Chương 1 ĐỐI TƯỢNG, CHỨC NĂNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh là một bộ môn khoa học có đối tượng, chức năng và phương pháp nghiên cứu riêng. Nghiên cứu đối tượng, chức năng và phương pháp nghiên cứu của môn học là điều kiện cơ bản, đầu tiên cho việc tiếp tục đi sâu nghiên cứu, học tập các nội dung khác trong bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh. Đối tượng nghiên cứu của bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh 1. Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh Những năm qua đã có nhiều tác giả đưa ra những định nghĩa về tư tưởng Hồ Chí Minh.
Tuy cách biểu đạt có sự khác nhau, nhưng các định nghĩa đó đều chỉ ra cơ sở hình thành, nội dung cơ bản và ý nghĩa của tư tưởng Hồ Chí Minh. Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu và theo tinh thần Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng, có thể định nghĩa tư tưởng Hồ Chí Minh như sau: Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống những quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể nước ta, đồng thời là sự kết tinh tinh hoa dân tộc và trí tuệ thời đại nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội (giai cấp) và giải phóng con người. Định nghĩa trên đây đã xác định tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống những quan điểm toàn diện và sâu sắc về cách mạng Việt Nam, bao gồm: tư tưởng về vấn đề dân tộc và giải phóng dân tộc; về chủ nghĩa xã hội và con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội; về Đảng Cộng sản Việt Nam; về đại đoàn kết dân tộc; về quân sự; về xây dựng Nhà nước thực sự của dân, do dân, vì dân; về kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; về văn hoá; về đạo đức và nhân văn; về chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau; về phương pháp cách mạng; về phát triển kinh tế và văn hoá, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Nội 6 dung cốt lõi trong tư tưởng Hồ Chí Minh là tư tưởng về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.
Tư tưởng Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta, trở thành ngọn cờ thắng lợi của cách mạng Việt Nam trong hơn 70 năm qua, ngày nay tiếp tục soi sáng, dẫn dắt công cuộc đổi mới xây dựng đất nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và chủ nghĩa xã hội đến thắng lợi hoàn toàn. Tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ có giá trị lịch sử mà còn có ý nghĩa thời đại sâu sắc. Đối tượng nghiên cứu của bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh Tư tưởng Hồ Chí Minh có nội dung phong phú và giá trị nhiều mặt đã được nhiều bộ môn khoa học quan tâm nghiên cứu theo góc độ tiếp cận, nội dung, mục đích và yêu cầu nghiên cứu riêng. Có bộ môn nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm góp phần làm sáng tỏ những quy luật chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy; có bộ môn nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm góp phần làm rõ những quy luật, nguyên tắc của một lĩnh vực, một mặt nhất định trong đời sống con người, xã hội.
Để đạt được mục đích nghiên cứu, có bộ môn khoa học tập trung nghiên cứu một hoặc một số nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh; có bộ môn nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh với tư cách như là một biểu hiện đặc thù của ý thức cá nhân. Bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh nghiên cứu toàn bộ tư tưởng Hồ Chí Minh với tư cách một chỉnh thể hoàn chỉnh để làm rõ những quy luật, nguyên tắc mang tính quy luật của sự hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh; làm rõ nội dung của tư tưởng Hồ Chí Minh. Đó chính là, những nội dung phản ánh một phần hệ thống những quy luật, nguyên tắc mang tính quy luật của cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới. Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ để nhận thức đúng về tư tưởng của Người, mà còn nhằm phục vụ công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, vì vậy bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh còn làm rõ những nguyên tắc mang tính quy luật về sự vận dụng, phát triển sáng tạo tư tưởng của Người vào thực tiễn cách mạng Việt Nam.
Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu của môn Tư tưởng Hồ Chí Minh bao gồm: - Thứ nhất, những quy luật, nguyên tắc về sự ra đời, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh. Đó là, những quy luật, nguyên tắc về mối quan hệ biện chứng 7 giữa điều kiện khách quan với nhân tố chủ quan; giữa những nhân tố trong nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh (giá trị truyền thống dân tộc, tinh hoa văn hoá nhân loại, chủ nghĩa Mác - Lênin, thực tiễn cách mạng Việt Nam và thế giới, những phẩm chất nhân cách) với chính tư tưởng của Người; mối quan hệ tổng hoà, biện chứng của tất cả các nhân tố trong suốt quá trình hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh. - Thứ hai, những quy luật, nguyên tắc về sự vận động, phát triển của cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới được phản ánh trong tư duy Hồ Chí Minh. Đó là những quy luật, nguyên tắc mang tính quy luật của cách mạng giải phóng dân tộc thuộc địa và cách mạng xã hội chủ nghĩa trong thời đại ngày nay; những quy luật, nguyên tắc mang tính quy luật về khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền, chiến tranh cách mạng, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, xây dựng nền quốc phòng toàn dân, xây dựng Đảng và nhà nước kiểu mới, xây dựng nền văn hoá mới và con người mới, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, một nước vốn là thuộc địa nửa phong kiến, quá độ lên chủ nghĩa xã hội không trải qua chế độ tư bản chủ nghĩa.
- Thứ ba, những quy luật, nguyên tắc về sự vận dụng, phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn cách mạng nước ta hiện nay. Những nguyên tắc này phản ánh sự tác động, ảnh hưởng lẫn nhau giữa sự vận dụng, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh với các điều kiện, yếu tố (nhân tố) cơ bản trong hoàn cảnh mới. Sự vận dụng, phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn cách mạng Việt Nam hiện nay, trước hết phụ thuộc vào sự tác động, ảnh hưởng của một số nhân tố cơ bản như: Nhận thức của chúng ta về tư tưởng Hồ Chí Minh; khả năng vận dụng lập trường, quan điểm, phương pháp Mác - Lênin, Hồ Chí Minh của chúng ta vào việc áp dụng, phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh; thực trạng vận động, phát triển của nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa; thực trạng hệ thống tổ chức chính trị - xã hội, đặc biệt là năng lực lãnh đạo của Đảng, hiệu lực quản lý của Nhà nước và sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân; thành tựu phát triển khoa học - công nghệ, phát triển lý luận; kinh nghiệm xây dựng chủ nghĩa xã hội của các nước trên thế giới; sự chống phá của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch. Chức năng của bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh 2.
Chức năng nhận thức Thông qua nghiên cứu, giảng dạy, trang bị cho người học hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc của Hồ Chí Minh về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh giúp cho người học hiểu rõ quy luật vận động, phát triển và bản chất cách mạng, khoa học của tư tưởng Hồ Chí Minh; nâng cao nhận thức về những quy luật, nguyên tắc mang tính quy luật của cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới. Đến lượt nó, hệ thống tri thức đó lại góp phần tạo nên cơ sở lý luận trực tiếp giúp người học có thể tiếp tục nâng cao nhận thức về tình hình xã hội, thực tiễn cách mạng trong thời kỳ mới. Hiểu biết toàn diện và sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh là cơ sở quan trọng để người học tiếp thu, quán triệt đường lối đổi mới của Đảng một cách khoa học. Chức năng thế giới quan, phương pháp luận Thông qua trang bị cho người học những nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh, bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh góp phần hình thành, phát triển trong người học tư duy biện chứng, xây dựng, củng cố thế giới quan, phương pháp luận khoa học để xem xét, phân tích, đánh giá các hiện tượng lịch sử, nhất là các mặt cơ bản trong đời sống xã hội Việt Nam, một cách khoa học và đề ra được phương pháp hoạt động đúng đắn.
Đồng thời, vận dụng các quan điểm, nguyên tắc của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử vào nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh, với sự phát triển sáng tạo trong phương pháp của Người, môn học này còn góp phần làm phong phú thêm thế giới quan, phương pháp luận duy vật biện chứng của người nghiên cứu, học tập tư tưởng của Hồ Chí Minh. Chức năng giáo dục tư tưởng Bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh nghiên cứu, khẳng định, làm rõ cho người học tính đúng đắn sáng tạo, giá trị khoa học của hệ thống những quan điểm toàn diện và sâu sắc của Hồ Chí Minh và kiên quyết đấu tranh, phê phán chống các quan điểm phản diện, khuynh hướng tư tưởng sai trái, cơ hội, phản động trên mặt trận lý luận tư tưởng. Cũng thông qua việc trang bị cho người học những tư tưởng Hồ Chí Minh, tư tưởng của một vĩ nhân đã và đang có ảnh 9 hưởng sâu sắc đến khối óc và con tim, lý trí và tình cảm của hàng triệu người trong và ngoài nước, bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh có vai trò to lớn đối với việc giáo dục tư tưởng con người, góp phần đặc biệt quan trọng trong giáo dục con người về chính trị tư tưởng, bồi dưỡng đạo đức, nâng cao giác ngộ cách mạng, kiên định lập trường giai cấp công nhân, củng cố niềm tin cộng sản, lòng trung thành với sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta.