Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh - Dành cho sinh viên đại học, cao đẳng (2017)

Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh tại Đại học Thương mại giúp sinh viên nắm vững nền tảng lý luận và ứng dụng thực tiễn trong học tập và nghiên cứu.

• Tác giả: Phạm Ngọc Anh
• Trường học: Đại học Thương mại
• Chuyên ngành: Tư tưởng Hồ Chí Minh
• Đề tài: Tư tưởng Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh đại học Thương mại

Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh là tài liệu học tập chính thức dành cho sinh viên đại học, cao đẳng khối không chuyên ngành Mác - Lênin. Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chương trình này theo Quyết định số 52/2008/QĐ-BGDĐT ngày 18-9-2008. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật chịu trách nhiệm xuất bản. PGS. Phạm Ngọc Anh làm chủ biên. Giáo trình kế thừa nội dung từ các phiên bản trước đó của Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia. Tập thể tác giả gồm các nhà khoa học, giảng viên có kinh nghiệm từ nhiều học viện, trường đại học trên cả nước. Nội dung bao gồm toàn bộ hệ thống quan điểm của Hồ Chí Minh về cách mạng Việt Nam. Giáo trình phục vụ nhiệm vụ giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên. Đây là công cụ đào tạo nguồn nhân lực tiến hành thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tại Đại học Thương mại, giáo trình này được sử dụng rộng rãi trong chương trình giảng dạy bắt buộc.

1.1. Nguồn gốc và quá trình biên soạn giáo trình

Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh được biên soạn dựa trên Nghị quyết Trung ương 5 khóa X về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí. Bộ Giáo dục phối hợp với Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản. Quá trình biên soạn kế thừa nội dung từ giáo trình quốc gia trước đó. Tập thể tác giả nhận được góp ý từ Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Ban Tuyên giáo Trung ương và nhiều nhà khoa học uy tín. Các chuyên gia như PGS. Tô Huy Rứa, GS. Phùng Hữu Phú đóng góp ý kiến chuyên môn. Giáo trình chính thức xuất bản năm 2017.

1.2. Đối tượng và phạm vi áp dụng tại Đại học Thương mại

Giáo trình dành cho sinh viên đại học, cao đẳng khối không chuyên ngành Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Tại Đại học Thương mại, đây là môn học bắt buộc trong chương trình đào tạo đại cương. Sinh viên các khoa Kinh tế, Quản trị kinh doanh, Thương mại đều phải học. Nội dung phù hợp với trình độ đại học cơ bản. Giáo trình cung cấp kiến thức nền tảng về hệ thống tư tưởng cách mạng Việt Nam. Sinh viên tiếp cận lý luận một cách hệ thống, có cấu trúc rõ ràng.

II. Phân tích nội dung cốt lõi trong giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh

Giáo trình trình bày hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh trên nhiều lĩnh vực cơ bản. Tư tưởng về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội là nội dung xuyên suốt. Hồ Chí Minh khẳng định mục tiêu kinh tế xã hội chủ nghĩa với công nông nghiệp hiện đại. Nền kinh tế cần phát triển toàn diện các ngành công nghiệp, nông nghiệp, thương nghiệp. Người nhấn mạnh công nghiệp và nông nghiệp là hai chân của nền kinh tế nước nhà. Về mục tiêu văn hóa xã hội, văn hóa là mục tiêu cơ bản của cách mạng. Hồ Chí Minh chỉ ra việc xóa nạn mù chữ, xây dựng giáo dục, nâng cao dân trí. Quan điểm về dân chủ được thể hiện rõ ràng. Chế độ chính trị xã hội chủ nghĩa phải bảo đảm quyền lực tối cao thuộc về nhân dân. Hồ Chí Minh xác định nhân dân là ông chủ nắm chính quyền. Phương thức tổ chức xã hội phải vì lợi ích của dân. Quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân. Đây là quan điểm gốc để coi cách mạng là sự nghiệp của quần chúng nhân dân.

2.1. Tư tưởng về mục tiêu kinh tế xã hội chủ nghĩa

Hồ Chí Minh xác định chế độ chính trị xã hội chủ nghĩa chỉ đứng vững trên nền kinh tế vững mạnh. Nền kinh tế xã hội chủ nghĩa cần có công nông nghiệp hiện đại, khoa học kỹ thuật tiên tiến. Cách bóc lột theo chủ nghĩa tư bản phải được bỏ đi. Đời sống vật chất nhân dân ngày càng cải thiện. Người đặc biệt nhấn mạnh chế độ khoán là hình thức kết hợp lợi ích kinh tế hiệu quả. Giáo trình phân tích cụ thể các ngành chủ yếu gồm công nghiệp, nông nghiệp, thương nghiệp.

2.2. Quan điểm về dân chủ và quyền lực nhân dân

Hồ Chí Minh khẳng định Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do nhân dân cử ra và tổ chức. Trong tác phẩm Thường thức chính trị năm 1953, Người chỉ rõ chính quyền là của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Nhân dân bầu ra đại biểu thay mặt mình thi hành chính quyền. Chế độ dân chủ thể hiện ở việc mọi lợi ích đều vì dân. Quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân. Hồ Chí Minh xem dân chủ là lý tưởng phấn đấu của cách mạng.

III. Phương pháp học tập giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh hiệu quả

Học tập giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh đòi hỏi phương pháp khoa học và hệ thống. Sinh viên cần đọc kỹ toàn bộ nội dung giáo trình trước khi đến lớp. Việc ghi chép bài giảng kết hợp với tài liệu tham khảo mở rộng kiến thức. Nên xây dựng sơ đồ tư duy cho từng chương để nắm cấu trúc nội dung. Học nhóm thảo luận giúp hiểu sâu hơn các quan điểm của Hồ Chí Minh. Liên hệ thực tiễn đời sống xã hội hiện nay với tư tưởng của Người tạo hứng thú học tập. Sinh viên cần phân biệt rõ các giai đoạn hình thành tư tưởng. Việc so sánh tư tưởng Hồ Chí Minh với các lý luận Mác - Lênin giúp hiểu bản chất. Ôn tập theo từng chuyên đề thay vì học thuộc lòng máy móc. Tham gia các buổi seminar, thuyết trình nhóm nâng cao kỹ năng phân tích. Sử dụng tài liệu gốc của Hồ Chí Minh bổ trợ cho giáo trình chính thức.

3.1. Kỹ thuật đọc hiểu và ghi nhớ nội dung giáo trình

Đọc lướt toàn bộ chương để nắm bố cục trước khi đọc chi tiết. Đánh dấu các khái niệm quan trọng bằng bút highlight nhiều màu khác nhau. Tóm tắt mỗi chương bằng ngôn ngữ của riêng mình sau khi đọc xong. Sử dụng phương pháp lặp lại cách quãng để ghi nhớ lâu dài. Liên kết các khái niệm mới với kiến thức đã học từ môn Triết học, Kinh tế chính trị. Ghi chép những câu nói nổi bật của Hồ Chí Minh minh họa cho từng nội dung.

3.2. Phương pháp ôn tập và chuẩn bị thi đạt kết quả cao

Ôn tập theo sơ đồ tư duy tổng hợp toàn bộ nội dung giáo trình. Làm các bài tập tình huống liên hệ tư tưởng Hồ Chí Minh với thực tiễn. Luyện viết luận ngắn phân tích từng chủ đề cụ thể. Nhóm học tập tổ chức hỏi đáp lẫn nhau kiểm tra kiến thức. Xem lại các bài giảng trên lớp và bổ sung ghi chú còn thiếu. Tham khảo đề thi các năm trước để nắm dạng câu hỏi thường gặp.

IV. Ý nghĩa và ứng dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong đời sống

Tư tưởng Hồ Chí Minh có giá trị to lớn đối với sự nghiệp xây dựng đất nước. Giáo trình cung cấp nền tảng lý luận vững chắc cho sinh viên hiểu bản chất cách mạng Việt Nam. Kiến thức từ giáo trình giúp sinh viên nhận thức đúng đắn về con đường xã hội chủ nghĩa. Các quan điểm về dân chủ, quyền lực nhân dân vẫn nguyên giá trị thời đại. Tư tưởng kinh tế của Hồ Chí Minh gợi mở giải pháp phát triển bền vững. Mục tiêu văn hóa xã hội đặt con người làm trung tâm phát triển. Sinh viên Đại học Thương mại áp dụng tư tưởng vào hoạt động kinh doanh có đạo đức. Tinh thần vì dân phục vụ định hướng nghề nghiệp tương lai. Giáo trình góp phần bồi dưỡng phẩm chất chính trị cho thế hệ trẻ. Tư tưởng Hồ Chí Minh là kim chỉ nam cho hành động cách mạng trong thời kỳ mới. Nghiên cứu giáo trình giúp sinh viên trở thành công dân có trách nhiệm với xã hội.

4.1. Giá trị lý luận của tư tưởng Hồ Chí Minh hôm nay

Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc vẫn là nền tảng cho đường lối đối ngoại. Quan điểm kết hợp lợi ích kinh tế hướng dẫn chính sách phát triển kinh tế thị trường. Tư tưởng về văn hóa đặt con người làm trung tâm phù hợp xu thế toàn cầu. Dân chủ đại diện kết hợp dân chủ trực tiếp gợi mô hình quản trị hiện đại. Giá trị lý luận của Người được Đảng và Nhà nước vận dụng vào đổi mới đất nước.

4.2. Ứng dụng thực tiễn cho sinh viên Đại học Thương mại

Sinh viên áp dụng tinh thần tự lực tự cường vào học tập và khởi nghiệp. Tư tưởng kinh tế của Hồ Chí Minh giúp hiểu mô hình phát triển bền vững. Kỹ năng phân tích từ giáo trình hỗ trợ nghiên cứu khoa học sinh viên. Đạo đức cách mạng định hướng kinh doanh có trách nhiệm xã hội. Tinh thần đoàn kết quốc tế mở rộng tầm nhìn hội nhập kinh tế. Sinh viên trở thành nguồn nhân lực chất lượng phục vụ công nghiệp hóa đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ Ý NGHĨA HỌC TẬP MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH I- ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm tư tưởng và tư tưởng Hồ Chí Minh a) Khái niệm tư tưởng Tư tưởng là sự phần ánh hiện thực trong ý thức, là biểu hiện quan hệ của con người với thế giới chung quanh, ` Trong thuật ngữ "tư tưởng Hồ Chí Minh", khái niệm "tư tưởng" có ý nghĩa ở tâm khái quát triết học. "Tư tưởng"ở đây không phải đùng với nghĩa tính thần- tư tưởng, ý thức tử tưởng của một cá nhân, một cộng đồng, mà với nghĩa là một hệ thống những quan điểm, quan niệm, luận điểm được xây đựng trên một nền tảng triết học (thế giới quan và phương pháp luận) nhất quán, đại biểu cho ý chí, nguyện vọng của một giai cấp, một dân tộc, được hình thành trên cơ sở thực tiễn nhất định và trở lại chỉ đạo hoạt động thực tiến, cải tạo hiện thực. Khái niệm "tư tưởng" liên quan trực tiếp đến khái niệm "nhà tư tưởng".

Một người xứng đáng là nhà tư tưởng, theo V.1LLênữn, khi người đó biết giải quyết trước người khác tất cả những vấn để chính trị - sách lược, các vấn đề về tổ chức, về những yếu tố vật chất của phong trào không phải một : cách tự phát. b) Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh Quá trình nhận thức của Đẳng ta về tư tưởng Hồ Chí Minh đi từ thấp đến cao, từ những vấn để cụ thể đến hệ thống hoàn chỉnh. Đại hội đại biểu toàn quốc lan tha VII (thang 6-1991) đánh dấu một cột mốc quan trọng trong nhận thức của Đẳng về tư tưởng Hỗ Chi Minh. Đảng ta đã khẳng dinh: Dang lấy chủ nghĩa Mác - Lenin và "tư tudng - .Hồ Chí Minh làm xiên; tang tu tưởng,] kim chỉ nam: chế hanh dong: \ én của: Dai : hội định nghửa: "tư tưởng Hồ Chí Minh chính là kết quả sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác- Lênin trong điều kiện cụ thể của nước ta, và trong thực tế tư tưởng Hồ Chí Minh đã trổ thành một tài sẵn tính thân quý báu của Dang và của cả đân tộc".

Kể từ sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VH của Đẳng, công tác nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh được tiến hành nghiêm túc và đạt được những kết quả quan trọng. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lân thứ VI Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1991, tr127. 10 Những kết quả nghiên cứu đó đã cung cấp luận cứ khoa học có sức thuyết phục để Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đẳng (tháng 4-2001) và Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng (tháng 1-2011) xác định khá toàn điện và có hệ thống những vấn để cốt yếu thuộc nội hàm khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh.

"Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn điện và sâu sắc về những vấn để cơ bản của cách mạng Việt Nam, kết quả của sự vận đụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điểu kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tỉnh hoa văn hoá nhân loại; là tài sản tỉnh thần vô cùng to-lớn và quý giá của Đẳng và đân tộc ta, mãi mãi sọi đường cho sự nghiệp cách mạng:cửa nhân đân ta giảnh thắng loi". | Trong định nghĩa nay, Dang ta đã lâm rõ được: Aột lâ, bản chất cách mạng, khoa học và nội dung của tư tưởng Hồ Chí Minh: Đó là hệ thống quan điểm toàn điện và sâu sắc về những vấn để cơ bản của cách mạng Việt Nam, phản ánh những vấn để có tính quy luật của cách mạng Việt Nam; tư tưởng Hồ Chí Minh cùng với chủ nghĩa Mác - Lênin là nên tảng tư tưởng, kim chỉ nam hành động ca Dang va dan tộc Việt Nam. Tailà nguôn gốc tư tưởng, lý luận của tư tưởng Hồ Chí Minh: 1. Đẳng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quớc lân thứ XI Nxb.

Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr. 11 chủ nghĩa Mác - Lênin, giá trị van héa dan téc, tinh hoa van hóa nhân loại. Ba là, giá trị, ý nghĩa, sức hấp dẫn, sức sống lâu bền của tư tưởng Hồ Chí Minh: là tài sản tỉnh thần to lớn của Đẳng và dân tộc, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân đân ta giảnh thắng lợi. Dựa trên định hướng cơ bản các văn kiện đại hội của Đẳng Cộng sản Việt Nam, các nhà khoa học đã đưa ra định nghĩa: "Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn điện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng xã hội chủ nghĩ, là kết quả của sự vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênữ: vào điều kiện cụ thể nước ta, đông thời là sự kết tính tỉnh, hoa dân tộc và trí tuệ thời đại nhằm giải phóng dân độc giả phóng giai sấp và giải phóng con người", Dù định nghĩa theo cách nảo, tự tưởng Hỗ Chí Minh đểu được nhìn nhận với tư cách là một hệ thống lý luận.

Hiện nay, tổn tại hai phương thức tiếp cận hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh. Thứ nhất, tư tưởng Hồ Chí Minh được nhận điện như một hệ thống trí thức tổng hợp, bao gồm: tư tưởng triết học; tư tưởng kinh tế; tư tưởng chính trị; tư tưởng quan | sự; tư tưởng văn hóa, đạo đức và nhân văn. Hội đồng Trúng ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh: Giáo trình Tư tưởng HỒ Chí Minh, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2003, tr.

12 Thứ hai tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống các quan điểm về những vấn dé cơ bản của cách mạng Việt Nam, bao gồm: từ. tưởng vé van dé dan tộc và cách mạng giải phóng đân tộc; về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội; về Đảng Cộng sản Việt Nam; về đại đoàn kết đân tộc và đoàn kết quốc tế; về dân chủ, Nhà nước của đân, do đân, vì dân; về văn hóa, đạo đức, v. Giáo trình này vận dụng phương thức tiếp cận thứ hai để giới thiệu và nghiên cứu hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh. Tà một hệ thống lý luận, tư tưởng Hồ Chí Minh có cấu trúc lôgích chặt chẽ và có hạt nhân cốt lõi, đó là tư tưởng về độc lập đân tộc, đân chủ và chủ nghia xã hội; độc lập dân tộc gắn liễn với chủ nghĩa xã hội nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người.

Đối tượng nghiên cứu và nhiệm vụ của môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh a) Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh bao gồm hệ thống các quan điểm, quan niệm, lý luận về cách mạng Việt Nam trong dòng chấy của thời đại mới mà cốt lõi là tw tưởng về độc lập dân tộc gắn liên với chủ nghĩa xã hội. Các quan điểm cơ bản của hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ được phản ánh trong các bài nói, bài viết mà còn được thể hiện qua quá trình chỉ đạo thực tiễn cách mạng phong phú của Người; được Đảng Cộng 13 sản Việt Nam vận đụng, phát triển sáng tạo qua các giai đoạn cách mạng. Như vậy, đối tượng của môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ là bản thân hệ thống các quan điểm, lý luận được thể hiện trong toàn bộ di sản của Hồ Chí Minh mà còn là quá trình vận động, hiện thực hóa các quan điểm, lý luận đó trong thực tiễn cách mạng Việt Nam. Đó là quá trình mang tính quy luật, bao gồm hai mặt thống nhất biện chứng: sản sinh tư tưởng và hiện thực hóa tư tưởng theo các mục tiêu độc lập dân tộc, dân chủ, chủ nghĩa xã hội, giải phóng đân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người.

b) Nhiệm vụ nghiên cứu Trên cơ sở đối tượng nghiên cứu, môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh có nhiệm vụ đi sâu nghiên cứu làm rõ các nội dung sau: - - Cơ sở (khách quan và chử quan) hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh, qua đó khẳng định sự ra đời của từ tưởng Hồ Chí Minh là một tất yếu khách quan và giải đáp các vấn để lịch sử đân tộc đặt ra; : - Các giai đoạn hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh; - Noi dung, bản chất cách mạng, khoa học, đặc điểm của các quan điểm trọng hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh; - Vai trò nên tang tư tưởng, kim chỉ nam hành động của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam; - Quá trình nhận thức, vận dụng, phát triển tư tưởng 14 Hồ Chí Minh qua các giai đoạn cách mang cua Dang va Nha nước ta; - Các giá tri tư tưởng, lý luận của Hồ Chí Minh đối với kho tầng tư tưởng, lý luận cách mạng thế giới của thời dai. Mối quan hệ với môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin và môn học Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam Môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh có quan hệ chặt chẽ với H6 Chi Minh hoc, cdc khoa học xã hội và nhân văn, đặc biệt là với các môn học lý luận chính trị. a) Mối quan hệ với môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin Chủ nghĩa Mác - Lênún là cơ sở thế giới quan, phương pháp luận, nguồn gốc tư tưởng, lý luận trực tiếp quyết định bản chất cách mạng, khoa học của tư tưởng Hồ Chí Minh. Hồ Chí Minh là người trung thành, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điểu kiện cụ thể của cách mạng Việt Nam.

Cuộc đời, sự nghiệp của Hồ Chí Minh và sự nghiệp của Đảng ta, của cách mạng Việt Nam, thông qua tổng kết thực tiễn, đã góp phần làm phong phú, bể sưng và phát triển các nguyên lý cơ bản củả chủ nghĩa Mác - Lênin. Tư tưởng Hồ Chí Minh thuộc hệ tư tưởng Mác - Lênin, là sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điểu kiện thực tế Việt Nam, vì vậy, môn học 15 Tư tưởng Hồ Chí Minh và môn học Những nguyén lý cơ bản của chủ nghĩa Mac - Lénin có mối quan hệ chặt chẽ. Muốn nghiên cứu tốt, giảng dạy và.học tập tốt tư tưởng Hồ Chí Minh cần phải nắm vững kiến thức về những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin.