phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, phần nội dung của luận văn đƣợc chia làm 3 chƣơng: Chƣơng 1. Một số vấn đề chung về Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và phƣơng thức hoạt động của Đoàn. Phƣơng thức hoạt động của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh - Thực trạng và những vấn đề đặt ra. Phƣơng hƣớng và giải pháp đổi mới phƣơng thức hoạt động của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN HỒ CHÍ MINH VÀ PHƢƠNG THỨC HOẠT ĐỘNG CỦA ĐOÀN 1. Một số khái niệm 1. Thanh niên và công tác thanh niên - Thanh niên Có rất nhiều cách diễn đạt khác nhau tùy theo phƣơng diện phân tích, góc độ tiếp cận khi nói về thanh niên. Mỗi dân tộc, giai cấp, mỗi lĩnh vực khoa học chuyên ngành lại có quan điểm khác nhau về độ tuổi thanh niên.
Đối với nhân bản học, xem xét tuổi thanh niên đã có những giới hạn khá rộng, đi từ giới hạn thấp nhất của tuổi thiếu niên (11 -12 hay 12-13 tuổi) đến giới hạn cao nhất của tuổi trƣởng thành (nam 35 tuổi, nữ 30 tuổi). Theo xã hội học, việc phân chia giai đoạn lứa tuổi chủ yếu dựa trên sự thay đổi vị trí xã hội và hoạt động xã hội của cá nhân, đồng thời chú ý nhiều vào những thuộc tính của tuổi thanh niên với tƣ cách là một nhóm dân cƣ - xã hội. Các nhà xã hội học không chỉ chú ý tới giới hạn giữa lứa tuổi thiếu niên và lứa tuổi thanh niên mà còn xem xét ranh giới, tiêu chuẩn xác định thời kỳ quá độ trở thành ngƣời lớn. Đây là những vấn đề đang còn nhiều tranh cãi.
Trong các sách hƣớng dẫn về sinh lí học lứa tuổi ngƣời ta khẳng định rằng, tuổi thanh niên bắt đầu từ 17 và kết thúc ở tuổi 22 - 23 đối với nam, còn đối với nữ là ở tuổi 19 - 20 [77]. Tâm lý học lứa tuổi chỉ ra rằng tuổi thanh niên đƣợc tính từ 15 đến 25 tuổi, bắt đầu từ lúc dậy thì và kết thúc khi bƣớc vào tuổi ngƣời lớn (tƣơng đƣơng với giai đoạn học sinh THPT 15-18 tuổi và sinh viên đại học 18-25 tuổi). Việc phát triển tâm lý của tuổi thanh niên không chỉ phụ thuộc vào giới hạn lứa tuổi, mà trƣớc hết là do điều kiện xã hội (vị trí của thanh niên trong xã hội; khối lƣợng tri thức, kỹ năng kỹ xảo mà họ nắm đƣợc và một loạt nhân tố 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khác…) có ảnh hƣởng đến sự phát triển lứa tuổi. Cho nên, sự trƣởng thành về mặt xã hội có khi chậm hơn sự phát triển về mặt sinh học (mặt này các em đƣợc coi là ngƣời lớn, nhƣng mặt khác thì lại không).
Điều đó cho thấy thanh niên là một hiện tƣợng tâm lý xã hội. Các nhà khoa học Mác xít nhƣ V. Ở nƣớc ta, nói tới thanh niên là nói tới sức trẻ, lý tƣởng và tinh thần xung kích; nói tới một lực lƣợng xã hội có vai trò quan trọng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Theo Từ điển Tiếng Việt dùng cho học sinh, thanh niên là ngƣời còn đang độ tuổi trƣởng thành [70, tr.
Theo Luật Thanh niên đƣợc Quốc hội nƣớc Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam khóa XI thông qua tại kỳ họp thứ 8 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2006 quy định: “Thanh niên Việt Nam là những người đủ 16 đến 30 tuổi” [56, tr. Nghiên cứu tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về thanh niên và xây dựng tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản Việt Nam, GS.TS Triết học Hoàng Chí Bảo đã chỉ ra những đặc điểm nổi bật của lứa tuổi thanh niên, từ đó nhấn mạnh vấn đề lý tƣởng, lẽ sống, niềm tin của tuổi trẻ [87, tr. Khái niệm “thanh niên” đƣợc sử dụng trong luận văn đƣợc dùng với nghĩa nhƣ quy định của Luật Thanh niên, bao gồm cả lực lƣợng thanh niên trong nƣớc và thanh niên Việt Nam ở nƣớc ngoài. Trong hệ thống chính trị nƣớc ta, quan niệm về thanh niên đƣợc xem xét gắn liền với quan niệm về công tác thanh niên với tính chất là một nội dung 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com công tác đặc thù trong phƣơng thức lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Tổ chức chính trị - xã hội của thanh niên Việt Nam là Đoàn TNCS Hồ Chí Minh. Tổ chức xã hội rộng rãi của thanh niên, các tổ chức thanh niên Việt Nam yêu nƣớc theo tƣ tƣởng Hồ Chí Minh và lý tƣởng của Đảng Cộng sản Việt Nam là Hội LHTN Việt Nam. - Công tác thanh niên Theo “Thuật ngữ về công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi”, công tác thanh niên là “một bộ phận quan trọng trong công tác quần chúng của Đảng, bao gồm toàn bộ những hoạt động của Đảng, Nhà nƣớc và các chủ thể xã hội khác, trong đó có Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Hội LHTN Việt Nam và Hội Sinh viên Việt Nam nhằm tác động một cách đồng bộ để bồi dƣỡng, tổ chức, động viên thanh niên phát huy mọi tiềm năng và thế mạnh, tạo điều kiện cho thanh niên phát triển, cống hiến, trƣởng thành vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN” [86, tr. Dƣới góc độ QLNN, công tác thanh niên là một loại hoạt động xã hội hàm chứa sự tác động qua lại lẫn nhau giữa các chủ thể xã hội và thanh niên, nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển của thanh niên và yêu cầu phát triển của xã hội; là quá trình tạo ra môi trƣờng kinh tế, văn hoá, xã hội và là trƣờng học cộng sản cho thanh niên học tập, rèn luyện và trƣởng thành; là quá trình đƣa thanh niên vào hoạt động thực tiễn cách mạng, đồng thời định hƣớng giúp thanh niên tự giáo dục, tự hoàn thiện nhân cách của mình [64].
Khoản 2, Điều 4, Nghị định số 120/2007/NĐ-CP ngày 23/7/2007 của Chính phủ hƣớng dẫn thi hành một số điều của Luật Thanh niên 2005 quy định: “Công tác thanh niên là những hoạt động của Đảng, Nhà nƣớc và xã hội nhằm giáo dục, bồi dƣỡng, tạo điều kiện thuận lợi cho thanh niên phấn đấu và trƣởng thành; đồng thời phát huy vai trò xung kích, sức sáng tạo và tiềm năng to lớn của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhƣ vậy, bản chất và nội dung cơ bản của công tác thanh niên bao gồm một hệ thống các quan điểm, chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc; Nghị quyết, chƣơng trình, kế hoạch của Đoàn Thanh niên và các chủ thể xã hội khác cùng với các phƣơng thức, giải pháp thích hợp trong sự phối hợp và phân công trên phạm vi toàn xã hội nhằm tạo ra những tác động tích cực trong quá trình tổ chức, đào tạo, bồi dƣỡng và phát huy thanh niên. Từ khái niệm trên cho thấy: chủ thể của công tác thanh niên là tổ chức Đảng mà trực tiếp là cấp ủy cơ sở với vai trò là ngƣời trực tiếp thực hiện và lãnh đạo; chính quyền là ngƣời tổ chức thực hiện, tạo hành lang pháp lý, cơ sở vật chất; các tổ chức chính trị - xã hội, đặc biệt là Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và Hội LHTN các cấp là lực lƣợng nòng cốt; ban dân vận các cấp và cán bộ, công chức, viên chức, chiến sĩ lực lƣợng vũ trang đều có trách nhiệm tham gia công tác vận động nhân dân và vận động thanh niên nói chung. Đối tƣợng của công tác vận động thanh niên là toàn thể thanh niên Việt Nam đang học tập, công tác, sinh sống ở trong nƣớc và nƣớc ngoài.
Hiện nay, Bộ Nội vụ là cơ quan thực hiện chức năng QLNN về công tác thanh niên; Ủy ban quốc gia về thanh niên Việt Nam là cơ quan tƣ vấn của Thủ tƣớng Chính phủ về công tác thanh niên, Bí thƣ thứ nhất BCH Trung ƣơng Đoàn đồng thời là Chủ nhiệm Ủy ban quốc gia về thanh niên Việt Nam. Hầu hết các tỉnh, thành phố đã thành lập phòng Công tác thanh niên thuộc Sở Nội vụ, bố trí cán bộ làm công tác thanh niên; ban hành Chiến lƣợc phát triển thanh niên giai đoạn 2011-2020 của địa phƣơng. Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và hệ thống tổ chức Đoàn - Đoàn TNCS Hồ Chí Minh: Tại Khoản 2, Điều 9, Hiến pháp năm 2013 quy định: “Công đoàn Việt Nam, Hội nông dân Việt Nam, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Hội LHPN Việt Nam, Hội cựu chiến binh Việt Nam là các tổ chức chính trị - xã hội đƣợc thành 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lập trên cơ sở tự nguyện, đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của thành viên, hội viên tổ chức mình; cùng các tổ chức thành viên khác của Mặt trận phối hợp và thống nhất hành động trong MTTQ Việt Nam”. Theo Luật Thanh niên năm 2005, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là một tổ chức thanh niên đƣợc tổ chức, hoạt động theo điều lệ của tổ chức và trong khuôn khổ của Hiến pháp và pháp luật.
Điều 33 của Luật Thanh niên quy định rõ: “Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là tổ chức chính trị - xã hội của thanh niên Việt Nam, giữ vai trò nòng cốt trong phong trào thanh niên; tổ chức, hƣớng dẫn hoạt động của thiếu niên, nhi đồng, phụ trách Đội TNTP Hồ Chí Minh”. Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam do Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng thông qua dành dành một chƣơng (chƣơng X), gồm 02 điều để quy định “Đảng lãnh đạo Đoàn TNCS Hồ Chí Minh”. Qua đó, xác định rõ: Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là đội dự bị tin cậy của Đảng, thƣờng xuyên bổ sung lực lƣợng trẻ cho Đảng, kế tục sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh; là lực lƣợng nòng cốt trong phong trào thanh niên; là trƣờng học XHCN; đại diện quyền lợi của thanh niên; phụ trách Đội TNTP Hồ Chí Minh. Theo Điều lệ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh hiện hành (khóa XI, nhiệm kỳ 2017 - 2022): “Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là tổ chức chính trị - xã hội của thanh niên Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, lãnh đạo và rèn luyện.
Đoàn bao gồm những thanh niên tiên tiến, phấn đấu vì mục đích, lý tƣởng của Đảng là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, dân giàu, nƣớc mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.