Chương 1 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC THANH NIÊN 1.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về thanh niên và công tác giáo dục thanh niên.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về thanh niên Với Hồ Chí Minh khi nói về thanh niên, đó là: thanh niên là rường cột của đất nước, tương lai của dân tộc và hạnh phúc của mỗi gia đình. Điều dễ nhận thấy là mỗi lần nói, viết về thanh niên Hồ Chí Minh thường viết rất ngắn gọn, đơn giản, nhưng rất sâu sắc, mục đích là làm cho mọi thanh niên đều có thể hiểu được và qua đó thấy được trách nhiệm của mình để tham gia vào công cuộc xây dựng đất nước. Trong thư gửi thanh niên và nhi đồng toàn quốc nhân dịp Tết Nguyên Đán năm 1946, Hồ Chí Minh viết: “Một năm khởi đầu từ mùa xuân. Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ.
Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội” [40, tr. Ở đây, Hồ Chí Minh đã chỉ ra tuổi thanh niên là thời kỳ đẹp nhất, sống động nhất, như mùa xuân trăm hoa đua nở, tràn đầy nhựa sống. Đó là hình ảnh nói lên sức trẻ có thể đào núi, lấp biển, mà cả dân tộc và xã hội luôn kỳ vọng, tin yêu. Như vậy, khi nói về thanh niên Hồ Chí Minh đều cho rằng: thanh niên là một lực lượng còn trẻ, có sức khỏe, năng động, sáng tạo, giàu nghị lực, có lý tưởng cao đẹp, là lực lượng có thể đảm trách và hoàn thành tốt các nhiệm vụ khó khăn, nặng nề khi cách mạng giao phó.
Quan niệm của Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò và công tác giáo dục thanh niên Nhìn nhận và đánh giá đúng thanh niên, trước hết phải xác định vị trí của thanh niên trong xã hội và vai trò của nó trong tiến trình phát triển xã hội. Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, có tác dụng chỉ đạo và định 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hướng cho công tác giáo dục đào tạo thanh niên, giúp họ khắc phục những mặt yếu của mình và chuẩn bị hành trang để bước vào đời. Khi đánh giá về vị trí, vai trò của thanh niên trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc, Hồ Chí Minh cho rằng: Thanh niên là một bộ phận quan trọng của dân tộc, là người chủ tương lai của đất nước. Thanh niên là lực lượng xung kích của cách mạng, là cánh tay đắc lực, đội hậu bị tin cậy của Đảng.
Hồ Chí Minh không những coi thanh niên là người kế tục và phát triển thành tựu của các thế hệ đi trước mà còn xác định rõ vai trò của thanh niên là người có trách nhiệm chăm lo, dìu dắt các em thiếu niên, nhi đồng: “thanh niên là người tiếp sức cách mạng cho thế hệ thanh niên già, đồng thời là người phụ trách, dìu dắt thế hệ thanh niên tương lai - tức các cháu thiếu niên nhi đồng” [46, tr. Đánh giá cao vai trò vị trí của thanh niên, nhưng Hồ Chí Minh không đánh giá chung chung mà luôn gắn thanh niên với dân tộc, với giai cấp công nhân, nhân dân lao động và với Đảng Cộng sản Việt Nam. Người thường xuyên quan tâm giáo dục, tổ chức, hướng dẫn để thanh niên làm tốt vai trò đặc biệt của mình. Hồ Chí Minh khẳng định “phẩm chất của thanh niên là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khó, có chí tiến thủ” [47, tr.
498], nhưng Hồ Chí Minh cũng không quên chỉ ra những khuyết điểm của thanh niên như bệnh chủ quan, tự mãn, ham chuộng hình thức, thiếu thực tế, anh hùng rơm. Vì thế, để xứng đáng là người chủ tương lai của đất nước, thanh niên “cần phải hăng hái tham gia kháng chiến. rèn luyện mình thành chiến sỹ kiên quyết, gan góc, không sợ nguy hiểm, không sợ khó khăn, yêu lao động, kính trọng của công, chống quan liêu tham ô lãng phí. Phải yêu Tổ quốc, dũng cảm hy sinh cho Tổ quốc.
Phải gắn yêu nước chân chính với quốc tế vô sản chân chính. Thật thà trung thành với nhân dân, với Đảng, với Chính phủ” 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. “Thanh niên phải đoàn kết chặt chẽ, phấn đấu anh dũng, vượt khó khăn, thi đua giúp sức vào sự nghiệp xây dựng nước nhà” [41, tr. “Thanh niên phải có chí tự động, tự cường, tự lập.
có khí khái làm việc, không ham địa vị, ham tiến bộ, ham học hỏi, đã làm gì thì làm đến nơi đến chốn” [41, tr. Hồ Chí Minh khuyên thanh niên: “Không có việc gì khó, chỉ sợ lòng không bền. Đào núi và lấp biển, quyết chí ắt làm nên” [42, tr. Người dạy thanh niên phải kiên quyết làm bằng được những điều sau: “a) Các sự hy sinh khó nhọc thì mình làm trước người ta, còn sự sung sướng thanh nhàn thì mình nhường người ta hưởng trước (tiên thiên hạ ưu, hậu thiên hạ lạc).
b) Các việc đáng làm, thì khó mấy cũng cố chịu quyết tâm làm cho kỳ được. c) Ham làm những việc ích quốc lợi dân, Không ham địa vị và công danh phú quý. d) Đem lòng chí công vô tư mà đối với người, đối với việc. e) Quyết tâm làm gương về mọi mặt: siêng năng, tiết kiệm, trong sạch.
f) Chớ kiêu ngạo, tự mãn, tự túc. Nói ít làm nhiều, thân ái đoàn kết. Đặc biệt, Hồ Chí Minh luôn đặt niềm tin và mong đợi ở thanh niên. Người đưa ra dự báo hết sức đúng đắn mà nay đã trở thành hiện thực: “Với một thế hệ thanh niên hăng hái kiên cường, chúng ta nhất định thành công trong sự nghiệp bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước” [40, tr.
Những quan điểm trên của Hồ Chí Minh về thanh niên cho chúng ta phương pháp luận trong đánh giá thanh niên là: Cần hiểu đúng lớp trẻ; Coi họ là những người đang trưởng thành có nhiều mâu thuẫn trong quá trình đang lớn lên; họ năng động, sôi nổi với những diễn biến tâm sinh lý phức tạp, thích tự do nhưng cũng thích khám phá thế giới quanh mình; Gắn họ với hoàn cảnh lịch sử cụ thể. Phải nắm được những nhu cầu lợi ích nào mà thanh niên đang quan tâm. Phải tin yêu lớp trẻ. Trên cơ sở nhìn nhận vai trò quyết định của thanh niên đối với sự nghiệp cách mạng và tương lai của dân tộc, đất nước, Hồ Chí Minh đã dành 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sự quan tâm đặc biệt đến công tác thanh niên.
Chính Hồ Chí Minh đã sáng lập, rèn luyện Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh. Sau khi giành được chính quyền, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lãnh đạo Nhà nước đề ra các chính sách thanh niên phù hợp với từng thời kỳ cách mạng, đặc biệt là về mặt giáo dục, đào tạo. Công tác thanh niên mà cơ bản là đào tạo, giáo dục, phát huy thanh niên theo Hồ Chí Minh là quá trình tác động đồng bộ của các chủ thể từ gia đình, đoàn thể, xã hội cho đến các cấp ủy đảng và chính quyèn. Hồ Chí Minh đưa ra luận điểm nổi tiếng: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người” [36, tr.
Trước lúc đi xa, trong Di chúc để lại cho Đảng và dân tộc, Hồ Chí Minh còn căn dặn: “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là việc rất quan trọng và rất cần thiết” [ 47, tr. Nội dung bao quát của công tác thanh niên của Chủ tịch Hồ Chí Minh là hình thành “lớp người kế thừa xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng” vừa chuyên” [47, tr. “Hồng” theo tư tưởng của Hồ Chí Minh là “quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng. Đó là “điều chủ chốt nhất”; còn “chuyên” là trình độ chính trị, văn hóa, khoa học, kỹ thuật và quân sự.
Tầm quan trọng của việc giáo dục – đào tạo thanh niên cho sự nghiệp cách mạng: Khi đề cập tới vấn đề giáo dục thanh niên, trong tất cả các bài nói và bài viết Hồ Chí Minh chưa đưa ra một khái niệm cụ thể nào về giáo dục thanh niên. Ta biết đến khái niệm giáo dục, đó là: “Giáo dục là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra” [4, tr. Hay theo Phạm Văn Đồng “Giáo dục là rèn luyện con người, vũ trang cho con người những hiểu biết và kỹ năng nhằm đảm đương những công việc ích nước, lợi nhà trong từng thời gian của lịch sử dân tộc” [14, tr. Từ khái niệm trên và qua tìm hiểu các bài nói, bài viết về thanh niên, về giáo dục của Hồ Chí Minh có thể khái quát như sau: Giáo dục thanh niên là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một lớp người trẻ tuổi, thông qua việc dạy chữ, dạy nghề, dạy người, tạo nên cho xã hội nguồn nhân lực trẻ có trình độ chính trị, văn hóa, khoa học kỹ thuật, chuyên môn nghiệp vụ và phẩm chất đạo đức tốt để phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên 1. Giáo dục tinh thần yêu nước cho thanh niên Trong số những vấn đề cần giáo dục thanh niên, Hồ Chí Minh đặt lên hàng đầu vấn đề giáo dục tinh thần yêu nước. Trong 5 điều Bác dạy thiếu niên nhi đồng thì điều thứ nhất là “Yêu tổ quốc, yêu đồng bào”. Đối với thanh niên Hồ Chí Minh yêu cầu: “Trước hết phải yêu tổ quốc, yêu nhân dân, phải có tinh thần dân tộc vững chắc và tinh thần quốc tế đúng đắn” [43, tr.
Đây là một lời dặn dò đơn giản nhưng là cả một tấm lòng yêu nước, thương dân của Người. Một tình cảm thiêng liêng và mênh mang được Hồ Chí Minh cô đọng để dặn dò thanh niên. Hồ Chí Minh rất coi trọng việc giáo dục truyền thống dân tộc, chủ yếu là giáo dục lòng yêu nước cho tầng lớp nhân dân, đặc biệt là tầng lớp thanh niên với những mức độ, hình thức rất phong phú. Qua các giờ học nội khóa ở Trường Dục Thanh (Phan Thiết) năm 1910, Hồ Chí Minh dựa trên kiến thức lịch sử tiến hành việc giáo dục lòng yêu nước, truyền thống dân tộc cho học sinh.
Ví như, khi dạy hai từ Pháp “rivie`re” (nghĩa là “con sông”), “montagame” (nghĩa là “núi”), Thầy đã diễn nôm câu thơ lục bát: Núi kia là núi của ai? Sông sâu nước biếc chảy dài về đâu.