Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh (2019) - Bộ Giáo Dục và Đào Tạo

Tải full Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh mới nhất 2019 của Bộ GD&ĐT. Tài liệu chuẩn dành cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng.

• Trường học: Bộ Giáo Dục và Đào Tạo
• Chuyên ngành: Tư Tưởng Hồ Chí Minh
• Đề tài: Khái niệm, đối tượng, phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa học tập môn Tư tưởng Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và Đối tượng Nghiên cứu Tư tưởng Hồ Chí Minh

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam. Theo Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng Cộng sản Việt Nam (năm 2011), tư tưởng này là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta. Bên cạnh đó, nó còn kế thừa các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại. Tư tưởng Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần vô cùng quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân. Đối tượng nghiên cứu chính là các vấn đề cơ bản liên quan đến độc lập dân tộc, chủ nghĩa xã hội, xây dựng Đảng Cộng sản và nhà nước dân chủ của nhân dân.

1.1. Bản chất Khoa học và Cách mạng

Bản chất của tư tưởng Hồ Chí Minh là khoa học và cách mạng. Nó phản ánh những vấn đề có tính quy luật của cách mạng Việt Nam, xác định mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh. Con đường phát triển của dân tộc là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, đúng theo lý luận Mác - Lênin, khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và sự quản lý của nhà nước cách mạng.

1.2. Cơ sở Hình thành Tư tưởng

Cơ sở chính của tư tưởng Hồ Chí Minh là chủ nghĩa Mác - Lênin, giá trị cơ bản nhất trong quá trình hình thành. Ngoài ra, tư tưởng này còn bắt nguồn từ việc tiếp thu các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam và tinh hoa văn hóa nhân loại. Sự kết hợp này tạo nên một hệ thống tư tưởng vừa mang tính khoa học vừa phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam.

II. Ý Nghĩa Học tập Môn Tư tưởng Hồ Chí Minh

Học tập môn Tư tưởng Hồ Chí Minh có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với sinh viên đại học. Về kiến thức, môn học này trang bị những hiểu biết cơ bản về các vấn đề cốt lõi của cách mạng Việt Nam và quan điểm của Hồ Chí Minh. Về kỹ năng, sinh viên phát triển tư duy phân tích đúng đắn khi xem xét cả vấn đề lý luận lẫn thực tiễn. Về tư tưởng, giáo trình này giúp sinh viên nhận thức rõ hơn về vai trò lịch sử của Hồ Chí Minh đối với sự phát triển của dân tộc Việt Nam, tăng cường niềm tin vào chế độ xã hội chủ nghĩa và sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.

2.1. Mục tiêu Kiến thức và Kỹ năng

Mục tiêu chính là trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về các vấn đề chung của tư tưởng Hồ Chí Minh. Sinh viên cần phát triển tư duy chính trị đúng đắn, có khả năng phân tích các vấn đề từ góc độ lý luận và thực tiễn. Thông qua học tập môn này, sinh viên hình thành kỹ năng áp dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để giải quyết các vấn đề đặt ra trong cuộc sống xã hội.

2.2. Mục tiêu Tư tưởng và Hành động

Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh giúp sinh viên tăng cường niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Sinh viên nhận thức sâu sắc về giá trị lịch sử của Hồ Chí Minh, từ đó nâng cao ý chí và hành động phấn đấu cho mục tiêu, lý tưởng của cách mạng. Đây là nền tảng tư tưởng để sinh viên trở thành những công dân có trách nhiệm, đóng góp cho sự phát triển của đất nước.

III. Quá trình Hình thành và Phát triển Tư tưởng Hồ Chí Minh

Tư tưởng Hồ Chí Minh không phải hình thành một cách tự phát mà là kết quả của quá trình học tập, thực tiễn và tư duy của Hồ Chí Minh. Ngay từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, tư tưởng Hồ Chí Minh đã được thể hiện trong các Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng. Qua các giai đoạn cách mạng khác nhau, tư tưởng này được khẳng định lại và phát triển dần. Quá trình nhận thức của Đảng về tư tưởng Hồ Chí Minh không phải là đơn giản, mà phải trải qua thử thách, đấu tranh chống lại các quan điểm sai lầm từ Quốc tế Cộng sản. Tuy nhiên, thực tiễn cách mạng đã chứng minh tính chính xác của những quan điểm của Hồ Chí Minh.

3.1. Giai đoạn Thành lập và Khẳng định

Khi Đảng Cộng sản Việt Nam thành lập, tư tưởng Hồ Chí Minh đã được thể hiện rõ trong các văn kiện lập Cương lĩnh chính trị đầu tiên. Những nội dung cơ bản về độc lập dân tộc, xã hội chủ nghĩa, và đơn vị cách mạng đã được xác định. Mặc dù có những sự hiểu lầm từ Quốc tế Cộng sản, nhưng thực tiễn cuộc cách mạng đã chứng minh sự đúng đắn của những quan điểm của Hồ Chí Minh.

3.2. Quá trình Phát triển và Khẳng định

Qua các giai đoạn lịch sử khác nhau, tư tưởng Hồ Chí Minh được mở rộng và làm sâu sắc thêm. Việc nhận thức của Đảng và dân tộc về vai trò, ý nghĩa của tư tưởng này là một quá trình dài và không đơn giản. Các quyết định của Đảng từ các Đại hội khác nhau đã khẳng định và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh, nâng nó lên thành nền tảng tư tưởng cho cả sự nghiệp cách mạng Việt Nam.

IV. Nội dung Chính của Giáo trình 2019

Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh bản 2019 do Bộ Giáo dục và Đào tạo biên soạn dành cho bậc đại học bao gồm sáu chương chính. Chương I trình bày khái niệm, đối tượng, phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa học tập. Chương II đề cập đến cơ sở, quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh. Chương III nêu lên tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Chương IV phân tích tư tưởng về Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước nhân dân. Chương V trình bày tư tưởng về đại đoàn kết toàn dân tộc và quốc tế. Chương VI tập trung vào văn hóa, đạo đức và xây dựng con người.

4.1. Nội dung về Độc lập Dân tộc và Xã hội Chủ nghĩa

Chương III của giáo trình tập trung vào tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội - hai vấn đề cốt lõi của cách mạng Việt Nam. Hồ Chí Minh xác định con đường phát triển dân tộc là độc lập dân tộc gắn liền với xã hội chủ nghĩa, không thể tách rời. Nội dung này cung cấp cho sinh viên hiểu biết sâu sắc về mục tiêu cách mạng và con đường để đạt được mục tiêu đó.

4.2. Nội dung về Văn hóa Đạo đức và Con người

Chương VI nhấn mạnh tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng văn hóa, đạo đức cách mạng và con người Việt Nam mới. Hồ Chí Minh coi trọng phát triển con người có năng lực và phẩm chất đạo đức cao. Giáo trình 2019 cung cấp cái nhìn tổng quát về con người lý tưởng trong xã hội xã hội chủ nghĩa theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I KHÁI NIỆM, ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ Ý NGHĨA HỌC TẬP MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH MỤC TIÊU - Về kiến thức: Góp phần trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về một số vấn đề chung của môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh. - Về kỹ năng: Qua nghiên cứu môn học này, sinh viên bước đầu có được tư duy và kỹ năng đúng đắn, phù hợp khi phân tích cả về lý luận và thực tiễn các vấn đề đặt ra trong cuộc sống. - Về tư tưởng: Giúp cho sinh viên thấy rõ hơn vai trò của Hồ Chí Minh đối với sự phát triển của dân tộc Việt Nam, thêm tin tưởng vào chế độ chính trị xã hội chủ nghĩa, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, góp phần tiếp thêm sức mạnh cho sinh viên về ý chí và hành động phấn đấu cho mục tiêu, lý tưởng của cách mạng. KHÁI NIỆM TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng Cộng sản Việt Nam (năm 2011) nêu khái niệm “Tư tưởng Hồ Chí Minh” như sau: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại; là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta giành thắng lợi”.

Khái niệm trên đây chỉ rõ nội hàm cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh, cơ sở hình thành cũng như ý nghĩa của tư tưởng đó. Cụ thể: Một là, khái niệm này đã nêu rõ bản chất khoa học và cách mạng cũng như nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh. Đó là hệ thống quan điểm toàn diện và sâu 3 sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, từ đó phản ánh những vấn đề có tính quy luật của cách mạng Việt Nam. Tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới.

Để đạt mục tiêu đó, con đường phát triển của dân tộc Việt Nam là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Mục tiêu và con đường này đúng theo lý luận Mác – Lênin; khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và sự quản lý của nhà nước cách mạng; xác định lực lượng cách mạng là toàn thể nhân dân Việt Nam yêu nước, xây dựng con người Việt Nam có năng lực và phẩm chất đạo đức cách mạng; kết hợp sức mạnh của dân tộc với sức mạnh của thời đại trên cơ sở quan hệ quốc tế hòa bình, hợp tác, hữu nghị cùng phát triển; với phương pháp cách mạng phù hợp… Hai là, nêu lên cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh là chủ nghĩa Mác - Lênin – giá trị cơ bản nhất trong quá trình hình thành và phát triển của tư tưởng đó; đồng thời tư tư tưởng của Hồ Chí Minh còn bắt nguồn từ việc Hồ Chí Minh tiếp thu các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại. Ba là, khái niệm đó đã nêu lên ý nghĩa của tư tưởng Hồ Chí Minh, khẳng định tư tưởng Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta. Cùng với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là một bộ phận cấu thành làm nên nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của Đảng và cách mạng Việt Nam.

Khái niệm trên đây là sự ghi nhận quá trình nhận thức của Đảng Cộng sản Việt Nam về tư tưởng Hồ Chí Minh. Sau đây là khái quát quá trình nhận thức đó: Ngay từ khi ra đời, Đảng Cộng sản Việt Nam đã thông qua các văn kiện làm thành Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng. Cương lĩnh này thể hiện những nội dung rất cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng Việt Nam. Sau khi Đảng ra đời, tư tưởng Hồ Chí Minh trải qua thử thách và đã được được khẳng định lại.

Việc nhận thức về tư tưởng Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam cũng như vai trò của Người đối với quá trình phát triển của dân tộc từ sau khi thành lập Đảng là một quá trình không đơn giản. Đã có sự hiểu không đúng từ Quốc 4 tế Cộng sản và từ một số người trong Đảng Cộng sản Đông Dương do những người này chịu ảnh hưởng lớn của đường lối, quan điểm tả khuynh của Đại hội VI Quốc tế Cộng sản (năm 1928) trên vấn đề tập hợp lực lượng cách mạng ở những nước thuộc địa. Nhưng, thực tế đã chứng minh cho sự đúng đắn của những quan điểm của Hồ Chí Minh và những người tham gia Hội nghị thành lập Đảng, vì vậy tư tưởng Hồ Chí Minh đã được khẳng định lại. Đại hội II của Đảng (2-1951) nêu rõ: "Đường lối chính trị, nền nếp làm việc và đạo đức cách mạng của Đảng ta hiện nay là đường lối, tác phong và đạo đức Hồ Chủ tịch… Toàn Đảng hãy ra sức học tập đường lối chính trị, tác phong và đạo đức cách mạng của Hồ Chủ tịch; sự học tập ấy, là điều kiện tiên quyết làm cho Đảng mạnh và làm cho cách mạng đi mau đến thắng lợi hoàn toàn".

Ban chấp hành Trung ương Đảng tôn vinh Hồ Chí Minh là “Anh hùng dân tộc vĩ đại”. Hồ Chí Minh qua đời ngày 2-9-1969. Điếu văn của Ban Chấp hành Trung ương Đảng có đoạn nêu rõ: “Dân tộc ta, nhân dân ta, non sông đất nước ta đã sinh ra Hồ Chủ tịch, người anh hùng dân tộc vĩ đại, và chính Người đã làm rạng rỡ dân tộc ta, nhân dân ta và non sông đất nước ta”. Tiếp nối sự đánh giá ấy, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV của Đảng (12-1976) đánh giá: “Thắng lợi to lớn của sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước cũng như những trang sử chói lọi của cách mạng Việt Nam ngót nửa thế kỷ nay mãi mãi gắn liền với tên tuổi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, người sáng lập và rèn luyện Đảng ta, người khai sinh nền Cộng hoà Dân chủ Việt Nam, người vun trồng khối đại đoàn kết dân tộc và xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng, vị lãnh tụ thiên tài của giai cấp công nhân và nhân dân ta, người anh hùng dân tộc vĩ đại, người chiến sĩ lỗi lạc của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế” 3.

Tiếp theo, tháng 3-1982, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V của Đảng nhấn mạnh: "Đảng phải đặc biệt coi trọng việc tổ chức học tập một cách có hệ thống tư tưởng, đạo đức, tác phong của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong toàn Đảng”. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng (12-1986) đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện ở nước ta, trong đó nhấn mạnh: “Đảng ta phải nắm vững bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin, kế thừa di sản quý báu về tư tưởng và lý luận cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh”. 5 Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng (năm 1991) là một mốc lớn khi nêu cao tư tưởng Hồ Chí Minh. Đến thời điểm diến ra Đại hội VII của Đảng, Hồ Chí Minh đã qua đời 22 năm và sự nghiệp đổi mới của đất nước đã diễn ra được 5 năm.

Thực tế sự nghiệp cách mạng Việt Nam nói chung và của những năm đổi mới nói riêng đã chứng tỏ rằng, không những chủ nghĩa Mác - Lênin, mà còn là tư tưởng Hồ Chí Minh nữa, đã trở thành yếu tố chỉ đạo làm nên thắng lợi cho cách mạng Việt Nam. Chính vì thế, một trong những điểm mới của Đại hội VII là Đảng nêu cao tư tưởng Hồ Chí Minh. Đại hội VII của Đảng khẳng định: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động” 2. Đại hội VII nêu rõ: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là kết quả sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin trong điều kiện cụ thể của nước ta, và trong thực tế tư tưởng Hồ Chí Minh đã trở thành một tài sản tinh thần quý báu của Đảng ta và của cả dân tộc” 3.

Việc khẳng định lấy chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động cũng đã được ghi nhận trong hai văn kiện nữa rất quan trọng của Đảng và Nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đó là Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội được Đại hội VII năm 1991 thông qua (bổ sung, phát triển năm 2011) và trong Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 và năm 2013. Đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX (4-2001), Đảng đã nhận thức về tư tưởng Hồ Chí Minh một cách đầy đủ hơn so với Đại hội VII: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại”. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng (4-2006), khi đề cập tư tưởng Hồ Chí Minh, đã nêu rõ: “Sự nghiệp cách mạng của Đảng và của nhân dân ta 76 năm qua đã khẳng định rằng, tư tưởng vĩ đại của Người cùng với chủ nghĩa Mác - Lênin mãi mãi là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng và cách mạng Việt Nam, là tài sản tinh thần vô giá của Đảng và dân tộc ta. Tư tưởng đó đã dẫn dắt chúng ta trên mỗi chặng đường xây dựng và phát triển đất nước, là ngọn cờ thắng lợi của 6 cách mạng Việt Nam, là sức mạnh tập hợp và đoàn kết toàn dân tộc trong sự nghiệp cách mạng của chúng ta hôm nay và mai sau”.