Tổng quan luận án

Tên luận án: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay

Chuyên ngành: Chính trị học, chuyên ngành Công tác tư tưởng

Hướng tiếp cận: Hỗn hợp (kết hợp định tính và định lượng)

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Luận án xuất phát từ hai trục lập luận song song. Thứ nhất, tư tưởng Hồ Chí Minh được xác định là nền tảng tư tưởng của Đảng và tài sản tinh thần của dân tộc; đường lối của Đảng yêu cầu "làm cho tư tưởng, đạo đức, phong cách của Hồ Chí Minh thật sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của đời sống xã hội." Thứ hai, chủ nghĩa yêu nước được tác giả mô tả là "sợi chỉ đỏ xuyên suốt chiều dài lịch sử" và là "động lực nội sinh to lớn" của cộng đồng dân tộc, đặc biệt trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Thực trạng được tác giả nhận diện cho thấy một số hạn chế của công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên: một bộ phận cấp ủy, chính quyền chưa quan tâm đúng mức; đội ngũ trực tiếp làm nhiệm vụ giáo dục còn "thiếu và yếu"; chương trình, nội dung và phương thức giáo dục chưa theo kịp tình hình; tỷ lệ tập hợp thanh niên qua Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và Hội Liên hiệp Thanh niên còn thấp; một bộ phận thanh niên có biểu hiện suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, phai nhạt lý tưởng. Tác giả chỉ rõ nguyên nhân căn bản là "thiếu sự nghiên cứu một cách sâu sắc toàn diện những giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh để từ đó vận dụng phù hợp với tình hình thực tế hiện nay."

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu được tác giả xác định: trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận, phân tích và đánh giá thực trạng, luận án đề xuất các quan điểm và giải pháp nhằm tăng cường vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay.

Bốn nhiệm vụ cụ thể được đặt ra:

  1. Chỉ ra những vấn đề đã và chưa được nghiên cứu, xác định vấn đề cần tiếp tục tập trung.
  2. Làm rõ các khái niệm công cụ, nội dung và phương thức giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh; luận giải sự cần thiết của việc vận dụng đó.
  3. Phân tích các yếu tố tác động; làm rõ thành tựu, hạn chế và nguyên nhân; nêu những vấn đề đặt ra.
  4. Đề xuất quan điểm và giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác này trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay.

Phạm vi nội dung: Luận án không xem xét toàn bộ hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh mà chỉ vận dụng chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh và tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên vào việc xác định nội dung và phương thức giáo dục. Trong các yếu tố cấu thành công tác giáo dục (chủ thể, đối tượng, mục đích, nội dung, phương thức, cơ sở vật chất, hiệu quả), luận án chỉ tập trung vào nội dung và phương thức.

Phạm vi đối tượng: Ba nhóm thanh niên: thanh niên nông thôn, thanh niên công nhân và thanh niên học sinh, sinh viên.

Phạm vi không gian: 09 tỉnh, thành phố: Bắc Ninh, Hà Nội, Nam Định, Nghệ An, Nha Trang, Đắk Lắk, Bà Rịa – Vũng Tàu, Đồng Tháp, Sóc Trăng.

Phạm vi thời gian: Từ năm 2008 đến thời điểm nghiên cứu.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước được tác giả điểm lại

Tác giả phân loại các công trình liên quan theo ba nhóm lớn tương ứng với ba nhiệm vụ của luận án.

Nhóm 1 — Công trình về công tác tư tưởng và cơ sở lý luận: M. Kalinin trong Về giáo dục cộng sản chủ nghĩa nhấn mạnh phương pháp phát huy hiệu quả giáo dục đối với ý thức con người. I. Tơrốtchencô trong Giáo dục và quản lý — Sự phối hợp công tác tư tưởng coi hoạt động tư tưởng là một hình thức quản lý cần được nghiên cứu khoa học và tổng kết thực tiễn. Ban Tuyên huấn Trung Quốc trong Công tác tuyên truyền tư tưởng trong thời kỳ mới tổng hợp kinh nghiệm tuyên truyền, lý luận và truyền thông báo chí. Vũ Ngọc Am trong Đổi mới công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho cán bộ, đảng viên ở cơ sở trong giai đoạn hiện nay đề xuất nguyên tắc và tiêu chí đánh giá hiệu quả. Hoàng Chí Bảo trong Giá trị bền vững và sức sống của chủ nghĩa Mác – Lênin và chủ nghĩa xã hội khoa học phân tích đạo đức học và văn hóa học Hồ Chí Minh. Hồng Vinh và Đào Duy Quát trong Hồ Chí Minh với công tác tư tưởng tập hợp nghiên cứu về phát triển lý luận công tác tư tưởng của Hồ Chí Minh. Lương Khắc Hiếu (chủ biên) Nguyên lý công tác tư tưởng và Phạm Huy Kỳ (chủ biên) Lý luận và phương pháp nghiên cứu, giáo dục lý luận chính trị cung cấp khung lý luận về tuyên truyền và giáo dục lý luận. Tô Huy Rứa trong Một số vấn đề về công tác lý luận, tư tưởng và tổ chức của Đảng trong thời kỳ đổi mới tập hợp 70 bài viết phản ánh thực tiễn hơn 25 năm đổi mới. Lương Ngọc Vĩnh trong luận án Hiệu quả công tác giáo dục chính trị – tư tưởng trong học viên các học viện quân sự ở nước ta hiện nay đề xuất bốn nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục.

Nhóm 2 — Công trình về chủ nghĩa yêu nước và tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên: Lương Gia Ban trong Chủ nghĩa yêu nước trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa luận giải bản chất giai cấp công nhân của chủ nghĩa yêu nước xã hội chủ nghĩa. Nguyễn Mạnh Tường trong luận án tiến sĩ Chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh xác định đây là sự kết hợp chủ nghĩa Mác – Lênin với chủ nghĩa yêu nước truyền thống; thống nhất độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa quốc tế vô sản. Trần Xuân Trường trong Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh nhấn mạnh đây là sự tiếp nối truyền thống bốn nghìn năm được nâng lên trình độ mới. Bùi Đình Phong (chủ nhiệm) trong đề tài Chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh trong thời kỳ mở cửa, hội nhập quốc tế luận giải nội dung gồm: yêu cội nguồn lịch sử, lấy dân làm gốc, đại đoàn kết dân tộc, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ, thi đua yêu nước. C. Mác trong Bàn về thanh niên khẳng định vai trò thanh niên trong kế thừa thành tựu cách mạng; Lênin chỉ rõ phải tập hợp thanh niên thành tổ chức độc lập dưới sự lãnh đạo tư tưởng của Đảng. Xukhômlinxk trong Giáo dục con người chân chính như thế nào phân tích phẩm chất con người lý tưởng. Đoàn Nam Đàn trong luận án Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục – đào tạo thanh niên ở nước ta hiện nay trình bày hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về nội dung giáo dục (lý tưởng, đạo đức, văn hóa, sức khỏe) và phương châm giáo dục. Song Thành trong Hồ Chí Minh, nhà tư tưởng lỗi lạc khái quát tư tưởng về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau.

Nhóm 3 — Công trình về thực trạng và giải pháp: Đỗ Ngọc Hà trong bài Một số nét tâm lý đặc trưng về định hướng giá trị của thanh niên hiện nay rút ra nhận xét từ nghiên cứu trên 1.700 đối tượng thanh niên. Nghiêm Đình Vỳ trong Giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ hiện nay nêu các hạn chế trong nhận thức và lối sống của thanh, thiếu niên. Trần Văn Hải (chủ nhiệm) trong đề tài Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên và việc vận dụng trong thực tiễn cách mạng hiện nay đề xuất bảy giải pháp. Nguyễn Sỹ Quyết Tâm trong luận án Giáo dục tinh thần yêu nước xã hội chủ nghĩa cho học sinh trung học phổ thông ở miền Đông Nam Bộ hiện nay đề xuất các nhóm giải pháp theo nội dung, hình thức và cơ chế tổ chức. Phạm Hồng Chương (chủ nhiệm) trong đề tài Phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên xây dựng các giải pháp qua nhà trường, gia đình, hệ thống chính trị và truyền thông.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Tác giả xác định ba khoảng trống chính: (1) chưa có công trình nào đề cập đến cơ sở lý luận của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên một cách hệ thống; (2) chưa có công trình khảo sát thực trạng vận dụng này trong phạm vi cả nước; (3) chưa có công trình đề xuất quan điểm và giải pháp tăng cường vận dụng trong thời gian tới từ góc tiếp cận công tác tư tưởng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết

Luận án dựa trên các nguyên lý của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về thanh niên và công tác giáo dục thanh niên. Phương pháp luận chủ đạo là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.

Các khái niệm công cụ chính được luận án xác lập gồm: chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh (sự kết hợp chặt chẽ giữa tình cảm yêu nước nhiệt thành với hệ thống lý luận về tinh thần yêu nước, với ba đặc trưng: thống nhất lập trường dân tộc với lập trường giai cấp công nhân; độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; chủ nghĩa yêu nước kết hợp với chủ nghĩa quốc tế vô sản); tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau (hệ thống quan điểm về sự cần thiết, nội dung, phương pháp, hình thức giáo dục, bồi dưỡng thế hệ trẻ — theo Từ điển Hồ Chí Minh học); thanh niên Việt Nam (theo Luật Thanh niên năm 2005: công dân Việt Nam từ 16 đến 30 tuổi); vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên (áp dụng những giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh vào hoạt động giáo dục có tính hệ thống, có chủ đích của Đảng và Nhà nước nhằm hình thành tình yêu, lòng trung thành và ý thức phục vụ Tổ quốc cho thanh niên); nội dung giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh (gồm: bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ; trung thành với lý tưởng cách mạng của Đảng; đoàn kết; ra sức học tập, hăng hái lao động và tôn trọng pháp luật; tiên phong, xung kích trong mọi phong trào hành động cách mạng); phương thức giáo dục (phương pháp và hình thức giáo dục thanh niên trong tư tưởng Hồ Chí Minh).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng tổ hợp các phương pháp:

  • Phương pháp định tính: Mô tả, phân tích khái niệm; phương pháp diễn dịch để hình thành khung lý thuyết (Chương 1); phương pháp hệ thống – cấu trúc để hệ thống hóa và khái quát hóa vấn đề lý luận.
  • Phương pháp định lượng: Điều tra xã hội học để xem xét và đánh giá thực trạng, lượng hóa một số vấn đề nghiên cứu (Chương 2).
  • Phương pháp phân tích và tổng hợp, lịch sử và lô-gích: Sử dụng trong tổng quan tình hình nghiên cứu và đề xuất giải pháp (Chương 3).
  • Phương pháp quy nạp: Từ dữ liệu thực tế khái quát hóa thành nhận định và kết luận.
  • Phương pháp phỏng vấn chuyên gia.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

Điều tra được tiến hành theo bốn loại phiếu hỏi: phiếu hỏi dành cho cán bộ Đảng, chính quyền, đoàn thể; phiếu hỏi dành cho thanh niên; phiếu hỏi dành cho thanh niên học sinh trung học phổ thông; phiếu hỏi dành cho giáo viên, giảng viên. Kết quả phiếu được xử lý và sử dụng trong Chương 2 và Chương 3. Ngoài ra, phương pháp nghiên cứu tài liệu được dùng để thu thập và phân tích tư liệu liên quan.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay — Một số vấn đề lý luận

Chương này tập trung xây dựng khung lý thuyết và hệ thống khái niệm công cụ.

Phần 1.1 xác lập và phân biệt các khái niệm cơ bản: chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên, thanh niên Việt Nam, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước. Tác giả đối chiếu các định nghĩa từ Từ điển Tiếng Việt, Từ điển Bách khoa Việt Nam, Từ điển Hồ Chí Minh học và các công trình nghiên cứu (Trần Xuân Trường, Nguyễn Mạnh Tường, Bùi Đình Phong) để đưa ra cách hiểu thống nhất được sử dụng trong luận án.

Phần 1.2 trình bày ba đặc trưng cơ bản của chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh: (1) lập trường dân tộc thống nhất với lập trường giai cấp công nhân — theo đó độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ giải phóng giai cấp gắn với giải phóng dân tộc; (2) độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội — nước độc lập nhưng dân phải được hưởng hạnh phúc, tự do, và chỉ có chủ nghĩa xã hội mới đảm bảo điều đó; (3) chủ nghĩa yêu nước kết hợp với chủ nghĩa quốc tế vô sản — được Hồ Chí Minh khẳng định từ năm 1924 "Nhất định chủ nghĩa dân tộc ấy sẽ biến thành chủ nghĩa quốc tế," "Tinh thần yêu nước chân chính khác hẳn với tinh thần vị quốc… nó là một bộ phận của tinh thần quốc tế."

Về tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên, chương trình bày năm nội dung giáo dục: (i) giáo dục lòng yêu Tổ quốc, yêu nhân dân và yêu chủ nghĩa xã hội; (ii) giáo dục đạo đức cách mạng và chí khí cách mạng — "đạo đức là gốc"; (iii) giáo dục tinh thần yêu lao động, yêu khoa học và tôn trọng kỷ luật — "muốn thật thà yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu chủ nghĩa xã hội thì phải yêu lao động"; (iv) giáo dục tinh thần đoàn kết — "Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết. Thành công, thành công, đại thành công"; (v) giáo dục sức khỏe và thẩm mỹ — "Mỗi một người dân yếu ớt tức là cả nước yếu ớt, mỗi một người dân mạnh khỏe tức là cả nước mạnh khỏe."

Phần 1.3 luận giải sự cần thiết của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên.

Chương 2: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay — Thực trạng và những vấn đề đặt ra

Chương sử dụng chủ yếu dữ liệu từ điều tra xã hội học và số liệu biểu đồ để đánh giá thực trạng.

Phần 2.1 phân tích các yếu tố tác động đến việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên hiện nay.

Phần 2.2 trình bày thực trạng thông qua dữ liệu khảo sát, thể hiện tại các biểu đồ:

Biểu đồ Nội dung
Biểu đồ 2.1 Đánh giá của thanh niên về nội dung giáo dục chủ nghĩa yêu nước trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh
Biểu đồ 2.2 Tương quan giữa phương pháp giảng dạy truyền thống và phương pháp giảng dạy tích cực với hiệu quả giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên
Biểu đồ 2.3 Mức độ hiệu quả của công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước thông qua các tổ chức chính trị – xã hội
Biểu đồ 2.4 Ý kiến của thanh niên về vấn đề chủ quyền đất nước
Biểu đồ 2.5 Tình hình phạm tội trẻ
Biểu đồ 3.1 Nhận thức về việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên
Biểu đồ 3.2 Mức độ nhiệt tình, trách nhiệm, đạo đức, lối sống của đội ngũ trực tiếp làm nhiệm vụ giáo dục (đánh giá của thanh niên)

Thực trạng thành tựu bao gồm: các cấp ủy đảng đã lãnh đạo hệ thống chính trị thực hiện tốt hơn công tác giáo dục; chất lượng đội ngũ cán bộ giáo dục được nâng cao; chương trình, nội dung, phương thức giáo dục luôn được đổi mới; thanh niên có sự tương tác tích cực với lực lượng giáo dục.

Thực trạng hạn chế bao gồm: một số cấp ủy chưa quan tâm đúng mức; đội ngũ trực tiếp làm nhiệm vụ vẫn còn "thiếu và yếu"; khả năng chi phối của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và Hội Liên hiệp Thanh niên chưa sâu rộng; tỷ lệ tập hợp thanh niên thấp; cơ sở vật chất chưa được đầu tư đúng mức; môi trường văn hóa còn nhiều yếu tố chưa lành mạnh.

Phần 2.3 nêu những vấn đề đặt ra đối với việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên hiện nay, trong đó tác giả chỉ ra "những mâu thuẫn của thực trạng" — đây được xem là một trong những đóng góp mới về mặt khoa học của luận án.

Chương 3: Quan điểm và giải pháp tăng cường vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam trong thời gian tới

Phần 3.1 trình bày hệ thống quan điểm chỉ đạo tăng cường vận dụng, được xây dựng dựa trên đường lối của Đảng và phân tích từ Chương 1 – 2.

Phần 3.2 đề xuất các giải pháp chủ yếu. Kết quả xử lý phiếu khảo sát (trong đó có Biểu đồ 3.1 và Biểu đồ 3.2) được sử dụng làm căn cứ thực tiễn cho các đề xuất. Chương tích hợp phương pháp phân tích, tổng hợp, lịch sử và lô-gích để xây dựng luận cứ cho từng giải pháp.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự nêu ba đóng góp mới về mặt khoa học:

  1. Làm rõ nội dung và phương thức giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh — đây là vấn đề chưa được các công trình trước đề cập đầy đủ và hệ thống.
  2. Chỉ ra những mâu thuẫn của thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay.
  3. Đề xuất quan điểm và giải pháp nhằm tăng cường vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên trong thời gian tới.

Về ý nghĩa lý luận, luận án góp phần làm cơ sở lý luận cho công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam trong thời gian tới và góp phần khẳng định vai trò nền tảng của tư tưởng Hồ Chí Minh trong đời sống tinh thần xã hội.

Về ý nghĩa thực tiễn, luận án góp phần tăng cường công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên và cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng – văn hóa; đồng thời có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu, giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh và công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Văn bản luận án không nêu rõ phần hạn chế riêng. Tuy nhiên, từ phạm vi nghiên cứu được tác giả giới hạn, có thể ghi nhận một số giới hạn thực tế:

  • Luận án không khảo sát toàn bộ các nhóm thanh niên (bỏ qua thanh niên dân tộc thiểu số, thanh niên tôn giáo, thanh niên đô thị nói chung, thanh niên lực lượng vũ trang), do đó kết quả không phản ánh đầy đủ tính đa dạng của đối tượng.
  • Luận án chỉ tập trung vào nội dung và phương thức giáo dục, không phân tích toàn diện các yếu tố còn lại (chủ thể, cơ sở vật chất, hiệu quả tổng thể) của công tác giáo dục.
  • Phạm vi không gian giới hạn ở 09 tỉnh, thành phố (chưa bao quát toàn quốc theo nghĩa thống kê đại diện).
  • Luận án không xem xét toàn bộ hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh mà chỉ vận dụng hai bộ phận (chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh và tư tưởng về giáo dục thanh niên), nên còn dư địa để tiếp tục khai thác các chiều cạnh khác của tư tưởng Hồ Chí Minh trong giáo dục thanh niên.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo cho các nhóm đối tượng sau:

Nghiên cứu sinh và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực Chính trị học, Công tác tư tưởng, Hồ Chí Minh học: Phần tổng quan tình hình nghiên cứu (phân loại công trình theo ba nhóm vấn đề) và Chương 1 (hệ thống hóa khái niệm từ nhiều nguồn tư liệu) có giá trị tham khảo về cách xây dựng khung lý luận cho các luận án liên quan.

Giảng viên và giáo viên giảng dạy môn Tư tưởng Hồ Chí Minh, Giáo dục chính trị và các môn khoa học Mác – Lênin: Phần phân tích năm nội dung giáo dục thanh niên theo tư tưởng Hồ Chí Minh (Chương 1) và hệ thống trích dẫn từ các tác phẩm gốc của Hồ Chí Minh cung cấp nguồn tư liệu có thể tích hợp vào bài giảng.

Cán bộ làm công tác Đoàn, Hội và hoạt động thanh niên: Chương 2 (thực trạng, phân tích biểu đồ điều tra xã hội học) và Chương 3 (quan điểm và giải pháp) có thể tham khảo cho việc đánh giá và cải thiện phương thức giáo dục tại địa phương, cơ sở.

Người làm chính sách trong lĩnh vực giáo dục thanh niên, tuyên giáo và xây dựng Đảng: Hệ thống quan điểm và giải pháp tại Chương 3 cung cấp luận cứ có thể tích hợp vào các văn kiện, nghị quyết về công tác thanh niên và giáo dục chính trị – tư tưởng.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa "vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên" như thế nào?

Theo luận án, đây là áp dụng những giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh vào hoạt động giáo dục có tính hệ thống, có chủ đích của Đảng và Nhà nước nhằm hình thành những phẩm chất tốt đẹp cho thanh niên, đó là tình yêu, lòng trung thành và ý thức phục vụ Tổ quốc. Cụ thể hơn, trong phạm vi nghiên cứu của luận án, đây là vận dụng chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh và tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên vào việc xác định nội dung và phương thức giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay.

2. Luận án xác định những đặc trưng cơ bản nào của chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh?

Luận án nêu ba đặc trưng: (1) lập trường dân tộc thống nhất với lập trường giai cấp công nhân — nhiệm vụ giải phóng dân tộc gắn với giải phóng giai cấp; (2) độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội — theo Hồ Chí Minh, nước độc lập mà dân không được hưởng hạnh phúc tự do thì "độc lập đó chẳng có nghĩa lý gì"; (3) chủ nghĩa yêu nước kết hợp với chủ nghĩa quốc tế vô sản — Hồ Chí Minh khẳng định từ năm 1924: "Tinh thần yêu nước chân chính khác hẳn với tinh thần vị quốc… nó là một bộ phận của tinh thần quốc tế."

3. Luận án điều tra những nhóm đối tượng nào và sử dụng công cụ gì để thu thập dữ liệu?

Điều tra xã hội học được tiến hành tại 09 tỉnh, thành phố theo bốn loại phiếu hỏi: phiếu dành cho cán bộ Đảng, chính quyền, đoàn thể; phiếu dành cho thanh niên; phiếu dành cho thanh niên học sinh trung học phổ thông; và phiếu dành cho giáo viên, giảng viên. Ba nhóm thanh niên được khảo sát là thanh niên nông thôn, thanh niên công nhân và thanh niên học sinh, sinh viên. Kết quả xử lý phiếu được trình bày thông qua các biểu đồ tại Chương 2 và Chương 3.

4. Các công trình nghiên cứu trước để lại những khoảng trống cụ thể nào mà luận án này nhận diện?

Tác giả chỉ ra ba khoảng trống: (1) chưa có công trình nào đề cập đến cơ sở lý luận của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên; (2) chưa có công trình nghiên cứu thực trạng vận dụng này trong phạm vi cả nước; (3) chưa có công trình đề xuất quan điểm và giải pháp nhằm tăng cường vận dụng trong thời gian tới. Tác giả nhận định: "Cho đến nay vẫn chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu một cách có hệ thống và đầy đủ về việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên."

5. Luận án giới hạn nội dung giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên ở những nội dung cụ thể nào?

Theo luận án, nội dung giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh gồm năm nội dung: (1) bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; (2) trung thành với lý tưởng cách mạng của Đảng; (3) đoàn kết; (4) ra sức học tập, hăng hái lao động và tôn trọng pháp luật; (5) tiên phong, xung kích trong mọi phong trào hành động cách mạng. Các nội dung này được xác định dựa trên đặc trưng của chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh và nội dung giáo dục thanh niên trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên.

Kết luận

Luận án tiến sĩ Chính trị học, chuyên ngành Công tác tư tưởng này nghiên cứu việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam theo hướng tiếp cận hỗn hợp, kết hợp phân tích lý luận với điều tra xã hội học tại 09 tỉnh, thành phố và ba nhóm thanh niên trong giai đoạn từ 2008 đến thời điểm nghiên cứu. Luận án xác lập hệ thống khái niệm công cụ cho lĩnh vực còn thiếu nghiên cứu hệ thống, trình bày thực trạng qua dữ liệu điều tra và hệ biểu đồ, đồng thời chỉ ra những mâu thuẫn nội tại trong việc triển khai công tác này. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất quan điểm và giải pháp tăng cường vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh, hướng tới xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam giàu lòng yêu nước, kiên định lý tưởng và có năng lực hội nhập quốc tế. Công trình có giá trị tham khảo cho giới nghiên cứu, giảng dạy và cán bộ làm công tác tư tưởng, thanh niên ở các cấp.