Tổng quan về giáo trình

Tài liệu học tập Tư tưởng Hồ Chí Minh (mã học phần: 19201) được biên soạn bởi Bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh thuộc Khoa Lý luận chính trị, Trường Đại học Hàng hải Việt Nam, do TS Trương Thị Như biên soạn và làm Trưởng bộ môn, được TS Quách Thị Hà (Trưởng khoa) phê duyệt ngày 31 tháng 5 năm 2023 (cập nhật lần thứ 10). Tài liệu được Nhà xuất bản Hàng hải phát hành tại Hải Phòng năm 2023.

Trong chương trình đào tạo, học phần này thuộc khối kiến thức cơ bản về lý luận chính trị và pháp luật với thời lượng 2 tín chỉ (tổng cộng 40 tiết, gồm 20 tiết học trên lớp và 20 tiết thực hành, thảo luận). Điều kiện tiên quyết để sinh viên đăng ký học phần là đã hoàn thành học phần Chủ nghĩa xã hội khoa học.

Mục tiêu học tập của tài liệu được xác định theo chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo:

  • Mục tiêu G1 (Chuẩn 1.1): Trình bày được các nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh, bao gồm cơ sở hình thành, quá trình phát triển, các luận điểm về độc lập dân tộc, chủ nghĩa xã hội, Đảng Cộng sản, Nhà nước, đại đoàn kết, văn hóa, đạo đức và con người.
  • Mục tiêu G2 (Chuẩn 4.1): Kết hợp các kiến thức về tư tưởng Hồ Chí Minh và điều kiện thực tế để minh họa nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Tài liệu được kết cấu thành 2 phần rõ rệt: Phần I trình bày Đề cương chi tiết học phần; Phần II gồm 6 chương bài giảng chi tiết từ trang 11 đến trang 62. Cách tiếp cận của tài liệu dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, phân tích nguồn gốc hình thành và các giai đoạn phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh gắn liền với các mốc lịch sử cụ thể của cách mạng Việt Nam.


Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Tài liệu học tập triển khai toàn bộ chương trình thông qua 6 chương lý thuyết kết hợp với các học phần thực hành, thảo luận:

  • Chương I: Khái niệm, đối tượng, phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh (Trang 11 - 14): Khái quát quá trình nhận thức của Đảng qua các kỳ Đại hội (từ Đại hội II năm 1951, Đại hội VII năm 1991 đến Đại hội XI năm 2011), định nghĩa khoa học về tư tưởng Hồ Chí Minh, xác định đối tượng nghiên cứu, hệ phương pháp luận (thống nhất tính đảng và tính khoa học, lý luận và thực tiễn, quan điểm lịch sử - cụ thể, toàn diện và hệ thống, kế thừa và phát triển) cùng các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành.
  • Chương II: Cơ sở, quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh (Trang 15 - 21): Phân tích 3 nhóm cơ sở hình thành: cơ sở thực tiễn (Việt Nam cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX và bối cảnh quốc tế), cơ sở lý luận (truyền thống dân tộc, tinh hoa văn hóa phương Đông gồm Nho giáo, Phật giáo, Lão giáo, Tam dân của Tôn Trung Sơn; văn hóa phương Tây gồm các nhà Khai sáng Pháp, Tuyên ngôn 1776, 1791; chủ nghĩa Mác - Lênin) và nhân tố chủ quan. Phân kỳ lịch sử thành 5 giai đoạn: trước 1911; 1911 - 1920; 1920 - 1930; 1930 - 1941; 1941 - 1969; khẳng định giá trị đối với dân tộc và thời đại.
  • Chương III: Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội (Trang 22 - 34): Trình bày quan điểm độc lập dân tộc là quyền thiêng liêng, gắn liền với tự do, hạnh phúc của nhân dân, nền độc lập hoàn toàn gắn với thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ. Cách mạng giải phóng dân tộc phải đi theo con đường cách mạng vô sản do Đảng lãnh đạo, dựa trên liên minh công - nông, tiến hành bằng bạo lực cách mạng kết hợp đấu tranh chính trị và vũ trang. Khái quát bản chất, đặc trưng, mục tiêu và động lực xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
  • Chương IV: Tư tưởng Hồ Chí Minh về Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân (Trang 35 - 44): Luận giải quy luật ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam (kết hợp chủ nghĩa Mác - Lênin với phong traq̀ công nhân và phong trào yêu nước), bản chất giai cấp công nhân và tính dân tộc của Đảng. Xác định đặc trưng của Nhà nước dân chủ, pháp quyền, cơ chế kiểm soát quyền lực và phương hướng phòng, chống quan liêu, tham nhũng.
  • Chương V: Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết toàn dân tộc và đoàn kết quốc tế (Trang 45 - 50): Làm rõ vai trò của khối đại đoàn kết toàn dân tộc là chiến lược sống còn, xây dựng trên nền tảng liên minh công - nông - trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng; nguyên tắc và nội dung đoàn kết quốc tế vô sản vì hòa bình, hợp tác và tiến bộ xã hội.
  • Chương VI: Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, đạo đức, con người (Trang 51 - 62): Phân tích định nghĩa văn hóa tháng 8/1943, các mối quan hệ của văn hóa và vai trò là mục tiêu, động lực của cách mạng. Hệ thống hóa 4 chuẩn mực đạo đức cách mạng (Trung với nước, hiếu với dân; Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; Thương yêu con người; Tinh thần quốc tế trong sáng) và 3 nguyên tắc xây dựng đạo đức. Xác định con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của cách mạng, gắn với việc thực hiện Chỉ thị 05-CT/TW và Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Tài liệu cung cấp nền tảng tri thức lý luận khoa học thông qua:

  1. Hệ thống nguyên lý lý luận Mác - Lênin: Sự vận dụng sáng tạo học thuyết hình thái kinh tế - xã hội, học thuyết về cách mạng vô sản và lý luận xây dựng chính đảng cách mạng vào thực tiễn các nước thuộc địa phương Đông.
  2. Khung phân tích lịch sử văn bản: Các văn kiện gốc của Hồ Chí Minh được trích dẫn và phân tích trực tiếp, bao gồm: Yêu sách của nhân dân An Nam (1919), Bản án chế độ thực dân Pháp (1925), Đường cách mệnh (1927), Chánh cương vắn tắtSách lược vắn tắt (1930), Tuyên ngôn Độc lập (1945), Hiệp định Sơ bộ 6-3-1946, Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến (1946), Báo cáo chính trị Đại hội II (1951) và Di chúc (1969).
  3. Mối quan hệ biện chứng giữa các lĩnh vực: Lý giải mối quan hệ giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng thông qua sự tác động qua lại giữa giải phóng chính trị, phát triển kinh tế, xây dựng văn hóa và bồi dưỡng con người.

Kỹ năng phát triển

Thông qua các hoạt động học tập và kiểm tra, người học phát triển các kỹ năng chuyên môn:

  • Kỹ năng phân tích và tổng hợp: Năng lực phân tích bối cảnh lịch sử, so sánh các khuynh hướng cứu nước (khuynh hướng phong kiến, dân chủ tư sản của Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh với con đường cách mạng vô sản), nhận diện bản chất của các hiện tượng chính trị - xã hội.
  • Kỹ năng lập luận và phê phán: Nhận diện và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam dựa trên luận cứ khoa học.
  • Kỹ năng thực hành đạo đức và liên hệ thực tiễn: Năng lực vận dụng các chuẩn mực "Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư", phương pháp tự phê bình và phê bình vào quá trình rèn luyện, học tập và tu dưỡng nghề nghiệp.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tài liệu thiết kế quy trình giảng dạy và học tập theo định hướng kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết và thực hành, bảo đảm tính chủ động của người học theo hệ thống tín chỉ.

                      HỌC PHẦN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH (40 TIẾT)
     DẠY LÝ THUYẾT (20 Tiết)                               THỰC HÀNH (20 Tiết)
  - Giảng dạy tại lớp: 19 tiết                         - 5 chuyên đề thảo luận (4 tiết/chủ đề)
  - Kiểm tra đánh giá (X2): 01 tiết                     - Thuyết trình nhóm, vấn đáp, tiểu luận
  - Tự nghiên cứu tại nhà theo câu hỏi                 - Đánh giá năng lực tương tác (X3)
                             ĐÁNH GIÁ KẾT THÚC HỌC PHẦN
                        - Thi viết cuối kỳ: Tự luận (Y: 50%)
                        - Công thức tính điểm: Z = 0.5*X + 0.5*Y

Phương pháp tiếp cận sư phạm và hoạt động thực hành

  • Hoạt động giảng dạy trên lớp (20 tiết): Giảng viên truyền đạt các nội dung trọng tâm, khái niệm, đối tượng, phương pháp và khung lý thuyết. Đặt các câu hỏi định hướng (ví dụ: Vận dụng lý luận Mác - Lênin để làm rõ sự kế thừa và phát triển sáng tạo của Hồ Chí Minh về con đường quá độ lên CNXH?).
  • Hoạt động thực hành và thảo luận (20 tiết): Chia thành 5 chủ đề thực hành chính (mỗi chủ đề 4 tiết):
    1. Cơ sở, quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh.
    2. Tư tưởng về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.
    3. Tư tưởng về Đảng Cộng sản và Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân.
    4. Tư tưởng về đại đoàn kết toàn dân tộc và đoàn kết quốc tế.
    5. Tư tưởng về văn hóa, đạo đức, con người. Hình thức tổ chức: Sinh viên chuẩn bị bài thuyết trình nhóm, đặt câu hỏi phản biện, tương tác thảo luận, liên hệ thực tiễn về thành tựu cách mạng và việc rèn luyện bản thân.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập

Kết quả học tập được đánh giá thông qua điểm quá trình ($X$) và điểm thi kết thúc học phần ($Y$):

Thành phần đánh giá Ký hiệu Hình thức đánh giá Chuẩn đầu ra (CĐR) Tỷ lệ (%)
Đánh giá quá trình $X_2$ Bài kiểm tra 01 tiết kết hợp trắc nghiệm và tự luận G1.5 25%
$X_3$ Bài thực hành (thuyết trình, thảo luận, vấn đáp, tiểu luận, sản phẩm sáng tạo) G1.5, G2.2 25%
Đánh giá cuối kỳ $Y$ Thi viết tự luận (hoặc kết hợp tự luận và trắc nghiệm) G1.5, G2.2 50%

Công thức tính điểm học phần: $$\text{Điểm quá trình } X = \frac{X_2 + X_3}{2}$$ $$\text{Điểm tổng kết học phần } Z = 0.5 \times X + 0.5 \times Y$$

Quy định chuyên cần và hướng dẫn tự học

  • Sinh viên không được vắng quá 25% tổng số buổi học lý thuyết và thảo luận.
  • Vi phạm gian lận trong kiểm tra, thi cử sẽ bị xử lý kỷ luật theo quy chế của Trường Đại học Hàng hải Việt Nam và nhận điểm 0 cho học phần.
  • Sinh viên có trách nhiệm chuẩn bị tài liệu, tự đọc các nội dung lý thuyết theo đề cương (như phần đối tượng, phương pháp nghiên cứu, các nội dung vận dụng ở mỗi chương) và trả lời hệ thống câu hỏi ôn tập cuối chương trước khi tham gia thảo luận.

Điểm nổi bật và cập nhật

  1. Cập nhật chương trình đào tạo theo chuẩn kiểm định: Đề cương chi tiết học phần được rà soát và phê duyệt cập nhật lần thứ 10 vào ngày 31 tháng 5 năm 2023, đồng bộ hóa giữa khối lượng kiến thức lý thuyết và thời lượng thực hành theo chuẩn đầu ra của Nhà trường.
  2. Tích hợp các văn kiện Đảng và chỉ thị mới:
    • Tích hợp nội dung Chỉ thị số 05-CT/TW (ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị khóa XII) về “Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”, hệ thống hóa toàn diện cả 3 mặt: Tư tưởng - Đạo đức - Phong cách.
    • Gắn kết nội dung bài giảng với Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII về phòng chống suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, ngăn chặn 27 biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong nội bộ.
    • Cập nhật các quan điểm chỉ đạo qua các kỳ Đại hội toàn quốc lần thứ X, XI, XII và XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam.
  3. Gắn kết thực tiễn đặc thù tại Trường Đại học Hàng hải Việt Nam: Tài liệu cụ thể hóa việc vận dụng chuẩn mực đạo đức cách mạng vào môi trường đào tạo chuyên ngành thông qua:
    • 05 chuẩn mực đạo đức của cán bộ, giảng viên, nhân viên Trường Đại học Hàng hải Việt Nam.
    • Định hướng xây dựng môi trường văn hóa giáo dục, nâng cao đạo đức nghề nghiệp giảng viên và định hướng mục tiêu rèn luyện cho sinh viên.
  4. Hệ thống học liệu tham khảo đồng bộ: Trích dẫn các công trình nghiên cứu và tài liệu thảo luận được xuất bản giai đoạn 2021 - 2023 tại Nhà xuất bản Hàng hải và Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên đại học và cao đẳng chính quy: Tài liệu là giáo trình học tập bắt buộc cho toàn bộ sinh viên hệ chính quy thuộc khối ngành không chuyên Lý luận Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh tại Trường Đại học Hàng hải Việt Nam.
  • Điều kiện tiên quyết đối với người học: Sinh viên cần hoàn thành học phần Chủ nghĩa xã hội khoa học trước khi bắt đầu môn học để nắm vững các khái niệm cơ bản về lý luận vô sản, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân và thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
  • Giảng viên và cán bộ quản lý đào tạo: Sử dụng tài liệu làm căn cứ giảng dạy, điều phối tiến trình 40 tiết (20 tiết lý thuyết, 20 tiết thực hành), phân chia nội dung thuyết trình nhóm, xây dựng đề kiểm tra định kỳ ($X_2$) và đề thi kết thúc học phần ($Y$).
  • Nguồn tài liệu nghiên cứu và tự học: Cung cấp tư liệu tham khảo cho người học có nhu cầu nghiên cứu hệ thống tư tưởng chính trị, lịch sử tư tưởng Việt Nam hiện đại và chuẩn bị cho các kỳ thi nâng cao lý luận chính trị.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này được thiết kế dành cho đối tượng người học nào?

Tài liệu được biên soạn phục vụ cho sinh viên đào tạo trình độ đại học và cao đẳng chính quy thuộc khối ngành không chuyên ngành Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh tại Trường Đại học Hàng hải Việt Nam theo học phần mã số 19201.

2. Sinh viên cần hoàn thành những học phần nào trước khi học môn này?

Theo mục Điều kiện tiên quyết trong Đề cương chi tiết học phần (trang 3), sinh viên bắt buộc phải học xong học phần Chủ nghĩa xã hội khoa học để đảm bảo kiến thức nền tảng về lý luận Mác - Lênin.

3. Cơ cấu tính điểm và tỷ lệ các bài đánh giá của học phần được quy định ra sao?

Điểm học phần gồm 2 phần bằng nhau (mỗi phần 50%): Điểm quá trình $X$ tính bằng trung bình cộng của bài kiểm tra viết 01 tiết $X_2$ (25%) và điểm thực hành/thảo luận $X_3$ (25%); Điểm thi kết thúc học phần $Y$ chiếm 50% bằng hình thức thi tự luận.

4. Quy định về điều kiện tham gia thi kết thúc học phần gồm những gì?

Sinh viên phải chấp hành nghiêm túc nội quy đào tạo, không được vắng mặt quá 25% tổng số buổi lý thuyết và thảo luận. Gian lận trong quá trình làm bài tập, bài kiểm tra hoặc bài thi sẽ bị xử lý kỷ luật và nhận điểm 0 cho toàn bộ học phần.

5. Những nguồn học liệu và tài liệu tham khảo chính thức đi kèm giáo trình là gì?

Học liệu bao gồm:

  1. Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh (Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, 2021).
  2. Tài liệu học tập Tư tưởng Hồ Chí Minh (Bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Hàng hải, 2023).
  3. Sổ tay thảo luận môn tư tưởng Hồ Chí Minh (TS Trương Thị Như chủ biên, Nxb Hàng hải, 2023).
  4. Xây dựng liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức ở Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh (TS Nguyễn Thị Thanh Sâm chủ biên, Nxb Hàng hải, 2022).

Kết luận

Tài liệu học tập Tư tưởng Hồ Chí Minh năm 2023 của Trường Đại học Hàng hải Việt Nam là tài liệu học thuật hoàn chỉnh, cấu trúc hóa toàn bộ chương trình đào tạo 2 tín chỉ theo chuẩn đầu ra rõ ràng. Nội dung giáo trình cung cấp hệ thống quan điểm khoa học từ cơ sở hình thành, quá trình phát triển đến các chủ đề cốt lõi về chính trị, nhà nước, đại đoàn kết, văn hóa, đạo đức và con người.

Lộ trình học tập được phân bổ hợp lý giữa 20 tiết giảng lý thuyết và 20 tiết thảo luận chuyên đề thực hành, kết hợp chặt chẽ việc tiếp thu lý luận mácxít với nghiên cứu văn kiện lịch sử và liên hệ thực tế. Đây là học liệu chuẩn mực phục vụ trực tiếp cho hoạt động giảng dạy, học tập và đánh giá học phần tại nhà trường.