Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO ĐOÀN VIÊN, THANH NIÊN Ở CÁC HỌC VIỆN TRONG QUÂN ĐỘI 1. Các học viện trong Quân đội và đoàn viên, thanh niên ở các Học viện trong Quân đội 1.1 Các Học viện trong Quân đội - Khái niệm, chức năng nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức, vai trò, đặc điểm 1. Khái niệm các Học viện trong Quân đội Quân đội nhân dân Việt Nam có hệ thống học viện và nhà trường được tổ chức hoàn chỉnh từ trên xuống dưới và trải rộng khắp tất cả các quân chủng, binh chủng, các quân khu, quân đoàn, các tổng cục và các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nhằm đáp ứng được yêu cầu đào tạo sĩ quan, hạ sĩ quan, nhân viên kỹ thuật ở mọi cấp cho quân đội, đào tạo cao học và nghiên cứu sinh tiến sĩ quân sự, đào tạo kỹ sư, nhân viên kỹ thuật phục vụ dân sự, đồng thời là những cơ sở nghiên cứu khoa học, kỹ thuật nói chung và khoa học, kỹ thuật quân sự nói riêng và phục vụ cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Các Học viện trong Quân đội là trung tâm giáo dục, đào tạo cán bộ và nghiên cứu khoa học của quân đội.
Là tổ chức có tư cách pháp nhân, hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng, được Nhà nước và Bộ Quốc phòng giao nhiệm vụ đào tạo và cấp văn bằng, chứng chỉ quốc gia; các học viện trong quân đội chịu sự quản lý của người chỉ huy và sự chỉ đạo nghiệp vụ của cơ quan cấp trên, có trách nhiệm thực hiện Luật Giáo dục, Điều lệ Công tác Nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam. Chức năng, nhiệm vụ các Học viện trong Quân đội Theo Điều lệ Công tác nhà trường Quân đội Nhân dân Việt Nam ngày 24 tháng 4 năm 2016 quy định chức năng, nhiệm vụ của các học viện, trường sĩ quan Quân đội có chức năng, nhiệm vụ như sau: 10 Một là, thực hiện nhiệm vụ giáo dục đào tạo, nghiên cứu khoa học hoạt động dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Bộ Tổng Tham mưu, Tổng cục Chính trị, Đảng ủy và Thủ trưởng cấp trên, sự quản lý, hưởng dẫn nghiệp vụ của cơ quan chức năng, xây dựng nhà trường Quân đội chính quy, tinh nhuệ Hai là, tổ chức các hoạt động giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học theo nhiệm vụ, nội dung, chương trình, kế hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Ba là, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý nhà nước về nhiệm vụ quốc phỏng và an ninh; bồi dưỡng năng lực thực hành cho cán bộ, nhân viên chuyên môn nghiệp vụ, kỹ thuật, hạ sĩ quan, binh sĩ theo yêu cầu của Quân đội. Bốn là, tuyển chọn học viên theo tiêu chuẩn, chi tiêu, quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Quốc phòng và các bộ, ban, ngành để gửi đào tạo tại các trường trong hệ thống giáo dục quốc dân và nước ngoài; thực hiện nhiệm vụ liên kết, hợp tác, tham gia giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học trong nước và quốc tế.
Năm là, giáo dục Trung học phổ thông theo chương trình Giáo dục Thường xuyên của Nhà nước; giáo dục kiến thức Quốc phòng và An ninh cho học sinh, sinh viên theo quy định của Chính phủ và Bộ Quốc phòng. Sáu là, nghiên cứu, ứng dụng, phát triển hoạt động khoa học và công nghệ, khoa học quân sự, khoa học xã hội và nhân văn, khoa học chuyên ngành phục vụ quân sự, hợp tác trao đổi khoa học trong giáo dục, đào tạo, kết quả nghiên cứu khoa học, sáng kiến cải tiến kỹ thuật quân sự. Bẩy là, sẵn sàng nhận và hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao; xây dựng nhà trường Quân đội cách mạng, chính quy, từng bước hiện đại. Cơ cấu tổ chức của các Học viện trong Quân đội Hệ thống các Học viện trong Quân đội bao gồm 6 học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng và 5 học viện trực thuộc các đầu mối đơn vị trong toàn quân như sau: Học viện Quốc phòng (Học viện Quân sự cấp cao); Học viện Chính 11 trị Quân sự (Học viện quân sự cấp trung); Học viện Lục quân Đà Lạt (Học viện quân sự cấp trung); Học viện Kỹ thuật Quân sự (Đại học Kỹ thuật Lê Quý Đôn); Học viện Quân y; Học viện Hậu cần; Học viện Hải quân; Học viện Phòng không – Không quân (Học viện quân sự cấp trung); Học viện Biên phòng; Học viện Khoa học Quân sự, (Học viện quân sự cấp trung); Học viện Kỹ thuật Mật mã.
Tổ chức, bộ máy Tổ chức bộ máy ở các Học viện trong Quân đội nhân dân Việt Nam gồm: 1. Ban Giám đốc hoặc Ban Giám hiệu 2. Các cơ quan quản lý giáo dục, đào tạo: Văn phòng (Phòng Tham mưu hành chính); Phòng Hậu cần - Kỹ thuật (Phòng Hậu cần; Phòng Kỹ thuật); Phòng Đào tạo: Phòng Chính trị, Phòng Khoa học quân sự, Phòng Sau đại học (Ban Sau đại học); Phòng Thông tin Khoa học quân sự (Ban Thông tin Khoa học quân sự); Ban Tài chính; Ban Khảo thí và đảm bảo chất lượng giáo dục, đào tạo. Các khoa, bộ môn.
Các hệ, tiểu đoàn quản lý học viên.Cơ quan, đơn vị, cơ sở phục vụ giáo dục và đào tạo (nếu có) Ngoài ra, một số học viện có viện nghiên cứu hoặc các đơn vị phục vụ, bảo đảm như: Học viện Quốc phòng, Học viện Chính trị, Học viện Lục quân, Học viện Hậu cần. Trong đó các cơ quan chức năng là cơ quan quản lý giáo dục - đào tạo, chính trị, văn phòng, khoa học quân sự, hậu cần, kỹ thuật, thông tin khoa học quân sự. Vai trò, đặc điểm các Học viện trong Quân đội Vai trò của các Học viện trong Quân đội: Lãnh đạo toàn diện nhiệm vụ chính trị của đơn vị theo hướng cách mạng, chính quy, khoa học, từng bước hiện đại, trở thành một trung tâm đào tạo- nghiên cứu khoa học- điều trị có chất lượng cao của Quân đội và của cả nước; Phát huy cao độ nội lực, tranh thủ sự giúp đỡ của cấp trên, mở rộng quan hệ giao lưu, hợp 12 tác với cả trong và ngoài nước, tạo nên sức mạnh tổng hợp, xây dựng đảng bộ trong sạch vững mạnh và xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện. Lãnh đạo công tác đào tạo – bồi dưỡng: Đào tạo theo chức vụ, gồm: Cấp chiến thuật, chiến dịch, chiến lược; Đào tạo theo trình độ học vấn, gồm: Sơ cấp, trung cấp, cao đẳng, đại học, thạc sĩ, (bác sĩ chuyên khoa cấp 1, 2) tiến sĩ; đào tạo liên kết, liên thông trình độ và đào tạo học viên quốc tế; đào tạo, bồi dưỡng cán bộ ngành quân sự cơ sở, giảng viên, giáo viên giáo dục quốc phòng và an ninh; kiến thức quốc phòng và an ninh cho các đối tượng 1, 2, 3, 4, 5; đào tạo, bồi dưỡng giảng viên, giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục và cán bộ chuyên môn nghiệp vụ khá; giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp cho học sinh và bộ đội xuất ngũ Lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học - công nghệ - môi trường: tổ chức nghiên cứu khoa học quân sự, khoa học cơ bản, khoa học xã hội và nhân văn, khoa học giáo dục, khoa học quản lý, khoa học công nghệ để tạo ra tri thức và sản phẩm mới.
Tổ chức các hoạt động sáng kiến, cải tiến kỹ thuật hoạt động nghiên cứu khoa học của nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục và người học. Ứng dụng các kết quả nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, kinh nghiệm thực tiễn chiến đấu vào giáo dục, đào tạo, xây dựng quân đội, sản xuất phát triển kinh tế phục vụ đời sống xã hội. Xây dựng các phòng thí nghiệm, các cơ sở nghiên cứu phục vụ đào tạo và nghiên cứu khoa học; kết hợp chặt quy chế giáo dục, đào tạo với nghiên cứu khoa học; phát triển vườn ươm công nghệ gắn phát triển công nghệ tạo ra sản phẩm mới. - Đặc điểm của các Học viện trong Quân đội Các Học viện trong Quân đội được hình thành phát triển với sự đời, trưởng thành, chiến thắng vẻ vang của Quân đội nhân dân Nam Việt Nam, những thắng lợi vĩ đại của cách mạng Việt Nam.
Trải qua chặng đường xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, các Học viện trong Quân đội không ngừng phát triển lớn mạnh, góp phần thúc đẩy quá trình phát triển sự nghiệp giáo dục- 13 đào trong quân đội và là trung tâm giáo dục, đào tạo cán bộ quân đội nên các Học viện trong quân đội có những đặc điểm và đặc tính riêng so với các khác trường, học viện dân sự như sau: - Chức năng, nhiệm vụ của các Học viện trong Quân đội là đào tạo dài hạn, đào tạo ngắn hạn cán bộ trong quân đội; bồi dưỡng kiến thức và năng lực thực hành cho cán bộ theo yêu cầu phát triển của quân đội; bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, cán bộ quản lý nhà nước về nhiệm vụ và kiến thức quân sự quốc phòng, an ninh; tham gia đào tạo nhân lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội; thực hiện hợp tác quốc tế về đào tạo; sẵn sàng chiến đấu và hoàn thành các nhiệm vụ khác được giao. Đồng thời đây là nơi dự trữ cán bộ của quân đội, sẵn sàng mở rộng lực lượng khi chiến tranh xảy ra. - Cơ cấu ngành đào tạo: đào tạo theo danh mục, Bộ Quốc phòng quản lý, chương trình đào tạo được xây dựng và cụ thể hóa từ chương trình đào tạo của từng trình độ, từng loại hình đào tạo theo quy định của Nhà nước và Bộ Quốc phòng. Chương trình do nhà trường xác định, Bộ Quốc phòng phê duyệt và quản lý.
Nội dung và hình thức huấn luyện do bộ môn, khoa xác định, nhà trường quản lý. - Mục tiêu đào tạo: Đào tạo đội ngũ cán bộ Quân đội có trình độ cao đẳng, đại học, thạc sĩ, tiến sĩ theo các chuyên ngành quân sự; đội ngũ nhân viên chuyên môn, kỹ thuật có trình độ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng; giảng viên, giáo viên giáo dục quốc phòng và an ninh, đào tạo cán bộ Ngành Quân sự. - Đối tượng học viên: Học viên học ở các trường quân đội được công nhận theo kết quả thi tuyển quốc gia, xét tuyển theo tiêu chuẩn của Bộ Quốc phòng, Nhà trường tổ chức. Học viên tốt nghiệp được Bộ Quốc phòng phân công công tác.
Giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục: theo biên chế quy định, làm việc theo kế hoạch và chế độ quản lý bộ đội. Bộ môn quản lý về chuyên môn, khoa vừa quản lý chuyên môn đồng thời thực hiện chức năng quản lý bộ đội. 14 Kinh phí đào tạo: Do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ thông qua NSNN quốc phòng.