn: Dr. Pham Khanh Nam
• Trường học: University of Economics Ho Chi Minh City
• Chuyên ngành: Development Economics
• Đề tài: Hành Vi An Toàn Thực Phẩm Và Sức Khỏe Hộ Gia Đình
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• COMMITMENT
• 1. CHAPTER 1: INTRODUCTION
• 1.1. PROBLEM STATEMENTS
• 1.2. RESEARCH OBJECTIVES AND RESEARCH QUESTIONS
• 1.3. SCOPE OF RESEARCH
• 1.4. THESIS STRUCTURE
• 2. CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW
• 2.1. FOOD SAFETY AND FOOD-BORNE DISEASES
• 2.2. THE HEALTH BELIEF MODEL
• 2.3. EMPIRICAL REVIEWS ON DRIVERS OF FOOD SAFETY PRACTICES
• 3. CHAPTER 3: RESEARCH METHODOLOGY
• 4. CHAPTER 4: RESEARCH RESULTS
• 4.1. FOOD SAFETY PROBLEMS IN VIETNAM
• 4.3. RESULTS FROM MULTIVARIATE PROBIT MODELS
• 4.4. RESULTS FROM PROPENSITY SCORE MATCHING MODEL
• 5. CHAPTER 5: DISCUSSION AND IMPLIED POLICY
• 5.1. DISCUSSIONS AND CONCLUSIONS
• 5.3. LIMITATION AND IMPLICATIONS FOR FURTHER RESEARCH
• Appendix 1: The correlation matrix of perception’s factors
• Appendix 2: PCA result
• Appendix 3: MVP regression (reduced form)
• Appendix 4: MVP regression (original form)
• Appendix 5: Poisson regression
• Appendix 6: Questionaire form

Tóm tắt

I. Tổng quan về hành vi an toàn thực phẩm và sức khỏe hộ gia đình

Hành vi an toàn thực phẩm là một yếu tố quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe hộ gia đình. Việc hiểu rõ về các nguyên tắc an toàn thực phẩm không chỉ giúp ngăn ngừa bệnh tật mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), an toàn thực phẩm liên quan đến việc đảm bảo thực phẩm không gây hại cho người tiêu dùng khi được chế biến và tiêu thụ đúng cách. Trong bối cảnh Việt Nam, vấn đề này càng trở nên cấp thiết khi mà tỷ lệ bệnh tật liên quan đến thực phẩm ngày càng gia tăng.

1.1. Khái niệm về an toàn thực phẩm và sức khỏe hộ gia đình

An toàn thực phẩm được định nghĩa là sự đảm bảo rằng thực phẩm không gây hại cho sức khỏe người tiêu dùng. Sức khỏe hộ gia đình phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có thói quen tiêu dùng thực phẩm an toàn. Việc áp dụng các biện pháp an toàn thực phẩm trong gia đình có thể giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến thực phẩm.

1.2. Tầm quan trọng của hành vi an toàn thực phẩm

Hành vi an toàn thực phẩm không chỉ bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Những thói quen tốt trong chế biến và tiêu thụ thực phẩm có thể ngăn ngừa sự lây lan của các bệnh truyền qua thực phẩm, từ đó giảm gánh nặng cho hệ thống y tế.

II. Vấn đề và thách thức trong hành vi an toàn thực phẩm tại Việt Nam

Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm. Các vấn đề như ô nhiễm thực phẩm, sử dụng hóa chất độc hại trong nông nghiệp và thiếu kiến thức về an toàn thực phẩm là những yếu tố chính dẫn đến tình trạng này. Theo báo cáo của Bộ Y tế, số ca bệnh liên quan đến thực phẩm ngày càng gia tăng, đặc biệt là ở trẻ em và người cao tuổi.

2.1. Nguy cơ thực phẩm và sức khỏe hộ gia đình

Nguy cơ thực phẩm bao gồm vi khuẩn, virus, hóa chất và độc tố có thể gây ra các bệnh truyền qua thực phẩm. Những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất là trẻ em, phụ nữ mang thai và người cao tuổi. Việc thiếu kiến thức về an toàn thực phẩm làm tăng nguy cơ mắc bệnh trong các hộ gia đình.

2.2. Thách thức trong việc nâng cao nhận thức về an toàn thực phẩm

Mặc dù có nhiều chương trình giáo dục về an toàn thực phẩm, nhưng nhận thức của người dân vẫn còn hạn chế. Các yếu tố như văn hóa, thói quen tiêu dùng và thiếu thông tin chính xác góp phần vào việc duy trì các hành vi không an toàn trong chế biến thực phẩm.

III. Phương pháp cải thiện hành vi an toàn thực phẩm trong hộ gia đình

Để cải thiện hành vi an toàn thực phẩm, cần áp dụng các phương pháp giáo dục và truyền thông hiệu quả. Việc cung cấp thông tin rõ ràng và dễ hiểu về an toàn thực phẩm sẽ giúp người dân thay đổi thói quen tiêu dùng. Các chương trình đào tạo cho người nội trợ cũng là một giải pháp quan trọng.

3.1. Giáo dục và truyền thông về an toàn thực phẩm

Các chương trình giáo dục về an toàn thực phẩm cần được triển khai rộng rãi, từ trường học đến cộng đồng. Việc sử dụng các phương tiện truyền thông như tivi, radio và mạng xã hội có thể giúp nâng cao nhận thức của người dân về an toàn thực phẩm.

3.2. Đào tạo cho người nội trợ về an toàn thực phẩm

Đào tạo cho người nội trợ về các nguyên tắc an toàn thực phẩm là rất cần thiết. Các khóa học có thể bao gồm cách chế biến thực phẩm an toàn, bảo quản thực phẩm đúng cách và nhận biết các dấu hiệu của thực phẩm không an toàn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về hành vi an toàn thực phẩm

Nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cao kiến thức về an toàn thực phẩm có tác động tích cực đến hành vi tiêu dùng của hộ gia đình. Các hộ gia đình có kiến thức tốt về an toàn thực phẩm thường có thói quen chế biến và tiêu thụ thực phẩm an toàn hơn. Kết quả này cho thấy sự cần thiết phải tiếp tục đầu tư vào giáo dục và truyền thông về an toàn thực phẩm.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu trước đây

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng kiến thức về an toàn thực phẩm có mối liên hệ chặt chẽ với hành vi tiêu dùng thực phẩm an toàn. Các hộ gia đình có kiến thức tốt thường ít gặp phải các vấn đề liên quan đến thực phẩm hơn.

4.2. Ứng dụng các biện pháp an toàn thực phẩm trong thực tiễn

Việc áp dụng các biện pháp an toàn thực phẩm trong thực tiễn không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống. Các hộ gia đình cần được khuyến khích thực hiện các biện pháp này để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.

V. Kết luận và tương lai của hành vi an toàn thực phẩm tại Việt Nam

Hành vi an toàn thực phẩm là một yếu tố quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe hộ gia đình. Để cải thiện tình hình an toàn thực phẩm tại Việt Nam, cần có sự phối hợp giữa chính phủ, các tổ chức xã hội và cộng đồng. Tương lai của hành vi an toàn thực phẩm phụ thuộc vào việc nâng cao nhận thức và thay đổi thói quen tiêu dùng của người dân.

5.1. Tóm tắt các vấn đề chính

Các vấn đề chính liên quan đến hành vi an toàn thực phẩm bao gồm nhận thức hạn chế, thói quen tiêu dùng không an toàn và thiếu thông tin. Việc giải quyết những vấn đề này là cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

5.2. Định hướng tương lai cho hành vi an toàn thực phẩm

Tương lai của hành vi an toàn thực phẩm tại Việt Nam cần được định hướng thông qua các chương trình giáo dục, truyền thông và chính sách hỗ trợ từ chính phủ. Sự tham gia của cộng đồng cũng là yếu tố quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi tiêu dùng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm và các bệnh truyền qua thực phẩm (Food-borne Diseases - FBD) đang là thách thức y tế công cộng và kinh tế nghiêm trọng trên phạm vi toàn cầu. Theo báo cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng 600 triệu ca mắc bệnh do thực phẩm không an toàn với 420.000 trường hợp tử vong, làm mất đi khoảng 33 triệu năm sống điều chỉnh theo mức độ tàn tật (DALYs). Tại Việt Nam, ước tính gánh nặng kinh tế do FBD gây ra lên tới 1 tỷ USD mỗi năm, tương đương gần 2% tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Dữ liệu thống kê của Cục An toàn Thực phẩm từ năm 2007 đến 2015 cho thấy trung bình mỗi năm xảy ra 150 đến 250 vụ ngộ độc thực phẩm quy mô lớn, ảnh hưởng trực tiếp tới hơn 5.000 người tiêu dùng.

Mặc dù hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đã từng bước được hoàn thiện, các chính sách an toàn thực phẩm tại Việt Nam phần lớn tập trung vào khâu sản xuất công nghiệp và chuỗi dịch vụ ăn uống thương mại, trong khi hành vi chế biến của người nấu ăn chính tại hộ gia đình chưa nhận được sự quan tâm thích đáng. Trong bối cảnh phần lớn các gia đình Việt Nam duy trì thói quen nấu nướng tại nhà ít nhất một bữa mỗi ngày, hành vi thực hành của người nội trợ đóng vai trò quyết định đến rủi ro phơi nhiễm ngộ độc.

Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế Phát triển thực hiện bởi học viên Ngô Hoàng Tuấn Hải dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Phạm Khánh Nam tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh đã tập trung giải quyết hai mục tiêu trọng tâm: xác định các yếu tố tác động đến hành vi thực hành an toàn thực phẩm của người nấu ăn chính và đo lường tác động của các hành vi này đối với nguy cơ ngộ độc thực phẩm tại cấp độ hộ gia đình. Nghiên cứu được triển khai trên địa bàn 24 quận, huyện thuộc TP. Hồ Chí Minh với cỡ mẫu khảo sát thực địa gồm 1.174 hộ gia đình và 4.593 cá nhân. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng quan trọng với tỷ lệ thực hành an toàn đạt chuẩn toàn diện là 61,87% và tỷ lệ ghi nhận ngộ độc cấp tính tại hộ gia đình là 5,11%, mang lại hàm ý giá trị cho việc điều chỉnh chính sách truyền thông thay đổi hành vi sức khỏe cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu tích hợp Mô hình Niềm tin Sức khỏe (Health Belief Model - HBM) do Glanz cùng các cộng sự chuẩn hóa và Mô hình Kiến thức - Thái độ - Thực hành (KAP) để xây dựng khung phân tích toàn diện về hành vi an toàn thực phẩm. Mô hình HBM giả định rằng cá nhân đưa ra quyết định hành vi dựa trên sự đánh giá kỳ vọng giữa lợi ích và rào cản phòng ngừa bệnh tật trong điều kiện không chắc chắn.

Mô hình nghiên cứu phân tách các cấu phần tương tác then chốt:

1. Yếu tố điều chỉnh (Modifying factors): Bao gồm đặc điểm nhân khẩu học (độ tuổi, giới tính, học vấn, nghề nghiệp, quy mô gia đình, chi tiêu ăn uống) và trình độ hiểu biết kiến thức an toàn thực phẩm đo lường theo chuẩn của WHO.
2. Niềm tin cá nhân (Individual beliefs): Phản ánh 4 khía cạnh nhận thức cốt lõi gồm nhận thức về tính dễ bị tổn thương và mức độ nghiêm trọng của bệnh tật (Perceived susceptibility and severity), nhận thức về lợi ích của hành vi phòng ngừa (Perceived benefits), nhận thức về rào cản chi phí và tâm lý khi thực hiện (Perceived barriers), cùng năng lực tự thực hiện hay hiệu quả tự thân (Perceived self-efficacy).
3. Tác nhân thúc đẩy (Cues to action): Các kênh thông tin định hướng và kích hoạt hành vi gồm truyền hình, đài phát thanh, báo chí, tài liệu hướng dẫn và mạng lưới cán bộ y tế địa phương.
4. Hành vi thực hành thực tế (Actions): Được lượng hóa thông qua việc tuân thủ 10 nguyên tắc vàng trong chế biến thực phẩm an toàn của Bộ Y tế, phân nhóm thành 3 khía cạnh: vệ sinh nhà bếp (kprac), sơ chế và bảo quản (pprac), và vệ sinh cá nhân (iprac).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ cuộc điều tra dịch tễ học và khảo sát KAP do Chi cục An toàn Vệ sinh Thực phẩm TP. Hồ Chí Minh tiến hành trong giai đoạn tháng 3 đến tháng 4 năm 2013. Mẫu khảo sát được thu thập theo kỹ thuật chọn mẫu xác suất tỷ lệ với quy mô (Probability Proportional to Size - PPS), chọn ngẫu nhiên 30 phường/xã đại diện cho 24 quận, huyện nội thành và ngoại thành, phỏng vấn trực tiếp 1.174 người nấu ăn chính và theo dõi triệu chứng lâm sàng của 4.593 nhân khẩu.

Phương pháp phân tích kinh tế lượng được thiết kế qua ba giai đoạn chặt chẽ:

• Phân tích nhân tố khám phá (Factor Analysis/PCA): Rút gọn 18 biến quan sát thang đo Likert về nhận thức. Chỉ số kiểm định Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) đạt mức 0,947 và kiểm định Bartlett có ý nghĩa thống kê (p < 0,01), cho phép trích xuất nhân tố nhận thức đại diện giải thích 50% tổng phương sai.
• Mô hình Probit Đa biến (Multivariate Probit - MVP): Lựa chọn MVP thay vì hồi quy Probit đơn lẻ nhằm xử lý hiện tượng tương quan đồng thời giữa phần dư của 3 phương trình hành vi (vệ sinh bếp, sơ chế bảo quản, vệ sinh cá nhân). Các hệ số tương quan rho ước lượng từ 0,46 đến 0,57 đều có ý nghĩa thống kê ở mức 1%, chứng minh tính đúng đắn khi sử dụng hệ phương trình MVP.
• Phương pháp Ghép điểm xu hướng (Propensity Score Matching - PSM): Được triển khai qua 4 bước nhằm kiểm soát hiện tượng nội sinh và loại bỏ sai lệch chọn mẫu khi đo lường tác động nhân quả từ hành vi chuẩn bị thực phẩm tới nguy cơ ngộ độc thực phẩm cấp tính trong vòng 2 tuần trước thời điểm điều tra.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ mẫu khảo sát 1.174 người nấu ăn chính tại TP. Hồ Chí Minh mang lại bốn phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, tồn tại khoảng cách đáng kể giữa việc tuân thủ từng hành vi đơn lẻ và tỷ lệ thực hành an toàn toàn diện. Xét theo từng tiêu chí, tỷ lệ người nội trợ thực hiện đúng đạt mức rất khả quan: rửa tay sạch trước khi chế biến đạt 97,77%, phân loại riêng dụng cụ dao thớt cho thực phẩm sống và chín đạt 96,92%, sử dụng nguồn nước sạch đạt 95,21%, giữ bếp ngăn nắp sạch sẽ đạt 95,46%. Tuy nhiên, khi xét tiêu chuẩn khắt khe về việc tuân thủ đầy đủ tất cả các quy tắc an toàn, tỷ lệ đạt chuẩn toàn diện của toàn mẫu chỉ dừng lại ở mức 61,87%. Trong đó, nhóm hành vi sơ chế và bảo quản đạt tỷ lệ chuẩn thấp nhất với 78,34%, nhóm vệ sinh bếp đạt 79,02% và nhóm vệ sinh cá nhân đạt 81,42%.

Thứ hai, nhận thức về an toàn thực phẩm là biến số thúc đẩy mạnh mẽ và nhất quán nhất đối với mọi khía cạnh hành vi. Ước lượng từ mô hình Probit đa biến rút gọn cho thấy hệ số hồi quy của biến nhận thức đều mang dấu dương và có ý nghĩa thống kê ở mức 1% (p < 0,001) đối với cả 3 nhóm hành vi: vệ sinh bếp (hệ số 0,191), sơ chế và bảo quản (hệ số 0,561), và vệ sinh cá nhân (hệ số 0,185). Người nội trợ có nhận thức sâu sắc về rủi ro vi sinh vật và tự tin vào năng lực chế biến sạch sẽ có xác suất thực hành chuẩn cao vượt trội.

Thứ ba, các kênh tác nhân thúc đẩy (cues to action) tạo ra tác động không đồng nhất. Mặc dù truyền hình là phương tiện tiếp cận phổ biến nhất (chiếm 87,80% người trả lời), đài phát thanh (radio) mới là kênh tạo ra tác động tích cực có ý nghĩa thống kê đến việc cải thiện hành vi vệ sinh bếp (hệ số 0,268) và quy trình sơ chế bảo quản (hệ số 0,312). Ngược lại, việc tiếp cận thông tin từ cán bộ y tế cơ sở (đạt tỷ lệ tiếp cận 24,58%) và các tài liệu chuyên ngành lại cho hệ số âm đối với hành vi, phản ánh sự bất cập trong cách thức truyền tải thông điệp sức khỏe hiện hành.

Thứ tư, phân tích ghép điểm xu hướng PSM cho thấy hành vi chế biến thực phẩm tại gia đình chưa thể hiện mối liên hệ nhân quả làm giảm nguy cơ ngộ độc thực phẩm trong kỳ đánh giá 2 tuần (tỷ lệ ngộ độc ghi nhận là 5,11% ở cấp hộ gia đình và 2,34% ở cấp cá nhân).

Thảo luận kết quả

Mối quan hệ phi tham số giữa điểm số nhận thức, kiến thức và các nhóm hành vi được thể hiện rõ nét qua các đồ thị phân tán: điểm nhận thức càng dịch chuyển về phía giá trị dương (trung bình 1,02 trên thang đo chuẩn hóa) thì mật độ các trường hợp thực hành đúng 100% càng hội tụ dày đặc. Điều này củng cố các luận điểm lý thuyết của Hanson và Benedict (2002) cũng như Cho và cộng sự (2010) về vai trò then chốt của nhận thức lợi ích và hiệu quả tự thân.

Sự mâu thuẫn biểu kiến khi hành vi nội trợ đạt chuẩn nhưng không làm giảm nguy cơ ngộ độc được giải thích thông qua bản chất chuỗi cung ứng thực phẩm tại Việt Nam. Người tiêu dùng đô thị chủ yếu mua nguyên liệu tươi sống từ các chợ truyền thống – nơi tồn tại nguy cơ nhiễm chéo vi sinh vật, tồn dư kháng sinh và hóa chất bảo vệ thực vật từ trước khi thực phẩm được đưa vào gian bếp gia đình. Phát hiện này hoàn toàn tương đồng với nghiên cứu của Nesbitt và cộng sự (2013), chứng minh rằng việc xử lý nhiệt hoặc rửa sạch tại hộ gia đình không thể triệt tiêu hoàn toàn các độc tố hóa học hoặc vi nấm tích tụ từ chuỗi phân phối bên ngoài. Hơn nữa, việc cán bộ y tế địa phương chưa phát huy được hiệu quả truyền thông xuất phát từ phương pháp tiếp cận mang nặng tính hình thức, hành chính, thiếu các hướng dẫn thực hành trực quan và tương tác.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm thu được, bốn nhóm giải pháp can thiệp chính sách được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả quản trị an toàn thực phẩm:

1. Đổi mới chiến lược truyền thông thay đổi hành vi (SBCC): Chi cục An toàn Vệ sinh Thực phẩm TP. Hồ Chí Minh chủ trì phối hợp với các cơ quan thông tấn và truyền thanh cơ sở xây dựng các thông điệp truyền thông ngắn gọn, nhấn mạnh vào hướng dẫn hành vi cụ thể (thay vì chỉ phổ biến quy định chung chung). Mục tiêu giai đoạn 2017–2020 là nâng tỷ lệ hộ gia đình thực hành chuẩn toàn diện từ mức 61,87% lên trên 80%, tận dụng tối đa khung giờ vàng trên các kênh phát thanh và truyền hình đô thị.
2. Chuẩn hóa năng lực truyền thông cho mạng lưới y tế cơ sở: Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh triển khai chương trình tập huấn định kỳ hàng quý cho 100% cán bộ chuyên trách an toàn thực phẩm tại trạm y tế 24 quận, huyện. Chuyển đổi phương thức từ phát tờ rơi thụ động sang mô hình tư vấn nhóm nhỏ, hướng dẫn thực hành trực quan tại tổ dân phố nhằm nâng tỷ lệ tiếp cận có hiệu quả từ 24,58% lên ít nhất 60% cộng đồng dân cư.
3. Kiểm soát nghiêm ngặt an toàn chuỗi cung ứng thực phẩm từ nguồn: Ban Quản lý An toàn Thực phẩm TP. Hồ Chí Minh phối hợp liên ngành với Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn siết chặt kiểm tra dư lượng hóa chất, kháng sinh tại các chợ đầu mối nông sản và cơ sở giết mổ. Thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc số hóa, hướng tới mục tiêu kiểm soát 90% nguồn thịt gia súc, gia cầm và rau củ lưu thông trên thị trường đô thị nhằm giảm thiểu tổn thất 1 tỷ USD gánh nặng FBD hàng năm.
4. Lồng ghép giáo dục an toàn thực phẩm vào chương trình cộng đồng và học đường: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp tổ chức các lớp chuyên đề về vệ sinh dinh dưỡng, phổ biến sâu rộng 10 nguyên tắc vàng chế biến thực phẩm, hướng đến tiếp cận thường niên trên 500.000 học sinh, sinh viên và phụ nữ nội trợ trẻ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

• Cơ quan hoạch định chính sách và Quản lý Y tế công cộng: Sở Y tế, Chi cục An toàn Vệ sinh Thực phẩm và các viện nghiên cứu dịch tễ học có thể ứng dụng các chỉ số định lượng về tỷ lệ thực hành (vệ sinh bếp 79,02%, bảo quản 78,34%) và mô hình tác động kênh thông tin để tối ưu hóa việc phân bổ ngân sách cho các chương trình mục tiêu y tế dự phòng.
• Học viên cao học và Nhà nghiên cứu Kinh tế lượng/Kinh tế Phát triển: Luận văn là tài liệu tham khảo mẫu mực về quy trình phân tích định lượng kết hợp, từ thiết kế lấy mẫu xác suất PPS, xử lý thang đo nhận thức bằng Factor Analysis (KMO = 0,947), ứng dụng mô hình Probit đa biến (MVP) xử lý tương quan sai số, đến kỹ thuật ghép điểm xu hướng (PSM) kiểm soát nội sinh.
• Tổ chức phi chính phủ (NGOs) và Chuyên gia Truyền thông Sức khỏe: Khai thác bức tranh toàn cảnh về hành vi của 1.174 người nấu ăn chính để thiết kế các can thiệp truyền thông xã hội dựa trên bằng chứng (evidence-based), tập trung vào các rào cản tâm lý và nhận thức hiệu quả tự thân.
• Doanh nghiệp Bán lẻ và Chế biến Thực phẩm: Nắm bắt sâu sắc thói quen sử dụng nguồn nước, phân loại dụng cụ và bảo quản thực phẩm của các gia đình đô thị/ngoại thành để phát triển các dòng sản phẩm bao bì an toàn, thực phẩm sơ chế sẵn đạt chuẩn tiện ích cao.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao tỷ lệ thực hành an toàn từng khâu đạt trên 90% nhưng tỷ lệ chuẩn toàn diện chỉ đạt 61,87%?

Quy tắc đánh giá toàn diện đòi hỏi người nội trợ phải tuân thủ chính xác tất cả các tiêu chí trong cả 3 nhóm hành vi: vệ sinh bếp, sơ chế/bảo quản và vệ sinh cá nhân. Dù các thao tác như rửa tay đạt 97,77% hay dùng nước sạch đạt 95,21%, chỉ cần vi phạm một lỗi nhỏ như để rác không đậy nắp hoặc dùng chung thớt cho đồ sống và chín thì toàn bộ quy trình sẽ bị đánh giá là chưa chuẩn.

Mô hình Probit Đa biến (MVP) mang lại ưu thế gì vượt trội so với mô hình Probit thông thường?

Mô hình Probit đơn lẻ giả định các hành vi là độc lập, điều này vi phạm thực tế vì thói quen giữ bếp sạch thường đi đôi với thói quen rửa tay và bảo quản đồ ăn. Hồi quy MVP giải quyết đồng thời hệ 3 phương trình và kiểm soát tương quan phần dư giữa các hành vi (với hệ số tương quan rho ước lượng có ý nghĩa thống kê từ 0,46 đến 0,57), giúp ước lượng các hệ số tác động của nhận thức chính xác, không bị thiên lệch.

Vì sao thông tin từ nhân viên y tế địa phương chưa thúc đẩy được hành vi an toàn thực phẩm của người dân?

Số liệu khảo sát cho thấy chỉ 24,58% người dân tiếp cận thông tin từ cán bộ y tế xã/phường và mối liên hệ mang hệ số âm trong mô hình hồi quy. Nguyên nhân chính là do phương thức truyền thông cơ sở còn nặng tính hành chính, sử dụng tài liệu học thuật khô cứng, thiếu tương tác thực tế và chưa nhắm trúng các rào cản nhận thức của người nội trợ trong điều kiện sinh hoạt gia đình thực tế.

Việc thực hành nấu nướng chuẩn tại gia đình có loại trừ hoàn toàn nguy cơ ngộ độc thực phẩm không?

Không thể loại trừ hoàn toàn. Kết quả mô hình PSM cho thấy ngộ độc thực phẩm (với tỷ lệ ghi nhận 5,11% hộ gia đình) còn phụ thuộc lớn vào chất lượng nguyên liệu đầu vào từ thị trường. Nếu thực phẩm đã bị nhiễm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng hoặc độc tố vi nấm trước khi mua, các biện pháp rửa sạch hay nấu chín tại gia đình chỉ giảm thiểu vi sinh vật chứ không loại bỏ được độc chất hóa học.

Kỹ thuật Ghép điểm xu hướng (PSM) giải quyết vấn đề gì trong nghiên cứu này?

Phương pháp PSM giúp xây dựng nhóm so sánh tương đồng giữa các hộ gia đình có thực hành an toàn và không an toàn dựa trên các xác suất xu hướng được dự báo từ các biến nhân khẩu học và điều kiện sống. Nhờ đó, nghiên cứu triệt tiêu được sai lệch chọn mẫu tự nhiên (selection bias), cho phép đánh giá chính xác tác động nhân quả thuần túy của hành vi nội trợ lên rủi ro ngộ độc cấp tính.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện hành vi an toàn thực phẩm của 1.174 người nấu ăn chính tại TP. Hồ Chí Minh, chỉ ra tỷ lệ thực hành chuẩn toàn diện đạt 61,87% và nhận diện điểm nghẽn tại khâu sơ chế, bảo quản (78,34%).
• Kiểm định kinh tế lượng qua mô hình Probit đa biến (MVP) khẳng định nhận thức về rủi ro và hiệu quả tự thân là động lực cốt lõi chi phối trực tiếp và tích cực lên cả 3 nhóm hành vi vệ sinh thực phẩm (hệ số tác động từ 0,185 đến 0,561, p < 0,001).
• Kênh phát thanh (radio) chứng minh hiệu quả kích hoạt hành vi rõ rệt hơn truyền hình và nhân viên y tế cơ sở, mở ra định hướng quan trọng cho việc tái cấu trúc các chiến dịch truyền thông y tế công cộng.
• Kết quả từ mô hình ghép điểm xu hướng (PSM) chứng minh rằng kiểm soát hành vi tại bếp ăn gia đình là chưa đủ để triệt tiêu nguy cơ ngộ độc (5,11%), đòi hỏi sự can thiệp đồng bộ trên toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm từ trang trại tới bàn ăn.
• Định hướng nghiên cứu tiếp theo cần phát triển bộ dữ liệu bảng (panel data) theo dõi dài hạn kết hợp kiểm nghiệm mẫu vi sinh và hóa học thực tế; các cơ quan quản lý cần hành động ngay để hoàn thiện hệ sinh thái thực phẩm an toàn, giảm thiểu tổn thất 1 tỷ USD cho nền kinh tế quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING UNIVERSITY OF ECONOMICS HO CHI MINH CITY NGO HOANG TUAN HAI FOOD SAFETY BEHAVIOR IN PRIMARY COOK AND HEALTH OUTCOMES OF HOUSEHOLD IN HO CHI MINH CITY MASTER OF ECONOMICS THESIS Ho Chi Minh City - Year 2016 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING UNIVERSITY OF ECONOMICS HO CHI MINH CITY NGO HOANG TUAN HAI FOOD SAFETY BEHAVIOR IN PRIMARY COOK AND HEALTH OUTCOMES OF HOUSEHOLD IN HO CHI MINH CITY Major: Development Economics ID: 60310105 MASTER OF ECONOMICS THESIS SUPERVISOR: DR. PHAM KHANH NAM Ho Chi Minh City - Year 2016 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] COMMITMENT I commit the thesis “Food safety behavior of primary cook and health outcomes of household in Ho Chi Minh city” is my own research. Except the references which are extracted in this thesis, there is no any others research or documents which is used in the thesis against regulatory. I would bear the full responsibility of my research.

The data, conclusion in this thesis is fidelity and not published in any research yet. Ho Chi Minh City, October 31st, 2016. Ngo Hoang Tuan Hai TIEU LUAN MOI download : [e-mail] TABLE OF CONTENT COMMITMENT TABLE OF CONTENT ACKNOWLEDGEMENT LIST OF ABBREVIATIONS LIST OF FIGURES LIST OF TABLES CHAPTER 1 : INTRODUCTION.2 RESEARCH OBJECTIVES AND RESEARCH QUESTIONS .3 SCOPE OF RESEARCH. 9 CHAPTER 2 : LITERATURE REVIEW .1 FOOD SAFETY AND FOOD-BORNE DISEASES .2 THE HEALTH BELIEF MODEL: .3 EMPIRICAL REVIEWS ON DRIVERS OF FOOD SAFETY PRACTICES:.

13 CHAPTER 3 : RESEARCH METHODOLOGY. 25 CHAPTER 4 : RESEARCH RESULTS .1 FOOD SAFETY PROBLEMS IN VIETNAM .3 RESULTS FROM MULTIVARIATE PROBIT MODELS .4 RESULTS FROM PROPENSITY SCORE MATCHING MODEL. 45 CHAPTER 5 : DISCUSSION AND IMPLIED POLICY .1 DISCUSSIONS AND CONCLUSIONS. 49 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.3 LIMITATION AND IMPLICATIONS FOR FURTHER RESEARCH.

51 Appendix 1: The correlation matrix of perception’s factors .53 Appendix 2: PCA result .54 Appendix 3: MVP regression (reduced form) .55 Appendix 4: MVP regression (original form) .56 Appendix 5: Poisson regression .57 Appendix 6: Questionaire form .67 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ACKNOWLEDGEMENT Firstly, I would like to express my gratitude to Dr Pham Khanh Nam, my supervisor, for all the suggestions, recommendations, knowledge and guidance that he did to support me to finish the thesis. Secondly, I am very grateful to doctor, MPH Nguyen Thi Huynh Mai, vice director of Safety Hygiene Food Branch of Ho Chi Minh city, for the permission as well as the advice to use the food safety data. Thirdly, I would like to thankful to my colleagues, my friend for all the encouragement and support they gave to me during the thesis processing. Lastly, my sincere thanks are all to the member of School of Economics – University of Economic Ho Chi Minh city for their effort to create the best environment for studying and researching for me as well as other students during the course.

Ho Chi Minh city, October 31st, 2016. Ngo Hoang Tuan Hai TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF ABBREVIATIONS FBD: Food-borne disease WHO: World Health Organization FAO: Food and Agriculture Organization HBM: Heal Belief Model MVP: Multivariate Probit KAP: Knowledge, Attitude and Practice PSM: Propensity Score Matching CDC: Center for Disease Control and Prevention TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF FIGURES Figure 1.1: The number of food-borne cases annually (WHO, 2015) .2: The number of death caused by FBD annually (WHO, 2015) .3: The burden of FBD (WHO, 2015) .1: Health belief Model Components and Linkages (Glanz et al, 2008) .1: The Health Belief Model application in food safety .1: The number of food poisoning cases in Vietnam (MOH, 2016) .2: The number of food poisoning outbreaks and death in Vietnam (MOH, 2015).3: The number of food poisoning cases in HCM city (FSBDH, 2016) .4: The nonparametric relationship between food safety practice and knowledge, perception. 38 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF TABLES Table 2.1: The concepts of Health Belief Model .1: Demographic characteristics of participants (category variables) .2: Demographic characteristics of participants (continuous variables) .3: Factor analysis result.4: Food safety practices.5: MVP regression reduced form .6: MVP regression original form .7: Marginal effect after MVP regression .9: Probit regression result .10: Differences of continuous variables .11: Correlations between binary variables and FBD. 48 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ABSTRACT Nowadays food safety issue appeals a lot of attention from the global organization to local authorities.

Each year, the food-borne diseases cause an enormous burden on people heath as well as national’s economy. As climate change suffered country with the developing economy, Vietnam has to face to many food safety challenges. In recent years, the Vietnam government has invested much effort in order to maintain the rate of economic growth while trying to improve the people’s health by a lot of new law and institutions. However, the food safety policy does not focus on adjusting the consumer’s behavior.

As a result, the impact of individual’s practice on their health was not determined clearly in Vietnamese community. This research’s objective is to find out the factors that modify the food safety practice of household primary food preparer and the effect of these behaviors on food poisoning risk. The results show that the food safety knowledge and perception have significant effect on household cook’s practices while their behaviors do not have the explicit impact on the food poisoning’s risk. Keywords: food safety, food knowledge, perception and behavior, food poisoning TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 1 CHAPTER 1 : INTRODUCTION 1.1 PROBLEM STATEMENTS The agricultural revolution has brought a large amount of food, rations for human and improved laborer’s health, a fundamental factor of human capital.

Therefore, food safety1 problem would give negative impact to the sustainable development of developing countries as well as the national’s security. The fact that many diseases related to food demonstrated recently has driven many countries’ attention from food quantity to food safety. The usage of pesticides, chemical fertilizer and feedstuff improve agriculture’s capacity. However, the overuse and misuse of them affect the quality of food.

In addition, the preservation and processing method as well as food additive exploitation both make food become less safety. According to WHO (2015), the main factors cause food-borne disease are bacteria, virus, parasites, chemicals and toxins. The most dedicated people of food-borne illness are children, pregnant women and the elder. Due to the development of transportation and international trade, food safety issue is not only the problem of any countries but also a global problem.

For examples: Chinese milk scandal, New Zealand material milk crisis caused an enormous loss for the manufacturer and impinge on other countries as well as consumer’s health. 1 World Health Organization (WHO) and Food and Agriculture Organization (FAO) defined: “Food safety is the assurance that food will not cause harm to the consumer when it is prepared and eaten according to its intended use” (WHO and FAO, 2009, p. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 700,000,000 600,000,000 500,000,000 400,000,000 300,000,000 200,000,000 100,000,000 0 Global total Eastern Europe Western America South East Africa Mediterranea Pacific Asia Figure 1.1: The number of food-borne cases annually (WHO, 2015) FBD occur in all countries in the world. However, the developing regions, such as South East Asia and Africa, distributed the majority of food-borne cases while the developed areas, such as Europe and America, had the least number of food-borne cases.

An unexpected result is that although African countries are lack of food source and food safety control, this region had less amount of food-borne illness cases than the South East Asian region. The reasons of this phenomenon may be due to the diversity of high nutrition food and the tropical weather in the Asian area. These two factors are the ideal condition for bacteria and other food risky factors to affect the human health. Among all FBD, diarrheal diseases are the most common illnesses resulting from TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 3 unsafe food, accounted for half of global burden of FBD and made 550 million people falling ill (including 220 million children), cause 230,000 deaths (96,000 children’s) 450,000 400,000 350,000 300,000 250,000 200,000 150,000 100,000 50,000 0 Global total Eastern Europe Western America South East Africa Mediterranea Pacific Asia Figure 1.2: The number of death caused by FBD annually (WHO, 2015) Similar with the number of food-borne cases, the number of death caused by FBD showed the same trend.

South East Asian and African regions continued to distribute the largest number of death cases while the European and American had the least amount of death by FBD. The African region also had less number of death case than the South East Asian. This consequence may be the effect of many international medical supports to the Africa than the Asian. In addition, the distinction of physical strength of local population between these two regions is another fundamental reason.

The FBD caused the burden about 33 million DALYs2. Diarrheal diseases agents were the largest contributors, accounted for 18 million DALYs, 54% of total. All three 2 DALYs: Disability-adjusted life year, a health gap measure that combines the years of life lost due to premature death (YLL) and the years lived with disability (YLD) from a disease or condition, for TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.3 both indicated that South East Asian and African region’s food safety issue is severe and these areas suffered an enormous burden from FBD. However, despite of the number of death cases in Africa was less than Asia, the burden of FBD in this area was almost twice than the South East Asian and much more than other areas.

The European, Western Pacific and American total burden was almost equal to the South East Asia’s and half than the Africa’s burden. These figures exposed the distance of the health care facilities as well as the food safety controlled policy between each areas and their impact of population’s health outcomes. 3000 2500 2000 1500 1000 DALYs per 100,000 population 500 0 Figure 1.3: The burden of FBD (WHO, 2015) varying degrees of severity, making time itself the common metric for death and disability. One DALY equates to one year of healthy life lost (WHO, 2015).

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 According to the region category of WHO, Vietnam is categorized in the Western Pacific areas. In the general view of this organization, food-borne illness figure’s of this area is at the middle level of the world. The similarity result repeated in Vietnam case. However, this region includes various kinds of countries, from developed countries such as Australia, Japan, Republic of Korea to the developing ones such as Cambodia, Philippines, Vietnam.

Thus, the contribution of each country has a huge distinction. The specific information of Vietnam case showed in Chapter 4. Although the developing countries suffer the most from FBD, the developed countries also have difficulty with food-borne illness. According to Center for Disease Control and Prevention (CDC), The USA had 864 food-borne disease outbreaks, resulting in 13,246 illnesses, 712 hospitalizations, caused 21 deaths, and 21 food recalls in 2014.

In detail, the majority of the food poisoning cases occurred in restaurant (485 cases, accounted for 65%), followed by private home (86 cases, accounted for 12%). The most popular causes of food-borne illness in 2014 was bacteria (149 cases, confirmed and suspected) distributed 22% of total cases. Those figures proved that even the country with well-organized healthcare system and policy has to struggle with food poisoning. CDC also predicted that food safety issue would continue emerge in the future due to: - Changes in our food production and supply, including more imported foods.

- Changes in the environment leading to food contamination. - Better detection of multistate outbreaks. - New and emerging bacteria, toxins, and antibiotic resistance. - Changes in consumer preferences and habits.

- Changes in the tests that diagnose foodborne illness.