phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn chia thành các chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Lý luận chung về phƣơng thức hoạt động của Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh. Chƣơng 2: Phƣơng thức hoạt động của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh ở thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi. Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp đổi mới phƣơng thức hoạt động của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh ở thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi. 11 CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐỔI MỚI PHƢƠNG THỨC HOẠT ĐỘNG CỦA ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN HỒ CHÍ MINH TRONG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ 1.
Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm thanh niên Thanh niên đƣợc coi là ngƣời chủ tƣơng lai của đất nƣớc, là một lực lƣợng hùng hậu có sức mạnh to lớn đóng góp vào việc xây dựng và phát triển của đất nƣớc. Tuy nhiên, phụ thuộc vào điều kiện phát triển của kinh tế - xã hội – văn hóa của mỗi quốc gia có những quy định riêng, khác nhau về tuổi thanh niên. Trong phát triển của mình, con ngƣời có những giai đoạn phát triển riêng từ khi sinh ra đến khi trƣởng thành.
Trong mỗi giai đoạn phát triển của mình, con ngƣời trải qua những giai đoạn, những tâm lý khác nhau. Đặc biệt, thanh niên là thời kỳ chuyển tiếp từ thiếu niên lên thanh niên, đây là giai đoạn phát triển rất cao về thể chất và có nhiều diễn biến tâm lý… Chính vì vậy, lứa tuổi thanh niên tồn tại với tƣ cách là một phạm trù ở cấp độ phát triển rất đặc biệt. Do đó, thanh niên đƣợc coi là một thành phần đặc biệt của cơ cấu dân số của xã hội. Để tìm hiểu về thanh niên, chúng ta tiếp cận ở nhiều khía cạnh, nhiều nội dung nhƣ: Về mặt sinh học, thanh niên là một giai đoạn xác định trong sự phát triển mạnh mẽ của cơ thể, cơ bắp, cƣờng tráng về thể lực, sự phát triển về tinh thần, trí tuệ.
Các nhà tâm lý học, cho rằng thanh niên là một giai đoạn chuyển tiếp từ tuổi thơ còn phụ thuộc sang hoạt động độc lập, tự chủ hơn về mọi mặt của đời sống của mình. Theo các nhà tâm lý học, lứa tuổi thanh niên có những đặc trƣng cơ bản nhƣ hăng hái, sáng tạo, muốn khẳng định, ý thức cao… để phân biệt mình với các lứa tuổi khác. 12 Tiếp cận từ góc độ xã hội học - dân cƣ, theo cách tiếp cận này thanh niên là một bộ phận phức hợp của dân cƣ của một quốc gia - dân tộc bao gồm tất cả các cá thể ở trong độ tuổi từ 15 đến 29. Có thể phân biệt, thanh niên đƣợc phân biệt một cách tƣơng đối của mỗi quốc gia, dân tộc nếu chỉ sử dụng về lứa tuổi.
Nếu sử dụng thuật ngữ “nhóm xã hội” để chỉ tập hợp xã hội - dân cƣ “thanh niên” này thì có thể thấy “nhóm” này có đƣờng ranh giới nhóm rất mong manh, chẳng khác nào hai sợi dây ảo chắn giữa hai đầu một khúc sông luôn luôn chảy, bởi lẽ các thành viên của nhóm liên tục vào ở đầu này và ra ở đầu kia do quy luật vận động tự nhiên của sự “lớn lên” hay “già đi” của các thành viên. Và điều này cho thấy “thanh niên” là một nhóm xã hội - dân cƣ “động” chứ không phải là một nhóm “tĩnh”, ổn định. Đặc trƣng này có những ƣu điểm và cả những nhƣợc điểm của nhóm xã hội - dân cƣ “thanh niên” trong quốc gia. Một mặt, quy luật là nhóm “động” cho nên nó luôn là chủ thể chuyển tải các giá trị của thế hệ trƣớc, nhƣng mặt khác nó rất khó xác lập cho mình những giá trị xác định có thể tạo nên một bản sắc nhóm bền vững.
Vì vậy, khám phá nghiên cứu những định hƣớng, xác định những chiều cạnh chủ quan và khách quan chứa đựng yếu tố lối sống, văn hóa của nhóm này hết sức khó khăn và luôn hàm chứa độ đúng sai và rủi ro cao hơn các nhóm khác. Dƣới góc độ kinh tế học, thanh niên là một lực lƣợng lao động hùng hậu trong xã hội, thanh niên là nguồn lực bổ sung cho đội ngũ lao động trên tất cả các lĩnh vực, là bộ phận quan trọng cấu thành lực lƣợng sản xuất, thanh niên nhạy bén, năng động, gắn bó chặt chẽ với tiến trình phát triển của một quốc gia, luôn sáng tạo và đấu tranh bảo vệ đất nƣớc. Để hiểu chính xác hơn về thanh niên, chúng ta nghiên cứu ở nhiều khía cạnh trong bản thân tầng lớp thanh niên của mỗi quốc gia. Khái niệm chính xác về thanh niên cần có cách tiếp cận tổng hợp, nhiều khía cạnh cả về mặt vật chất và tinh thần.
Do vậy, lứa tuổi thanh niên phụ thuộc vào trình độ phát triển của chính trị, kinh tế, xã hội, tuổi thọ, truyền thống, văn hóa… của mỗi quốc gia dân tộc. Nhƣng có 13 thể thấy rằng thanh niên ở các nƣớc có chung một lứa tuổi là từ 15 hoặc 16 tuổi. Ở Việt Nam lứa tuổi thanh niên đƣợc quy định trong Luật thanh niên đƣợc Quốc hội khóa IX thông qua có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2007 tại Điều 1 quy định "Thanh niên là công dân Việt Nam từ đủ mƣời sáu tuổi đến ba mƣơi tuổi". Nhằm đảm bảo sự tiếp nối giữa tuổi trẻ em với tuổi thanh niên, phù hợp với Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em và các luật khác.
Trƣớc đây, lứa tuổi thanh niên Việt Nam đƣợc hiểu gần nhƣ đồng nhất với tuổi đoàn viên (15 đến 28 tuổi). Ngày nay do điều kiện phát triển kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa… đối với thanh niên đã có nhiều thay đổi, thời gian học tập, đào tạo cơ bản của tuổi trẻ dài thêm, cùng với nhiều đặc điểm khác, thanh niên là những ngƣời trong độ tuổi từ 16 đến 30 tuổi. Tuy nhiên, cần phải phân biệt rõ tuổi thanh niên và tuổi Đoàn. Theo điều lệ Đoàn thì Đoàn là một tổ chức chính trị xã hội của thanh niên, bao gồm những thanh niên ƣu tú trong độ tuổi 15 đến 30.
Hết tuổi đoàn viên theo quy định, ngƣời đoàn viên đó vẫn có thể tự nguyện tiếp tục sinh hoạt trong tổ chức Đoàn hoặc tham gia vào Hội Liên hiệp Thanh niên và các hoạt động khác của Đoàn và phong trào thanh niên đến 35 tuổi [35; tr. Theo đó có thể hiểu thanh niên là những ngƣời có độ tuổi từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi, là độ tuổi đang trong quá trình trƣởng thành của con ngƣời, là những ngƣời có sức trẻ, sức khỏe, đầy năng động và nhiệt huyết. Theo Luật Thanh niên sữa đổi năm 2020, quy định rõ Tháng 3 là Tháng Thanh niên nhằm giúp thanh niên phát huy tinh thần tình nguyện, xung kích, sáng tạo tham gia hoạt động vì lợi ích của xã hội, cộng đồng cho đất nƣớc ngày một tốt đẹp hơn. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến thanh niên.
Ngƣời cho rằng thanh niên là ngƣời tiếp sức cách mạng cho thế hệ thanh niên già, đồng thời là ngƣời phụ trách dìu dắt thế hệ thanh niên tƣơng lai – tức là các cháu nhi đồng; thanh niên là ngƣời xung phong trong công cuộc phát triển 14 kinh tế và văn hóa, trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội; thanh niên là lực lƣợng cơ bản trong bộ đội, công an và dân quân tự vệ, đang hăng hái giữ gìn trật tự, trị an, bảo vệ Tổ quốc; trong mọi công việc, thanh niên thi đua thực hiện khẩu hiệu: Đâu cần, thanh niên có; việc gì khó, thanh niên làm. Theo tƣ tƣởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về thanh niên, Ngƣời cho rằng, Thanh niên là lớp ngƣời trẻ tuổi, có hòa bảo, ƣớc mơ, giàu nghị lực và khát khao với lý tƣởng cao đẹp, có đức xả thân vì nghĩa lớn với lòng vị tha sâu sắc. Đó là lứa tuổi nhạy cảm cao với những cái mới, cái đẹp và cái tiến bộ, trong thƣ “Gửi thanh niên và nhi đồng toàn quốc” (1946), Chủ tịch Hồ Chí Minh viết “Một năm khởi đầu từ mùa xuân. Một đời ngƣời khởi đầu từ tuổi trẻ.
Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội” [40; tr. Nhƣ thế, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ra tuổi thanh niên là thời kỳ đẹp nhất, nhƣ “mùa xuân trăm hoa đua nở”. Đó là hình ảnh thanh niên với sức trẻ, khỏe, năng động, sáng tạo cần chăm sóc, vụ trồng để thanh niên trở thành ngƣời công dân hữu ích cho đất nƣớc. Từ quan điểm và nhận thức đó nên trong suốt thời kỳ lãnh đạo cách mạng Hồ Chí Minh đã phát huy đƣợc rộng khắp phong trào thi đua tích cực của thanh niên, xứng đáng với khẩu hiệu “đâu Đảng cần thì thanh niên có, việc gì khó có thanh niên”.
Trong quá trình lãnh đạo đất nƣớc, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn đề cao vị trí, vai trò của Thanh niên, đƣợc thể hiện trong Nghị quyết Hội nghị BCH Trung ƣơng Đảng khóa VII (1/1993) Thanh niên là lực lƣợng xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Sự nghiệp đổi mới có thành công, Đất nƣớc có bƣớc vào thế kỷ mới XXI có xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không, cách mạng Việt Nam có vững bƣớc theo con đƣờng xã hội chủ nghĩa hay không, phần lớn tùy thuộc vào lực lƣợng thanh niên. Nghị quyết số 25- NQ/TW ngày 25/7/2008 cũng nhấn mạnh “Thanh niên là lực lƣợng xã hội to lớn, là một trong những nhân tố quyết định tƣơng lai, vận mệnh dân tộc; là lực lƣợng chủ yếu trên nhiều lĩnh vực, đảm nhiệm những công việc đòi hỏi hy sinh, gian khổ, sức khỏe và sáng tạo. Thanh niên là độ 15 tuổi sung sức nhất về thể chất và phát triển trí tuệ, luôn năng động sáng tạo, muốn tự khẳng định mình” [9; tr.2] Nhƣ vậy, có thể khẳng định thanh niên là một nhóm xã hội nhân khẩu đặc thù bao gồm ngƣời có độ tuổi từ 16 đến 30 tuổi, có sự phát triển nhanh chóng về thể chât, tâm lý trí tuệ, thuộc mọi giai cấp, tầng lớp xã hội; có mặt trong lĩnh vực hoạt động xã hội, có vai trò to lớn trong xã hội hiện đại và giữ vai trò quyết định đối với sự phát triển trong tƣơng lai của mỗi quốc gia, dân tộc [60;tr.
Khái niệm Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Theo Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh nêu rõ: "Đoàn thanh niên là cánh tay và đội hậu bị của Đảng, là ngƣời phụ trách dắt dìu các cháu nhi đồng"[49; tr.