phần mở đầu, tổng quan tình hình nghiên cứu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án gồm 3 chƣơng, 8 tiết. 9 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN I. Các công trình nghiên cứu liên quan đến cơ sở lý luận của việc vận dụng tƣ tƣởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nƣớc cho thanh niên Việt Nam hiện nay I. Các công trình nghiên cứu về công tác tư tưởng M.Kalinin, tác giả cuốn Về giáo dục cộng sản chủ nghĩa [37] nhấn mạnh một trong những phƣơng pháp giáo dục chủ nghĩa cộng sản quan trọng là sử dụng và phát huy hiệu quả vai trò của giáo dục đối với ý thức con ngƣời.
Theo tác giả, giáo dục và bồi dƣỡng những phẩm chất cao quí đó là một yếu tố hết sức quan trọng trong sự nghiệp giáo dục chủ nghĩa cộng sản; cần phải đến với từng ngƣời, đánh giá họ, làm nổi bật những mặt tốt của họ bởi vì không thể chỉ giáo dục dựa trên mặt tiêu cực. Trong cuốn Giáo dục và quản lý - Sự phối hợp công tác tư tưởng [88], tác giả I.Tơrốtchencô đã làm rõ sự lãnh đạo của Đảng nói chung, coi đó là hình thức quản lý một cách có ý thức sự phát triển xã hội, còn việc quản lý quá trình tƣ tƣởng là một bộ phận hợp thành không thể tách rời của sự lãnh đạo của Đảng. Theo quan điểm đó, hoạt động tƣ tƣởng là một hình thức quản lý, có nội dung phong phú đa diện và những khía cạnh khác nhau, cần đƣợc rọi sáng bằng nghiên cứu khoa học và tổng kết kinh nghiệm từ thực tiễn. Hoạt động tƣ tƣởng giải quyết nhiệm vụ tuyên truyền và hình thành ý thức mới, hoàn thiện tƣ cách đạo đức của con ngƣời Xô-viết.
Trong cuốn Công tác tuyên truyền tư tưởng trong thời kỳ mới [8] của Ban Tuyên huấn Trung Quốc, với những luận cứ hết sức chặt chẽ và súc tích, các tác giả trình bày một loạt những vấn đề quan trọng liên quan đến công tác tuyên truyền, công tác lý luận, công tác truyền thông báo chí, công tác văn học nghệ thuật, công tác xuất bản, công tác điều tra, nghiên cứu thông tin,. Các tác giả 10 không những cung cấp kinh nghiệm, thao tác, kỹ năng công tác tuyền truyền tƣ tƣởng của Đảng Cộng sản Trung Quốc mà còn khái quát đƣợc vị trí, vai trò của nhiệm vụ công tác lý luận, tƣ tƣởng, văn hóa chính trị của Đảng. Trong cuốn Đổi mới công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho cán bộ, đảng viên ở cơ sở của trong giai đoạn hiện nay [1], tác giả Vũ Ngọc Am làm rõ vai trò của công tác giáo dục chính trị tƣ tƣởng với việc nâng cao tính tự giác cách mạng cho cán bộ, đảng viên; làm rõ khái niệm và mối quan hệ giữa công tác giáo dục chính trị tƣ tƣởng với các lĩnh vực khác của công tác tƣ tƣởng. Tác giả đƣa ra những nguyên tắc, tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác giáo dục chính trị tƣ tƣởng ở cơ sở từ đó đề xuất những giải pháp đúng đắn nhằm nâng cao chất lƣợng và hiệu quả, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của cách mạng Việt Nam trong thời kỳ mới, góp phần làm thất bại chiến lƣợc “diễn biến hoà bình” của các thế lực thù địch.
Trong cuốn Giá trị bền vững và sức sống của chủ nghĩa Mác - Lênin và chủ nghĩa xã hội khoa học [4], tác giả Hoàng Chí Bảo trình bày một cách có hệ thống những tinh túy của chủ nghĩa Mác - Lênin về chủ nghĩa xã hội khoa học. Theo tác giả, Hồ Chí Minh không chỉ vận dụng sáng tạo mà còn phát triển những vấn đề cơ bản của cách mạng dân tộc dân chủ tiến lên cách mạng xã hội chủ nghĩa. Đó là vấn đề độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, độc lập - tự do - hạnh phúc của nhân dân Việt Nam. Trong những sáng tạo của Hồ Chí Minh về lý luận chủ nghĩa xã hội, Ngƣời đã để lại những dấu ấn đặc sắc khi tiếp cận chủ nghĩa xã hội từ phƣơng diện đạo đức và văn hóa.
Đạo đức học Hồ Chí Minh là đạo đức học cách mạng, là bảo đảm đạo đức cho uy tín, thanh danh, bản lĩnh của Đảng và cho sự bền vững của chế độ. Văn hóa học Hồ Chí Minh là văn hóa vì sự phát triển và đổi mới, văn hóa không ở bên ngoài mà ở bên trong kinh tế và chính trị, văn hóa có sức mạnh chống lại mọi thứ phù hoa, xa xỉ để bảo vệ quyền lợi và hạnh phúc của nhân dân. 11 Cuốn Hồ Chí Minh với công tác tư tưởng [103] của Hồng Vinh và Đào Duy Quát, là tập hợp các bài nghiên cứu của các tác giả về các vấn đề phát triển về lý luận công tác tƣ tƣởng của Hồ Chí Minh, về các lĩnh vực của công tác tƣ tƣởng (nghiên cứu, giáo dục lý luận, tuyên truyền, cổ động); báo chí; công tác tƣ tƣởng trong các tầng lớp xã hội khác nhau; phƣơng pháp và nghệ thuật làm công tác tƣ tƣởng; phát huy di sản tƣ tƣởng của Hồ Chí Minh vào công tác tƣ tƣởng trong giai đoạn hiện nay. Trong bộ sách Nguyên lý công tác tư tưởng do Lƣơng Khắc Hiếu làm chủ biên [31], các tác giả khái quát những vấn đề chung về công tác tuyên truyền, đặc biệt đề cập đến những quan điểm có tính nguyên tắc đổi mới công tác tuyên truyền và phƣơng hƣớng cơ bản đổi mới công tác tuyên truyền hiện nay.
Đây là “công cụ'' rất quý cho ngƣời học, ngƣời đọc muốn tìm hiểu, nghiên cứu và tham gia hoạt động trong lĩnh vực tƣ tƣởng. Trong cuốn Lý luận và phương pháp nghiên cứu, giáo dục lý luận chính trị do Phạm Huy Kỳ làm chủ biên [41], với mục đích góp phần nâng cao tính khoa học, chất lƣợng và hiệu quả công tác nghiên cứu và giáo dục lý luận chính trị của Đảng ta, tác giả trình bày một số vấn đề lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu, giáo dục lý luận chính trị; các phƣơng pháp giảng dạy lý luận chính trị - một hoạt động quan trọng và thƣờng xuyên trong công tác giáo dục lý luận chính trị của Đảng ta. Cuốn Một số vấn đề về công tác lý luận, tư tưởng và tổ chức của Đảng trong thời kỳ đổi mới của Tô Huy Rứa [77] là tập hợp 70 bài viết và bài nói của tác giả. Các bài viết đó đã phản ánh thực tiễn tình hình đất nƣớc trong hơn 25 năm tiến hành công cuộc đổi mới do Đảng khởi xƣớng và lãnh đạo.
Bên cạnh việc phân tích các thành tựu đã đạt đƣợc, một số lĩnh vực đã đƣợc làm sáng tỏ hơn về mặt lý luận, tác giả đã làm rõ những hạn chế và các vấn đề đặt ra của công tác lý luận, tƣ tƣởng và tổ chức của Đảng hiện nay, đồng thời chỉ ra phƣơng hƣớng, các giải pháp nhằm tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về công 12 tác xây dựng Đảng, đẩy mạnh công tác lý luận, tƣ tƣởng của Đảng trong tình hình mới; đồng thời, nhấn mạnh công tác lý luận, tƣ tƣởng của Đảng phải tiếp tục đẩy mạnh đổi mới tƣ duy, nâng cao nhận thức,… góp phần tiếp tục bảo vệ và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, bảo vệ mục tiêu của chủ nghĩa xã hội và đƣa sự nghiệp đổi mới tới thắng lợi. Lƣơng Ngọc Vĩnh, tác giả luận án Hiệu quả công tác giáo dục chính trị - tư tưởng trong học viên các học viện quân sự ở nước ta hiện nay [104] đã luận giải, làm sáng rõ cấu trúc và bản chất của hiệu quả là sự tƣơng quan giữa kết quả với mục đích và nguồn lực; bổ sung, hoàn thiện hệ thống tiêu chí, phƣơng pháp, hình thức đánh giá hiệu quả công tác giáo dục chính trị - tƣ tƣởng; nêu ra đƣợc những vấn đề cần giải quyết và đề xuất 4 nhóm giải pháp theo hƣớng huy động tối đa tiềm năng của các học viện quân sự một cách hợp lý để nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị - tƣ tƣởng. Các công trình nghiên cứu về chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh và tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên Trong cuốn Chủ nghĩa yêu nước trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tác giả Lƣơng Gia Ban cho rằng chủ nghĩa yêu nƣớc xã hội chủ nghĩa là sự thống nhất lòng yêu Tổ quốc và lòng yêu chủ nghĩa xã hội, là ý thức chiến thắng nghèo nàn lạc hậu, ý thức đấu tranh xóa bỏ áp bức bóc lột vƣơn tới sự công bằng xã hội, bình đẳng dân tộc trong Tổ quốc phồn thịnh, v. Chủ nghĩa yêu nƣớc xã hội chủ nghĩa có một bản chất duy nhất, đó là bản chất giai cấp công nhân hiện đại, với sứ mệnh cao quý là thủ tiêu chủ nghĩa tƣ bản và từng bƣớc xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.
Chủ nghĩa yêu nƣớc đó là sự kết tinh cao nhất của bản chất và truyền thống dân tộc đƣợc thấm nhuần sâu sắc và triệt để bản chất quốc tế của giai cấp công nhân, thấu suốt các quy luật phát triển khách quan của lịch sử và xu thế của thời đại [2]. 13 Trong luận án tiến sĩ Chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh, Nguyễn Mạnh Tƣờng cho rằng nội dung cơ bản của chủ nghĩa yêu nƣớc truyền thống là: Yêu quê hƣơng, xứ sở và sự gắn bó, cố kết cộng động; có sự khẳng định lịch sử riêng và bản sắc văn hóa riêng của dân tộc, khẳng định về độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia và sự bình đẳng của nƣớc ta, vua ta đối với phƣơng Bắc và các vua phƣơng Bắc; khẳng định tính chính nghĩa của những cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc và quyết tâm đánh đuổi kẻ thù, bảo vệ độc lập và sự toàn vẹn lãnh thổ; có tƣ tƣởng coi trọng vai trò của nhân dân và thân dân trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Chủ nghĩa yêu nƣớc Hồ Chí Minh là sự kết hợp chủ nghĩa Mác - Lênin với chủ nghĩa yêu nƣớc truyền thống; thống nhất độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội; thống nhất chủ nghĩa yêu nƣớc với chủ nghĩa quốc tế vô sản [99]. Trần Xuân Trƣờng, tác giả cuốn Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh cho rằng chủ nghĩa yêu nƣớc thời đại Hồ Chí Minh có nội hàm đậm nét của một hệ tƣ tƣởng, của một lý luận và đƣờng lối cứu nƣớc theo lập trƣờng của giai cấp công nhân, của chủ nghĩa Mác - Lênin, đó là chủ nghĩa yêu nƣớc xã hội chủ nghĩa.