Tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng chống lãng phí và ứng dụng trong xã hội Việt Nam hiện nay

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tư tưởng hồ chí minh về phòng chống lãng phí và vận dụng ở việt nam hiện nay, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong

• Tác giả: Hoàng Thanh Lương
• Người hướng dẫn: PGS. Lại Quốc Khánh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng chống lãng phí và ứng dụng tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
• 0.7. Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ PHÒNG, CHỐNG LÃNG PHÍ
• 1.1. Quan điểm của Hồ Chí Minh về lãng phí
• 1.2. Quan niệm về lãng phí
• 1.3. Nội dung lãng phí
• 1.4. Nguyên nhân và tác hại của lãng phí
• 1.5. Quan điểm của Hồ Chí Minh về phòng, chống lãng phí
• 1.6. Vai trò của việc phòng, chống lãng phí
• 1.7. Lực lượng tham gia phòng, chống lãng phí
• 1.8. Phương hướng và giải pháp phòng, chống lãng phí
• 1.9. TIỂU KẾT CHƯƠNG I
• 2. CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ PHÒNG, CHỐNG LÃNG PHÍ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Thực trạng phòng, chống lãng phí ở Việt Nam hiện nay
• 2.2. Nguyên nhân và vấn đề đặt ra
• 2.3. Giải pháp phòng, chống lãng phí ở Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh
• 2.3.1. Các giải pháp cơ bản
• 2.3.2. Các giải pháp cụ thể
• 2.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG II
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng chống lãng phí

Tư tưởng của Hồ Chí Minh về phòng chống lãng phí thể hiện rõ nét trong các quan điểm và hành động của Người. Hồ Chí Minh không chỉ nhận diện lãng phí như một hiện tượng xã hội mà còn chỉ ra nguyên nhân và tác hại của nó. Theo Người, lãng phí không chỉ là sự tiêu tốn tài nguyên mà còn là sự tổn thất về niềm tin của nhân dân đối với chính quyền. Người nhấn mạnh rằng, phòng chống lãng phí là một nhiệm vụ quan trọng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Để thực hiện điều này, cần có sự tham gia của toàn xã hội, từ các cấp lãnh đạo đến từng công dân. Hồ Chí Minh khẳng định: "Tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu là kẻ thù của nhân dân, của bộ đội và của chính phủ". Điều này cho thấy sự quyết tâm của Người trong việc xây dựng một xã hội công bằng, văn minh.

1.1. Quan điểm của Hồ Chí Minh về lãng phí

Hồ Chí Minh không đưa ra một định nghĩa hoàn chỉnh về lãng phí, nhưng Người đã tiếp cận vấn đề này một cách toàn diện. Theo Người, lãng phí là hiện tượng phổ biến trong xã hội, có thể xảy ra ở mọi lĩnh vực và mọi cấp độ. Người nhấn mạnh rằng, lãng phí không chỉ là sự tiêu tốn tài nguyên mà còn là sự tổn thất về niềm tin của nhân dân đối với chính quyền. Hồ Chí Minh cho rằng, để phòng chống lãng phí, cần phải nâng cao ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân và tổ chức trong việc sử dụng tài nguyên. Người cũng chỉ ra rằng, lãng phí thường đi liền với tham nhũng và quan liêu, do đó, việc phòng chống lãng phí cũng đồng nghĩa với việc đấu tranh chống lại các tệ nạn này.

1.2. Nguyên nhân và tác hại của lãng phí

Nguyên nhân của lãng phí theo Hồ Chí Minh xuất phát từ nhiều yếu tố, trong đó có sự thiếu trách nhiệm trong quản lý và sử dụng tài nguyên. Người cho rằng, lãng phí không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của đất nước. Tác hại của lãng phí không chỉ dừng lại ở việc làm giảm hiệu quả sử dụng tài nguyên mà còn làm suy giảm lòng tin của nhân dân đối với chính quyền. Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng, để xây dựng một xã hội công bằng, văn minh, cần phải có những biện pháp cụ thể nhằm phòng chống lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

II. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng chống lãng phí ở Việt Nam hiện nay

Việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng chống lãng phí trong bối cảnh hiện nay là vô cùng cần thiết. Trong giai đoạn đổi mới, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu kinh tế, nhưng bên cạnh đó, tình trạng lãng phí vẫn còn diễn ra phổ biến. Các cơ quan nhà nước cần phải thực hiện nghiêm túc các chính sách tiết kiệm và phát triển bền vững. Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng, phòng chống lãng phí không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là nhiệm vụ của toàn xã hội. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành trong việc thực hiện các giải pháp phòng chống lãng phí.

2.1. Thực trạng phòng chống lãng phí ở Việt Nam hiện nay

Thực trạng phòng chống lãng phí ở Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù đã có nhiều nỗ lực từ phía chính phủ và các cơ quan chức năng, nhưng tình trạng lãng phí vẫn diễn ra ở nhiều lĩnh vực, đặc biệt là trong quản lý ngân sách và sử dụng tài nguyên. Các báo cáo cho thấy, lãng phí trong đầu tư công, quản lý tài sản nhà nước vẫn còn phổ biến. Điều này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của đất nước. Cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để khắc phục tình trạng này.

2.2. Giải pháp phòng chống lãng phí ở Việt Nam hiện nay

Để phòng chống lãng phí hiệu quả, cần phải thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, cần nâng cao nhận thức của cán bộ, công chức về tầm quan trọng của việc tiết kiệm và phát triển bền vững. Thứ hai, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến quản lý tài nguyên và ngân sách nhà nước. Thứ ba, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra để phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi lãng phí. Cuối cùng, cần phát huy vai trò của nhân dân trong việc giám sát và tham gia vào quá trình phòng chống lãng phí.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lãng phí là một vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển kinh tế - xã hội và sự ổn định chính trị của Việt Nam. Theo ước tính, lãng phí trong các lĩnh vực quản lý ngân sách, tài nguyên và lao động gây thiệt hại hàng triệu đồng mỗi năm, làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia. Vấn đề này càng trở nên cấp thiết khi Việt Nam đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng. Luận văn tập trung nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống lãng phí và vận dụng trong thực tiễn Việt Nam hiện nay, nhằm làm rõ quan điểm, nguyên nhân, tác hại và đề xuất giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống lãng phí.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống hóa tư tưởng Hồ Chí Minh về lãng phí, phân tích thực trạng phòng, chống lãng phí tại Việt Nam trong giai đoạn đổi mới từ năm 1986 đến nay, đặc biệt là sau các nghị quyết của Đảng về phòng, chống tham nhũng, lãng phí. Mục tiêu cụ thể là làm rõ nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về lãng phí, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống lãng phí, góp phần xây dựng nền kinh tế phát triển bền vững và xã hội công bằng, văn minh.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho các nhà quản lý, cán bộ chính quyền và các tổ chức xã hội trong công tác phòng, chống lãng phí. Đồng thời, luận văn góp phần nâng cao nhận thức của toàn xã hội về vai trò của tiết kiệm, chống lãng phí trong phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ lợi ích quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: chủ nghĩa Mác - Lênin về kinh tế chính trị và tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng. Chủ nghĩa Mác - Lênin cung cấp cơ sở phân tích các hiện tượng kinh tế - xã hội, trong đó có lãng phí và tác động của nó đến sự phát triển xã hội chủ nghĩa. Tư tưởng Hồ Chí Minh được xem là kim chỉ nam trong việc xây dựng đạo đức cách mạng, trong đó có quan điểm về cần, kiệm, liêm, chính và chống lãng phí.

Mô hình nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ biện chứng giữa tăng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm, coi đây là hai mặt của một quá trình phát triển kinh tế bền vững. Ba khái niệm chính được làm rõ gồm: lãng phí (bao gồm lãng phí sức lao động, tiền của, thời gian), đạo đức cách mạng (cần, kiệm, liêm, chính), và phòng, chống lãng phí (kết hợp với chống tham ô, quan liêu).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp với phương pháp logic, phân tích, tổng hợp, so sánh và thống kê. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản, bài viết, bài nói của Hồ Chí Minh, các nghị quyết, văn bản pháp luật về phòng, chống lãng phí và tham nhũng, cùng các báo cáo thực trạng của ngành và địa phương.

Cỡ mẫu nghiên cứu là các tài liệu chính thống và các báo cáo thực tiễn từ năm 1986 đến 2017, được chọn lọc kỹ càng nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy. Phương pháp phân tích tập trung vào phân tích nội dung tư tưởng, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn. Timeline nghiên cứu kéo dài trong vòng 6 tháng, từ việc thu thập tài liệu, phân tích đến tổng hợp kết quả và hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quan điểm toàn diện về lãng phí của Hồ Chí Minh: Lãng phí được tiếp cận dưới nhiều góc độ như lãng phí sức lao động, tiền của, thời gian và tài nguyên. Hồ Chí Minh nhấn mạnh lãng phí không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là biểu hiện của đạo đức suy thoái, là kẻ thù của nhân dân và cách mạng. Ví dụ, việc sử dụng nhân lực không hợp lý trong bộ máy nhà nước gây lãng phí sức lao động, làm giảm hiệu quả công việc.

2. Nguyên nhân sâu xa của lãng phí: Lãng phí phát sinh do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, trong đó chủ nghĩa cá nhân, tham ô, quan liêu là nguyên nhân chủ yếu. Theo báo cáo của ngành, từ năm 1956 đến 1961, các vụ tham ô và lãng phí đã làm hao tổn của nhà nước hàng triệu đồng, tương đương với việc xây dựng 10 công trình thủy lợi quy mô lớn hoặc 5 nhà máy cơ khí trung bình.

3. Tác hại nghiêm trọng của lãng phí: Lãng phí làm giảm hiệu quả sản xuất, gây thiệt hại tài sản nhà nước và nhân dân, làm suy giảm niềm tin của nhân dân vào Đảng và chính quyền. Hồ Chí Minh từng cảnh báo: “Tham ô có hại, nhưng lãng phí có khi còn hại nhiều hơn vì nó phổ biến và gây tổn thất lớn về của cải, thời gian và sức lực.”

4. Vai trò của phòng, chống lãng phí trong xây dựng xã hội mới: Thực hành tiết kiệm và chống lãng phí là biện pháp quan trọng để tăng nguồn lực vật chất, nâng cao đời sống nhân dân và củng cố nền kinh tế xã hội chủ nghĩa. Hồ Chí Minh ví tăng gia sản xuất như tay phải của hạnh phúc, còn tiết kiệm là tay trái, hai mặt không thể tách rời.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống lãng phí có giá trị vượt thời gian, phù hợp với yêu cầu phát triển hiện nay của Việt Nam. Việc phân tích các dạng lãng phí và nguyên nhân sâu xa giúp làm rõ bản chất của vấn đề, từ đó đề xuất các giải pháp căn cơ. So sánh với các nghiên cứu gần đây, luận văn bổ sung góc nhìn đạo đức cách mạng và vai trò của Đảng trong lãnh đạo công tác phòng, chống lãng phí.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ lãng phí theo từng lĩnh vực (quản lý ngân sách, lao động, tài nguyên) và bảng so sánh mức thiệt hại do lãng phí và tham ô trong các giai đoạn khác nhau. Điều này giúp minh họa rõ ràng tác động tiêu cực của lãng phí và sự cần thiết của các biện pháp phòng ngừa.

Luận văn cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc kết hợp giữa giáo dục, tuyên truyền và xử lý nghiêm minh các trường hợp vi phạm để nâng cao ý thức tiết kiệm và chống lãng phí trong toàn xã hội. Việc phát huy dân chủ, huy động sức mạnh toàn dân dưới sự lãnh đạo của Đảng là yếu tố then chốt để phòng, chống lãng phí hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức: Đẩy mạnh công tác tuyên truyền về tư tưởng Hồ Chí Minh và pháp luật phòng, chống lãng phí đến cán bộ, đảng viên và nhân dân. Mục tiêu nâng cao ý thức tiết kiệm, trách nhiệm xã hội trong vòng 12 tháng, do Bộ Thông tin và Truyền thông phối hợp với các địa phương thực hiện.

2. Xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên trong sạch, vững mạnh: Tổ chức các lớp đào tạo, bồi dưỡng về đạo đức cách mạng, kỹ năng quản lý và phòng, chống lãng phí cho cán bộ các cấp. Thời gian thực hiện trong 2 năm, do Ban Tổ chức Trung ương và các cơ quan đào tạo chủ trì.

3. Hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế kiểm soát: Rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật liên quan đến phòng, chống lãng phí, tăng cường kiểm tra, giám sát việc sử dụng ngân sách, tài sản công. Thực hiện trong 18 tháng, do Bộ Tư pháp và Thanh tra Chính phủ phối hợp thực hiện.

4. Phát huy vai trò của nhân dân và các tổ chức xã hội: Khuyến khích sự tham gia giám sát của cộng đồng, tăng cường dân chủ cơ sở trong quản lý tài sản công và ngân sách. Thời gian triển khai liên tục, do Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức xã hội đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, đảng viên các cấp: Nâng cao nhận thức và trách nhiệm trong công tác phòng, chống lãng phí, từ đó làm gương mẫu trong thực hành tiết kiệm và chống lãng phí tại đơn vị.

2. Nhà quản lý và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật về phòng, chống lãng phí phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội hiện nay.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh ngành Chính trị học, Quản lý nhà nước: Tài liệu tham khảo quan trọng về tư tưởng Hồ Chí Minh và các vấn đề liên quan đến phòng, chống lãng phí trong bối cảnh đổi mới.

4. Các tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư: Hiểu rõ vai trò và trách nhiệm trong việc giám sát, tham gia phòng, chống lãng phí, góp phần xây dựng xã hội công bằng, minh bạch.

Câu hỏi thường gặp

1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về lãng phí có điểm gì nổi bật?
   Hồ Chí Minh tiếp cận lãng phí toàn diện, coi đó là biểu hiện của đạo đức suy thoái và là kẻ thù của nhân dân. Người nhấn mạnh lãng phí không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là vấn đề đạo đức cách mạng, cần được phòng, chống nghiêm túc.

2. Nguyên nhân chính gây ra lãng phí theo Hồ Chí Minh là gì?
   Nguyên nhân chủ yếu là chủ nghĩa cá nhân, tham ô, quan liêu và thiếu ý thức trách nhiệm. Những yếu tố này làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực và gây thiệt hại lớn cho xã hội.

3. Vai trò của phòng, chống lãng phí trong phát triển kinh tế - xã hội?
   Phòng, chống lãng phí giúp tiết kiệm nguồn lực, tăng cường hiệu quả sản xuất, nâng cao đời sống nhân dân và củng cố niềm tin xã hội, góp phần xây dựng xã hội chủ nghĩa phát triển bền vững.

4. Các giải pháp hiệu quả để phòng, chống lãng phí hiện nay?
   Bao gồm tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức; xây dựng đội ngũ cán bộ trong sạch; hoàn thiện pháp luật và cơ chế kiểm soát; phát huy vai trò giám sát của nhân dân và tổ chức xã hội.

5. Làm thế nào để phát huy vai trò của nhân dân trong phòng, chống lãng phí?
   Thông qua việc tăng cường dân chủ cơ sở, khuyến khích giám sát cộng đồng, tổ chức các phong trào thi đua tiết kiệm và chống lãng phí, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước.

Kết luận

• Tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống lãng phí là nền tảng đạo đức và lý luận quan trọng, có giá trị thực tiễn sâu sắc trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.
• Lãng phí là căn bệnh nguy hiểm, phát sinh từ chủ nghĩa cá nhân, tham ô và quan liêu, gây thiệt hại lớn về kinh tế và xã hội.
• Phòng, chống lãng phí gắn liền với thực hành tiết kiệm, chống tham ô và bệnh quan liêu, là nhiệm vụ chung của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân.
• Giải pháp hiệu quả bao gồm tuyên truyền giáo dục, xây dựng đội ngũ cán bộ trong sạch, hoàn thiện pháp luật và phát huy vai trò giám sát của nhân dân.
• Tiếp tục nghiên cứu, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong bối cảnh hiện đại để nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống lãng phí, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội và cán bộ, đảng viên cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác phòng, chống lãng phí. Để biết thêm chi tiết và tài liệu tham khảo, quý độc giả vui lòng liên hệ với các cơ sở đào tạo và nghiên cứu chuyên ngành Chính trị học và Quản lý nhà nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 2 chƣơng và 4 tiết 8 z NỘI DUNG Chƣơng 1 TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ PHÒNG, CHỐNG LÃNG PHÍ 1. Quan điểm của Hồ Chí Minh về lãng phí 1. Quan niệm về lãng phí Hồ Chí Minh không đƣa ra một định nghĩa hoàn chỉnh về lãng phí, nhƣng Ngƣời tiếp cận vấn đề này một cách khá toàn diện, và qua đó, ta cũng có thể thấy đƣợc quan niệm của Ngƣời về lãng phí. Thứ nhất, Hồ Chí Minh tiếp cận vấn đề lãng phí từ hiện thực cuộc sống, những biểu hiện trong xã hội.

Theo Hồ Chí Minh, lãng phí là hiện tƣợng đang tồn tại khá phổ biến trong xã hội. Sở dĩ là hiện tƣợng phổ biến vì mọi ngƣời đều có thể gây lãng phí ít hay nhiều, trực tiếp hay gián tiếp. Nếu nhƣ tham ô gắn chặt với sự tồn tại và phát triển của bộ máy nhà nƣớc và quyền lực công, thì lãng phí lại hoàn toàn có thể xảy ra ngoài Nhà nƣớc, tách khỏi bộ máy quản lý, cai trị, khỏi cơ quan quyền lực. Chính vì lẽ đó, phạm vi gây ra lãng phí rộng lớn, không phân biệt chủ thể gây ra hành vi, trình độ chính trị, không kể quốc gia đó giàu hay nghèo, đang ở trình độ phát triển kinh tế nhƣ thế nào; xảy ra ở mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, nó tồn tại và phát triển thƣờng xuyên hàng ngày hàng giờ và đụng chạm đến lợi ích của hầu hết dân cƣ.

Hồ Chí Minh chỉ rõ “Không phải là không nắm tiền, nắm quyền trong tay thì không là phí, là lạm. Nhƣng có tiền trong tay thì trực tiếp lãng phí và dễ thấy” [56, tr. Có nhiều dạng lãng phí khác nhau nhƣng xét về mặt lợi ích, hành vi gây ra lãng phí có hai dạng cơ bản đó là lãng phí tổn hại đến lợi ích riêng của cá nhân và lãng phí tổn hại đến lợi ích chung của tập thể, cộng đồng. Trong tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, Ngƣời đặc biệt quan tâm và nhấn mạnh đến dạng lãng phí gây tổn hại đến lợi ích chung, coi đó là căn bệnh nguy hiểm, gây ra hậu quả hết sức tai hại về mặt kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội, cản trở sự phát triển đi lên của xã hội.

Trong nhiều bài nói chuyện, bài báo, bài viết Hồ Chí Minh đã đề cập cụ thể đến những hành vi lãng phí: Chẳng hạn nhƣ ngƣời nấu ăn cho tập thể, chức và 9 z quyền chỉ là nấu ăn, nhƣng có thể lãng phí. Không khéo bố trí, xếp đặt nấu nƣớng là đi đến lãng phí. Hoặc nhƣ giao thông công chính sửa một con đƣờng tính cho đúng nhu cầu mấy thƣớc, cần 100 dân công, 1 tấn gạo và trong 10 ngày. Nhƣng vì tính không đúng nên phải dùng 200 dân công, 2 tấn gạo, 20 ngày.

Đây cũng là lãng phí. Lãng phí có thể xảy ra do sự chủ quan của con ngƣời khi không biết bảo vệ của cải, vật dụng, sử dụng không cẩn thận, giữ gìn không sạch sẽ để chóng hỏng. Đây là lãng phí nhỏ, nhƣng cộng lại cả một cơ quan, cả một ngành, mọi nơi sẽ thành lãng phí rất to, dân gian thƣờng có câu “tích tiểu thành đại”. Từ những biểu hiện lãng phí, Hồ Chí Minh kết luận rằng: “Lãng phí là mất đi, đáng lẽ tiền và sức đó đem vào tăng gia sản xuất nay đem vào việc vô ích là lãng phí” [56, tr.

Thứ hai, lãng phí được Hồ Chí Minh tiếp cận trong quan hệ với mặt đối lập của nó là tiết kiệm. Lãng phí có nghĩa là trái với tiết kiệm. Thời của Hồ Chí Minh sống và hoạt động, đất nƣớc Việt Nam còn nghèo nàn, lạc hậu, chiến tranh chống giặc ngoại xâm, bảo vệ và thống nhất Tổ quốc. Đó là những năm tháng gạo châu củi quế, mọi ngƣời phải thắt lƣng buộc bụng dồn sức tất cả vì sự nghiệp chống giặc ngoại xâm.

Vì lẽ đó, tiết kiệm là một chủ trƣơng và biện pháp hữu hiệu trong mọi hành xử của con ngƣời và tổ chức. Kiệm tức là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thì giờ, tiết kiệm tiền của của dân, của nƣớc, của bản thân mình; phải tiết kiệm từ cái to đến cái nhỏ, nhiều cái nhỏ cộng lại thành cái to; không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi, không phô trƣơng hình thức, không liên hoan chè chén bù khú. CẦN với KIỆM, phải đi đôi với nhau, nhƣ hai chân của con ngƣời. CẦN mà không KIỆM, “thì làm chừng nào xào chừng ấy”.

Cụ Khổng Tử nói: “Ngƣời sản xuất nhiều, ngƣời tiêu xài ít. Làm ra mau, dùng đi chậm thì của cải luôn luôn đầy đủ” [54, tr.112] - Hồ Chí Minh đã dẫn lại lời của cổ nhân để nhắc nhở cán bộ. Tƣ tƣởng của Hồ Chí Minh luôn thống nhất với hành động của Ngƣời. Trong suốt cuộc đời, Hồ Chí Minh đã cần cù lao động không bỏ phí một phút, một giây.

Ngƣời sắp xếp một cách khoa học mọi công việc của mình để tận dụng thì giờ cho 10 z dân, cho nƣớc. Ngƣời tiết kiệm trong ăn, ở, mặc, chi tiêu hằng ngày. Ngƣời vẫn thƣờng xuyên có sổ tiết kiệm từ dành dụm tiền lƣơng, tiền nhuận bút để mua quà tặng mọi ngƣời, nhất là quà cho các cháu thiếu niên, nhi đồng, các cụ già, những ngƣời đau yếu, bệnh tật. Hồ Chí Minh thƣờng viết trên những tờ giấy viết hoặc in một mặt, còn một mặt trắng.

Chỉ thị thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân tháng 12-1944 đƣợc Hồ Chí Minh viết trên vỏ bao thuốc lá. Đó là một chỉ thị cực kì quan trọng, và đúng nhƣ dự đoán của Ngƣời trong những lời viết ở vỏ bao thuốc lá đó: Tuy lúc đầu quy mô của nó còn nhỏ, nhƣng tiền đồ của nó rất vẻ vang. Nó là khởi điểm cho giải phóng quân, nó có thể đi suốt từ Nam chí Bắc, khắp đất nƣớc Việt Nam. Những trang viết Tài liệu Tuyệt đối bí mật (sau này gọi là bản Di chúc) bắt đầu từ năm 1965 của Hồ Chí Minh nhiều tờ đƣợc viết trên mặt giấy của bản tin Thông tấn xã Việt Nam.

Hồ Chí Minh ăn cơm không để rơi một hạt, thức ăn vừa đủ là do ý thức tiết kiệm và sự tôn trọng lao động của nhân dân. Ngƣời kêu gọi mọi ngƣời tiết kiệm từng đồ vật, từng mảnh giấy ở công sở và Ngƣời luôn gƣơng mẫu thực hành. Ngƣời thƣờng chơi chữ rằng, đừng biến tiết kiệm thành tiết canh. Tiết kiệm, theo Hồ Chí Minh, còn là tiết kiệm cả thời gian, là tăng năng suất lao động chứ không phải bớt xén thời gian làm việc Hồ Chí Minh đã thực hiện tinh thần tiết kiệm một cách nghiêm khắc nhất nhƣng đây không phải là chủ nghĩa khổ hạnh tôn giáo, mà là nguyên tắc khoa học và chuẩn mực giá trị đạo đức, xuất phát từ cái tâm của một con ngƣời “ăn không ngon, ngủ không yên khi đồng bào còn chịu khổ”.

Tiết kiệm trong tƣ tƣởng Hồ Chí Minh hoàn toàn trái ngƣợc với sự hà tiện, keo kiệt, bủn xỉn. Khi không nên tiêu xài thì một đồng cũng không nên tiêu. Khi có việc đáng làm, việc có lợi cho đồng bào, cho Tổ quốc, thì dù bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của, cũng phải lo cho đƣợc. Nhƣ thế mới đúng là kiệm.

Việc đáng tiêu không tiêu là bủn xỉn, chứ không phải là kiệm. Nhƣ vậy, thực hành tiết kiệm tức là phòng, chống lãng phí. Đây là mối quan hệ biện chứng và xuyên suốt trong tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về phòng, chống lãng phí. 11 z Thứ ba, Hồ Chí Minh tiếp cận lãng phí dưới góc độ đạo đức, theo đó, lãng phí là biểu hiện của cái “Ác” đối nghịch với đạo đức cách mạng, là kẻ thù ngăn trở sự nghiệp cách mạng của nhân dân Việt Nam.

Sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong tƣ tƣởng Hồ Chí Minh là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Theo Ngƣời, nƣớc đƣợc độc lập mà dân không đƣợc hƣởng tự do, hạnh phúc thì độc lập ấy chẳng có nghĩa lý gì. Suy đến cùng, mục đích cách mạng của Hồ Chí Minh xuất phát từ con ngƣời và mục tiêu cao nhất cũng hƣớng đến con ngƣời. Cuộc đời của Hồ Chí Minh là cuộc đời của một con ngƣời hành động mà mọi hành động đều xuất phát từ nhân dân tức là toàn dân, là dân tộc.

Ngƣời hƣớng tới nhân dân, hòa trong nhân dân, hóa vào nhân dân, lấy sức mạnh từ lực lƣợng đoàn kết của nhân dân, mƣu sự bền vững từ khối đồng tâm nhất trí, đoàn kết, đồng thuận của muôn dân. Hồ Chí Minh xoay quanh chữ dân trong phát triển, trong sự hoàn thiện, hoàn hảo của con ngƣời và cuộc sống. Chính vì lẽ ấy, xã hội xã hội chủ nghĩa mà Hồ Chí Minh xây dựng đặt lợi ích của nhân dân lên tối thƣợng. “Mục đích của chủ nghĩa xã hội là gì? Nói một cách giản đơn và dễ hiểu là: Không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, trƣớc hết là nhân dân lao động” [64, tr.

“Không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân” là một đặc trƣng quan trọng, thậm chí đƣợc Hồ Chí Minh coi là quy luật kinh tế xã hội chủ nghĩa: “Quy luật cơ bản của kinh tế xã hội chủ nghĩa là thoả mãn những nhu cầu vật chất và văn hóa ngày càng cao của nhân dân lao động, trái ngƣợc hẳn với nền kinh tế của chủ nghĩa tƣ bản lũng đoạn, một nền kinh tế dựa vào sự bóc lột giai cấp công nhân ngày càng nặng nề, sự bần cùng hóa quần chúng lao động và sự cƣớp bóc các dân tộc bị nô dịch” [62, tr. Để thực hiện mục tiêu ấy “tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm” là phƣơng thức chủ yếu, đồng thời là nhiệm vụ trọng tâm bậc nhất. Gia tăng sản xuất, thực hành tiết kiệm thể hiện mối quan hệ biện chứng giữa Cần và Kiệm. Cần, Kiệm với Hồ Chí Minh không chỉ đơn thuần là cách thức lao động để tạo ra của cải vật chất dồi dào cho xã hội mà còn là đạo đức không thể thiếu trong xã hội mới.

Kiệm là tôn trọng sức lao động, mồ hôi và nƣớc mắt của nhân dân. Vì lẽ đó, lãng phí là trái ngƣợc với tiết kiệm, là trái với đạo đức. Muốn 12 z xây dựng chủ nghĩa xã hội thành công, mọi ngƣời cần có tinh thần làm chủ tốt, phải đề cao tinh thần trách nhiệm. Lãng phí là chƣa có tinh thần trách nhiệm, không quý trọng sức lao động, thời gian, của cải của chính mình và của xã hội.